Huis van het Boek, Apocalyps, Robert Crumb, Genesis.
Le Cahos.
Carolien Smit, Witjeswand, The Warrior, the Dog and the Goat, 2025.
Bijbel, Keulen, Bartholomaeus de Unkel en Heinrich Quentell voor Johann Helmann en Arnold Salmonster, circa 1478 – 1479.
Den Bibel, Tgeheele Oude ende Nieuwe Testament, Antwerpen, Willem Vorsterman, 1532.
Het Spookklooster zonder spook
De detectiveverhalen met Rechter Tie zitten
vol moord en vergelding.
Maar het belangrijkste accent ligt steeds
op de intellectuele uitdaging om het op te lossen.
Het bereiken van de laatste bladzijde is zo,
een opluchting met voldoening: een klus geklaard.
Het Spookklooster is anders.
Rechter Tie vindt een oplossing en in twee situaties
is die zelfs positief in de zin dat Rechter Tie knorrig zegt:
Ik kan de magistratuur er beter aan geven en als huwelijksmakelaar beginnen! Ik heb twee jonge paren bij elkaar gebracht, maar een gevaarlijke moordenaar, nee, die kan ik blijkbaar niet vatten!
Maar de sfeer van het verhaal is anders.
Bedrukkend, somber.
Een echt andere Rechter Tie.
Robert van Gulik, Het Spookklooster. Deze uitgave van Elzevier wordt ingeleid door Janwillem van de Wetering. Daarnaast ligt Robert Coover, Street Cop, met illustraties van Art Spiegelman.
Wel een heel klein eiland
Een paar weken geleden schreef ik over de titels van Isolarii.
Toen heb ik ook een titel gekocht: Street Cop.
Robert Coover met illustraties van Art Spiegelman.
Het boekje kwam gisteren met de post:
Gedrukt in Italië en verzonden vanuit de UK.
Het formaat is veel kleiner dan dat van de boekjes
die ik in het Huis van het Boek zag.
Ik geloof niet dat er zulke kleine iPhone‑tjes zijn.
Maar wel compleet met een bedrukte stofomslag.
Gauw gaan lezen.
Street Cop met links de half doorzichtige stofomslag.
Op de tentoonstelling ‘Apocalyps, vrees en hoop’ ligt een topstuk.
Een handgeschreven boek uit 1332.
Misschien denken sommige dan aan iets stoffigs, kleurloos, saai.
Maar dat is de Rijmbijbel in ieder geval niet.
Hij is geschreven door Jacob van Maerlant
en geschilderd door Michiel van der Borch.
Hopelijk geven mijn foto’s een eerste indruk van hoe
indrukwekkend, kleurrijk en enerverend de Rijmbijbel is.
Huis van het Boek, Apocalyps, Rijmbijbel van Jacob van Maerlant, handschrift, Utrecht, 1332, met illustraties door Michiel van der Borch.
Het boek is zo bijzonder dat ik het thema:
‘Apocalyps, vrees en hoop’
even uit het oog verlies om er bij stil te staan.
Wie waren de makers die we nu nog kennen?
Jacob van Maerlant (1230–1300)
Jacob van Maerlant werd waarschijnlijk geboren
in de buurt van Brugge.
We weten niet precies wanneer, want in die tijd
schreef bijna niemand zulke dingen op.
Maar we weten wél dat hij heel veel hield
van lezen, leren en schrijven.
Als jonge man (rond 1260) werkte hij als koster
in Maerlant op Voorne (nu Voorne-Putte in Zuid-Holland).
Vanaf ongeveer 1270 woonde hij in Damme, waar hij als klerk
(assistent) van de stadsschepenen (wethouders) werkte.
Damme ligt ten noorden van Brugge.
Jacob vond dat gewone mensen recht hadden op kennis.
Daarom besloot hij boeken
die alleen in het Latijn of Frans bestonden,
om te zetten in Middelnederlands,
de taal die mensen toen thuis spraken.
In Damme schreef hij zijn grootste boeken.
Hij wilde dat mensen de wereld beter zouden begrijpen:
de natuur, de geschiedenis, de Bijbel,
en de verhalen die overal in Europa werden verteld.
Belangrijkste werken
Rijmbijbel (1271) — een bijbelvertaling in rijmen, bedoeld om de de bijbel begrijpelijk te maken voor iedereen.
Der naturen bloeme — een encyclopedisch natuurboek, gebaseerd op Latijnse bronnen
Spieghel historiael — een wereldgeschiedenis
Historie van Troyen — het verhaal van Troje in verzen
Alexanders geesten — een levensbeschrijving van Alexander de Grote
Van den lande van Overzee — een kritische tekst over de kruistochten, opvallend door zijn politieke en morele scherpte.
Dat we een versie zien uit 1332
betekent dat het boek erg populair was.
Al 30 jaar na zijn dood werd deze kopie gemaakt op perkament.
Prachtig geïllustreerd.
Michiel van der Borch (actief ca. 1320–1364)
Michiel van der Borch leefde na Jacob van Maerlant.
We weten niet precies wanneer hij geboren werd,
maar we weten wél dat hij een van de eerste kunstenaars was
die boeken versierde en daarbij zijn eigen naam opschreef.
Dat was heel bijzonder in die tijd.
Hij woonde in Utrecht, waar hij in 1322
als burger werd ingeschreven.
Waarschijnlijk kwam hij oorspronkelijk uit Vlaanderen,
want zijn manier van schilderen lijkt op de stijl
die daar toen populair was.
Michiel werkte als miniaturist:
iemand die kleine schilderingen maakte in handschriften.
Hij schilderde met fijne penselen,
met kleuren die hij zelf maakte uit mineralen en planten.
Zijn werk was bedoeld om boeken mooier, duidelijker
en soms ook vrolijker te maken.
In 1332 versierde hij een prachtig handschrift
van Maerlants Rijmbijbel.
Hij maakte er 64 miniaturen in:
kleine schilderingen van bijbelverhalen,
maar ook grappige of wonderlijke figuren in de marge.
Op één grote afbeelding schreef hij zelfs zijn naam en het jaar.
Daarom weten we zeker dat híj het was.
Michiel was getrouwd met Liesbet
en samen hadden ze twee kinderen: Jan en Barbara.
Hij werkte waarschijnlijk in een klein atelier,
misschien samen met leerlingen of familieleden.
Zijn schilderingen zijn belangrijk
omdat ze laten zien hoe boeken er in de middeleeuwen uitzagen
en hoe kunstenaars toen werkten.
Hij is de eerste bij naam bekende boekverluchter
uit de Noordelijke Nederlanden.
Dat maakt hem een soort pionier:
iemand die als eerste zijn handtekening achterliet
in een wereld die meestal anoniem bleef.
Afsluiting
De foto’s van de Rijmbijbel van Jacob van Maerlant
zijn van een boek dat al bekend was in 1330.
De tekst is wel bedacht is door Van Maerlant
maar deze versie is geschreven door iemand die Van Maerlant
niet persoonlijk kende.
De illustraties zijn daarna gemaakt door iemand die Van Maerlant
ook al niet persoonlijk kende.
Dit was normaal in de middeleeuwen:
We noemen het boek een handschrift,
maar de hand, de schrijver van de letters op het perkament,
die kennen we niet.
Ik zat gisteren al een tijdje in de trein.
Van Breda naar het Gronings landschap kost een paar uur.
Ik was om kwart over zeven uit Breda vertrokken.
Gelukkig had ik de volgende Rechter Tie meegenomen:
Het spookklooster.
Daarin kwam Rechter Tie met zijn vrouwen en gevolg in een storm.
Een van de assen van de huifkar brak.
Noodgedwongen besloot hij te overnachten in het
Klooster van de morgenwolken.
Ik maakte een foto van boek en landschap,
alsof ze bij elkaar hoorden
De trein voerde me door een Gronings landschap
met zon en ochtendwolken.
We leken een beetje samen op te trekken.
Later, in de stad Groningen, liep ik langs Antiquariaat Isis.
Eenmaal binnen kwam ik een tweetal leuke spreuken tegen
en een heel grote afdeling filosofie.
Groningen, Antiquariaat Isis, Het is met boeken vaak als met wijn ze zijn beter naarmate ze ouder zijn.
Een boekenwurm is een verstandig beest.
Net toen ik mijn wandeling door de binnenstad wilde vervolgen
zag ik, naast een geknielde farao, een Chinese geleerde.
Misschien stelt het beeldje Confucius voor
maar voor mij is het Rechter Tie.
Daarmee was plots de cirkel rond en helemaal toen ik
in het Groninger Museum binnen ging voor:
Draken & Demonen
– 5000 Jaar Aziatische Keramiek uit de Collectie Anders
Antiquariaat Isis.
Het laatste van de zes verhalen in dit boek is
Moord op oudejaarsavond.
Als laatst geplaatst is het ook
een van de mindere verhalen van Van Gulik.
Het nadeel van de losse verhalen, en dat geldt
eigenlijk voor al zijn verhalenbundels,
is dat het plot veel minder diep is uitgewerkt
dan bij zijn ‘grote’ verhalen.
Boeken als Meer van Mien-Yuan en Het Chinese Lakscherm,
zijn complexe, slimme plots.
Daar kan Van Gulik je nog verrassen, zelfs als
de moordenaar al bekend heeft.
Maar hier weet je halverwege al
hoe het zal aflopen en eigenlijk
is het detectiveverhaal dan al uit.
Gelukkig bevat het boek zes verhalen
en zijn Moord en ambtelijke haarkloverij en
De twee bedelaars prima stukken.
Robert van Gulik, Zes zaken voor Rechter Tie. Inleiding door Janwillem van de Wetering. Hier in de uitgave van Elsevier uit 1979.
Gisteren kreeg ik twee boeken van de buren.
Ze gaan verhuizen
en kunnen niet alles meenemen naar het nieuwe huis.
Het ene boek is ‘Kramers Woordentolk’.
Dat vind ik dus meteen al prachtig: woordentolk.
Wij denken dan waarschijnlijk meteen aan een app als
Google Translate.
Maar in 1919 was dit een woordentolk.
Let wel, het was al de zestiende druk, dus een succesvolle uitgave
‘bevattende de vertaling en verklaring van 30000
vreemde woorden en uitdrukkingen’.
Het formaat van de woordentolk komt deels overeen
met mijn iPhone:
even breed, drie en een halve centimeter minder hoog
maar ruim vijf keer zo dik.
Een handzaam formaat zou ik het niet noemen.
Overigens kende ook deze woordentolk al emoticons:
bij een historisch woord plaatste men een tekeningetje van een boek
en bij een handelsterm een $-teken.
Een overzicht van de emoticons staat voorin het boek.
‘Het spreekt van zelf’, schreef meneer Prick van Wely in 1919
in het voorbericht,
‘dat een werkje als het onderhavige zich niet kan binden aan puriteinsche overwegingen of beperkingen, maar vrijuit moet kunnen spreken, juist omdat het vreemde woord zoo dikwijls gebruikt wordt om de bedekte wijze aan te duiden, wat in goed rond Hollandsch gezegd plat of grof zou klinken.’
Een overtuiging die onze dagelijkse talkshows lijken te volgen.
Om daaraan mee te kunnen doen kan het misschien handig zijn
een woordentolk aan te schaffen.
De titel is misschien een beetje een goedkoop trucje
om de aandacht van lezers te trekken.
Maar ik vermoed dat Stein de reizen van Marco Polo
wel in zijn achterhoofd had op zijn reis.
Polo reisde naar, door en terug van China.
In Serindia, het expeditieverslag van Stein, verwijst hij ook naar Polo.
De afgelopen tijd heb ik meer dan vijftig keer geschreven
op deze blog over voorwerpen die voortkwamen uit die expedities.
Stein ondernam een drietal expedities tussen 1900 en 1916.
Daarbij bezocht hij plaatsen in wat men toen ‘Centraal Azië’ noemde.
Een deel van de objecten die hij op die expedities vond, opgroef
of kocht, is in het National Museum in New Delhi te zien.
Ter voorbereiding en als verslag (en financiering?) van de expedities
schreef hij samen met andere onderzoekers een aantal boeken.
Eén ervan is:
Serindia: Detailed report of explorations in Central Asia and westernmost China
Deze uitgave bestaat uit 4 boeken en 1 cassette met kaarten.
Hierin worden ook zijn aankopen in Dunhuang beschreven.
Met name de handschriften, boeken, banieren
en gebruiksvoorwerpen die men aantrof in Grot 17:
de Library Cave.
Deze uitgave is op een aantal websites ook beschikbaar in PDF.
Van ieder deel heb ik een PDF naar mijn laptop gehaald
en die ben ik tegen het einde van mijn reeks gaan gebruiken.
Tot ik een paar weken geleden bedacht:
zou je de serie kunnen kopen?
Dat bleek mogelijk, want antiquariaat Kok in Amsterdam
had twee uitvoeringen van de serie.
Niet de versie uit 1921 maar een herdruk uit 1980.
Nadat ik gebeld had over wat ze precies hadden
en of de serie in de winkel te zien was,
ben ik naar Amsterdam gegaan.
Antiquariaat Kok, Amsterdam.
De winkel van Kok is precies zoals je daarop hoopt
als boekenliefhebber.
Boeken, veel boeken.
Hele series van oude pop-up boeken, een tunnelboek,
wereldbollen, typemachines, prenten, nog meer boeken,
vitrines met speciale onderwerpen zoals vogels.
Letterlijk te veel om op te noemen.
Maar ik ging voor Serindia en de set werd voor me klaar gelegd.
De staat van de boeken is wisselend.
In het algemeen zijn de teksten goed leesbaar.
De boeken zitten grotendeels nog in hun boekband.
Stofomslag:
bij één boek ontbreekt de stofomslag,
bij een tweede is de stofomslag gescheurd,
bij twee boeken is de stofomslag nog in redelijke staat.
De delen 1, 2 en 3 bevatten tekst.
Deel 4 bevat platen en foto’s van de verworven objecten,
en die lijken van betere kwaliteit dan in de PDF.
De cassette heeft veel geleden.
Naast Serindia heb ik toen nog enkele boeken van Stein bekeken.
The art of Central Asia – The Stein collection in the British Museum,
deel 2, is een voorbeeld van de boeken die ik bekeek.
Kort na mijn bezoek aan Amsterdam zijn we het eens geworden
over de prijs en vandaag werden de boeken bezorgd.
Het Huis van het Boek slaagt er vaak in om
met hun geweldige collectie (en die van de KB)
tentoonstellingen te maken die
én recht doen aan de collectie
én een actuele snaar raken.
Dat is bij de huidige tentoonstelling ook het geval.
‘Apocalyps, vrees en hoop’ koppelt bijvoorbeeld
thema’s uit de bijbel met actuele maatschappelijke gebeurtenissen
zoals klimaatverandering, pandemieën en oorlogen.
Dat doen ze met illustraties uit oude bijbels, bijzondere uitgaven,
moderne kunst en verslagen van rampen.
De vondsten verrassen me iedere keer weer.
Van de Liber chronicarum had ik nog niet eerder gehoord.
Dus ik heb weer kunnen genieten van al dat moois
en deel dat in stukjes met de lezers van mijn blog.
Overigens kende ik de Liber chronicarum
als de Neurenberger kroniek.
Huis van het Boek, Apocalyps, Hartmann Schedel, Liber chronicarum, Neurenberg, Anton Koberger (drukker) voor Sebald Schreyer en Sebastian Kammermeister, 12 juli 1493.
Anton Koberger (drukker)
Sebald Schreyer (handelaar)
Michael Wolgemut (schilder en prentenmaker)
De hand van God.
Hartmann Schedel, Liber chronicarum, facsimile. Schepping van de vogels (?)
De doop van Johannes (?)
De ringen en hun betekenis, in de middelste cirkel staat ‘terra’.
Stan Klamer, No title, 2023, potlood, inkt en aquarel op papier.
Van de boeken die ik nu gelezen heb,
is dit het meest complexe Rechter Tie-verhaal.
De rechter tracht een moord en een verdwijning op te lossen
en ontdekt dan een complot met heel wijde vertakkingen in China.
Tot aan de keizerlijke troon.
Het is ook het deel waarin we kennismaken met Tao Gan
die al snel een van de drie helpers van de rechter zal zijn.
Naast de oude Hoeng Liang, zijn wachtmeester en raadgever,
zijn Ma Joeng en Tsjiao Tai de vertrouwelingen
waarbij Tao Gan zich aansluit.
Een geducht viertal met ervaring, kennis, handigheid en sluw vernuft.
Met twee listen,
waaronder het meesterlijk uitlokken van een brandalarm,
weet Rechter Tie diep in het complot door te dringen
en ternauwernood zijn reputatie aan het hof te redden.
Een van de vorige lezers van het boek had blijkbaar de gewoonte de aankoopdatum of leesdatum in het boek te schrijven. Daar heb ik me bij aangesloten. Robert van Gulik, Meer van Mien-Yuan, Rechter Tie if Di Renjie. Inleiding door Janwillem van de Wetering. Elsevier.
Één idee, één herinnering,
of velen.
Yoghurt, kaas,
of een hele boodschappenlijst.
Ik zie niet alles wat er drijft,
alleen dat wat aanspoelt.
Een museum als gedachten‑eiland
Ik zag de boekjes van ISOLARII in het Huis van het Boek,
tijdens hun tentoonstelling Apocalyps: vrees of hoop.
Het museum zelf voelt al als een gedachten‑eiland:
een plek waar de wereld even stilvalt
en waar je, tussen vitrines en papieren landschappen,
kunt nadenken zonder afleiding.
Dat juist daar deze kleine, geconcentreerde boekjes lagen
— elk een mini‑archipel van ideeën —
maakte de sprong naar de Venetiaanse isolari bijna vanzelfsprekend.
Wat waren Venetiaanse eilandboeken?
De term verwijst naar de isolari, een genre
van geïllustreerde boeken dat in Venetië
tussen de 15e en 17e eeuw tot bloei kwam.
Deze boeken verzamelden kaarten, reisverhalen,
geografische beschrijvingen, legendes en fantasieën
over eilanden in de Middellandse Zee en daarbuiten.
Ze boden lezers een manier om de wereld te verkennen
zonder te reizen — een papieren archipel van kennis en verbeelding.
Functie en betekenis
Venetië was in die tijd een maritieme republiek
met handelsroutes tot in het oosten.
De isolari weerspiegelden die wereldwijde blik:
Bekende voorbeelden
Waar de Venetiaanse eilandboeken ooit de zeeën en kusten
van de wereld in kaart brachten,
richt de moderne uitgeverij ISOLARII zich
op de eilanden van het denken.
Hun kleine boekjes vormen geen geografische atlas,
maar een archipel van ideeën
— plekken van afzondering en concentratie in een tijd
van digitale overvloed.
Zoals de vroegmoderne isolari eilanden gebruikten
om de wereld te ordenen, zo gebruikt ISOLARII
het eiland als metafoor voor aandacht:
elk boekje is een miniatuurwereld waarin de lezer
even kan aanlanden, los van de stroom van schermen en scrollen.
In eerste instantie werd ik aangetrokken door de vormgeving: klein en creatief. Vervolgens gingen de titels mijn aandacht trekken: Will Alexander, Charismatic Spirals.
Van een willekeurig aantal maakte ik foto’s: Cooking Sections (dat is de naam van een duo, namelijk van Daniel Fernández Pascual en Alon Schwabe), Salmon: a red herring. Over het gebruik van kleurstoffen in de voedigsindustrie.
Édouard Glissant, Hans Ulrich Obrist, Archipelago.
Het dagboek van Yevgenia Belorusets, In the face of war over de oorlog in de Ukraine uit 2022. Kunstenaars Nikita Kadan en Lesia Khomenko gebruikte teksten in hun werk over de Oekraine.
Robert Coover, StreetCop, met illustraties van Art Spiegelman.
Philip K. Dick, How to build a universe that doesn’t fall apart two days later.
— over nabijheid, verbeelding en een dichter die niet terugschrijft —
Patrizia Filia, Brief aan J. Slauerhoff, uitgave van Elettra, 2026.
Beste mevrouw Filia,
we kennen elkaar niet maar ik las uw gepubliceerde brief
aan de schrijver J. Slauerhoff.
Toen ik las dat de brief verschenen was, intrigeerde het me onmiddellijk.
Hoe schrijf je een brief aan iemand die al 90 jaar geleden overleed?
Waarom een brief aan een schrijver en waarover dan?
Wordt het een fictieve uitwisseling van literaire ideeën?
Bent u zelf ook reislustig?
Heeft u een voorkeur voor Portugese literatuur?
Houdt u ook zo van Azië?
U begint de brief heel persoonlijk: “Mijn lieve Jan”.
Dat klinkt meteen intiem.
Het ‘mijn’ drukt een vertrouwdheid uit die moeilijk is bij iemand
die U niet fysiek gekend heeft.
Sommige zullen beweren dat er niet veel liefs is aan Slauerhoff.
In 1936 spreek je iemand niet zomaar aan bij zijn voornaam.
Als ik een brief aan Slauerhoff zou schrijven zou ik formeler beginnen,
bijvoorbeeld met: ‘Beste meneer Slauerhoff’.
Maar U hebt 121 gedichten van hem vertaald
en veel van en over hem gelezen.
Daarom maakte de aanhef me zo nieuwsgierig.
De mooiste delen van uw brief zijn die waarin de fantasie
— is dat het juiste woord — misschien de droom,
het voortouw neemt:
“Misschien zou het beter zijn als ik je ’s nachts schrijf,
niet zozeer onder het toezicht van de sterren,…
maar in de stilte die het donker gratis schenkt.
Maar het beste zou zijn om je te schrijven vanaf de zee
of vanaf het eiland…”
of
“Net als jij zag ik de Lanterna de Zena, haar vuurtoren;
net als jij zag ik de stad zich ontvouwen op de heuvels,
al haar beklimmingen en afdalingen,
die soms in mijn dromen terugkomen.”
In de brief stelt u zich voor als de geliefde van Slauerhoff:
“Soms betrap ik mezelf erop dat ik aan jou en mij samen denk,”.
Ik zag dat ‘Filia’ dochter betekent in het Latijn.
Misschien zou die rol, als literaire dochter,
nog beter passen bij de toon van uw brief
Met vriendelijke groet,
de Argusvlinder.
Nu ik Het Chinese lakscherm heb gelezen,
blijft één gedachte hangen:
zelfs wanneer de daders al hebben bekend,
wanneer de zaak zogenaamd rond is,
weet Rechter Tie je nog te verrassen.
Alsof het echte inzicht pas begint
wanneer het recht zijn werk al heeft gedaan.
Het lakscherm zelf speelt daarin een stille hoofdrol
— vier panelen, vier seizoenen, vier levensstadia,
een wereld die glanst en verbergt tegelijk.
Misschien ben ik daarom jaloers op iedereen die zo’n scherm bezit:
het is niet alleen een kostbaar object,
maar ook een herinnering dat achter elke oplossing
nog een laatste, onverwachte waarheid kan schuilgaan.
Robert van Gulik, Het Chinese Lakscherm, Rechter Tie/Di Renjie, inleiding door Janwillem van de Wetering, Elsevier.
Wat een mooi beeld: Vijf gelukbrengende wolken.
Dat voelt meteen Chinees aan.
Normaal gesproken brengt een boek met Rechter Tie ook
een klein beetje geluk, leesgeluk.
Bij dit boekje is dat, voor wat mij betreft, wat minder.
Een ‘echte’ Rechter Tie bevat één verhaal waarin
een drietal zaken worden opgelost.
In dit boek zijn drie korte, losse verhalen opgenomen.
Het laatste verhaal, ‘Vier vingers’, verscheen eerder
als boekenweekgeschenk.
Dat kreeg je toen gratis.
Het lettertype is groter dan in de andere Rechter Tie-boeken.
Blijkbaar was het de uitgever alles aan gelegen
om zoveel mogelijk volume te creëren.
Genoeg om boven de honderd pagina’s uit te komen.
Kans is groot dat de wolken van dit boek Elzevier
meer geluk brachten dan de lezer.
Robert van Gulik, Vijf gelukbrengende wolken, Rechter Tie, inleiding door Janwillem van de Wetering.
Vanochtend heb ik eerst deze detective van Robert van Gulik uitgelezen.
Zonder iets van het plot te verklappen kan ik zeggen
dat het verhaal tot en met de laatste pagina
blijft verrassen.
In een vertaling van Janwillem van de Wetering. Zoals steeds, met tekeningen van Robert van Gulik zelf.
– over de vertaling van Dee Goong An, 18e eeuwse verhalen uit China –
In 1947 werkte Robert van Gulik
als Nederlands diplomaat in Washington.
In zijn vrije uren vertaalde hij een Chinese detectiveroman
uit de 18e eeuw: Dee Goong An
(ook geschreven als Tie goong an, De zaken van Rechter Tie).
Robert van Gulik, De vergiftigde bruid. Door Van Gulik bewerkt en uit het Chinees vertaald in het Engels en vervolgens door Janwillem van de Wetering in het Nederlands. De vertaling van Van Gulik is uit 1947 en de vertaling van Van de Wetering uit 1982.
Van Gulik was toen hij pas 23 jaar oud was
cum laude afgestudeerd als sinoloog in Leiden,
had in Japan en China gewoond
en beheerste een indrukwekkend aantal talen
— waaronder het Chinees.
Zijn vertaling is niet alleen een literaire prestatie,
maar ook een inkijkje in zijn fascinatie
voor Chinese rechtspraak, cultuur en verteltradities.
Ik vond het boek om twee redenen bijzonder om te lezen:
In De vergiftigde bruid lost Rechter Tie
— tegelijk districtshoofd, rechter, openbaar aanklager,
rechercheur én belastinginner —
drie zaken op:
Alle drie vragen ze om scherp denkwerk
en een bijna bovenmenselijke combinatie
van logica, intuïtie en kennis van menselijke zwakheden.
Van Gulik legt in zijn inleiding uit hoe
Chinese detectiveromans verschillen van westerse:
Van Gulik weet die Chinese sfeer en verteltraditie
overtuigend te bewaren,
terwijl zijn verhalen voor westerse lezers soepel leesbaar blijven.
De Nederlandse vertaling is van Janwillem van de Wetering,
die de toon van Van Gulik mooi weet te behouden.
Een detective die groter is dan hij lijkt:
Rechter Tie is niet alleen een speurder,
maar een venster op een wereld die
tegelijk vreemd en vertrouwd aanvoelt.
Dat maakt dit boek nog steeds verrassend fris.
Afgelopen week las ik ‘Vier vingers’, het boekenweekgeschenk van 1964.
Het werd geschreven door Robert van Gulik.
Een Rechter Tie verhaal waarin twee zaken worden opgelost
door deze meester-detective uit het China van de Tang Dynasty.
Genieten!
Robert van Gulik, Vier vingers.
Waarin Rechter Tie ons leert dat we zelfstandig moeten kunnen denken.
Dat we snel zaken aannemen omdat ze logisch lijken maar
dat we altijd moeten blijven onderzoeken wat de feiten zijn.
Om pas dan een definitief oordeel te vellen.
– over Janwillem van de Wetering en het ideaal van Rechter Tie –
Uitgeverij Loeb, Janwillem van de Wetering, Robert van Gulik, zijn leven, zijn werk, 1989.
Janwillem van de Wetering wil eigenlijk ook een Rechter Tie zijn
zoals Robert van Gulik daar naar streefde:
slim, rustig, met tijd voor zijn vier vrouwen, tijd voor studie,
kennis van het alledaagse leven zonder er zelf deel van uit te maken,
kennis van het Taoïsme, kennis van het Boeddhisme.
kennis van de lokale cultuur en literatuur.
Ik snap dat wel en ik zie het in het boek:
Robert van Gulik, zijn leven, zijn werk.
Mooi vond ik bijvoorbeeld de haiku (vrij naar Yu Xuanji, 9e eeuw):
Van jou gescheiden,
wat kan ik je nog bieden?
Alleen dit gedicht,
bevlekt met heldere tranen.
Gisteren wilde ik een nieuw blogbericht schrijven toen mijn toetsenbord
van mijn Surface laptop ermee ophield.
Ik heb een paar keer geprobeerd om het toetsenbord opnieuw aan
de laptop te koppelen, maar niets hielp.
Ook het schoonmaken van de contacten hielp niet.
Dus heb ik gisteren meteen een nieuw toetsenbord besteld..
Het vorige bericht heb ik nog gemaakt met het softwarematige toetsenbord
van de Surface.
Technisch werkt dat prima, maar het kost me wel veel snelheid.
Daarom ben ik vanochtend naar de woonboulevard gewandeld.
Daar zit de winkel waar ik het toetsenbord kon ophalen.
Dat was de snelste optie.
Het gaf me meteen de kans nog wat foto’s te maken
van plaatsen waar ik al even niet meer was geweest.
Breda, Ahornstraat. Deze mensen hebben wel erg hoge verwachtingen van het WK in Mexico.
Breda, Argusvlinder. Mochten er nog mensen zijn die zich afvragen waar de naam ‘De avonturen van de Argusvlinder’ vandaan komt...
Op het moment dat het toetsenbord stuk ging, was ik bezig met een artikel en
had ik de foto’s al gereed staan voor het volgende bericht.
Die draad ga ik dan nu meteen weer oppakken.
Op dit moment heb ik drie boeken van Blake en Mortimer onderhanden.
Het boek dat ik als eerste helemaal gelezen heb, is ‘Getekend Olrik’.
James Huth, Sonja Shillito, Laurent Durieux, De avonturen van Blake en Mortimer, De Dubbele Expo, naar de personages van Edgar P. Jacobs.
De andere twee titels zijn: ‘De Dubbele Expo’ en ‘De Atlantische Dreiging’
(erg actueel met Trump in de VS).
Maar di liggen nog op to-do stapels.
Yves Sente, Peter van Dongen, De avonturen van Blake en Mortimer, De Atlantische Dreiging. Naar de personages van Edgar P. Jacobs.
Van De Dubbele Expo kan ik alvast wel zeggen dat de tekeningen erg mooi zijn.
En van ‘De Atlantische Dreiging’ dat de tekenaar
de Nederlander Peter van Dongen is.
‘Getekend Olrik’ is een verhaal dat de kneuterige Britse sfeer ademt
die we uit meer albums kennen:
vaste telefoons zijn naast treinverbindingen en ouderwetse
televisietoestellen, wel het meest moderne dat we zien.
De cover, de tekening op de omslag, is saai.
Eerdere omslagen bevatten altijd een beeld met actie,
dat is nu niet het geval.
Yves Sente, André Juillard, De avonturen van Blake en Mortimer, Getekend Olrik, naar personages van Edgar P. Jacobs.
De ontknoping loopt natuurlijk voor alle helden goed af.
Hoe Olrik dat voor elkaar krijgt, daar besteedt het verhaal geen aandacht aan.
In die verhaallijn zit een hiaat die het verhaal niet sterk maakt.
Ook in de verhaallijn van Mortimer zit een zwakker punt.
Het verhaal draait onder andere om een steen, een meteoriet.
Die steen is in twee delen uiteengevallen en aan de binnenkant
staat een tekst die je pas compleet kunt lezen
als je beide delen van de steen hebt.
Pagina 42.
In deze tekening staat dan vervolgens:
De exacte locatie van Avalon zou beschreven staan op de breukvlakken van een steen waaruit Arthur, en hij alleen, Excalibur zou hebben getrokken. Het is die steen die Saint Ives op deze tekening in zijn armen houdt.
Het woord ‘deze’ is verwarrend.
Deze tekening is namelijk niet de tekening waarin de tekst staat.
In die tekening ligt de steen open op de grond.
Een pagina eerder zien we in een van de tekeningen, een tekening in een boek..
Op die tekening in dat boek staat Saint Ives met in iedere hand
een bootvormige steen.
Is het een fout? Nee, maar het is wel onnodig ingewikkeld.
Pagina 41.
Stripverhalen zijn voor uitgeverijen een goede boterham.
Daarbij is het vooral belangrijk nieuwe titels te kunnen uitbrengen.
De vertalingen spelen daarin een grote rol.
Series als Blake en Mortimer worden daar volledig voor benut
met verschillende schrijvers, tekenaars en vertalers.
In die internationale activiteiten loopt er wel eens iets niet helemaal 100%.
Dan worden er bochten afgesneden, saaie covers gemaakt en
loopt de tekst niet altijd even lekker.
‘Getekend Olrik’ lijkt me in de reeks een middenmoter.
Dat was precies het gevoel waarmee ik Piaggio dichtsloeg
– het Boekenweekgeschenk van 2026.
Nu ik het uit heb probeer ik nog even op een rijtje te zetten wat ik gelezen heb.
Mensen zeggen: ‘De wereld wordt steeds kleiner.’
De aarde is natuurlijk niet kleiner geworden maar de technologie
helpt ons om goedkoop en veilig, snel naar andere landen en culturen te gaan.
Daar doen we allemaal aan mee.
Ging ik als kind achter op de brommer
naar een camping 10 kilometer van Breda,
nu ga ik regelmatig op vakantie naar verre oorden.
Je kunt er over lezen op mijn blog.
Dat heeft als gevolg dat veel Nederlanders zonder kennis van de taal
en soms nauwelijks voorbereid, op pad gaan.
Daar is een televisieprogramma over gemaakt: ‘Ik vertrek’.
Zonder de Franse taal machtig te zijn, zonder bekend te zijn met de cultuur,
een Frans restaurant willen beginnen in Zuid-Frankrijk.
Een bouwval kopen zonder zelf over kluskennis of vaardigheden te beschikken
en met een bedrag op de bank waarvoor je niet eens
een huis in Nederland kunt kopen.
Zoiets doen de twee hoofdpersonen in Piaggio ook.
Een droom van vroeger realiseren.
De hoofdpersonen kennen elkaar eigenlijk niet en
voldoen aan alle kenmerken van ‘Ik vertrek’-deelnemers.
Het levert een beeld op van de knusse, soms pijnlijke,
Nederlandse samenleving:
mensen alleen, scheidingen, vastgelopen in vroeger.
Eenzaam en al tevreden met een glas rosé of een compliment.
Met een eenvoudig begin en een eenvoudig eind,
gebeurt ertussen niet veel bijzonders in Piaggio.
Het werd mij al snel te saai.
Het is een verhaal dat me doet denken aan streekromans:
kneuterig, gemaakt, oppervlakkig.
Piaggio is een soort Help de dokter verzuipt!
Hendrik Groen/Peter de Smet is een soort Toon Kortooms.
Er is voor dit boek goed marktonderzoek gedaan naar
wat veel Nederlanders willen zien en lezen.
Maar natuurlijk is het beeld in Piaggio Nederland niet,
dit is het zelfmedelijden van veel Nederlanders
waar extreem rechts zo goed op gaat.
Dat een uitgever zijn goed verkopende schrijver
graag het boekenweekgeschenk laat schrijven, snap ik.
Het CPNB zal ook blij zijn met de aandacht.
Maar wat blijft er over voor de lezer?
Want literatuur is dit niet.
Zie het als een ‘guilty pleasure’ of als jeugdsentiment:
de afgelopen paar weken las ik met veel plezier
deel twee van de Winnetou-trilogie.
Uitgerij IJzer, Karl May, Winnetou, deel II.
Een paar jaar geleden verscheen deel één in een nieuwe Nederlandse vertaling
en dit jaar is deel twee aan de beurt.
Jet Quadekker’s vertaling leest uitstekend en is gebaseerd op
de historisch-kritische Duitse uitgave uit 2014 (Karl May Verlag).
De oorspronkelijke editie dateert uit 1893.
In Nederland verschijnt dit ruim 400 pagina’s tellende boek bij Uitgeverij IJzer.
Hopelijk is die al druk bezig met deel drie en kijken ze al uit
naar het vertalen van de avonturen van Kara Ben Nemsi.
Als kind las ik al pocketuitgaven over Winnetou en Old Shatterhand.
In mijn herinnering had ik een hele reeks, maar toen deel één verscheen
ben ik mijn boekenkast nog eens langsgegaan
— het bleken er verrassend weinig.
Karl May was ooit bijzonder populair in Nederland.
Dat blijkt ook uit de collectie Nederlandstalige uitgaven
in de Koninklijke Bibliotheek:
zij beheren een verzameling Karl May van meer dan 600 boeken.
De Oosterbaancollectie omvat 648 Nederlandse Karl May-boeken uit de periode 1886-2006. Deze komen uit de nalatenschap van de heer Oosterbaan. Het is de meest complete verzameling Nederlandstalige Karl May-uitgaven die ooit bijeen is gebracht.
De Duitse schrijver Karl May (1842-1912) is vooral bekend van verhalen over Old Shatterhand en Winnetou in het ‘wilde westen’. En van zijn verhalen over Kara Ben Nemsi en Hadji Halef Omar in het Midden-Oosten. De 1e Nederlandse vertaling verscheen in 1882. Het werk van Karl May wordt nu nog steeds herdrukt, 140 jaar later.
In juli 2008 ontving de KB een zeer omvangrijke collectie Nederlandstalige uitgaven van Karl May. Dit was een legaat (erfenis) van verzamelaar Joan C. Oosterbaan, die op 21 juni 2008 overleed. De heer Oosterbaan las in zijn jeugd De schat in het Zilvermeer van Karl May. Het boek maakte een onuitwisbare indruk op hem. Vanaf die tijd verzamelde hij alles van Karl May en bouwde hij een indrukwekkende verzameling op. Ook ging Oosterbaan op zoek naar aanvullende informatie over de verschillende series en uitgeversreeksen. Daarnaast zocht hij naar de oorspronkelijke Duitse teksten. Hij legde zijn bevindingen vast in een aantal naslagwerken. En hij zocht contact met andere belangstellenden en verzamelaars. Dit legde de basis voor de in 2006 opgerichte Karl May Vereniging.
Voor mij blijven het vooral spannende avonturen.
Winnetou en Old Shatterhand zijn ‘weldenkende’ helden:
slim, moreel, en uiteindelijk lukt hun plan altijd.
Ze staan voor het Goede, en de verhalen zijn niet ingewikkeld.
Er valt ongetwijfeld veel te zeggen over Karl Mays bronnen
en over hoe hij verschillende volken neerzet,
maar voor mij is het vooral aangenaam lezen.
Toen ik in 2021 over deel één schreef, wist ik niet
dat ik vijf jaar zou moeten wachten op deel twee.
Waarschijnlijk begint dat ritme nu opnieuw
— dus zie ik deel drie ergens rond 2029 verschijnen.
Intussen is deel twee al uitgelezen en zoek ik iets anders.
Argusvlinder 