Papieren boekband

IMG_5819PapierenBoekband

Zo trof ik het object gisteren aan dat bedoeld is als decoratie voor het achterplat. Je ziet dat links onder lijm en ecoline zijn weggelopen, op tafel (en dat kun je hier niet zien) op de vloer. De rechthoekige vorm is ook een beetje krom getrokken. Maar dat maakt me niet uit. De decoratie voor het achterplat is anders dan die voor het voorplat (minder papier, maar wel met ecoline boven op de lijm). Dat was een bewuste keuze. Op ten minste twee plaatsen is de lijm nog niet helemaal droog. Toch heb ik beide decoraties van het huishoudfolie afgehaald. De decoratie voor de achterplat heb ik wat bijgesneden en aan de linkerzijde opnieuw op een nieuw stuk huishoudfolie gelegd. Vandaag zal het wel helemaal droog zijn.


IMG_5820PapierenBoekband

Als ik zo’n decoratie tegen het licht hou dan zie je dat er nogal wat (bijna) transparante delen in zitten. Dus er is een kans dat als ik de decoraties zo op de platten plaats dat er veel grijs van het karton blijft doorschijnen.


IMG_5821PapierenBoekband

Als ik de decoraties op de platten leg dan zie je dat door krimp en vervorming de decoraties niet de grijze ondergrond volledig afdekken. Dat is niet erg maar daar ga ik toch iets aan doen.


IMG_5822PapierenBoekband

Ik begin bij het voorplat. Met acryl, gemend met ecoline, groen en geel, verf ik, in stroken de grijze ruimte tussen de Arbatex. Dat geeft best een mooi beeld. Soms denk ik: zonde om daar straks de decoraties overheen te plaatsen. Maar goed dit is misschien een idee voor een volgend boek.


IMG_5823PapierenBoekband

Op het achterplat kies ik voor heel andere kleuren: rood en oranje.


IMG_5824PapierenBoekband

De titel van het boek wordt: ‘Groene vingers’. De affiche letters kreeg ik niet goed in het papier-mâché gedrukt maar ik ga nu proberen ze op het papier-mâché te drukken. Eerst een proefdruk op een stuk papier. Ik zie dat het schilderstape probeert mee te drukken (onderaan bij de letter N). Als dat is verholpen rol ik nogmaals inkt over de letters en plaats ze op de decoratie.


IMG_5825PapierenBoekband

De ruimte waar de afficheletters hebben gezeten zie je nog wel door de kleine ophoping van papier aan de randen van waar de tekst zat.


IMG_5826PapierenBoekband

De letters er op en dan kan het geheel zo in de boekenpers. Eventuele ongelijkheden in de decoratie worden dan ten minste tijdelijk platgedrukt om de inkt kans te geven zich op de decoratie af te drukken.


IMG_5827PapierenBoekband

Dat valt dus nog niet mee. Hier zie je het eerste resultaat. Dit is een mengsel pantone inkt: geel en blauw.


IMG_5828PapierenBoekband

De tweede drukgang geeft verbetering maar ik zal het met de hand gaan afwerken. De contouren staan in ieder geval.


Ethiek van de boekensneuper

Al een keer eerder beschreef ik hier een boek dat op de
markt gebracht is door de Stichting Desiderata.
Desiderata is Latijn voor “dingen waarnaar verlangd wordt”.
Heel toepasselijk is dan een boekje over hoe ‘vrienden’
omgaan met hun belangen in een tijd van schaarste.
En als het om echt oude boeken gaat krijg je daar mee te maken.
Drie vrienden, Fred, Hans en Harry, reizen samen naar
Engeland om boekwinkels te bezoeken.
Wat zich daar dan afspeelt heeft niet altijd veel te maken
met ‘ethisch handelen’.

Ik heb het boekje nog niet uit maar heb al genoten.

HaywardHo!OfEthiekVanDeBoekensneuperHansHeesenHarryJansenStichtingDesiderata

Hayward Ho! of Ethiek van de boekensneuper door Hans Heesen en Harry Jansen. Uitgegeven door Stichting Desiderata.


De stichting gebruikt de volgende tekst om kopers te werven:

Hayward Ho! of Ethiek van de boekensneuper is het hilarische verslag van wat er in de jaren ’80 en ’90 van de vorige eeuw voorviel tijdens de boekentochten van een groepje boekenvrienden (sneupers) door het zuiden van Engeland.
Het ultieme reisdoel is Hay-on-Wye, in Wales, in die tijd het Mekka van de Britse antiquarische boekhandel.
Allemaal hebben ze hun desiderata.

Maar wat gebeurt er als twee verzamelaars een antiquariaat betreden en beiden dezelfde boeken zoeken?
In hoeverre stelt sneuper één zijn reisgezel op de hoogte als hij titels ontwaart die sneuper twee zoekt?
En wat, als je beiden dezelfde boeken zoekt?
Wie staat dan als eerste voor de juiste kast?
Of kun je de concurrent juist misleiden door boeken aan te prijzen die hij misschien niet eens wil hebben maar die hij dan toch koopt om te voorkomen dat jij ze koopt?
Kun je met een dergelijke strategie je concurrent financieel uitputten?

Zulke en andere tactieken ervoeren Heesen en Jansen aan den boekenlijve tijdens hun boekentochten.
Hayward Ho! schetst een onverwacht beeld van boekenvrienden die veranderen in boekenvijanden.

DE VOORGESCHIEDENIS

Hayward Ho! of Ethiek van de boekensneuper verscheen voor het eerst in gefotokopieerde vorm in 1998 ter gelegenheid van de jaarlijkse Utrechtse antiquaren-nieuwjaarsborrel, als voorpublicatie van een later dat jaar te publiceren werk. De oplage bedroeg ‘circa dertig exemplaren’. De schrijvers hebben, hetzij door onderling geruzie, hetzij omdat ze achteraf spijt hadden van hun voorpublicatie, zich beijverd de exemplaren van de voorpublicatie terug te bemachtigen om die te vernietigen. Desiderata heeft dat plan weten te verijdelen.

DE DESIDERATA-EDITIE

Genaaid gebrocheerd in een omslag met flappen.
48 pagina’s.
18×11 cm staand.
ISBN 9789082254563.
Volledig geïllustreerd in kleur.

De meeste illustraties zijn van de hand van Thomas Rowlandson uit diverse uitgaven van William Combe’s rijmvertellingen over de wederwaardigheden van Doctor Syntax.

Vormgeving: Sander Neijnens.

Papieren boekband

IMG_5808PapierenBoekband

Mijn experiment heeft het moeilijk. Je ziet duidelijk dat sommige delen van de papier-mâché al droog zijn (rechts bijvoorbeeld), maar andere delen nog steeds niet. Vooral rond de afficheletters is het object nog niet droog.


IMG_5809PapierenBoekband

Maar het resultaat is niet helemaal verloren. Het ‘Jackson Pollock’-effect is interessant genoeg om ook voor het achterplat zoiets te maken. Er was nog voldoende lijm over en papierstroken. Deze keer heb ik minder papier gebruikt en nog wat kleur toegevoegd aan het oppervlak. De twee varianten van groen zijn ecoline. Die kleur loopt wel helemaal uit en dat is een prima effect. De letters laat ik achterwege voor nu. Die kan ik er altijd nog op de normale manier op drukken.


De eerste poging had ik nog even in de boekenpers gelegd maar
de resultaten met de afficheletters waren zo teleurstellend
dat het vocht tussen planken in een pers opsluiten
toch niet zo’n goed idee leek.

IMG_5810PapierenBoekband

Hier zie je vochtige delen (donker) en drogere delen met in het middel de ruimte waar de letters zaten. Nu in de openheid laten drogen om te zien hoe het resultaat te verwerken is. De dikte is zo weinig dat dit geen probleem hoeft op te leveren in de boekband. Bevalt het straks toch niet dan kan ik altijd voor de boekband nog een andere oplossing toepassen.


Boekband – Jackson Pollock stijl

Het idee is dus om met een haast blanke lijm en papier
een decoratie te maken die aan de binnenkant van het voorplat,
tussen de omslagen past.
In de decoratie komt een tekst.
In het voorplat het woord ‘groene’ en op het achterplat,
later, het woord ‘vingers’.

IMG_5796PapierenBoekband

Het maken van de lijm begint met water in een afsluitbaar glas. Dat is een kwestie van de gebruiksaanwijzing volgen. Die transparante lijm heb ik gemengd met acrylverf. Een heel klein beetje wit en nog minder groen. Dat doe ik om er voor te zorgen dat je straks niet door de lijm het karton van de boekband kunt zien.


IMG_5797PapierenBoekband

De tekst wil ik vormen met afficheletters. Houten letters die ik hier in de juiste volgorde heb gelegd. De letters komen twee-aan-twee te liggen, gecentreerd op het midden van de bovenste twee letters. De letters zijn vervolgens aan elkaar geplakt zodat ik ze als een stempel op de papier en lijmmassa kan leggen. Om er voor te zorgen dat ik straks de letters eenvoudig uit de decoratie kan pakken heb ik ze in een huishoudfolie gewikkeld (los zodat de massa zich overal tegen en tussen de letters kan voegen. Of dat gaat lukken weet ik natuurlijk nog niet).


IMG_5798PapierenBoekband

Een eerste laagje lijm. Zoveel mogelijk uitgestreken in de mal.


IMG_5799PapierenBoekband

Vervolgens de papierslierten aangebracht. Dit geeft nu een beetje een ‘Jackson Pollock’-effect.


IMG_5800PapierenBoekband

Dan plaats ik de stempel in het midden van de decoratie. Indien nodig kan ik dit achteraf nog met verf kleuren. Maar eerst maar eens zien of ik op deze manier een dunne, redelijk passende decoratie kan maken.


IMG_5801PapierenBoekband

De letters zet ik onder bezwaar of misschien beter: ik zet een redelijk gewicht op de letters zodat die in de massa komen te zitten en niet er boven op blijven drijven.


Dat was gisteren.
Omdat ik benieuwd ben of mijn plan gaat lukken ben ik
vandaag al even gaan kijken.
De massa droogt niet snel.
Het bezwaar sluit min of meer de hele decoratie af.
Daarnaast is in de werkplaats de temperatuur nog wel hoog
maar ook erg vochtig.

IMG_5804PapierenBoekband

Je ziet wel dat de lijm al doffer wordt. Dat is een signaal dat het droogt. Maar het is nog lang niet droog genoeg om het te gaan uitpakken. Daarom heb ik het bezwaar er vandaag afgelaten. Hopelijk droogt het daardoor beter.


Papieren boekband

Gisteren heb ik de boekband onder bezwaar uit gehaald.
Het object op het voorplat zit goed vast naar mijn gevoel.
Tijd om te beginnen de boekband af te maken.
Daarbij is het de beurt aan de omslagen die nog niet
omgeslagen en vastgezet zijn.

IMG_5781PapierenBoekband

Hier ben ik met een van de korte kanten bezig. De laatste kanten om de omslag te maken.


IMG_5783PapierenBoekband

Dat ziet de binnenkant er zo uit. het boek is hoger dan een A4 en er past slechts een boekblok in dat 17,5 centimeter breed is. Dat boekblok ga ik op de pc en printer thuis maken. Dat is het idee.


IMG_5785PapierenBoekband

Dit is de buitenzijde. Zo is hij nu door het raam van mijn werkplaats in de FutureDome te zien.


IMG_5787PapierenBoekband

Denkend aan de platten, meer in het bijzonder de binnenzijde, heb ik het plan opgevat om met papier-mâché die binnenkant te gaan maken in combinatie met afdrukken van houten letters. Op deze manier zal de titel van het boek aan de binnenkant te lezen zijn. Om de papier-mâché te maken heb ik een stuk van een krant in smalle reepjes gesneden.Of dat allemaal gaat werken, met de geringe hoogte die beschikbaar is…..


IMG_5790PapierenBoekband

Een eerste testopstelling van de afficheletters.


IMG_5792PapierenBoekband

De opzet rechts is misschien moderner? Maar wat wordt nu de titel van dit boek?


IMG_5793PapierenBoekband

Groene vingers.


IMG_5794PapierenBoekband

De eerste mal. Ik zit nog te denken om de papier-mâché direct op het boek te maken. Maar ik weet het nog niet. Vermoedelijk ga ik aan de lijm wel een kleur toevoegen.


Tijd – beter goed gejat….

Misschien zijn er mensen die bij een eerdere foto
al hadden geraden waar het papier vandaan kwam.
Niet alleen het papier maar ook de bedrukking.
Laat ik maar eerlijk zijn en het onthullen.

IMG_5780Tijd

Voor een van de proefdrukken voor de titel ‘Tijd’ gebruikte ik een papieren zakje van Pipoos. Geen idee meer waar ik het bij gekregen heb. Maar op al het papier kun je afdrukken maken.


IMG_5786Tijd

Vanaf nu is het onderdeel van mijn gebedendoos met als thema Tijd, ook wel Doos van Pandora genoemd.


Stellar monoprints

Als je drukwerk maakt zoals ik, in heel kleine
aantallen, blijft er altijd inkt over.
Weggooien kan altijd nog maar met een kleine moeite
zijn er vaak mooie monoprints van te maken,
die met of zonder nabewerking later, op veel
verschillende manieren gebruikt kunnen worden.
Bijvoorbeeld als schutblad.

Dus gisteren ben ik wat aan het experimenteren geweest
met een papiersoort met een print van slangenhuid (en
bijbehorend reliëf), een handdoek, plastic netten,
snijmat en plastic deksels van salade-bakjes.

IMG_5771StellarMonoprintSnakeskinIMG_5772StellarMonoprintIMG_5773StellarMonoprintIMG_5774StellarMonoprint

Slangenhuid, handdoek, net en snijmat. Gemaakt met een roller. Nu volgen nog voorbeelden die direct gedrukt zijn vanaf de glasplaat waarop de inkt lag.


IMG_5775StellarMonoprint 01IMG_5775StellarMonoprint 02


Tijd – de titel

Vorige keer had ik laten zien wat mijn ontwerp was
voor de titel van de gebedendoos of mijn Doos van Pandora.
Dat ontwerp kon ik vandaag gaan realiseren.

IMG_5765Tijd

De moderne stukken ‘lino’ zijn op. Ik had stukken besteld om ervaring op te doen maar eigenlijk werkt linoleum net zo goed. Alleen is daar niet zo eenvoudig aan te komen. Van een adres waar ik een paar jaar creatieve bijeenkomsten heb bijgewoond heb ik nog stukken linoleum liggen. Hier zie je dat het ontwerp overgenomen is op het linoleum met behulp van carbonpapier. Dat werkt op linoleum prima maar bij die moderne materialen juist niet. Die snijden dan weer eenvoudiger.


IMG_5766Tijd

Om de tekst nog even te controleren hou ik hem voor de spiegel (inderdaad op het toilet in de voormalige gevangenis). Ziet er prima uit. Bij het snijden heb je natuurlijk de vrijheid om details nog te corrigeren. Soms ontstaan er spontaan nog nieuwe vormen.


IMG_5768Tijd

Dit zijn twee van de eerste proefafdrukken. He ziet dat de rechtse hoeken nog niet helemaal zijn zoals ik ze wil. Vooral aan de bovenkant. Daar staat tegenover dat het kleine driehoekje rechtsonder een welkome spontane aanvulling is.Terwijl ik de proefafdrukken maar kan ik eenvoudig de lino nog corrigeren.


IMG_5769Tijd

Dit is de laatste proefdruk. Ik maak gebruik van een papieren zakje met een bedrukking die ik leuk kan gebruiken. Misschien komt dit nog wel ergens in de doos. Tijd om de titel op de deksel te zetten.


IMG_5770Tijd

Drukken op textiel is weer iets heel anders. De inkt die ik hier gebruik is echt drukkersinkt. Kan zo op een pers gebruikt worden. Mooi diep zwart. Als de titel droog is lijkt me de doos gereed. Morgen alles nog even nalopen.


Papieren boekband

IMG_5762PapierenBoekband

De bank vandaag onder bezwaar uit gehaald. De scharnieren nog eens goed gevouwen. De omslagen nog even gelaten voor wat ze zijn: los. Met schilderstape aan beetje de grenzen aan gegeven waarbinnen het papieren object zal worden gelijmd. Zo zal de afstand naar alle randen ongeveer gelijk zijn. Het object is niet perfect recht. Dat zal misschien verbeterd worden bij het op de boekband lijmen en dan het onder de boekenpers leggen van het totaal.


IMG_5763PapierenBoekband

Vervolgens heb ik jet papieren object aan de achterkant goed ingesmeerd met boekbinderslijm (PVA). Helaas heb ik daar geen foto van want je kon mooi de structuur van de achterkant zien met die lijm erop. Vervolgens is het object op de boekband geplaatst. Dat is het moment waarop deze foto gemaakt is. Je kunt hier en daar aan de randen nog wat restanten van de witte lijm zien.


IMG_5767PapierenBoekband

Na een klein uur heb ik hem uit de boekenpers gehaald om te zien hoe het gaat. De lijm was nog niet overal droog maar het onder druk zetten van het geheel in de pers had geen nadelige gevolgen.


Papieren boekband wordt niet-papieren boekband

De combinatie plantdelen, lijm, verf, papier, water en karton
gaat toch maar niet dienen als een op zich zelf staande
papieren boekband.
Maar ik heb weer voldoende geleerd om binnenkort wel een
papieren boekband te maken.
Maar voor nu wordt het object onderdeel van een boekband
bekleedt met Arbatex.

IMG_5755PapierenBoekband

Het zal een decoratie worden op de voorkant van een boekband waarvoor ik de inhoud nog moet bedenken. Maar dat gaat wel lukken. Alleen het formaat zal een beetje afwijkend worden: hoger en smaller dan A4.


IMG_5756PapierenBoekband

De basis voor de boekband is gereed. Op de hier getoonde manier zal het rode object met de plantendelen dan op de voorplat bevestigd worden.


Voor nu ligt de boekband nog zonder rood object
onder bezwaar.

Tijd

Het idee iets te doen met de stof van een blouse,
bijvoorbeeld om te gebruiken als boekbindlinnen,
had ik al veel langer.
Maar er kwam maar geen boek voorbij waar het in paste.
Nu is er door gebedendoos of doos van Pandora.

IMG_5740Tijd

Maar niet zonder extra decoratie. Dus heb ik eerst de te bedrukken ruimte ingekaderd. Met schilderstape. Eenvoudig te verwijderen en het laat geen sporen na.


IMG_5741Tijd

Het beeld is analoog aan de bedrukking van de bodem, zowel in als aan de buitenkant van de doos. Nu kan de doos beplakt gaan worden.


IMG_5745TijdIMG_5746Tijd

Intussen is de deksel beplakt, heeft de deksel in de boekenpers gezeten en zijn ook de randen beplakt. Zou er nog een titel bij moeten?


Papieren boekband

IMG_5738PapierenBoekband

Dit is de papieren boekband zoals die onder bezwaar uitkomt. Mijn versie van een papieren boekband bevat veel lijm en acrylverf. Heel dik heb ik hem ook niet gemaakt. Het gevolg is dat hij een beetje flexibel blijft aan de randen. Daarom heb ik het idee opgevat om dit object te gebruiken als de voorzijde van een boek. Zo in zijn geheel.


Maar ik had een keer aangegeven dat een van de inspiratiebronnen
voor dit werk een boek was.
Vorige week zag ik iemand een boek aanbieden met een titel
die me interessant leek: Boekbanden in papier, Nationale wedstrijd
Nederlandse Handboekbinders en Boekbandontwerpersgroep, 1985.
De redactie van het boek is gedaan door Elizabet Nijhoff Asser en
Lotje van der Peet.
Het boek bevat afbeeldingen in kleur van de prijswinnende boeken,
deelnemende boeken die geen prijs ontvingen, zwart-wit foto’s en
soms alleen een beschrijving.
Als ik er zo doorheen blader zie ik veel bekende namen.

BoekbandenInPapierNationaleWedstrijdNederlandseHandboekbindersEnBoekbandontwerpersgroep1985

Dit is het boek dat snel in de brievenbus zat: Boekbanden in papier, Nationale wedstrijd
Nederlandse Handboekbinders en Boekbandontwerpersgroep, 1985.


IMG_5747BoekbandenInPapierNationaleWedstrijdNederlandseHandboekbindersEnBoekbandontwerpersgroep1985

Het boek heeft een losse stofomslag gemaakt uit Meuse lichtgrijs met een eenzijdige fijne linnenpersing (200 gram/m2). Het boekblok is gedrukt op Orion ivoor, 135 gr/m2. Het boek zelf heeft een blauwe omslag, Inferno hemelsblauw, 290 gram/m2.


Een van de deelnemende boekbinders heb ik ooit ontmoet.
De beschrijving van de boekband (die veel mooier zal zijn
als die van mij) was een van mijn inspiratiebronnen.

IMG_5748AdaTeitlerVerweyOverWolEnPlantaardigeVerven

Mevrouw Ada Teitler-Verwey had een boekband ontworpen en gemaakt voor ‘Over wol en plantaardige verven’. Dat en het feit dat al het gras gemaaid werd op de locatie waar ook mijn werkplaats is, leidde tot mijn boekband. Haar band had ze gemaakt uit ‘Japans papier over gedroogde bloemen, grassen en wollen draad’.


Intussen heb ik nog een klein probleem.
Als ik mijn object tegen het licht hou, zie je duidelijk,
dat er hier een daar een gat of dunne plek is.
Daar moet ik nog iets aan doen.

IMG_5739PapierenBoekband

Mijn papieren boekband in spé met dunne plekken. De binnenkant met het gaas levert overigens ook een interessant beeld op. Als ik de uiteindelijke boekband ga maken zoals ik nu in mijn hoofd heb ga je dat niet meer zien.


Wordt vervolgd.

Wat wij zagen

Van het boekenweekgeschenk van dit jaar werd ik niet echt blij.
De onderwerpkeuze is goed.
Zonder dit cadeau zouden veel mensen niet weten van het
bestaan van content beheerders (content moderator).
Maar dat vak bestaat.
Het boek is te veel geschreven vanuit een afkeurend perspectief.
Op iedere pagina ervaar je de weerzin tegen een beroep
in de social media machine.
Maar voor veel mensen zal het gewoon een modern beroep zijn,
niet meer enerverend of saai als bijvoorbeeld vakkenvuller of
administratief medewerker of timmervrouw.

Deel je de weerzin van een dergelijk beroep niet met
Hanna Bervoets, dan blijft alleen een heel dunne verhaallijn
over complotdenkers over.

HannaBervoetsWatZijZagenBoekenweekgeschenk2021

Hanna Bervoets, Wat wij zagen.


Papieren boekband

Afgelopen zondag verliet ik mijn werkplaats terwijl
we net een harde stortbui hadden gehad die eindigde
in het naar buiten vegen van water.
Er was genoeg tijd geweest om het mengsel van papier,
lijm en verf uit te storten over enkele takjes en
bladeren en het mengsel te verdelen.
Voor de veiligheid voegde ik nog wat koord (en toen dat
mis dreigde te lopen) gaas aan de achterzijde toe.

Een paar dagen later is het nog niet helemaal droog maar
voldoende om het resultaat eens nader te bekijken.

IMG_5719PapierenBoekband

De draad is toch blijven werken en hier en daar komt het gaas omhoog. Aan de randen heeft het de neiging een beetje op te krullen. Ook de voorzijde nog eens bekijken. Die hebben we nog niet gezien.


IMG_5720PapierenBoekband

Een eerste blik. Hier zit het huishoudfolie nog tegen de gedroogde massa aan. Maar ik ben tevreden over de manier waarop de plantdelen nog zo goed te zien zijn. Nu eens zien of ik de folie er af krijg. Mocht dat niet lukken dan laat ik die gewoon zitten en haal ik de overtollige stukken er af.


IMG_5721PapierenBoekband

Gelukkig laat de folie zich er makkelijk afhalen. Het resultaat is vooral aan de binnenkant ongelijk. Overigens zou dat ook de buitenkant kunnen worden met de plantdelen aan de binnenkant. Maar ik ga een poging wagen. Gezien het feit dat het nog niet helemaal droog is plaats ik het geheel onder bezwaar. Morgen eens gaan kijken of dat helpt.


Leven in verbeelding

Al weer een tijdje was ik bezig een volgend knipsel
met een interview met Hella S. Haasse te bewerken.
Toen las ik via Twitter dat er later dit jaar een biografie
uitkomt van Hella Haasse.

AleidTruijensLevenInVerbeeldingHellaSHaassePreview

De biografie is geschreven door Aleid Truijens en heeft als titel ‘Leven in verbeelding’. een prachtige titel. Ze schreef eerder over Haasse en haar werk. Ik kijk er naar uit.


Dus maak ik van de gelegenheid gebruik beide zaken
te combineren.
Hierboven de aankondiging van het boek en hieronder
het artikel van André Rutten.

IMG_5627AndreRuttenDeTijd18Februari1972HellaSHaasse

Het artikel verscheen in De Tijd op 18 februari 1972.


IMG_5627 01KopIMG_5632AndreRuttenDeTijd18Februari1972HellaSHaasse

Het succes van Hella S. Haasse

Geen historische romans meer,
wel flash backs uit de historie

Hella S. Haasse heeft een groep kritische leraren op bezoek gehad, die na het zien van haar toneelstuk ‘Geen bacchanalen’ eerst laaiend enthousiast waren, maar bij nader inzien hoe langer hoe minder.
Het is niet maatschappij-kritisch.

“Dat is het ook niet,” zegt Hella Haasse.
“We hebben er samen uitvoerig over gepraat en ik geloof dat ik ze toch weer een beetje heb omgeturnd, dat ze toen weer wat positiever over mijn stuk dachten.
Het eigenaardige van het stuk is, dat het de groei naar een conflict laat zien, maar ophoudt als de conflictsituatie er is.
Alles is nog open.
Ik schrijf niet maatschappij-kritisch, maar wel vanuit een betrokkenheid bij het probleem dat ik aan de orde stel.
Ik zie mij zelf als schrijfster die de elementen van een probleem direct uitstalt in een bepaalde vorm.”
‘Geen Bacchanalen’ gespeeld door de Nieuwe Comedie, slaat wel erg goed aan.
Op een iets andere manier dan de voorstellingen die Cor Stedelinck en Lodewijk de Boer bij hetzelfde gezelschap gemaakt hebben,
Daar komt vooral een jonger publiek in drommen naar toe, bij Hella Haasse komen natuurlijk ook veel jongeren, maar een veel groter aantal ouderen.
De grote toeloop is, denk ik, hieruit te verklaren dat er een wereldje vertoond wordt, dat direct herkenbaar is voor iedereen die iets (ouders en zo) of veel (leerlingen en leraren) met scholengemeenschappen te maken heeft.
Het stuk maakt, ook misschien omdat er in feite geen enkele echt onsympathieke figuur in voorkomt, een erg eerlijke indruk.
“Pierre H. Dubois heeft me dat in ‘Het Vaderland’ verweten dat ik veel te zachtzinnig ben, te veel geloof dat de mensen het bijna altijd goed bedoelen.
Misschien heeft hij gelijk, maar ik geloof echt dat de meeste mensen helemaal niet zo kwaad zijn als zij misschien soms wel lijken.
Het pijnlijke is alleen, dat de beste bedoelingen soms helemaal verkeerd kunnen uitpakken.

IMG_5633AndreRuttenDeTijd18Februari1972HellaSHaasseIMG_5634AndreRuttenDeTijd18Februari1972HellaSHaasseIMG_5635AndreRuttenDeTijd18Februari1972HellaSHaasse

Satire

In haar jongste roman ‘Huurders en onderhuurders’ (drie drukken binnen één jaar) ligt dat iets anders.
“De these ervan is het manipuleren van mensen door mensen, ook in kringen waarin je dat helemaal niet zou verwachten.
Maar het is geen tranche de vie. (Argus: slice of life; de weergave van alledaagse ervaringen in kunst en amusement)
Meer een satire, al ben ik daar misschien niet ver genoeg in gegaan.
In ieder geval is het een gelijkenis.
sommige vinden het een bezwaar dat het te schematisch is gebleven.
Toch heb ik dat bewust gedaan,
Soms moet je dingen sterk vereenvoudigen om ze duidelijk te laten werken.”
Ik schrijf maar even over wat er op de achterkant van ‘Huurders en onderhuurders’ staat: Een huis in een tuin (zo’n huis als omstreeks de eeuwwisseling wel bij het Amsterdamss Vondelpark is gebouwd) wordt bewoond door een echtpaar en zijn drie onderhuurders.
Deze vijf mensen, drie vrouwen en twee mannen, leven alleen in ficties, pathologisch, misdadig, geschiedschrijvend, primitief dagdromend.
Allen zijn zij ook min of meer dupes van elkaars illusies en vooral van de huiseigenaar, wiens onzichtbare hand en geheime handlangers veel noodlottigs teweeg brengen.
Er zijn veel spiegeleffecten in het boek, want het verleden in de geleerde geschriften herhaalt zich in het heden maar wordt niet opgemerkt en de “decadentie” die bestreden wordt.

Historische stof heeft Hella Haasse altijd aangetrokken.
Denk maar aan haar eerste grote roman ‘Het woud der verwachtingen’ uit 1949: het veelbewogen leven van Charles van Orléans, politicus en dichter uit het herfsttij der middeleeuwen, en aan ‘Charlaken stad’ (Argus: het staat er echt maar tegenwoordig noemen we het boek ‘De scharlaken stad’) uit 1953, het Rome en het pauselijke hof uit de zestiende eeuw, brandpunt van het wereldgebeuren en verzamelplaats voor grote mannen als Michelangelo, Macchielvelli, Aretino.
“Daar heb ik met volle inzet aan gewerkt,” zegt Hella Haasse,
“Een inzet die ik nu niet meer heb, ik zou het niet meer kunnen, die naïeve overgave aan het materiaal.
Ik wil er nu directer dingen van mezelf en van mijn tijd in betrekken.”
Historisch materiaal blijft me wel boeien, omdat je er dingen in kunt tegenkomen die nu weer gebeuren.
Je kunt historisch materiaal gebruiken om het te hebben over dingen van nu.”

IMG_5636AndreRuttenDeTijd18Februari1972HellaSHaasse

Historie

In de roman ‘huurders en onderhuurders’ heeft ze ook historisch materiaal gebruikt, hetzelfde als in het toneelstuk, maar niet op dezelfde manier.
Materiaal uit de oude Romeinse geschiedenis: de bloedige onderdrukking door de Romeinse overheid van een uit het Oosten overgekomen ritus, de Bacchanalia.
In het toneelstuk heeft de rector van een scholengemeenschap daar in zijn jonge jaren een stuk over geschreven, dat gymnasiasten nu repeteren, in de roman is een schrijfster bezig daar een roman over te schrijven.
Rector en schrijfster zien het alleen maar als een brok interessante geschiedenis, zij merken geen van beiden op hoezeer de dingen die zij nu meemaken lijken op wat er toen gebeurde.
“Wat mij boeit is de manier waarop mensen samen een maatschappij weven, hoe de tijd, waarin zij leven, op de mensen inspeelt, hoe zij daardoor veranderen, in hun onderlinge verhoudingen, maar ook persoonlijk.
Als je zo werkt kies je natuurlijk wel personen of gebeurtenissen of tijdperken die voor jezelf relevant zijn, verhelderend voor je eigen kijk op de problemen, omdat je die daarin weerspiegelt ziet.
Wat de Romeinse Bacchanalia betreft, zoals Titus Livius ze in caput 39 beschrijft, die begrijp ik wel.
Ook het verzet ertegen.
Het is binnendringen van ervaringen, benaderingswijzen van buiten af in een vrij gesloten, starre, Romeinse maatschappijvorm.
Een uit noodzaak gesloten vorm, want een verdediging tegen wat er om heen was.
Bij de uitbreiding van Rome’s macht en territorium dringt er natuurlijk can alles binnen, infiltreren allerlei vreemde invloeden, die een proces van assimilatie op gang brengen.
Zo kwam ook die roesachtige Bacchusritus uit het Oosten Rome binnen.
De reactie van de Romeinen er op laat zich wel begrijpen.
Sommigen trok het erg aan, anderen waren er bang voor, vonden het staatsgevaarlijk, een dodelijke bedreiging van de eigen waardigheid.
Het was zoiets als de bijna mondiale uitbreiding van bewustzijnsmogelijkheden zoals die zich nu ook voordoet, waarbij je vreemde, andere elementen te verwerken krijgt.”

IMG_5637AndreRuttenDeTijd18Februari1972HellaSHaasse

Dimensies

Hella Haasse is wel anders gaan schrijven dan toen ze begon.
“Ik schrijf tegenwoordig minder wijdlopig, geserreerder, strakker, compacter.
Zo romantisch als ik in ‘De verborgen bron’ was zou ik niet meer kunnen zijn.
De thema’s die ik kies houden zich altijd bezig met clusters, met verhoudingen tussen mensen.
Mensen die leven uit een geheim, uit een bron die zij ontdekken moeten vóór ze verder kunnen.
Mensen die voor de noodzaak van een innerlijke verandering staan.
De inhoud van die verandering wil ik zichtbaar maken.
Ik ben gaan proberen meer uit te laten komen hoe de onderlinge verhoudingen zich ontwikkelen en hoe daar ook persoonlijke ontwikkelingen bij voorkomen.
Ik vertel de gebeurtenissen, waarin die ontwikkelingen zich voordoen, door elkaar heen.
Daardoor ontstaat die kaleidoscopische indruk in mijn verhaalvorm.
Er zijn meerdere dimensies, verschillende facetten in de werkelijkheid, die ik wil laten zien.
Ik beschrijf niet iets van één standpunt uit.
Ik haal wat er gebeurt via het bewustzijn van meerdere personages naar voren.
Ik ben ook uit op een uitbreiding in de tijd.
Ik zet een handeling van heden tegen een parallel uit het verleden,
Ik werk met flash backs uit de historie om wat er nu gebeurt reliëf te geven en gemakkelijker te doen identificeren.”

IMG_5627 02Foto


Zoals eerder heb ik de tekst uitgetypt.
Dat maakt het zoeken in de tekst eenvoudiger, de
kwaliteit van het krantenartikel is na al die jaren moeizaam,
soms moeilijker leesbaar en het helpt mij om de tekst
helemaal goed door te nemen.
Ik probeer de spelling zoveel mogelijk over te nemen.
De Tijd was een deftige krant!

Papieren boekband

Dit is een experiment waarvoor ik het idee al een tijdje
in mijn hoofd heb.
Afgelopen week kocht ik een boek over papieren boekbanden
en dat maakte het plan actueel.
Er stond één voorbeeld in dat me inspireerde.

IMG_5680PapierenBoekband

Er staat al lang een bakje met een rode kleurstof/lijmrestant op mijn werktafel. Om een vulmiddel te maken voegde ik daar recent papiersnippers bij en houtlijm. Wat als ik daar eens een papieren boekband van maak. Goed ik smokkel met de materialen maar dan kan ik in ieder geval een soort van werkwijze uitproberen. Dus ik nam 4 stroken karton van gelijke dikte.


IMG_5681PapierenBoekband

Op de hoeken plak ik die vast met schilderstape.


IMG_5682PapierenBoekband

Daar leg ik wat huishoudfolie over.


IMG_5683PapierenBoekband

Een week geleden ben ik begonnen met wat takken van planten te drogen. Die zijn van het zand ontdaan. Die ga ik gebruiken als onderdeel van de boekband.


IMG_5684PapierenBoekband

Ik knip ze op maat. Leg ze verticaal en horizontaal op de huishoudfolie.


IMG_5689PapierenBoekband

Dan stort ik daar de rode papierpulp over uit. De volgende keer wil ik wat meer pulp hebben. De pulp verdeel ik over de folie, binnen de vier stroken karton. Ik hou de takken zoveel mogelijk op hun plaats. Mijn grote vraag is: zal het sterk genoeg zijn?


IMG_5690PapierenBoekband

Daarom smokkel ik nog wat meer. Ik heb een klos garen liggen dat niet zo heel sterk is maar misschien kan ik daar een soort van rasterconstructie mee maken.


IMG_5694PapierenBoekband

De draad heeft heel lang opgerold gelegen. Nu die in het vocht komt te liggen draait het garen weer terug en in elkaar.


IMG_5698PapierenBoekband

Daarom heb ik er nog een strook boekbindgaas opgelegd. Dat zou ik liever niet gedaan hebben maar het is nog geen tijd om conclusies te trekken. Eerst moet dit mengsel maar eens drogen en dan eens zien hoe het er uit komt te zien en of het stevig genoeg is. Dan kan ik er een boekband van maken waarvoor ik dan nog wel een inhoud moet gaan bedenken.


Tijd – gebedendoos

De doos die ik aan het maken ben heb ik al eens een
doos van Pandora genoemd. Maar misschien is een gebedendoos
een betere omschrijving.
Deze week kocht de Radboud Universiteit een gebedenboek, met
een prachtige stempel met Sint Servaas op de platten.
De tekst is in het Nederlands en het werk is geïllustreerd.

NijmegenGebedenboekMaagdendries

Het Maagdendriesklooster was een klooster met een hele lange historie. Het klooster werd bewoond door vrouwen. Deze week werd het boek dat hier op de foto te zien is (fotograaf onbekend) aangekocht door de Universiteit.


Zo’n gebedenboek is een boek met gebeden of religieuze teksten
die bedoeld waren om de eigenaar van het boek aan te zetten
tot nadenken over allerlei thema’s.
In die zin is mijn doos een soort van gebedendoos: een doos met
inhoud die degene die de doos opent wil aanzetten tot overdenken
van het thema tijd.
Maar het is vooral leuk voor mij om te maken.

IMG_5661Tijd

De vorige keer sloot ik af met een kaart die onder bezwaar lag. Dat was deze kaart. De kaarten die in de doos komen te zitten zijn bijna allemaal af (de doos is vol). Dus richt ik me nu op de doos zelf en het afwerken van de laatste kaarten.


IMG_5665Tijd

Vandaag komen de binnen- en buitenkant van de bodem aan de buurt. Dus ik heb de lino met raderen en pijlen weer erbij gepakt. En die foto met de Beatles op de achtergrond was te toevallig om mooi te zijn.


IMG_5666Tijd


IMG_5667Tijd

Een paar jaar geleden woonde ik een presentatie bij van een drukker die zei iets als: “als je papier kunt scheuren, scheur het dan en laat mes en schaar liggen”. Toen ik daar vanochtend aan dacht besloot ik dat dan ook meteen te doen. Papier dubbel vouwen, een beetje water daar waar je gaat scheuren.


IMG_5668TijdDavidBowieTimeTakesACigarette

Het resultaat is een heel levende rand. David Bowie met de zin ‘Time takes a cigarette’ in Rock ‘N’ Roll Suicide.


IMG_5670Tijd

Dit is de buitenkant van de bodem van de doos geworden.


IMG_5671Tijd

Dit is zo’n 80 procent van de inhoud van de doos.


IMG_5673Tijd

De deksel van de doos bevat reclame. Die ga ik dus bekleden. Met bedrukt textiel van een blouse. Maar eerst ga ik vlieseline op de achterkant aanbrengen. Voor het aftekenen van textiel heb je speciaal krijt. Maar dat heb ik nu niet dus gebruik ik schilderstape even als markering.


IMG_5674Tijd

Hier ligt het textiel over de deksel. Het is dus voldoende ruim. Ik kan het textiel straks niet inslaan. Dan zal de deksel namelijk niet meer passen. Dus ik denk nog na over hoe ik dat ga oplossen. Als je goed kijkt zie je de print van de doos door het textiel heen schijnen. Als ik de textiel er zo op zou lijmen zou dat waarschijnlijk nog meer zichtbaar worden.


IMG_5676Tijd

Hier zie je nog een keer de deksel op het textiel liggen. Deze keer kun je bij het textiel een wit randje van de vlieseline zien.


IMG_5677Tijd

Binnenkant doos.


IMG_5678Tijd

Nog een groepsfoto.


Tijd – Time takes a cigarette

IMG_5651TijdDBowieTimeTakesACigarette

Weer wat vorderingen gemaakt met het project ‘Tijd’. Het gaat om een doos met gedecoreerde ‘kaarten’. De decoratie bestaat uit onderdelen van een wekker, allerlei papier, (kunst)leer, verf, stof en tekst. Bijvoorbeeld de eerste zin uit het legendarische ‘Rock ‘N’ Roll suicide’ van David Bowie. Een van de nummers op het dubbel live album ‘David live’.


IMG_5652Tijd

Hoor je de tijd al tikken….of tikt de tijd helemaal niet?


IMG_5657OnderBezwaar

De kaart die hierboven te zien was bevatte elementen die niet vlak waren. Sommige zijn daarom door mij door het papier gedrukt. Het papier – Zaansch Bord – ging daardoor wat rond staan. Dus heb ik er nog een laag karton onder aan gebracht. Dat maakt de kaart ook steviger en geeft de onderdelen meer kans om mooi op de kaart te blijven zitten. Maar deze constructie onder bezwaar leggen zou wel prettig zijn. Reststroken papier bieden de oplossing. Door die op de juiste plaatsen weg te leggen kan ik er een glasplaatje op leggen en daarop een bus met het gewicht van 1 kilo. Dat kan nu goed drogen.