Papieren zakken

Al een tijdje loop ik rond met het idee
een boek te maken met papieren zakken als
boekblok.
De zakken verzamel ik al een tijdje.
Ik moet ze eens tellen.
Het aantal en de grootte, doen er niet zo toe.
Ik wil een manier vinden om dat te kunnen doen.
Idee is dan dat je iets in de zakken kunt bewaren.
Maar de eventuele bedrukking van de zakken
spelen natuurlijk ook een rol.

Een tijd terug kreeg ik van iemand een blouse die
een beetje kapot is maar met op ieder pand een zak met
een afsluitbare klep.
Één en één is drie: de voorpanden gaan de bekleding
van de boekband worden.

Als eerste actie ben ik de voorpanden
uit de blouse gaan halen. Een paar uur tornen.

IMG_6428PapierenZakkenTornen

Dit is het eerste pand dat ik deze week bijna helemaal had los getornd.


IMG_6435PapierenZakken

Beide panden zijn nu los. Het boordje van de nek is er al af. De boord met knoopsgaten en de knopen zijn er nog niet af. Daarvan moet nog blijken of ik dat kan gebruiken.


KB, werk mee!

Bij de Koninklijke Bibliotheek is besloten om bepaalde
conservatoren niet te vervangen na hun pensionering.

Daarnaast gaan de collecties Boekbanden en de
Papierhistorische Collectie opgeslagen worden in een
depot waar ze moeilijk in te zien en te bestuderen zijn.
Maar een heel beperkt deel is goed digitaal beschikbaar.

KB

De Koninklijke Bibliotheek is een uniek instituut.
Het is een bibliotheek maar tegelijk een museum.

Om een goed museum te zijn heb je mensen nodig die veel kennis
hebben van de dingen die je wilt verzamelen.
Bijvoorbeeld om nieuwe aankopen te kunnen doen.

Daarnaast wil je die dingen ook tonen en laten bestuderen
door mensen. Om dat laatste goed te kunnen doen
heb je mensen nodig met kennis en een breed netwerk.

Die ‘kenner’ noem je in zo’n organisatie een conservator.

De Koninklijke Bibliotheek heeft een bijzondere verzameling
boekbanden, zeg maar ‘draagbare schilderijen’.
En net als bij schilderijen van Rembrandt kijk je naar
de buitenkant van het schilderij maar ook naar het materiaal
waarvan het schilderij is gemaakt.
Bij een schilderij: het linnen, de verf en het hout van de lijst.

Daarom heeft de Koninklijke Bibliotheek nog een tweede
belangrijke verzameling: de Papierhistorische Collectie.
Dat ‘oude papier’ helpt bijvoorbeeld bij de datering
van de boeken. Soms ook bij het bepalen waar het boek
vandaan komt.

Het boek maar ook de ideeën die in het boek opgeschreven
zijn of getoond worden aan de hand van vaak prachtige afbeeldingen.

Belgisch-NederlandsBoekbandengenootschap

Nu proberen een aantal verenigingen en stichtingen in gesprek
te komen met de Koninklijke Bibliotheek om te zien of ze
een rol kunnen spelen bij het in gebruik houden van de
verzamelingen en de kennis die daar bij hoort.

Vandaar mijn oproep/titel van dit bericht: Koninklijke Bibliotheek,
probeer met deze organisaties samen te werken.

Ik vind het een moeilijk stuk om te schrijven, want ik
ben niet heel intensief bij de organisaties betrokken
die in gesprek willen en ken niet alle details van
genomen beslissingen bij de Koninklijke Bibliotheek.
Maar de mogelijke schade die de Nederlandse cultuur
hier loopt is duidelijk.
Daarom is de poging om in gesprek te komen belangrijk.

De betrokken stichtingen en verenigingen zijn, naast
het Belgisch-Nederlands Boekbandengenootschap:
Nederlandse Boekhistorische Vereniging (NHB)
Nederlands Genootschap van Bibliofielen (NGB)
Dr. P.A. Tiele Stichting
Stichting Handboekbinden
Restauratoren-Nederland, Discipline Boek en Papier
Stichting Papiergeschiedenis Nederland
Stichting Papiergeschiedenis Renkum-Heelsum
Stichting Papiergeschiedenis Zaanstreek ‘De Hollander’
Vlaamse Werkgroep Boekgeschiedenis
Société Royale des Iconophiles et Bibliophiles de Belgique

Vrolijke Vrienden: kapitaalband

Deze week liet men me ergens 30 minuten wachten zodat
ik tijd had om nog eens goed na te denken over wat ik nog
moet doen om mijn versie van ‘Vrolijke Vrienden’ af
te maken.

‘Vrolijke Vrienden’ is een boek voor de jeugd dat
in 1940 verscheen bij De Arbeiderspers en dat gemaakt
is door Jan Mens (tekst) en Bob Uschi (illustraties).

De aandachtige luisteraar ziet op de foto’s wel ergens
het lijstje liggen dat ik nu volg.

IMG_6372VrolijkeVriendenBlauwBinnenRandje

Het voorplat zal straks bestaan uit een kartonnen ‘raamwerk’, bekleed met papier, waar een deel van de originele voorkant van de boekband in gaat komen. Zowel de originele afbeelding als het ‘raamwerk’ zijn met de hand gesneden. Om de twee zo mooi mogelijk in elkaar te laten passen maar ik de binnenkant van het ‘raam’ en de buitenkant van de afbeelding donkerblauw. Blauw is de kleur die ik op veel plaatsen laat terugkomen.


IMG_6373VrolijkeVriendenBlauwRandje

Dit is de originele afbeelding van de boekband.


Het maken van de kapitaalband verliep niet zo als
ik wilde. Dus probeer ik iets anders. Kapitaalband kent
iedereen waarschijnlijk wel als het roof/witte bandje
dat aan de rugkant van een boek tegen het boekblok zit.
In middeleeuwse boeken was het kapitaalband onderdeel van
de constructie van het boek. Soms zelfs onderdeel van het
naaiwerk aan het boekblok. Tegenwoordig zitten ze alleen
ter versiering aan het boek.

In mijn geval, bij Vrolijke Vrienden, wil ik het kapitaalband
met de hand maken maar het gaat mij om het decoratieve aspect.
Ik maak het niet om de rug steviger te maken, te beschermen
bij het uit de boekenkast halen van het boek of tegen het stof.
Daarom maak ik het kapitaalband ook achteraf en los van het boek.

Dus misschien moet ik meer kijken naar de moderne manier
waarop kapitaalband wordt gemaakt en aangebracht, dan naar
de middeleeuwse manier.

IMG_6375VrolijkeVriendenMetLerenKern

Dus ik neem een stuk lint en daar plak ik dan een materiaal op zodat het een ronde verdikking aan het lint oplevert. Daar ga ik dan de zijde draad om wikkelen. Hier probeer ik dat nog te doen met een leren kern (die had ik toch al gemaakt.


IMG_6376VrolijkeVriendenMetLerenKern

Het leer wordt op het lint gelijmd en dat lint wordt een beetje opgerold.


IMG_6377VrolijkeVriendenMetLerenKern

Ik wikkel hier met dubbele draden zijde.


IMG_6384VrolijkeVriendenTeDik

Zo gaat dat dan ongeveer op het boekblok komen. Maar ik vind het te dik en van iedere kleur ook te veel steken waardoor er maar weinig gekleurde blokjes op het boek komen. Daarnaast is wat ik hier uitprobeer veel te breed. Dat moet anders.


IMG_6384VrolijkeVrienden2StukjesDraad

Nog een poging. Zelfde lint maar nu met daarin twee stukjes touw.


IMG_6385VrolijkeVriendenDubbeleDraad

Dat levert een beter volume op maar met de dubbele draad is dat nog niet mooi.


IMG_6386VrolijkeVriendenEnkeleDraad

Het algemene beeld is al wel beter.


IMG_6387VrolijkeVrienden

De losse onderdelen (boekblok, rug en platten) liggen voor het raam van mijn werkplaats.


IMG_6388VrolijkeVriendenKapitaalband

Lint beter op maat, de touwtjes liggen gereed en op het lint is aangegeven waar de verdikking gaat komen en waar de naalden met draad doorheen gestoken gaan worden.


IMG_6389VrolijkeVriendenKapitaalband

Dit zijn de kernen voor mijn kapitaalband. De schuine hoekjes aan de bovenkant zijn er aan gesneden om zo weinig mogelijk dikte op te leveren in de boekband.


IMG_6390VrolijkeVriendenKapitaalband

Nummer één is zo goed als gereed. Je ziet nu ook welke kleuren ik gebruik voor het kapitaalband. Morgen moeten die stukken kapitaalband op het boek belanden. Dan kan de rug en de buitenste platten bevestigd worden. Met de afbeelding op het voorplat zou het boek dan weer in de boekenpers kunnen om te drogen. Dan zou het boek bijna gereed moeten zijn.


Wordt vervolgd.

Papier/karton snijden eenvoudig? Echt niet!

De laatste keer zag je het natte leer voor de ronde rug
met valse ribben op de mal liggen. Ingesnoerd.
Het resultaat….

IMG_6339VrolijkeVriendenLeerGedroogd

De ronde rug met valse ribben. Bijna gereed om op het boek te bevestigen.


IMG_6340VrolijkeVriendenRondeRugMetValseRibbenGedroogd


IMG_6341VrolijkeVriendenRondeRugOmvouwen

De kop en staart van de leren bekleding van de rug nog omvouwen en vastlijmen.


IMG_6343VrolijkeVrienden

Het voorplat dekt straks de plaats af waar de rug bevestigd wordt aan de rest van de boekband en ook de linten. Maar de originele afbeelding moet er in komen te vallen. Dus ga ik een vorm uitsnijden waarin de afbeelding precies valt.


Tijd om de voorplat langzaam maar zeker voor te bereiden
op het bevestigen van de voorplat op het boek samen met
de afbeelding van de voorplat van de originele boekband.

IMG_6344VrolijkeVrienden

Er moet een groot stuk uit de voorplat gesneden worden en past dan straks de afbeelding?


IMG_6345VrolijkeVrienden

De delen komen in ieder geval mooi los van elkaar. Het uitgesneden deel zou zomaar een andere boekband kunnen worden.


IMG_6346VrolijkeVrienden

Zo past dan de originele afbeelding in het voorplat. Misschien de binnenkant van het voorplat en de afbeelding nog van een blauwe kleur voorzien?


IMG_6347VrolijkeVrienden

Hopelijk gaat dat dit beeld opleveren. Maar nu eerst verder aan de rug….


Gerrit de Morée

In een gebied waar ooit de suikerfabriek was, een haven
lag, een groenten en fruitveiling was, in de buurt van
een slachthuis, is nu een hele creatieve wijk ontstaan
met STEK, Electron, theater en dansmogelijkheden,
trendy horeca, een strand en een skateboard centrum (en
nog veel meer).

In dat gebied ging ik op bezoek tijdens de Open Monumentendag
maar een deel van de foto’s waren nog niet op mijn
blog beland.

In Electron zag ik voor het eerst de gerestaureerde
wandschildering van Gerrit de Morée.
Een verborgen parel van Breda.

IMG_6146BredaElectron

In het gebied maakte ik een wandeling. Er zijn altijd nieuwe dingen te zien. Of ik deze muurschildering eerder heb gezien weet ik niet maar die beviel me.


IMG_6147BredaElectronGerritDeMoréeMuurachildering

Electron was een electronicabedrijf (electra- en schakelkastenfabriek) en voor dit bedrijf maakte Gerrit de Morée deze muurschildering.


IMG_6148BredaElectronGerritDeMoréeMuurachildering

In een vitrine lag deze ontwerpschets. Zoek de verschillen.


IMG_6151BredaElectronGerritDeMoréeMuurachildering


IMG_6152BredaElectronGerritDeMoréeMuurachildering

Detail. Ik zie hier al helemaal een ontwerp voor een boekband in.


IMG_6149BredaElectronGerritDeMoréeVouwfiguren

De Morée heeft ook ontwerpen voor vouwbladen gemaakt voor dieren. Het Breda’s Museum deelt ze op die moment uit. Er zou ook een uitgave in voorbereiding zijn maar daarover kan ik op internet niets vinden. Dus voorlopig doe ik het met deze voorbeelden.


IMG_6150BredaElectronGerritDeMoréeVouwfiguren

Gerrit de Morée verdient meer aandacht.


Vrolijke vrienden

Het is heel spannend aan het worden.
Steeds een stapje verder betekent dat ik steeds
dichter bij het uur van de waarheid kom.
Gaat mijn plan werken?

Het goede nieuws is dat de schutbladen mooi gelijmd
zijn tegen de originele schutbladen.
Het eerste experiment met de valse ribben is ook goed gelukt.

IMG_6228VrolijkeVriendenSchutblad

Hier zie je het eerste schutblad. De linkerhelft komt straks tegen de voorkant van de boekband te zitten. Maar het rechterdeel is mooi gelijmd op het originele, blanco schutblad van Vrolijke vrienden.


IMG_6229VrolijkeVriendenSchutblad

Ook het schutblad achter zit mooi vast. Dat geeft veel stevigheid om het originele en oude boekblok. Idee is dat het boek weer heel wat jaren onbeschadigd door het leven kan.


IMG_6230VrolijkeVriendenValseRibben

Met een stuk leer en een mal en wat karton heb ik een valse rib gemaakt en dat allemaal aan elkaar gelijmd. Alles is hier goed gedroogd en je ziet hier de kant die je normaal nooit ziet: de binnenkant.


IMG_6231VrolijkeVriendenValseRibben

Als ik met deze test een boek zou maken dan zou de rug er zo uit komen zien. De rib is goed zichtbaar. De vorm blijft goed in het leer. Straks als de echte rug wordt gemaakt moet ik misschien meer aandacht schenken aan de plaats waar het koord loopt. Dat mag nog dichter tegen de rib en strakker qua vorm.


IMG_6232VrolijkeVriendenPassenEnMeten

De mal die ik gemaakt heb is bedoeld voor het boekblok van Vrolijke vrienden. Dus steeds passen en meten. Vooral ook omdat de rug mooi om het boekblok moet passen maar dat het boek ook nog open moet kunnen. Ik denk nog na over kapitaalband. Die zal ik moeten maken voordat het kapitaalband en de rug, tegelijk, aan het boekblok worden gezet.


IMG_6233VrolijkeVriendenValseRibben

De rechterkant is minder mooi dan de linkse kant.


IMG_6245VrolijkeVriendenPlatten

Dit is een saaie foto maar bedoeld om duidelijk te maken dat ik de boekband ga maken met opgelegde platten. Dat wil zeggen dat ik de rug en de platten los van elkaar maak. De voorkant en de achterkant van het boek, zal steeds bestaan uit twee platten die ik op elkaar lijm. Dat doe ik bijvoorbeeld om de linten van het boekblok weg te werken en goed aan de band te bevestigen. Ook het leer van de rug ga ik tussen de twee plathelften bevestigen. Bovendien ga ik volgende ruimte in de buitenste plathelft van de voorkant uitsparen om de afbeelding van de originele boekband in de nieuwe boekband op te nemen. Grote plannen. Nu nog uitvoeren…..


IMG_6246VrolijkeVrienden

Zoveel als mogelijk probeer ik de originele voorkant van Vrolijke vrienden in de nieuwe boekband op te nemen.


IMG_6248VrolijkeVrienden

Voor nu zijn alle platten beplakt met papier. De omslagen moet ik nog wel aanbrengen. Maar nu ligt alles in de boekenpers om mooi vlak op te drogen. Ik denk dat ik beter één voorplat nog niet had moeten beplakken maar weghalen is vaak nog wel mogelijk.


Wordt vervolgd.

Vrolijke vrienden

Een exemplaar van dit jeugdboek uit 1940 van Jan Mens
ben ik aan het her-inbinden.
Mijn exemplaar vond ik bij de kringloopwinkel en ik vond
de afbeelding op de boekband van Bob Uschi leuk genoeg
om het boek als uitgangspunt te nemen voor het opnieuw
inbinden van het boekblok en om er een nieuwe boekband
voor te maken.

Dat leidt tot een reeks experimenten.
Nu ben ik bezig te bekijken hoe ik het best een ronde,
leren, rug kan maken met valse ribben.

IMG_6222VrolijkeVriendenValseRibben

Dit is mijn testexemplaar van de ronde rug met daarop mijn testexemplaar van een valse rib. Idee is om te zien hoe ik met koordjes het eventueel vochtige leer hierop kan lijmen en vastzetten om de vorm van de ribben (het worden er drie) er in te houden.


IMG_6223VrolijkeVriendenValseRibben

Om de koordjes vast te kunnen zetten boor ik 6 gaten in de plank waarom de ronde rug gemaakt gaat worden. Daar kan ik dan 6 lange spijkers door steken die als ankerpunten gaan dienen.


IMG_6224VrolijkeVriendenValseRibben

Tussen de restjes vond ik dit stuk blauw ‘leer’. Ik heb het ooit gekregen als leer maar ik geloof dat eigenlijk niet. Het laat zich heel erg moeilijk dunnen en als ik er vormen in druk met fileten dan veert het erg snel weer terug. Ik denk dat het een soort van namaak leer is. Dus de uitkomsten van mijn experiment zijn dadelijk niet helemaal over te nemen op een echte leersoort. Maar ik waag het er op.


IMG_6225VrolijkeVriendenValseRibben

Moeilijk perspectief maar aan de andere kant ziet het er zo uit.


IMG_6226VrolijkeVriendenValseRibben

Nu het echte experiment. Op de mal huishoudfolie. Het leer (restje eerst bijgesneden) is nat gemaakt. De rug en de valse rib is ingelijmd. Het leer is over de ronde rug gelegd en met de koordjes benadruk ik de valse rib extra. Eens zien hoe dat er uit ziet als dat eenmaal opgedroogd is.


IMG_6227OefenenMetFileten

Aansluitend heb ik nog twee dingen gedaan: het binnenste schutblad dat ik heb gemaakt, is volledig tegen het al aanwezige schutblad van het boekblok gelijmd. Eerder had ik dat alleen nog maar met een strook lijm gedaan. Nu het hele blad. Dat is zowel aan de voor- als achterkant van het boekblok gebeurd. Het boekblok ligt nu in de boekenpers te drogen. Tweede activiteit is meer ervaring opdoen met de fileten. Deze keer heb ik ze verwarmd. Als mijn experiment met de ronde rug en valse ribben lukt, ga ik proberen een heel eenvoudige decoratie op het leer van de ribben te zetten. Maar eerst nog even oefenen. Dit is wel het leer dat ik wil gaan gebruiken.


Wordt vervolg.

Vrolijke vrienden

Aan de nieuwe boekband wil ik een leren, ronde rug maken.
Dat heb ik niet eerder gedaan.
Ik wil nu eerst met karton een ronde basis maken.
Straks daaroverheen het leer lijmen met valse ribben (ver-
dikking op de rug die suggereert dat op die plaats
de boekband gebonden is met touw of iets dergelijks)
Die ribben kan ik dan proberen te gebruiken om een
eerste decoratie met de fileten te maken.

IMG_6182BasisVoorLerenRondeRugVrolijkeVrienden

Omdat de rug van het boekblok niet rondgezet is of gaat worden maak ik een losse rug. Om die rug te vormen heb ik eerst een ronde mal gemaakt voor de rug. Twee plankjes tegen elkaar gelijmd en die rond gemaakt met een schaaf en schuurpapier.


IMG_6187BasisVoorLerenRondeRugVrolijkeVrienden

Nadat het ruggebord op maat is gesneden heb ik het onder water gehouden. Je voelt dan meteen dat het karton heel flexibel wordt. Na het te laten uitdruipen heb ik de kartonnen strook op de mal gelegd en toen vastgezet met touw.


IMG_6189BasisVoorLerenRondeRugVrolijkeVrienden

Zo staat het nu te drogen. Ik hoop dat het touw er af kan vanmiddag zodat ik een eerste stap met de valse ribben en het leer kan zetten.


Oude boeken, nieuwe podia

‘Oude boeken, nieuwe podia – Liber amicorum voor Marieke van Delft’
is de titel van een pas verschenen boek.
Daar wil ik even bij stilstaan.

IMG_6175OudeBoekenNieuwePodiaLiberAmicorumVoorMariekeVanDelft

Met zo’n boekband, en ik doe er nu ook weer aan mee,
roep je wel een beetje een stoffig beeld op.
Na het lezen van het boek ken ik het verhaal over
deze vijf controversiële zestiende-eeuwse boeken
helaas nog niet.
Maar het boek is niet stoffig.
Vijftig, vaak sprankelende stukken met mooie illustraties
heb ik kunnen lezen en bekijken.

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen100VandenLeeuDieEenIagherWasDyalogusC

Een van de artikelen in het boek gaat over
een bestseller uit 1480 (!).
Een boek geschreven door Gheraert Leeu.
Meer dan 100 fabels met mensen en dieren en een
hele serie afbeeldingen (niet in iedere uitgave
en niet altijd (helemaal) ingekleurd).
Dit betreft de illustratie bij dialoog 100:
Vanden leeu die een iagher was, Dyalogus C.
De afbeeldingen die ik hier toon komen uit het boek
in het bezit van de Koninklijke Bibliotheek.
Verhaal en afbeeldingen zijn vrij toegankelijk
op de website van DBNL.

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen105VandenHaseDoctoerIndenRechtenDyalogusCv

Vanden hase doctoer inden rechten, Dyalogus Cv,

De onderwerpen die in Oude boeken, nieuwe podia aan
de orde komen beslaan allerlei onderwerpen.
Ik noem er een paar:
Natuurlijk gaan er artikelen over het STCN
(Short-Title Catalogue, Netherlands), een systematisch
overzicht van de boeken verschenen in Nederland tot 1800.
Marieke van Delft heeft een grote rol gespeeld bij het
ontstaan en de opbouw van dit overzicht.
Ook gaat een aantal artikelen over het gebruik
van internet in relatie tot het oude boek.

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen112VandenEzelEndeDenOsseDyalogusHondertEndeTwalif

Vanden ezel ende den osse, Dyalogus hondert ende twalif.
(Beetje digitaal schoongemaakte door mij)

Maar er is meer:
= over het gebruik van Twitter door conservators
van de Koninklijke Bibliotheek;
= over Delpher;
= over arbeidsverhoudingen in drukkerijen;
= over perkamentmakers in de 17e eeuw;
= over teruggave van gestolen boeken na de Tweede Wereldoorlog;
= over het Archief (kastje) van Ledeboer;
= over de productie van een (toeristische) stadskaart;
= over e-boeken;
= over de boekenkast die Bijbel heet;
= over schutbladen;

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen120VanVeelBeestenBiEenVergadertDyalogusCxx

Van veel beesten bi een vergadert, Dyalogus Cxx.

Wacht, er is nog meer:
= over boeken op schilderijen;
= over geborduurde boekbanden;
= over een moordonderzoek in 1747;
= over elektronische muziek;
= over de overgang van ANWB-route informatie naar TomTom;
= over het actief inzetten van digitaliseren;
en nog veel meer.
IMG_6176OudeBoekenNieuwePodiaLiberAmicorumVoorMariekeVanDelft

Een prachtig boek.

Nog wat opmerkingen naar aanleiding van het boek:

Om een van de artikelen heb ik toch hard moeten lachten.
Het gaat om ‘On digitising access’ door Adriaan van der Wael.
Het artikel probeert uit te leggen dat het publiek
beschikbaar maken van teksten via het internet nog niet
meteen betekent dat iedereen de tekst ook correct zal
begrijpen.
Dat is helemaal waar en ‘leesbaarheid’ van de tekst
is daarbij erg belangrijk.
Dat de tekst van Van der Wael bijna de enige is in
het boek zonder illustraties of tekeningen ter verduidelijking
van de tekst, vond ik grappig.

Het enthousiasme van de schrijvers voor het internet wil
nog niet zeggen dat ze al gerealiseerd hebben wat voor een leek
als mezelf nodig is om de wereld van het Oude boek te
kunnen begrijpen.

Veel van de sites ontsluiten slechts metadata over boeken:
naam van de schrijver, plaats van het boek, titel, drukker,
maker van de afbeeldingen, materiaal van boekblok,
materiaal van boekband, taal, jaar van uitgave enz.

Zoek maar eens via Google naar ‘id00159670’.
Je vindt geen plaatje van dit beroemde (!) boek.
Zoek je op ‘twispraec der creaturen’ dan vind je
onder andere een artikel op de site van de KB met
een populaire toelichting op dit boek met, jawel,
1 illustratie.
Pas daarna vind je de site van DBNL, waar de
afbeeldingen van dit bericht vandaan komen.

De websites waar je info over oude boeken kunt
vinden zijn vaak niet geschikt voor mobiele devices.

Al met al is er nog een lange weg te gaan.
Neemt niet weg dat ik ‘Oude boeken , nieuwe podia’
met heel veel plezier gelezen heb.

Maar wat zou nou toch het verhaal zijn achter de
vijf controversiële zestiende-eeuwse boeken?

Kunst achter de ramen – Van woord naar beeld

Het project ‘KADER’, Kunst Achter De Ramen, heeft op
dit moment twee uitingen:
= een hele reeks van etalages met daarin steeds één
of meerdere kunstenaarsboeken. Het zijn de etalages
van winkels in de Veemarktstraat in Breda.
= een tentoonstelling in de Lutherse Kerk, Veemarktstraat,
Breda tijdens de Open Monumentendag in 2021.
Gisteren bezocht ik de tentoonstelling in de Lutherse Kerk.

IMG_6134VanWoordNaarBeeldHetEersteBoekDerKronieken

Een echte volgorde zit er niet in de tentoonstelling maar ik vond het een goed idee om te beginnen met een van de boeken die die ons als mensheid kan binden: de bijbel. In dit geval de Statenbijbel. Waarschijnlijk is die van de Lutherse Kerk maar er stond geen toelichting bij en ik heb er niet naar gevraagd.


De Statenbijbel lag op een verhoog en lag heel toepasselijk
open, dat zag ik thuis toen ik de foto bekeek, bij het
eerste boek van Kronieken. Een bijbelboek dat een opsomming
geeft van namen om zo de geschiedenis van de mensheid te
proberen te verklaren.
Hij lag dus open bij Adam.

IMG_6134VanWoordNaarBeeldHetEersteBoekDerKroniekenAdam

Een boek dat ik wel eens nader zou willen zien maar voor nu het begin van mijn verslag van de tentoonstelling.


IMG_6126VanWoordNaarBeeldWalterMaasLessIsMoreGolgotha

De inhoud van dit boek is gemaakt door Walter Maas en de titel is ‘Less is more’.


IMG_6127VanWoordNaarBeeldWalterMaasLessIsMoreKatjaClement

De boekband en de binding is gemaakt door Katja Clement.


IMG_6125VanWoordNaarBeeldWalterMaasLessIsMoreGolgotha

Het boek bestaat uit teksten met steeds een bijbehorende illustratie. Hier ligt het boek open bij de korte tekst, één woord: ‘Golgotha’.


IMG_6131VanWoordNaarBeeldHannekeAdelaar

De kunstenares/docent Hanneke Adelaar had er een boek liggen met portretten. Begonnen met een leeg boek. Bij ieder portret is een van de ogen uitgesneden. Een van de ogen van een volgende pagina wordt zo zichtbaar waardoor een vervreemdend effect ontstaat. Oh ja, het uitgesneden oog kun je dan weer vinden op de achterkant van het portret.


IMG_6133VanWoordNaarBeeldHannekeAdelaar

Hanneke Adelaar.


Martin Peulen vertrekt dan weer van bestaande boeken.
Dat levert dan weer heel andere beelden op.

IMG_6128VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

‘Van woord naar beeld’ is de titel van deze tentoonstelling en dit boek is van Martin Peulen.

IMG_6130VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

IMG_6132VanWoordNaarBeeldMartinPeulen


IMG_6135VanWoordNaarBeeldConsistoriekamerLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Dit is de Consistoriekamer van de Lutherse Kerk en links geeft Martin Peulen een toelichting op zijn werk aan enkele bezoekers.


IMG_6137VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

Het werk van Martin Peulen beslaat grote en kleine boeken. Dit is een enorm werk.

IMG_6138VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

IMG_6140VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

Nog een laatste voorbeeld van het werk van Marin Peulen.


IMG_6139VanWoordNaarBeeldConsistoriekamerLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Bij een tentoonstelling in een monument zie je ook dingen die niet bij de tentoonstelling horen maar wel bij boeken.


IMG_6129VanWoordNaarBeeldMargrietOomen

Margriet Oomen.

IMG_6136VanWoordNaarBeeldMargrietOomen

Kwetsbaar, mooie, heldere tekst met illustraties. Een van de twee boeken is een leporello.


IMG_6141VanWoordNaarBeeldLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Lutherse Kerk in Breda.


IMG_6143VanWoordNaarBeeldCrypteLutherseKerkVeemarktstraatBreda

De crypte van de Lutherse Kerk.


IMG_6123InterieurLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Lutherse Kerk.


IMG_6122LutherseKerkBredaVerscholenAchterDeWinkelpandenVanDeVeemarktstraatBreda

Het is wel even zoeken naar de kerk en de crypte want ze liggen verscholen achter de winkelpanden in de Veemarktstraat.


Zelf een schutblad maken voor een boek

Voor het boek Vrolijke Vrienden dat ik aan het inbinden ben,
wil ik zelf de schutbladen maken.
In de afbeelding die op de originele boekband staat, is
blauw een heel belangrijke kleur.
Die wil ik in ieder geval bij de schutbladen betrekken.

De vorige keer dat ik met paste paper aan de slag ging
viel dat in het begin niet mee.
Vermoedelijk spelen de mate waarin papier vocht opneemt
in combinatie met de dikte van de lijm, belangrijke rollen
bij het succesvol kunnen maken van paste paper.

Het papier wat ik nu als basis wil gebruiken is vrij stug.
Daar trekt vocht niet eenvoudig is.
De lijm is denk ik nog te dik waardoor die veel tijd
krijgt om uit te vloeien en de vormen kwijt te
raken die ik probeer er in aan te brengen.
Misschien eens een recept zien te vinden en dat opvolgen.

Maar voor nu ben ik gewoon gaan experimenteren.
De eerste twee resultaten volgen hieronder.
Gelukkig kan ik deze resultaten straks eenvoudig hergebruiken.

IMG_6086VrolijkeVriendenPastePaperEersteExperimentSchutblad

IMG_6088VrolijkeVriendenPastePaperEersteExperimentSchutblad

Deze smalle strook was het eerste experiment. Als gevolg daarvan heb ik de lijm iets donkerder blauw gemaakt. Maar de optimale viscositeit is nog niet bereikt.


Vrolijke vrienden

Het beeld bestaat misschien dat een boekbinder aan het begin
van de werkzaamheden aan een boek, precies weet wat z/hij
gaat doen. Bij mij is dat niet zo.

Ik wist dat ik de katernen uit elkaar zou halen en de vouwen
zou moeten verstevigen om daarna het boekblok weer in elkaar
te zetten.
Ik wist dat ik de afbeelding op het voorplat wilde behouden
en hergebruiken.
Maar hoe de boekband in elkaar zou worden gezet wist ik niet
en ondanks een eerste tekening weet ik dat nog steeds niet 100%.

Wat ik wel weet is dat het boekblok weer goed in elkaar zit
en dat ik een idee heb voor het schutblad.
Voor dat idee moet ik wel wat gaan experimenteren.

IMG_6073VrolijkeVriendenJanMensBobUschi1940

Zo kwam het boekblok uit de boekenpers. Het zit stevig in elkaar. De rug is mooi recht. Het gaas is wat aan de grote kant en de bandjes zijn lang maar dat kan de boekband straks best hebben. Om de boekband te kunnen gaan maken moet ik een beter gevoel hebben voor de grootte en de afbeelding van het voorplat heeft nog wat lelijke randen. Dus ik ga die afbeelding nog iets kleiner maken.


IMG_6075VrolijkeVriendenJanMensBobUschi

Hier ligt de afbeelding op het boekblok. Kleiner maken kan niet. Maar hiermee heb ik een idee van de afmetingen. Voor het schutblad wil ik paste paper maken met een lijm met blauwe kleur. Dat is ook de hoofdkleur van de afbeelding op het voorplat.


IMG_6076VrolijkeVriendenJanMensBobUschi

Dat begint met water.


IMG_6077VrolijkeVriendenJanMensBobUschi

De lijmpoeder.


IMG_6078VrolijkeVriendenJanMensBobUschi1940

Dan de kleur.


De volgende keer meer over het experiment en de resultaten.

Vrolijke vrienden

Gisteren gelukkig tijd gehad om het boekblok van
de Vrolijke vrienden verder af te maken.
De keer ervoor was ik ongeveer halverwege gekomen.
Gisteren zijn alle katernen genaaid op drie bandjes.
Daarnaast is de rug ingelijmd. Daarmee zijn de bandjes
vast aan de rug komen te zitten.
Naast de bandjes heb ik ook een fors stuk gaas gebruikt
op de rug.
De rug en het gaas, misschien wat dubbel maar ik wil het
broze papier van de katernen zoveel mogelijk steun geven
en de eventuele krachten die op de boekband komen te staan,
zo veel mogelijk opvangen met de bandjes en het gaas.

IMG_6066JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940

Alle katernen ingenaaid en de uiteinden van het garen met elkaar verbonden.


IMG_6067JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940

Hier zijn de bandjes nog los ten opzichte van de rug en heb ik de lengte verdeeld over de voor- en achterkant van het boekblok. Straks wordt een deel bevestigd op het voorplat en het andere aan het achterplat.


IMG_6068JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940

De onder- en bovenkant van het boekblok (kop en staart) laat ik zoals het nu is. Maar de frontzijde, de kant die op de foto naar boven uitsteekt, die is ongelijk. Dat is het gevolg van de nu rechte rug (die eerder rond was) en het aanbrengen van Japans restauratiepapier in de katernen. Ik denk dat ik dat recht ga snijden.


IMG_6070JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940

Hier ligt het intussen gelijmde boekblok met daarom heen het gaas op vetvrij papier dat op een plankje ligt. Het plankje en zijn tweelingbroer die nog zou volgen, zijn de rechte vormen waartussen het boekblok geperst gaat worden in de boekenpers. Daar laat ik het goed drogen, enkele dagen. Dat is misschien een wat lange periode maar daar is een praktische reden voor. Ik kom niet iedere dag in mijn werkplaats.


Vrolijke vrienden

Gisteren ben ik natuurlijk nog even terug geweest
naar mijn werkplaats.
De vellen papier waren natuurlijk goed gedroogd.
Als er zon is dan is het al gauw warm in deze gebouwen
van een voormalige gevangenis.
Dus drogen doet het er prima.

De katernen kon ik weer in elkaar schuiven en op
de juiste volgorde leggen.

IMG_6046JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940Verdikking

Je ziet dat het Japanse papier wel wat verdikking oplevert. Maar het valt best mee als je er vanuit gaat dat de rug van het boek rond gezet was (en zo meer dan 80 jaar gevouwen geweest is). Dat zorgt er vanzelf al voor dat de rug wat uit staat. Daarom gaat aan het eind van de middag het boek in de boekenpers om het zo vlak mogelijk te krijgen. Daar laat ik het dan voor een paar dagen en nachten.


IMG_6047JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940Vouwen

Hier is goed te zien dat soms de vouwen weer heel goed in elkaar passen maar dat op andere plaatsen (vooral aan de rechtse kant) dat wat moeilijker gaat. De katernen mogen dus nog wat meer in elkaar opgestoten worden.


IMG_6048JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940ForeEdge

Aan de andere kant (de fore edge of voorkant) zie je dat het niet erg zou zijn als ik straks aan de voorkant er nog eens een stukje zou afsnijden met de snijmachine.


IMG_6049JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940 01

Vervolgens ben ik gaan schetsen hoe ik misschien het boekblok, de rug en de platten aan elkaar ga maken. Rekening houdend met het feit dat de oude voorkant onderdeel moet worden van de nieuwe. Ik zit te denken aan: de katernen op lintjes binden, dan een ronde rug maken en bekleden met leer, met valse ribben, dan platten maken die ik zo opbouw dat er een binnenplat komt dat met een schutblad en de linten en het leer zich verbindt aan rug en boekblok. Daar kan dan een buitenplat op worden aangebracht. Het voorplat zou dan een uitsparing hebben voor de afbeelding van de originele boekband. Wat zou dan de bekleding van de platten moeten worden? Iets dat aantrekkelijk is voor kinderen. Ergens daartussen kan dan nog kapitaalband komen. Maar dat is allemaal wat complex. Sommige zaken heb ik niet eerder gedaan.


IMG_6049JanMensUschiVrolijkeVriendenDeArbeiderspers1940 02

Misschien als ik definitief weet hoe ik het wil gaan aanpakken dat ik het nog eens op een afbeelding uitwerk. Voor nu zijn dit nog maar ideeën.


Het boekblok zit intussen in de boekenpers.

Door Binden Verbonden

Een paar berichten geleden vertelde ik over het boek, de catalogus,
die ik tegen kwam in mijn boekenkast:
Boekbandexpositie: Door Binden Verbonden (2011).
Er staat werk in van boekbinders die betrokken zijn of waren
bij een opleiding in de buurt van Antwerpen.
De boekbinders komen uit de buurt van Breda of Antwerpen
en toonden in Breda hun werk.

Daar is heel wat inspiratie op te doen en daarom toon ik hier
van iedere boekbinder een werk.
Misschien een goede aanleiding om op internet eens op zoek
te gaan naar meer werk van de exposanten of zelf eens aan de
slag te gaan.

Twee van de exposanten heb ik ontmoet, dus misschien
ben ik bevooroordeeld.
De meesten toonden in de catalogus een aantal ingebonden
boeken en soms ook een boekobject.
De keuze die ik maakte toen ik het lijstje afbeeldingen
opschreef zou er vandaag weer anders uit zien.

BiancaPlakChineseMuur

Bianca Plak, Chinese Muur. Een boek met boekobject.


ChrisVanBastelaereHetEetbareBoek

Chris Van Bastelaere, Het eetbare boek. De volgorde van de afbeeldingen is op die van naam (inclusief voornaam). Twee boekobjecten na elkaar is dus toeval.


ElsRolléTheBalledOfReadingGaol

Els Rollé, The Balled of Reading Gaol.


ErikPalsBoekbinden

Erik Pals, Boekbinden. Ik denk dat ik dit boek opnieuw zou kiezen. Een band van perkament bewerkt met grafiet.


FlosVanIJzerenBijbel

Flos van IJzeren, Bijbel. Mooi die afwisseling van rechte vormen en vloeiende.


InekeVergeerLeMarriageDeFigaro

Ineke Vergeer, Le Mariage de Figaro. Mooi hoe de draad die gebruikt is bij het binden ook op de band een functie krijgt.


JanGabriëlsSaint-Jean-de-Luz

Jan Gabriëls, Saint-Jean-de-Luz.


KatjaClementNaarDeOordenDerOudheid

Katja Clement, Naar de Oorden der Oudheid. Mooie vlakverdeling.


SimoneDeKeersmaeckerContesDeL'Alhambra

Simone de Keersmaecker, Contes de L’Alhambra.


Kringloopavontuur

BoekbandExpositieDoorBindenVerbonden

Eerder deze week ging ik eens door een plank in mijn boekenkast en kwam dit boekje tegen: Boekbandexpositie ‘Door binden verbonden’. Het is een boekje met werk van boekbinders die in Antwerpen een opleiding tot boekbinder gevolgd hebben/volgden. Boekbinders uit Breda en omgeving en Antwerpen en omgeving. Het boekje is uit 2011.


Dat bracht mij op het idee, waarom leg ik later nog
eens uit, om een paar boeken te gaan kopen bij een
kringloopwinkel in de buurt.
Al sinds het begin van corona was ik niet meer in die winkel geweest.
Ik kocht er vier boeken, vier avonturen.

IMG_5935VrolijkeVriendenJanMensUschi

Vrolijke vrienden, een boek geschreven door Jan Mens (1897 – 1967) met illustraties van Uschi. een boek uit 1940. Dit boek koos ik vanwege de omslag. Die ga ik hergebruiken. Het boekblok bestaat uit katernen. Jan Mens werkte in de beginjaren (vanaf 1935) een beetje onder leiding van Theo Thijssen aan wie het boek opgedragen is. Ik ga het boek uit elkaar halen en opnieuw inbinden met behoud van de voorkant. Jan Mens is bij mij onbekend maar hij was erg succesvol met ‘De kleine waarheid’. Dat ken ik dan weer wel van de televisie. Wie is precies die Uschi ?


IMG_5950OpHeteKolenInPolenJeanBruceDickBrina

Dit boek van Jean Bruce, kende ik niet. Ik ken de reeks Zwarte Beertjes. De titel is super en actueel: Op hete kolen in Polen. De omslag in van Dick Bruna. Het boekblok zijn geen katernen. Extra moeilijk voor mij want dat heb ik eerder nog niet gedaan.


IMG_5952DeAvonturenVanPinkeltjeDickLaanDokieVanAmstel

Dit boek, wie herkent het niet, zit niet best meer in elkaar: De avonturen van Pinkeltje, geschreven door Dick Laan. illustraties door Dokie van Amstel. Wie is Dokie van Amstel en is dat een pseudoniem? Boek bevat 1 illustratie op papier. Een andere papiersoort dan dat waar de tekst op staat. De illustratie zit er bij maar de vraag is waar in het boek hoort het eigenlijk thuis. Het hoort bij de tekst op pagina 163.


IMG_5966TheLastMoghalTheFallOfADynastyDelhi1857WilliamDalrymple

Toen vond ik dit. Dit ga ik zeker lezen. De Engelse (Schotland & India) geschiedkundige William Dalrymple schreef een serie van 4 boeken over India. Twee ervan heb ik gelezen. Ik ben bezig met nummer 3: Return of a king. Ik was vast van plan daarna het vierde boek te kopen: The last Mughal. Dat hoef ik dus niet meer te doen. De eerste editie van dit boek is van 2006. De paperback versie dateert uit 2007. Dit exemplaar is van dat jaar volgens een aantekening in het begin van het boek met een soort van handtekening. De boekenlegger is van ‘De Vrije Boekhandel’ in Breda. Een heel andere boekenlegger als ik er vandaag krijg. Helaas aan de bovenkant verkleurd. De kringloopwinkel is 2 straten van deze boekhandel verwijderd.


De kringloopwinkel vroeg 3 Euro 50 voor de boeken.
Dat was wel erg veel geluk op 1 dag.
Wordt vervolgd.

Mooi Marginaal (laatste)

Dit is voor nu het laatste bericht over de editie
2018 – 2019 van Mooi Marginaal, de twee jaarlijkse wedstrijd
van boekbandontwerpers, margedrukkers en boekbinders.
Zelf heb ik niet aan de wedstrijd meegedaan maar het boekje
dat in losse katernen te koop is, biedt mij veel inspiratie.

Toen ik de katernen ontving vielen de gekleurde randen
van de katernen me op. Als het boek af is zie je daar niets meer
van. Ze staan op die delen die je gaat wegsnijden om
naar het juiste formaat van het boekblok te komen.
Maar die kleuren kwamen opvallend overeen met de kleuren
van een das die een ongelukje in de wasmachine heeft gehad.
Daarom heb ik de das uit elkaar moeten trekken voor dat ik de das
kan gebruiken als bekleding voor een boekband.

IMG_5850MooiMarginaal2018-2019

Dit is de eerste foto die ik van de katernen maakte en je ziet de gekleurde randen.


IMG_5932MooiMarginaal

Dit is het eindresultaat. Het prijskaartje is het originele kaartje waarop de winkel de prijs vermeld heeft voor een complete huid. Dit eindje kan ik toch niet zomaar gebruiken op de platten van een boek maar als leeslint werkt het best.


IMG_5934MooiMarginaal

Hier ligt het boek op een willekeurige pagina open. Ik ben blij met het resultaat!


IMG_5933MooiMarginaal

Bij mijn laatste twee boeken heb ik iets meer ruimte gelaten tussen de platten en de rug. Bij dit boek heb ik daarnaast een wat zwaarder papiersoort gebruikt als schutblad. Beide acties zijn een succes. De boeken gaan beter open en het boekblok lijmt mooier in de boekband.


Papieren boekband

De laatste keer zat het niet echt mee.
Het afdrukken van de afficheletters lukte maar ten dele en
de Pantone drukinkt droogt maar langzaam.
Dat laatste is logisch, deze inkt is op basis van olie.
Dat vraagt nu eenmaal meer tijd.
Intussen is de verf verder gedroogd (nog niet helemaal).
Weer eens passen en meten.

IMG_5833PapierenBoekband

Of het groen en geel waarmee de voorplat is beschilderd, straks, op nog meer plaatsen te zien zal zijn dan aan de randen, gaan we meemaken. Maar de tekst is op deze manier niet makkelijk leesbaar. Daar kunnen we wat aan doen.


IMG_5834PapierenBoekband

De oppervlaktes waar om de een of andere reden de donkergroene drukinkt niet gepakt heeft, vul ik nu in met een kwastje ecoline.


IMG_5835PapierenBoekband

Dat gaat er dan straks ongeveer uitzien zoals hierboven te zien is.


Nu wilde ik direct verder gaan met de tekst op het achterplat.
Maar in mijn enthousiasme maakte ik de fout dit weer
te proberen met acrylverf. Niet doen.
Drukken met die acrylverf zorgt er voor dat de oppervlakte
van het papier aan de afficheletters blijft hangen.
Dekking op het papier-mâché had het helemaal niet.
Volgende keer toch proberen met een groene drukinkt.
Maar ‘vingers’ staat wel goed op de foto.

IMG_5836PapierenBoekband


Papieren boekband

IMG_5819PapierenBoekband

Zo trof ik het object gisteren aan dat bedoeld is als decoratie voor het achterplat. Je ziet dat links onder lijm en ecoline zijn weggelopen, op tafel (en dat kun je hier niet zien) op de vloer. De rechthoekige vorm is ook een beetje krom getrokken. Maar dat maakt me niet uit. De decoratie voor het achterplat is anders dan die voor het voorplat (minder papier, maar wel met ecoline boven op de lijm). Dat was een bewuste keuze. Op ten minste twee plaatsen is de lijm nog niet helemaal droog. Toch heb ik beide decoraties van het huishoudfolie afgehaald. De decoratie voor de achterplat heb ik wat bijgesneden en aan de linkerzijde opnieuw op een nieuw stuk huishoudfolie gelegd. Vandaag zal het wel helemaal droog zijn.


IMG_5820PapierenBoekband

Als ik zo’n decoratie tegen het licht hou dan zie je dat er nogal wat (bijna) transparante delen in zitten. Dus er is een kans dat als ik de decoraties zo op de platten plaats dat er veel grijs van het karton blijft doorschijnen.


IMG_5821PapierenBoekband

Als ik de decoraties op de platten leg dan zie je dat door krimp en vervorming de decoraties niet de grijze ondergrond volledig afdekken. Dat is niet erg maar daar ga ik toch iets aan doen.


IMG_5822PapierenBoekband

Ik begin bij het voorplat. Met acryl, gemend met ecoline, groen en geel, verf ik, in stroken de grijze ruimte tussen de Arbatex. Dat geeft best een mooi beeld. Soms denk ik: zonde om daar straks de decoraties overheen te plaatsen. Maar goed dit is misschien een idee voor een volgend boek.


IMG_5823PapierenBoekband

Op het achterplat kies ik voor heel andere kleuren: rood en oranje.


IMG_5824PapierenBoekband

De titel van het boek wordt: ‘Groene vingers’. De affiche letters kreeg ik niet goed in het papier-mâché gedrukt maar ik ga nu proberen ze op het papier-mâché te drukken. Eerst een proefdruk op een stuk papier. Ik zie dat het schilderstape probeert mee te drukken (onderaan bij de letter N). Als dat is verholpen rol ik nogmaals inkt over de letters en plaats ze op de decoratie.


IMG_5825PapierenBoekband

De ruimte waar de afficheletters hebben gezeten zie je nog wel door de kleine ophoping van papier aan de randen van waar de tekst zat.


IMG_5826PapierenBoekband

De letters er op en dan kan het geheel zo in de boekenpers. Eventuele ongelijkheden in de decoratie worden dan ten minste tijdelijk platgedrukt om de inkt kans te geven zich op de decoratie af te drukken.


IMG_5827PapierenBoekband

Dat valt dus nog niet mee. Hier zie je het eerste resultaat. Dit is een mengsel pantone inkt: geel en blauw.


IMG_5828PapierenBoekband

De tweede drukgang geeft verbetering maar ik zal het met de hand gaan afwerken. De contouren staan in ieder geval.