Tagarchief: Museum of Mexican Prehispanic Art

Mexico was niet één cultuur: drie voorwerpen, drie tijdvakken

Posted on by

– over een tijdlijn van Preklassiek tot Postklassiek, verteld aan de hand van drie objecten –

Mexico was niet één cultuur

Mexico was in hun verre verleden geen één volk,
maar een gebied waar vele stammen en volken leefden,
elk met hun eigen talen, gewoonten en beeldtradities.
Sommige culturen bestonden tegelijk,
andere volgden elkaar op.
Zo ontstond een rijk en gelaagd geheel van stijlen en ideeën.

Olmeek — een van de vroegste grote culturen

Leefden vooral in Veracruz en Tabasco.
Herkenbaar aan compacte stenen beeldjes, amandelvormige ogen,
een brede mond en groene steensoorten zoals jade en serpentijn.

Zapoteek — de cultuur van Oaxaca

Ontstond later en bouwde steden zoals Monte Albán.
Had een eigen schrift en een duidelijk andere beeldtaal:
hoekiger, architectonischer, vaak verbonden met grafcontexten.

Azteek — een van de laatste grote pre‑Spaanse culturen

Veel later, in Centraal‑Mexico, met Mexico‑Stad als groot centrum.
Een machtig rijk met rijke symboliek en indrukwekkende steden
— dit is de cultuur die de Spanjaarden aantroffen in de 16e eeuw.

Tijdsindeling: Preklassiek, Klassiek en Postklassiek

Archeologen gebruiken deze tijdsindeling als een kapstok
om al die stammen, volken en hun culturen een plaats te geven.
Het is een raamwerk dat laat zien hoe culturen zich tot elkaar verhouden
en hoe ze zich door de tijd heen ontwikkelen.
Die indeling zegt dus niet dat alle culturen precies tegelijk begonnen
of eindigden,
maar helpt om stijlen, vondsten en beeldtradities
binnen één overzichtelijk geheel te plaatsen.

Preklassiek (ca. 1500 v.Chr.–250 n.Chr.)
De vroegste grote culturen.
Hier horen de Olmeeken bij.

Klassiek (ca. 250–900 n.Chr.)
De tijd van grote steden, monumentale architectuur en verfijnde beeldtradities.
Hier hoort o.a. Monte Albán bij, het centrum van de Zapoteekse cultuur.

Postklassiek (ca. 900–1521 n.Chr.)
Periode van nieuwe machtscentra en grote rijken.
Hier horen o.a. de Mixteken en de Azteken bij.

Binnen deze perioden gebruiken musea soms termen als
Vroeg‑, Midden‑ of Laat‑Preklassiek.
Dat zijn stijltermen binnen het grote tijdvak,
en ze leiden niet altijd tot een andere datering.
Ze helpen vooral om objecten te groeperen op basis van vormtaal en context.

Hoe dit aansluit op Olmeek, Zapoteek en Azteek

Olmeek → Preklassiek
Ca. 1500 v.Chr.–400 v.Chr.
Een van de vroegste grote culturen.

Zapoteek → Late Preklassiek tot Klassiek
Begint in het Late Preklassiek, bloeit in het Klassiek.
Monte Albán is vooral een Klassieke stad.

Azteek → Postklassiek
Ca. 1300–1521 n.Chr.
Een van de laatste grote pre‑Spaanse culturen.

Dit bericht

In dit bericht één object van elk van de drie culturen
die ik hierboven noemde en die in deze reis centraal stonden.
Ik reisde van Oaxaca naar Puebla en Mexico-Stad.

DSC06040MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtFiguraOlmecaVeracruzPreclasicoCa1500vC–250nCPiedraSerpentineOrJade
Mexico, Oaxaca, Museum of Mexican Prehispanic Art, Figura Olmeca, Veracruz, Preclasico, circa 1500 v. Chr. – 250 n. Chr., piedra, serpentine or jade.

Olmeek

Klein Olmeeks stenen beeldje uit Veracruz,
met een compact gemodelleerd lichaam
en een opvallend gestileerde weergave van handen en voeten.
Die gestileerde waargave vond ik juist zo mooi.
Het geeft het beeldje een ritme.
De horizontale lijnen over borst en onderlijf suggereren ledematen,
maar zijn zo geometrisch vormgegeven
dat het geheel een bijna moderne abstractie krijgt.
Het gelaat met amandelvormige ogen en brede mond sluit
aan bij de vroege Olmeekse beeldtraditie.
Dit type figuur wordt in het algemeen gedateerd
in de Preklassieke periode (ca. 1500 v.Chr.–250 n.Chr.)
en is vervaardigd uit serpentijn of jade‑achtig gesteente.

Dergelijke kleine stenen figuren
worden meestal geïnterpreteerd als rituele voorwerpen:

  • ze konden dienen als persoonlijke beschermfiguren,
  • als onderdeel van huisaltaren,
  • of als symbolische objecten die in de grond werden geplaatst
    tijdens bouw- of overgangsrituelen.

De compacte vorm en het duurzame materiaal
wijzen op een object dat bedoeld was
om te bewaren, te dragen of te gebruiken
binnen een kleine, besloten rituele context.

DSC06042MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtSoporteParaVasijaConCaraHumanaOaxaca PreklassiekePeriodeCa1500vC–250nC
Soporte para vasija con cara humana, Oaxaca, preklassieke periode, circa 1500 v. Chr. – 250 n. Chr.

Zapoteek

Deze keramische drager uit Oaxaca diende als steun
voor een ceremonieel vat, zoals gebruikt voor
offerings, aromatische stoffen of andere rituele handelingen.
Het gezicht op de sokkel is redelijk natuurlijk gemodelleerd
en daarna versierd met kleine perforaties in de haarzone
en inkervingen in oren en wangen,
waarbij vooral op de wangen een neiging tot geometrische ordening opvalt.
Het museum vermeldt geen datering bij de zaaltekst,
maar dit type keramische drager wordt in het algemeen gedateerd
in de Preklassieke periode (ca. 1500 v.Chr.–250 n.Chr.).

IMG_8152MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtXipeFertilityGodDressedWithTheSkinOfASacrifiedVictimPueblaFinalPeriodAD1100-1521
Xipe Tótec, fertility god dressed with the skin of a sacrified victim, Puebla, Final period (Postklassiek), AD 1100 – 1521.
IMG_8153MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtXipeFertilityGodDressedWithTheSkinOfASacrifiedVictimPueblaFinalPeriodAD1100-1521

Azteek

De figuur staat rechtop op een sokkel, met een open mond
en een expressieve houding die verwijst naar rituele spraak of zang.
Sporen van rode verf benadrukken de associatie
met bloed, leven en wedergeboorte
— centrale thema’s in de Azteekse religie.

Xipe Tótec wordt hier voorgesteld gekleed in de huid
van een geofferde, een ritueel symbool van vernieuwing.
Die tweede huid bedekt het hele lichaam, inclusief het gezicht:
de strakke vorm en de zichtbare randen suggereren
dat de god letterlijk een andere huid draagt.

Rond de ogen is een lichte verdikking te zien, een dubbele rand
die aangeeft dat ook daar de buitenste huid over het eigen gelaat ligt.
Het versterkt de indruk van een rituele omhulling,
waarin de god een tweede, symbolische huid draagt.

Op de borst bevindt zich een duidelijke onderbreking:
een rand of opening die verwijst naar de naad van de gedragen huid.
Zulke borstopeningen komen vaker voor in voorstellingen van Xipe Tótec
en maken zichtbaar dat dit niet het eigen lichaam is,
maar een rituele laag die over hem heen ligt.

Aan de neus zit een opvallend ornament,
mogelijk een neusplug of rituele versiering.
Dergelijke sieraden worden in Azteekse kunst geassocieerd
met adem, stem of levensadem
— een passend symbool voor een god
die de aarde opnieuw laat “ademen” na het offer.

Beelden van Xipe Tótec stonden in tempelruimten
en speelden een rol tijdens voorjaarsrituelen
rond vernieuwing van de aarde en de landbouw.
Tijdens het jaarlijkse feest Tlacaxipehualiztli werd de god vereerd
als brenger van nieuw gewas:
het ritueel van het dragen van een geofferde huid
verwees niet naar menselijke vruchtbaarheid,
maar naar de cyclus van zaaien, ontkiemen en oogsten.
Voor het beeld werden offers van maïs, bloemen
en brandende aromatische hars gebracht
— copal, een geurige boomhars die als reukoffer werd verbrand.
Zo fungeerde het als rituele tegenwoordigheid van de god,
een vaste plek waar gelovigen hun gebeden en gaven konden richten.

Afsluiting

Met deze drie objecten komt een brede waaier van tijd en plaats samen:

  • de Olmeek‑figuur uit het vroege eerste millennium,
  • de Zapoteek‑sokkel met hoofd uit Monte Albán
  • en het Postklassieke beeld van Xipe Tótec uit Puebla.

Elk draagt een eigen wereld van rituelen en betekenissen,
maar in dit bericht staan ze naast elkaar als stille getuigen
van hoe Meso‑Amerikaanse culturen vorm gaven
aan leven, dood en vernieuwing.
De stijlen verschillen, de materialen ook,
maar in alle drie klinkt dezelfde zoektocht naar orde en betekenis door.
Zo vormt dit drieluik een kleine, maar veelzeggende doorsnede
van een rijk en gelaagd verleden.

Kijken, vergelijken en opnieuw kijken

Posted on by

– over Nayarit‑beelden, vroege vormen en een latere stijl uit Veracruz  –

Als je recent berichten op mijn blog gelezen hebt,
dan weet je dat ik probeer werken met elkaar in verband te brengen.
Daarbij begin ik altijd bij de werken zelf:
hoe zien ze eruit, wat valt meteen op, welke informatie is voorhanden,
zien de werken er dan nog steeds hetzelfde uit?

Vandaag is dat moeilijk:
één serie beeldjes gebruikt het museum om een specifieke beeldtaal te tonen.
Een beeldtaal die gebonden aan een benoemd gebied in Mexico.
De andere reeks beelden heeft het museum samengebracht
om de stijlontwikkeling in de Mexicaanse kunst in beeld te brengen.
Met een reeks voorbeelden uit de uit de vroege fase van die ontwikkeling
en één sprekend voorbeeld uit Veracruz,
dat bekend staat om een doorontwikkelde stijl.

Niet gemakkelijk om onder één noemer te brengen
maar ieder beeld op zich is bijzonder en prachtig.
Hopelijk vind je dat ook.

DSC06031MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtMujerSentadaDeNayarit PreclásicoTardío1250aC–200dCZittendeVrouwNayaritLaat‑Preklassiek1250vC–200nC
Mexico, Oaxaca, Museum Mexican Prehispanic Art, Mujer sentada de Nayarit, preclásico tardío, 1250 a.C. – 200 d.C. Zittende vrouw, Nayarit, laat‑preklassiek, 1250 v. Chr. – 200 n. Chr.
DSC06032MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtMujeresSentadasDeNayarit PreclásicoTardío1250aC–200dCZittendeVrouwenNayaritLaat‑Preklassiek1250vC-
Mujeres sentadas de Nayarit.

De zittende vrouwen uit Nayarit vallen op
door hun karakteristieke hoofdvorm:
breed, hoog en licht naar voren geplaatst,
met ogen en mond als smalle horizontale inkepingen
die het gezicht een gestileerde, bijna maskerachtige expressie geven.
De opvallend grote oren versterken die stilistische abstractie.

Net zoals geloken ogen in boeddhistische beeldtradities
niet bedoeld zijn als realistische weergave van de historische Boeddha
maar als een iconografisch kenmerk dat hem onmiddellijk herkenbaar maakt,
functioneren deze gelaatstrekken als een regionale signatuur:
ze markeren de figuren als
behorend tot de West‑Mexicaanse Preklassieke tradities
van Nayarit, Jalisco en Colima,
en onderscheiden hen duidelijk van andere Meso‑Amerikaanse stijlen.

Ook het ontbreken van de onderbenen is een bewuste keuze
binnen deze vormtaal:
de figuren zijn vanaf het begin als compacte, zittende gestalten gemodelleerd,
waarbij anatomische volledigheid
ondergeschikt is aan stilistische herkenbaarheid.

DSC06034MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtComparativeFigurinesEarlyStylisedFormPreclassicToEarlyProtoclassicTransitionC1200BC–AD200
Comparative figurines showing early stylised form, preclassic to early protoclassic transition, circa 1200 BC – AD 200. Het eerste voorbeeld in een reeks van vier.
DSC06035MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtComparativeFigurinesEarlyStylisedFormPreclassicToEarlyProtoclassicTransitionC1200BC–AD200
DSC06038MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtComparativeFigurinesEarlyStylisedFormPreclassicToEarlyProtoclassicTransitionC1200BC–AD200
DSC06039MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtComparativeFigurinesEarlyStylisedFormPreclassicToEarlyProtoclassicTransitionC1200BC–AD200
De voorafgaande vier foto’s tonen de vroege beelden met de compacte, gestileerde vormtaal waarmee deze traditie begint; het Veracruz‑beeld dat na onderstaande tekst volgt behoort tot een latere fase en laat zien hoe die vorm zich verder ontwikkelt.

Beelden in de vergelijking

De beelden in de vergelijking worden in het museum
hoog en sterk uitgelicht gepresenteerd, alsof het autonome sculpturen zijn.
Die presentatie is prachtig
— het roze fond, de schaduwen en de hoogte
geven de figuren een bijna moderne monumentaliteit
— maar maakt het vergelijken juist lastiger.
Door de afstand en het theatrale licht
verdwijnen de kleine stilistische aanwijzingen
die normaal helpen om vroege, compacte vormen te onderscheiden
van latere, meer uitgewerkte types.
Toch laten de vroege beelden,
wanneer je ze aandachtig naast elkaar bekijkt,
duidelijke verschillen zien in vorm, expressie en ornamentiek.
Die verschillen illustreren hoe de beeldtraditie
zich in de loop van tijd heeft ontwikkeld.

De complexe hoofdtooi van het Veracruz‑beeld

Het Veracruz‑beeld dat later in de blog volgt,
heeft een hoofdtooi die meteen de latere stijl verraadt:
opgebouwd uit meerdere lagen,
met een diermotief dat als ceremoniële of beschermende figuur fungeert.
De hoofdtooi is niet alleen decoratief maar ook narratief
— hij draagt betekenis, status en ritueel.
Dit soort rijke, gelaagde ornamentiek is kenmerkend
voor het Late Protoclassicum van het Centrum van Veracruz,
waar de beeldtaal steeds verfijnder werd.
In de museale presentatie valt dat extra op:
het licht vangt de scherpe randen
en geeft het beeld een bijna theatrale monumentaliteit.

De gestileerde, compacte vormen van de vroege beelden

De vier vroege beelden die voorafgaan aan het Veracruz‑beeld
zijn veel compacter en strakker.
De gelaatstrekken zijn gereduceerd tot heldere lijnen:
horizontale ogen, een eenvoudige mond, ronde oorornamenten
en sobere haarbanden of kronen.
Deze reductie is geen gebrek aan detail,
maar een bewuste stilistische keuze:
een vormtaal die rust, eenvoud en een zekere tijdloosheid uitstraalt.
Door de hoge, kunstzinnige presentatie in het museum
krijgen deze vroege figuren een sculpturale kracht
— ze lijken bijna moderne beelden, ondanks hun grote ouderdom.

Het ontbreken van ceremoniële detaillering

Waar het Veracruz‑beeld een verhaal lijkt te dragen in zijn hoofdtooi en gelaat,
blijven de vroege beelden stilistisch gesloten.
Ze missen de dynamische details die latere stijlen kenmerken:
geen diermotieven, geen complexe attributen, geen uitgewerkte kleding.
Juist daardoor functioneren ze perfect als vergelijkingsmateriaal:
ze laten zien hoe een beeldtraditie begint
met eenvoudige, schematische vormen
en zich langzaam ontwikkelt naar rijkere, ceremoniële expressie.
Het museum gebruikt deze vroege beelden
om die overgang zichtbaar te maken
— zelfs al staat de presentatie op het eerste gezicht
vooral in dienst van schoonheid en niet van uitleg.

DSC06037FigurineIncludedToCompareLateProtoclassicCentreVeracruz100bc-ad200
Figurine included to compare late protoclassic, centre of Veracruz, 100 b.C – aD. 200.

De stille wereld van terracotta

Posted on by

Door de beperkte zaalteksten raakte ik toen — en nu opnieuw —
af en toe in de war.
Dat kost nu wat meer tijd,
maar het geeft me ook de gelegenheid de objecten beter te bekijken.

De opstellingen in het museum zijn zeker origineel te noemen.
Ik zal nog meer collecties zien in deze vakantie,
maar deze blijft me het best bij.

In het museum heb je vaak niet de tijd om heel uitgebreid
naar voorwerpen te kijken.
Zeker niet als je niet bekend bent met de cultuur
en je een museum maar één keer kunt bezoeken.
In het Oaxaca Museum of Mexican Prehispanic Art ben ik twee keer geweest.
De eerste keer was ik na een tijd zo moe dat ik de tweede helft
van de collectie ongezien moest laten.
Gelukkig was ik meerdere dagen in Oaxaca en kon nog een keer terug gaan.
Maar zover ben ik met mijn blogberichten nog niet.

Soms maak ik foto’s puur en alleen omdat ik de voorwerpen leuk vind.
Dat is het geval bij de foto’s in dit bericht.

De beeldjes van de Huasteca-cultuur leken op het eerste gezicht trekpoppen.
Dat heeft te maken met de houding en de wijze waarop
knie-, arm- en heupgewrichten zijn gemaakt.

De twee containers in de vorm van een hond waren aandoenlijk.

DSC06024 01 MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtFigurasDeLaCulturaHuastecaClásico–PosclásicoCa600-1200DC
Mexico, Oaxaca, Museum of Mexican Prehispanic Art, Figuras de la cultura Huasteca, clásico–posclásico, circa 600 – 1200 d. C.
DSC06024 02 MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtFigurasDeLaCulturaHuastecaClásico–PosclásicoCa600-1200DC Compositie
Compositiefoto met details van de vorige foto.
DSC06025MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtFigurasDeLaCulturaHuastecaClásico–PosclásicoCa600-1200DC
DSC06026MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtFigurasDeLaCulturaHuastecaClásico–PosclásicoCa600-1200DC

Context, functie, presentatie

In een ronde vitrine liggen kleine terracottafiguren uit de Huasteca‑cultuur,
elk met een eigen houding en hoofdtooi.
Op het eerste gezicht lijken ze op trekpoppen,
maar hun functie was waarschijnlijk vergelijkbaar
met wat wij in Europa kennen als ex‑voto’s:
kleine voorwerpen die mensen achterlaten
als gebaar van dank, hoop of bescherming.
In kerken zie je soms zilveren armen, benen of harten,
of foto’s en briefjes bij een Maria‑beeld;
deze Huasteekse figuren vervulden een soortgelijke rol
binnen een heel andere religieuze wereld.

De variatie in kapsels, sieraden en gezichtsuitdrukking
laat zien dat het om persoonlijke objecten gaat,
niet om één gestandaardiseerd type.
Het museum heeft ze als groep bij elkaar gelegd,
maar oorspronkelijk waren het individuele gebaren binnen een rituele praktijk.

Makers en techniek

De kleine terracottafiguren werden niet door gewone mensen gemaakt,
maar door gespecialiseerde ambachtslieden
die zich toelegden op rituele keramiek.
Zij modelleerden de lichamen met de hand, maakten armen en benen apart
en boorden de gaatjes voor de beweegbare gewrichten
met eenvoudige stokjes.
Na het drogen werden de figuren in een veldoven gebakken
en soms voorzien van een dunne kleilaag of wat pigment.
De variatie in houding, kapsels en sieraden weerspiegelt niet alleen
regionale werkplaatsen, maar ook de creatieve vrijheid van de makers.
Het zijn kleine, zorgvuldig vervaardigde objecten
die ooit een heel eigen plaats hadden binnen de Huasteekse rituele wereld.

Grotere versie?

Tussen de kleine terracottafiguren staat een veel grotere Huasteekse figuur
die dezelfde beeldtaal lijkt te gebruiken,
maar duidelijk een andere rol heeft gehad.
De houding en de beweegbare gewrichten doen denken
aan de kleine beeldjes, maar haar schaal en afwerking
zijn veel monumentaler.
Opvallend is de donkere band rond de heupen,
bijna als een soort lendendoek,
die het onderlichaam sterk markeert
en waarschijnlijk deel uitmaakte van een ritueel kostuum.
De hoofdtooi is eveneens bijzonder:
hoog, gelaagd en met zorg gemodelleerd,
alsof zij een priesteres of rituele danseres voorstelt.
Waar de kleine figuren persoonlijke gebaren waren,
lijkt deze grotere figuur eerder
een centrale aanwezigheid binnen een rituele ruimte te zijn geweest.

DSC06028MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtDosRecipientesEnFormaDePerroMichoacán
Dos recipientes en forma de perro, Michoacán.
DSC06029MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtDosRecipientesEnFormaDePerroMichoacán

Twee dierfiguren

Naast de menselijke figurines staan twee kleine dierfiguren
die op het eerste gezicht lijken op miniatuurvaten,
maar daarvoor zijn ze eigenlijk te klein:
de opening is smal, de inhoud gering
en de sculpturale vorm maakt praktisch gebruik onwaarschijnlijk.

Hun diepe zwarte kleur en glanzende huid
komen van een reductiebakking,
waarbij de klei in een zuurstofarme oven werd verhit
en het oppervlak een bijna grafietachtige glans kreeg.
Dat geeft de dieren een compacte, bezielde aanwezigheid.

Vergelijkbare zoomorfe vaten bestaan in veel culturen
— in China bijvoorbeeld, waar kleine hond‑ of tijgervormige containers
een rituele of beschermende rol hadden op huisaltaren of in graven.
De Huasteekse voorbeelden lijken een vergelijkbare functie te hebben gehad:
symbolische houders die de vorm van een vat
combineren met de levende gestalte van een dier,
kleine bewakers van wat er ooit in of bij hen werd geplaatst.

Two voices in one tradition

Posted on by

– over de stilte in hun gebaren –

Twee beelden uit Veracruz,
door het museum aangeduid als ‘Funerary Figurine’,
tonen een houding die zowel ritueel als intiem is.
Hun functie is niet met zekerheid te bepalen,
maar de vormtaal
— de hoofdtooi, de ketting, de voorwerpen in de handen —
sluit aan bij wat we kennen van grafgiften uit dezelfde regio en periode.
Ze lijken op elkaar, maar spreken elk met een eigen toon:
de ene open en bezield,
de andere ingetogen en naar binnen gericht.
Samen vormen ze een tweeluik dat niet om uitleg vraagt,
maar om aandacht: om langzaam kijken, om aanwezig zijn.

Eerste beeld

DSC06020 01 MexicoOaxacaMuseumOfMexicanPrehispanicArtFuneraryFigurineCentreOfVeracruzLatePreclassic1250Bc-AD200
Mexico, Oaxaca, Museum of Mexican Prehispanic Art, Funerary figurine, centre of Veracruz, late preclassic, 1250 BC – AD 200.
DSC06020 02 MexicoOaxacaMuseumOfMexicanPrehispanicArtFuneraryFigurineCentreOfVeracruzLatePreclassic1250Bc-AD200 Detail

Dit beeld, dat als grafgift fungeerde,
toont een priester of offerbrenger met opgeheven armen en een open mond,
alsof hij een rituele oproep uitspreekt
— een rituele figuur waarvan het geslacht niet expliciet is weergegeven.
Zijn rijk gemodelleerde haardracht
— een krans van opgerolde lokken bekroond door een bloemvorm —
vormt een visuele tegenhanger van de open mond
en versterkt de bezielde expressie.
De verhoogde, nog licht gepigmenteerde pupillen
— in dezelfde donkere tint als de mond —
geven de blik een opvallende intensiteit.
De kralenketting en oorringen onderstrepen zijn ceremoniële status.
De gladde, omwikkelde rok heeft voor ons links aan de heupband
een kleine uit stekende verdikking om de gestileerde kleding te benadrukken.
De natuurlijk gemodelleerde voeten met zichtbare tenen
voltooien de statige houding.
De sporen van breuk herinneren aan de begrafeniscontext
waarin zulke beelden werden geplaatst.

Tweede beeld

DSC06021 01 MexicoOaxacaMuseumOfMexicanPrehispanicArtFuneraryFigurineCentreOfVeracruzLatePreclassic1250Bc-AD200
Funerary figurine, centre of Veracruz, late preclassic, 1250 BC – AD 200.
DSC06021 02 MexicoOaxacaMuseumOfMexicanPrehispanicArtFuneraryFigurineCentreOfVeracruzLatePreclassic1250Bc-AD200 Detail
DSC06021 03 MexicoOaxacaMuseumOfMexicanPrehispanicArtFuneraryFigurineCentreOfVeracruzLatePreclassic1250Bc-AD200 Kleding

Dit tweede beeld uit Veracruz, uit dezelfde periode,
vertoont een verwantschap met het eerste maar de expressie
lijkt te verschuiven naar een andere toon.
De hoofdtooi is geometrisch opgebouwd,
met scherpe lijnen en een compacte, opwaartse vorm
die de rituele functie van het beeld benadrukt.
De houding is vergelijkbaar
— de armen licht gebogen, de benen stevig geplant —
maar de mond is dieper geopend,
met zowel boven‑ als onderlip boogvormig omhoog,
waardoor het gezicht een huilende of zingende intensiteit krijgt.
In de mond lijkt een donker element te zitten,
vermoedelijk een steun die door het museum is aangebracht.
De ogen zijn smalle insnijdingen zonder opgelegde pupillen,
wat de figuur een ingetogen, verinnerlijkte blik geeft.
Rond de hals draagt hij een koord met aan beide zijden
één hartvormig ornamentje
— mogelijk opgebouwd uit twee taps toelopende kralen —
en middenvoor een cluster van ronde vormen
dat het sieraad completeert en tegelijk de hals en schouders zichtbaar laat,
in tegenstelling tot bij het eerste beeld waar de brede band
de hals vrijwel geheel bedekt.
De borstpartij is vlak en gespierd, wat de indruk wekt
van een mannelijke figuur, al blijft het geslacht niet expliciet weergegeven.
In zijn rechterhand houdt hij een eenvoudig cilindrisch voorwerp
met vlakke bovenkant en nauwelijks decoratie,
terwijl het vergelijkbare object in zijn linkerhand een ingedeukte top
en fijne horizontale lijnen vertoont
— details die suggereren dat het geen gewoon stuk hout is,
maar een ritueel voorwerp met symbolische betekenis.
De lendendoek is hoger gebonden dan bij het andere beeld,
met een ceintuur met centrale knoop en twee neerhangende uiteinden.

Afsluiting

Samen vormen deze beelden een variatie op hetzelfde ceremoniële thema:
twee stemmen binnen één traditie,
de ene bezield en open, de andere ingetogen en naar binnen gericht.

Let their form and mysteries, their rhythm, their secret sense speak to you

Posted on by

– over kijken zonder houvast –

Toeval wil dat ik vandaag een begin maak met mijn serie
over het Museum of Mexican Prehispanic Art Rufino Tamayo.
Rufino Tamayo was een Mexicaanse moderne kunstenaar.
Hij werkte voor een deel van zijn loopbaan vanuit New York.

In 2008 maakte ik een bericht in de serie ‘Kunstvaria’
met daarin een afbeelding van een van zijn werken.
Dat deed ik nog een keer in 2012, in 2014 en eind vorig jaar.

Dat hij een verzamelaar was van Mexicaanse kunst was mij onbekend.
Nu ik in Oaxaca was had ik de kans zijn prachtige verzameling te zien.

Maar vanochtend las ik ook een bericht over de moord
op Francisco Leyva, een journalist in datzelfde Oaxaca.
Mexico is geen stabiel land.
Net als de meeste landen in Midden-Amerika.
Een agressieve en corrupte politicus als president in een machtig buurland
helpt dan natuurlijk niet.

NuNlOpnieuwJournalistGedoodInMexico
NU.nl vandaag.
IMG_9771MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtCatalogus
Catalogus van Museum of Mexican Prehispanic Art Rufino Tamayo.
IMG_9772MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtRafaelDonizPortraitOfRufinoTamayoAndOlgaFlores
Portret gemaakt door Rafael Doniz van Rufino Tamayo en zijn vrouw Olga Flores.

In de catalogus van het museum geeft Mariana Frenk-Westheim
– een van oorsprong Duitse schrijfster en onder andere museumcurator –
ons de volgende opdracht:

…open yourselves, open yourselves widely to the beauty and magic of the objects offered here to your eyes and spirit. Let their form and mysteries, their rhythm, their secret sense speak to you.

Do not try to measure or calculate nor to compare art with nature. This art is in no way a servile copy of nature, it has nothing to do with a flat realism devoted to reproduce faithfully the exterior aspect of the object. The exterior aspect is not enough for it. This is an imaginative and visionary art. What you can find here is a second nature, created by man’s phantasy, by his religious thought and his artistic intuition; it is the image of a universe which is nearer to dreams and magic than to daily reality.

Dit is een heel uitdagende opdracht, want het museum heeft gekozen
voor een opstelling waarin de beelden radicaal centraal staan:

  • niet als archeologische vondst (door beperkte zaalteksten)
  • los van het koloniale kader (ruimte om de beelden te laten spreken)
  • in een bijna rituele ruimte (felgekleurde belichting)
  • niet als etnografisch materiaal (de anonieme kunstenaars en hun wereldbeeld staan centraal)

Misschien kun je dat zelf ervaren door een serie van vier foto’s uit de Pink room te bekijken
en de zaaltekst die daar bij hoort.

DSC06009MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtXochipalaFiguurOlmekStaatGuerreroMiddenPreklassiek1250VChr–200NChr
DSC06010MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtXochipalaFiguurOlmekStaatGuerreroMiddenPreklassiek1250VChr–200NChr
DSC06011MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtXochipalaFiguurOlmekStaatGuerreroMiddenPreklassiek1250VChr–200NChr
DSC06012MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtXochipalaFiguurOlmekStaatGuerreroMiddenPreklassiek1250VChr–200NChr
DSC06013MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtXochipalaFiguurZaaltekst

De Nederlandse vertaling van de zaaltekst is:

Midden‑Preklassiek, 1250 v.Chr. – 200 n.Chr. Olmecoïde figuren uit de staat Guerrero, bekend als ‘Xochipala’: in het midden twee jonge figuren; aan de zijkanten drie vrouwelijke figuren, waarvan één een kind voedt; en een kleine, zeer fijn uitgevoerde mannelijke figuur.

In de Pink Room van het Tamayo‑museum staat een vitrine
die je niet zozeer iets vertelt, maar je in een bepaalde staat van kijken brengt.
De ruimte is zacht roze uitgelicht; de figuren staan dicht bij elkaar,
zonder individuele labels, alsof ze samen een ademhaling vormen.
Je leest één korte zaaltekst
— een datering, een herkomst, een naam van een stijl —
en daarna moet je het doen met wat er voor je staat.
Kleifiguren uit Xochipala, Midden‑Preklassiek,
maar verder geen aanwijzingen.

Je merkt hoe je blik langzaam verschuift:

  • van zoeken naar informatie naar kijken naar vorm.
  • de open monden bij alle figuren op één na,
  • zijn het hoofddeksels of wordt hun haar zo weergegeven,
  • ze lijken gaatjes in hun oorlel te dragen,
  • de gebogen armen voor de borst bij de meeste figuren,
  • de meesten lijken zonder kleding te zijn weergegeven,
  • sommige lijken mannelijk en andere vrouwelijk,
  • op de foto met twee figuren heeft de linker een opvallend ronde buik,
  • de rechtse figuur lijkt borstvoeding te geven,
  • de typische manier om knie en enkels weer te geven,
    alsof de kunstenaar weet dat er een gewricht is
    maar een standaard weergave ervoor hanteert, een ribbel,
  • de oorspronkelijk gladde huidoppervlakken,
  • de slijtage die iets van tijd laat zien.

Je weet dat er meer te weten valt, maar het museum houdt die kennis achter,
alsof het wil dat je eerst door deze stilte heen gaat.
En precies in die stilte begint hopelijk iets te werken:
je kijkt langer, aandachtiger, zonder houvast,
en de figuren beginnen een eigen aanwezigheid te krijgen
— als iets dat zich pas toont wanneer je de behoefte aan uitleg loslaat.

IMG_9774MexicoOaxacaMuseumMexicanPrehispanicArtCatalogusVoorbeeld

Museum of Mexican Prehispanic Art

Posted on by

In Oaxaca is een heel apart museum.
Er zijn wel meer musea in Mexico met voorwerpen
van de volkeren van vóór de Spaanse bezetting.
Maar die musea zijn bijna nooit opgericht en
ingericht door een kunstenaar,
zodat de nadruk niet op de archeologische kwaliteiten
van de voorwerpen liggen, maar op de kunstzinnige.

De kunstenaar die hiermee begonnen is, heet Rufino Tamayo.
Zelf actief als kunstenaar in Mexico maar ook internationaal.

Rufino Arellanes Tamayo (Oaxaca, 28 augustus 1899 – Mexico-Stad, 24 juni 1991) was een Mexicaans kunstschilder.

Tamayo was een Zapoteek uit de staat Oaxaca. Zijn werken zijn vooral geïnspireerd door het indiaanse Mexico en hij heeft zich altijd afgezet tegen de heersende ‘revolutionaire’ schilders in Mexico als David Alfaro Siqueiros en Diego Rivera. Deels daardoor verbleef hij samen met zijn echtgenote een groot deel van zijn leven buiten Mexico, voornamelijk in New York en in Parijs. Hoewel hij zich wel heeft laten inspireren door onder andere het kubisme, impressionisme en fauvisme heeft hij altijd geweigerd zichzelf tot een bepaalde stroming te rekenen.

De werken die Tamay heeft verzameld en samengebracht
zijn niet naar tijdvak of functie georganiseerd.
Ze zijn samengebracht in zalen die ieder voor zich
een eigen kleur hebben.
We kijken in de eerste plaats naar kunstwerken.
Werken die zo zijn geplaatst dat ze optimaal uitkomen.

IMG_8724MuseumOfMexicanPrehispanicArtRufinoTamayo CatalogusIMG_8725MuseumOfMexicanPrehispanicArtRufinoTamayoIMG_8726MuseumOfMexicanPrehispanicArtRufinoTamayoIMG_8727MuseumOfMexicanPrehispanicArtRufinoTamayo

In de toekomst ga je daar nog heel wat voorbeelden van zien.