Kriezels, aubergines en takkenbossen…of…Dikke bulten met sterretjes

KriezelsAuberginesEnTakkenbossenRandversieringInNoordnederlandseHandschriftenuitDeVijftiendeEeuw

Tentoonstellingscatalogus. De tentoonstelling ‘Kriezels, aubergines en takkenbossen – Randversiering in Noordnederlandse handschriften uit de vijftiende eeuw’ werd van oktober 1992 tot januari 1993 gehouden bij Museum Meermanno-Westreenianum. Het Museum van het boek zette zijn beste beentje voor samen met de Koninklijke Bibliotheek.


Deze keer legde men de nadruk niet op de prachtige miniaturen
maar op de randversieringen in de handschriften.
Onder leiding van dr Anne S. Korteweg was een studie gedaan naar
de regionale verschillen en de verschillen in de tijd
om niet alleen de versieringen in groepen te kunnen indelen
maar ook om nieuwe aanvullende hulpmiddelen te krijgen bij het dateren
van handschriften en om de oorsprong van handschriften beter
te kunnen bepalen.

Tijdens het lezen van een blog of iets dergelijks kwam ik de titel
van de catalogus tegen en ik vond het direct interessant.
Toen ik de catalogus ontving bleek er een soort schat in de schat te zitten.
Als illustratie van de tekst zijn voorbeelden opgenomen van
die verschillende versieringen.

Dat ga ik als idee gebruiken voor een volgend middeleeuws boek
dat ik ga maken van perkament. Ik heb een hekel aan lege boeken,
maar een boek waarin je randversieringen kunt oefenen lijkt me leuk.

Eerst maar eens wat voorbeelden van de tekeningen en hun namen.
Want die namen zijn soms ook bijzonder.

Randversieringen 003Diversen 01Leverbloemblaadjes

De leverbloem.


Randversieringen 004Diversen 01BonteStijl

De bonte stijl, meteen een ingewikkelde.


Randversieringen 003Diversen 03Driespits

De driespits.


Randversieringen 003Diversen 02Muskuskruid

Het muskuskruid.


Randversieringen 005DiversenMetUtrechtsDraakje 02NaarElkaarToebuihendeLijmemMetPuntjesEnStreepjes

Naar elkaar toebuigende lijnen met puntjes en streepjes. De namen zijn niet van mij.


Randversieringen 005DiversenMetUtrechtsDraakje 01UtrechtsDraakje

Deze kende ik van latere tentoonstellingen in Utrecht: het Utrechts draakje.


Randversieringen 004Diversen 02GoudenBlaadjesMetInkthaartjesl

Gouden blaadjes met inkthaartjes.


Randversieringen 005DiversenMetUtrechtsDraakje 03LijnenEindigendMetScherpeKnik

Lijnen eindigend met scherpe knik.


Randversieringen 001EenvoudigeStaafStaafMetKrullendeStengel

Eenvoudige staaf met krullende stengel.


Randversieringen 005DiversenMetUtrechtsDraakje 04EindVanDeLijn

Eind van de lijn.


Randversieringen 002Diversen 01Driespits

Nog een driespits.


Randversieringen 006DikkeBultenMetSterretjes

Dikke bulten met sterretjes.


Randversieringen 002Diversen 04Magrietje

Margrietje.


Randversieringen 002Diversen 03Nucleus

Nucleus.


Randversieringen 002Diversen 02Leeuwetand

Leeuwetand.


Dit is nog maar een klein begin.
De catalogus staat vol met over te tekenen voorbeelden.
Ik zie me deze voorbeelden al zo gebruiken in mijn boeken.
De voorbeelden worden ook getoond op afbeeldingen van de handschriften.

Helaas zijn, geheel in lijn met andere catalogi uit die tijd,
veel van de afbeeldingen van handschriften in zwart-wit.
Maar een aantal van hen is vast ook te vinden in meer recente
publicaties of in de betreffende musea. In full colour.

Jammer dat ik de tentoonstelling toen niet gezien heb.
Mooi dat er zo’n prachtige catalogus van is.

De tekeningen zijn een beetje digitaal ‘schoongemaakt’.

Het boek wordt in een meer recente publicatie (Masterscriptie Verdult 30-08-2017)
als volgt beschreven:

De penwerkdecoratie van de Noordelijke Nederlanden bestaat uit vele verschillende vormen, kleuren en motieven en heeft per regio specifieke kenmerken waaraan deze kan worden herkend.
Korteweg wijdde hier als eerste een specialistische studie aan, met als uitkomst een belangrijk overzichtswerk: Kriezels, aubergines en takkenbossen. Randversiering in Noordnederlandse handschriften uit de vijftiende eeuw.
Deze studie is een standaardwerk om penwerkdecoratie te traceren en een handschrift nader te lokaliseren en dateren.

De masterscriptie heeft als onderwerp:

HANDSCHRIFT BPH 170:
VERLUCHT IN HET OOSTEN?
ONDERZOEK NAAR DE INSPIRATIEBRONNEN VAN
DE VERLUCHTERS EN HET GEBRUIK VAN MODELLEN
IN DE NOORD-NEDERLANDSE MINIATUURKUNST
VAN DE VIJFTIENDE EEUW

en is van:

KATHLEEN VERDULT
MASTERSCRIPTIE
KUNSTGESCHIEDENIS OUDE KUNST
STUDENTNUMMER: 4021789
UNIVERSITEIT UTRECHT
30-06-2017
SCRIPTIEBEGELEIDER: MARTINE MEUWESE
TWEEDE LEZER: ED VAN DER VLIST

Mooi Marginaal en Charles Dickens

Mijn versie van Mooi Marginaal, de catalogus van de uitverkiezing
van prachtige boekbanden van margebinders over de periode 2012 – 2017,
is nu zo ver dat ik soms al aan het volgende boek kan beginnen.
Het volgende boek wordt een boek over de boekbanden die in
mijn ‘verzameling’ aanwezig zijn van boeken die geschreven zijn
door of over Charles Dickens of nauwe samenwerkingspartners.

Op dit moment zit de ene in een boekenpers en ligt de andere onder bezwaar.
In beide gevallen om goed te drogen.

IMG_0064AchterplatAfmaken

Afgelopen weekend moest ik de achterplat nog afmaken. Voor Mooi Marginaal heb ik er voor gekozen opgelijmde platten te gebruiken. Dat betekent dat je niet een boekband uit 1 stuk maakt maar uit drie (in mijn geval dan toch): het voorplat, de rug en het achterplat. De platten bekleed met boekbindlinnen, de rug gemaakt uit leer. Het achterplat moest nog bekleed worden.


IMG_0065AchterplatBoekbindlinnenSnijdenEnPlakken

Dat is passen en meten, op maat snijden, lijmen en bekleden.


IMG_0066AchterplatIsGereed

De achterplat is gereed. Nu kan hij aan het boek bevestigd worden.


IMG_0067InDeBoekenpers

Dan kan het boek in de boekenpers. Na een tijdje drogen zijn de schutbladeren ook aan de platten bevestigd. Opnieuw is het geheel in de boekenpers gegaan. Daar zit het boek nu nog in.


IMG_0070BasisBoekbandDickensBoekBegonnen

Gelijkertijd ben ik begonnen aan de boekband voor het Charles Dickens-boek. De inhoud is nog niet gereed maar het geheel krijgt een ‘laag A-4’ formaat. De breedte is A-4 maar de hoogte is minder. De boekband wordt bekleed met blauw boekbinderslinnen. Daar komt het kunstbontje overheen. Dit ligt nu onder bezwaar om goed te drogen.


Mooi Marginaal

De week zag er wat anders uit dan anders.
Daarom heb ik gistermiddag en vandaag aan mijn
versie van de catalogus ‘Mooi Marginaal 2012 – 2017’ gewerkt.

IMG_0055LijmMalVoorRug

Deze mal gebruik ik om een smalle strook van de rug in te kunnen lijmen. Achteraf moet ik nog eens goed nadenken over de volgorde van activiteiten. Ik heb nu eerst de schutbladen bevestigd aan het boekblok en ga straks de rug aan het boekblok met schutbladen bevestigen. Vraag is of dat niet beter andersom kan.


IMG_0057VoorplatMetGatOpBoekbindlinnen

Het boekbindlinnen voor de voorplat is uitgesneden en die lijm ik vast aan de voorplat. Daar is een vierkant in uitgespaard omdat daar de verdiepte letter ‘M’ in komt. Als ik opnieuw zou doen zou ik de ‘M’ direct uit de voorplat gesneden hebben en niet uit een kleiner stuk karton. Maar goed, ik ga hierna een stuk boekbindlinnen er uit snijden en dan de verdiepte letter ‘M’ hier inpassen en dan de gele achterkant aanbrengen.


IMG_0058VoorplatMetBoekbindlinnenAlleenOpVoorkantBevestigd

Dan is dit het resultaat. Je ziet dat het boekbindlinnen nog niet omgeslagen is. Dat is ook een beetje ingewikkelder dan normaal omdat het voorplat twee hoogtes kent. Dit om de voorplat te kunnen plakken op het leer van de rug zonder een bobbel te veroorzaken.


IMG_0059LerenRug

De leren rug is op het boekblok gelijmd. Door de mooie structuur op de achterkant van het schutblad, vindt ik dit ook al een mooi boek. Maar dit is natuurlijk veel te kwetsbaar.


IMG_0061PassenEnMetenMetNogLosseM

Passen en meten. De verhoogde ‘M’ ligt hier nog los op het voorplat. Maar de voorplat past wel mooi op het leer. Hoe het straks gaat scharnieren moet ik nog zien.


IMG_0062VoorplatHelaasZieJeTochHetVierkantInVierkantEffect

Nu is de verhoogde ‘M’ ook vastgezet.


IMG_0063VoorplatPassenAchterplatNogMaken

En weer passen en meten. Het leer is al een paar keer bijgesneden om het helemaal goed te krijgen. Misschien had de verhoogde ‘M’ meer kleur moeten krijgen. Misschien is dat beter voor het ontwerp. Dat kan ik nog altijd proberen. Nog even over nadenken.


Frans van Mieris (van wie?)

Er werd goedkoop een Engelstalige catalogus aangeboden van een
tentoonstelling in het Mauritshuis.
De tentoonstelling ging over het werk van Frans van Mieris
en was van oktober 2005 tot en met januari 2006 te zien.
Ik had van de man nog nooit gehoord en dat vond ik vreemd.
Hij was een fijnschilder en leerling van Gerard Dou.

Het boek kwam eind vorige week binnen en
ik heb het dus nog lang niet gelezen
maar ik wil het hier toch al even melden.
Het boek is nu nog te koop en volgens mijn eerste indruk
zeer de moeite waard.

 photo DSC_1245FransVanMieris.jpg

Frans van Mieris, hier gaat nog meer van volgen.

Het Mauritshuis droeg het grootste aantal werken bij
aan de tentoonstelling (5).
Hopelijk hebben ze er 1 of 2 daarvan in hun vaste collectie.
Dan ga ik daar binnenkort vast op bezoek.

Marc Mulders: The Moonlight Garden

De ‘catalogus’ bij de tentoonstelling in het Noordbrabant Museum,
of moet ik zeggen het essay (?), ziet er uit als een mooi boek.
Duur, maar daan moeten we maar niet over zeuren in de crisis.
Maar dan moet de rug van de kaft er wel om vast blijven zitten.
Het papier van de catalogus is zwaar.
Dat vraagt om een goede, stevige kaft.
De kaft van mijn exemplaar was al na een paar uur los.
Ik had nog niets in het boek gelezen.
Volgens mij zijn het inbindwerk en de kaft te licht
voor het papier.
Ik zou me er voor schamen.

 photo DSC_0953D.jpg

 photo DSC_0954.jpg

 photo DSC_0954Detail.jpg

Maar er klopt nog iets niet.
Als je kijkt op pagina 48 (pas op dat je boek niet uit elkaar valt)
wordt daar gesproken over het werk ‘Waterkant’ uit 2010.
Prachtig werk overigens.
Maar als je het werk op pagina 49 bekijkt dan zie je dat hier iets niet klopt.
De verhoudingen van de afbeelding kloppen niet
met de 90 x 70 cm aanduiding op pagina 48.
Het werk is onzorgvuldig afgebeeld.
Ik kan me het origineel niet meer voor de geest halen dus
weet ik niet wat er precies fout is,
maar dat hier iets mis is, dat is wel duidelijk.
Jammer (en dan blijf ik nog netjes).

 photo DSC_0955D.jpg

Keizerlijk porselein in Den Haag

Pronkzucht aan het Hof. Keizerlijk porselein uit Shanghai.
Sovereign Splendour. Imperial porcelain from Shanghai.


Keizerlijk porselein uit het Shanghai Museum: de catalogus.


De Nederlandse titel vind ik niet zo sterk.
Het woord ‘Pronkzucht’ roept bij mij negatieve associaties op.
Bij pronkzucht gaat het om tonen van rijkdom met als doel er over
op te scheppen, andere de ogen uit te steken en
om het haast ziekelijk achtervolgen van die neiging.
Het Engelse begrip ‘Splendour’ heeft die associatie bij mijn weten niet:
Splendour: the quality of being magnificent or splendid or grand
Ik zou het meer gezocht hebben in een uitdrukking als:’Hoofse schittering’.
Ze zullen hun motieven wel gehad hebben.
De tentoonstelling is schitterend.
100 prachtige stukken porselein uit de keizerlijke fabriek in China.
Het Chinese hof gebruikte veel porselein.
Om te beginnen was ‘het hof’, een stad op zich.
Een uitgebreide keizerlijke familie met daarbij de regering en een enorm ambtenarenapparaat.
Daar waren heel veel ruimtes die gedecoreerd diende te worden.
Voor de productie had men een fabriek die met wisselend succes
artistiek hoogstaand porselein produceerde in een periode
die zo’n 300 jaar omvat.


Gemeentemuseum Den Haag.


Het Gemeentemuseum heeft in de eigen collectie ook
een groot aantal mooie stukken porselein.
Het betreft vaak het zogenaamde ‘export porselein’.
Producten gemaakt in China voor de niet Chinese markt.
Die stukken staan onder andere in een aantalprachtige stijlkamers uitgestald.
Prachtig.


Mijn toegangskaartje.


Er is een ding dat ik aan de tentoonstelling zou toevoegen:
spiegels.
Zoals de catalogus mooi laat zien is van de schalen, vazen en doosjes
de onderkant of onderrand soms niet zo interessant als de zijkant,
bovenkant of binnenkant van de objecten.
Een spiegel hier en daar zou helpen de details van zegels en randen
beter te kunnen zien.


Rekening.


Maar het is tijd om te genieten van de prachtige voorwerpen.
Ga zelf kijken want de foto’s van mijn BlackBerry doen
geen recht aan de voorwerpen.
Bovendien zijn ze maar een kleine samenvatting.
Veel plezier.


Vaas met draken tussen gevlochten lotusranken, Qianlong, 1736 – 1795, catalogus nummer 55.


Vaas met acht Boeddhistische geluksemblemen in fencai op turquoise, Qianlong, catalogus nummer 66.


Een van de geluksemblemen: de schelp.


Vaas met oren in de vorm van ongehoornde draken en honderd herten in fencai, Qianlong, catalogus nummer 57.


Mocht je je afvragen hoe dat er uit ziet: ‘oren in de vorm van ongehoornde draken’.


De details op deze vaas met herten, begroeing en rotsen is prachtig. Het aantal herten heb ik niet geteld.


Twee modern ogende vazen: links de afgeplatte vierkante vaas met twee buisvormige oren, Guangxu, 1875 – 1908, catalogus nummer 97 en rechts de Rechthoekige, effen blauwe vaas, Guangxu. catalogus nummer 99.


Schotel met perziken in fencai, Yongzheng, 1723 – 1735, catalogus nummer 37.


Uit de eigen collectie stond er een grote schaal met op de buitenkant illustraties van het pottenpakkersproces. Aan de binnenkant is de schaal versierd met vissen en planten, alsof je een aquarium inkijkt.


Detail vis.


Nog een visje.


Kreeft.


Dekseldoosje met bloemen in fencai, eind Tongzhi – begin Guanxu, 1874 – 1876. Gebakken in de keizerlijke ovens in Jingdezhen als serviesgoed voor Keizerin Cixi, Catalogus nummer 90.


Een prachtig contrast vormen drie vitrines met westers porselein. Hierboven is een verzameling porselein te zien ontworpen door Colenbrander en gemaakt door de Plateelbakkerij Ram in Arnhem in 1921 – 1925. In deze zaal staat nog een verzameling porselein ontworpen door 100 kunstenaars van overal ter wereld. Een idee en ontwerp van de Italiaanse vormgever Alessandro Mendini in samenwerking met het bedrijf Alessi. De naam van het project is: 100% Make Up, 1992


Als ik dan toch in het museum ben
loop ik ook nog even door de andere zalen.
Van Ensor tot Mondriaan.


Carl Andre, Weir (stuwdam, dam), 1983.




Peter Doig, Red house, 1995 – 1996, olieverf op doek.

Naast het Chinese porselein trof dit werk mij het meestvan de werken die ik niet eerder gezien had.


Iris van Dongen, Dragon, 2004, houtskool, pastel en olieverf op papier.