Aantekeningen uit Musée Guimet (9): Een naam, een beeld en veel vragen

DSC08113ParijsMuseeGuimetLeDévotShivaïteSambandarTamilNadu12th-13thCentCECholaBronzeEG2144
Parijs, Musée Guimet, Le Dévot Shivaïte Sambandar, Tamil Nadu, 12th – 13th century CE, Chola, bronze. EG 2144.
DSC08114 01 ParijsMuseeGuimetLeDévotShivaïteSambandarTamilNadu12th-13thCentCECholaBronzeEG2144

Wat zien ik?

Het bronzen beeld stelt een rechtopstaande figuur voor
die met beide voeten op een ronde basis staat.
Deze rust op een dubbele lotus, die op haar beurt geplaatst is
op een rijk uitgewerkt voetstuk.
De houding is rustig en evenwichtig.
Van een uitgesproken beweging of danshouding is geen sprake.
De gebogen armen brengen de handen naar voren,
zodat zij onmiddellijk de aandacht trekken.

Het gezicht heeft grote amandelvormige ogen,
een rechte neus en licht geopende lippen.
Grote oorhangers reiken tot op de schouders.
Opvallend is het kapsel.
Langs het voorhoofd lopen twee rijen kleine krullen,
terwijl de schedel daarachter grotendeels glad lijkt.
Boven op het hoofd bevindt zich een klein knotje (?).

Rond de hals draagt de figuur twee kettingen.
De bovenste is smal en ligt dicht tegen de hals.
Daaronder hangt een bredere ketting waarvan de schakels
naar het midden toe groter worden.
Vanuit het midden van deze ketting loopt een ornament
over de borst naar beneden.
Het eindigt in een ruitvormig element met een vierkant motief in het midden.
Vanuit dit punt vertrekken opnieuw verschillende kettingen:
twee lopen naar de zijkanten van het lichaam,
terwijl een derde, korter element naar beneden doorloopt tot aan de navel.

Rond de bovenarmen bevinden zich armbanden.
De rechterhand is vrijwel volledig bewaard gebleven.
Alleen de wijsvinger is gedeeltelijk afgebroken.
De linkerhand is geopend met de handpalm omhoog gericht.
Door de vorm van de hand lijkt het alsof deze oorspronkelijk
een klein voorwerp kon dragen.

Het lichaam is verder vrijwel onbedekt.
Rond de heupen bevinden zich meerdere banden en kettingen.
Hoog op de heup loopt een smalle decoratieve band rond het lichaam.
Daaronder bevindt zich een bredere band
die aan de voorzijde langs het geslacht loopt.
Op de linkerheup is een rozetachtig element zichtbaar
van waaruit een dubbele ketting over het bovenbeen hangt.
Rond beide enkels draagt de figuur enkelringen.

Ook het voetstuk is rijk versierd.
De dubbele lotus rust op een vierkante sokkel met geprofileerde randen,
geometrische patronen en florale motieven.
Daardoor vormt het voetstuk niet slechts een ondersteuning van het beeld,
maar een integraal onderdeel van de sculptuur.

DSC08114 02 ParijsMuseeGuimetLeDévotShivaïteSambandarTamilNadu12th-13thCentCECholaBronzeEG2144

Musée Guimet

Het Musée Guimet benoemt het beeld als
Le Dévot Shivaïte Sambandar.
Daarmee identificeert het museum de figuur niet alleen als Sambandar,
maar plaatst het hem ook nadrukkelijk binnen het shaivisme,
de verering van Shiva.
De overige gegevens op het label beperken zich tot herkomst (Tamil Nadu),
datering (12e–13e eeuw), Chola-periode, materiaal (brons)
en inventarisnummer (EG 2144).

Juist de aanduiding dévot shivaïte riep voor mij nieuwe vragen op.
Wat is een shivaitische devoot precies?
Is dit een gewone gelovige, een religieuze figuur
of iemand met een bijzondere plaats binnen de verering van Shiva?
En waarom werd juist van deze volgeling van Shiva
een bronzen beeld gemaakt,
terwijl ontelbare andere toegewijden nooit in brons werden vereeuwigd?

Op die vragen geeft de zaaltekst geen antwoord.
Zij vormt daarmee eerder het vertrekpunt van een onderzoek
dan een verklaring van het beeld zelf.

TheArchaeologyOfBakthi539
Dit is de foto uit het artikel van Uthaya Veluppillai. Zonder voorbehoud spreekt het bijschrift over ‘holding a cup’. Dat is misschien in het ideale geval zo maar de foto toont helemaal geen kom in de hand.

Wat zeggen de bronnen?

De zoektocht naar meer informatie leidde al snel
naar een specifiek Zuid-Indiaas religieus milieu.
Sambandar blijkt geen godheid te zijn,
maar een van de drie grote dichter-heiligen van de Tēvāram
en behoort tot de groep van de drieënzestig Nāyaṉmār,
Tamil heiligen die bekend stonden
om hun uitzonderlijke toewijding aan Shiva.
Juist die context verklaart waarom van hem bronzen beelden werden gemaakt
en waarom hij in tempels kon worden vereerd.
Voor een bezoeker die alleen de korte zaaltekst van het Musée Guimet leest,
blijft die achtergrond echter grotendeels verborgen.

De geraadpleegde bronnen vullen dat beeld geleidelijk aan.
Sommige leggen de nadruk op Sambandar als wonderkind,
andere op zijn rol als dichter of heilige.
Verspreid door de literatuur worden ook kenmerken genoemd
die zouden helpen bij de herkenning van zijn afbeelding:
een jeugdige verschijning,
een dansende of staande houding,
een opgeheven wijsvinger,
een beker die verwijst naar de melk die hij volgens de overlevering
van de godin Parvati ontving,
en bepaalde sieraden of gordels.

X
Op Twitter vond ik deze foto.

Opvallend was echter dat deze kenmerken
verspreid over verschillende publicaties werden aangetroffen
en zelden in onderlinge samenhang werden uitgelegd.
Bovendien bleef vaak onduidelijk welke kenmerken betrekking hadden
op Sambandar in het algemeen
en welke specifiek van toepassing waren
op het exemplaar in het Musée Guimet.

Wat blijft uiteindelijk onduidelijk?

Voor het beeld in het Musée Guimet wordt de identificatie als Sambandar
in de op internet beperkt beschikbare
museum- en wetenschappelijke publicaties zonder aarzeling gebruikt.

Voor het beeld in het Musée Guimet wordt de identificatie
als Sambandar in de op internet beperkt beschikbare
museum- en wetenschappelijke publicaties zonder aarzeling gebruikt.
Voor mij bleef echter de vraag welke zichtbare kenmerken
van dit specifieke beeld die identificatie dragen
en waarom ik als bezoeker, kijkend naar hetzelfde beeld,
eveneens tot die conclusie zou moeten komen.

Verspreid in de geraadpleegde literatuur wordt Sambandar beschreven
als een dansende of staande jeugdige figuur,
vaak met een omhoogwijzende wijsvinger
en een beker als verwijzing naar het verhaal met de godin Parvati.
Daarnaast worden ook kenmerken genoemd
als zijn jeugdige verschijning,
naaktheid,
specifieke sieraden en heupgordels.

Op het exemplaar in het Musée Guimet zijn juist
die twee bekendste herkenningstekens (wijsvinger, kom)
niet zonder meer zichtbaar.
De wijsvinger van de rechterhand is gedeeltelijk afgebroken,
terwijl de linkerhand leeg is, al heeft zij een vorm die doet vermoeden
dat zij oorspronkelijk een klein voorwerp zou kunnen hebben gedragen.
Of deze hand inderdaad ooit een beker bevatte
en of de ontbrekende wijsvinger deel uitmaakte
van het bekende wijzende gebaar,
valt op basis van het huidige beeld niet met zekerheid vast te stellen.

Verspreid in de geraadpleegde literatuur worden vooral de beker,
de opgeheven wijsvinger
en de jeugdige verschijning van Sambandar genoemd.
Bij het exemplaar in het Musée Guimet vielen juist andere kenmerken op,
zoals het vrijwel kale hoofd met een klein topknotje,
de opvallende heupgordel en de borstornamenten.
Hoewel deze elementen duidelijk zichtbaar zijn,
bleek het lastig te achterhalen welke rol zij spelen
bij de identificatie van het beeld.
Daardoor blijft het moeilijk te beoordelen welke kenmerken
voor dit specifieke exemplaar uiteindelijk doorslaggevend zijn geweest.

Tijdens deze zoektocht viel nog iets anders op.
De geraadpleegde publicaties maakten duidelijk
dat er achter de identificatie van Sambandar een omvangrijke traditie
van Tamil heiligenverering, iconografie en literatuur schuilgaat.
Juist daardoor werd het beeld steeds interessanter.
Tegelijk bleef veel van die kennis
voor een gewone museumbezoeker verborgen.
Het Musée Guimet noemt de figuur weliswaar Le Dévot Shivaïte Sambandar,
maar legt niet uit waarom juist van hem een beeld werd gemaakt,
welke plaats hij inneemt binnen de groep van de drieënzestig Nāyaṉmār
of aan welke kenmerken een bezoeker hem zou kunnen herkennen.
Daardoor ontstond soms de indruk dat de beschikbare kennis
vooral wordt verondersteld, maar zelden expliciet wordt gedeeld.


Om het beeld beter te begrijpen raadpleegde ik uiteenlopende bronnen, waaronder de zaaltekst van het Musée Guimet,
het eerste deel en een foto uit een artikel van Uthaya Veluppillai,
Wikipedia,
Oxford Reference,
beschrijvingen van Zuid-Indiase bronzen
en enkele veilingcatalogi: Christies, nogmaals Christies en Sothebys.


Nieuw museum in Breda?

Helemaal zeker ben ik niet.
Maar nadat ik een week in Berlijn was ontdekte ik in de Cingelstraat
een soort nieuw museum, een nieuwe etalage met kunst.
De maker ken ik niet.

IMG_1385Cingelstraat
Bekijk het werk in de Cingelstraat.
IMG_1386Cingelstraat
IMG_1387Cingelstraat
IMG_1388Cingelstraat

India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 11

– over welke deuren kunnen we nog openen met een deurstijl uit Bihar –

Voor een ambachtsman die meewerkte aan een decoratie van een tempel
zal het maken van een beeld, een reliëf of een deurstijl
niet zo verschillend zijn geweest:
allemaal belangrijk maar bij een deurstijl misschien wat meer vrijheid
in onderwerp en uitvoering dan bij een beeld van Shiva.
Maar helemaal zeker ben ik daar niet van.
Het zou interessant zijn om te lezen wat Rao hierover schrijft.

Maar vandaag geen godheid
en geen verhaal uitgebeeld op een tempelwand,
maar een versierde deurstijl waarop mij meteen een muzikant opviel.

DSC01914IndiaPatnaBiharMuseumDoorJambPalaPeriod10thCentCEPhylliteStoneLakhisaraiBiharArch10716(ii)
India, Patna, Bihar Museum, Door jamb, Pala period, 10th century CE, phyllite stone, Lakhisarai, Bihar. Arch.-10716 (ii).

Kijkend naar het fragment

Van de oorspronkelijke deurstijl is slechts een fragment bewaard gebleven,
maar ook dat laat al een rijke decoratie zien.
Voor de kijker bevindt zich links een pilaarachtig onderdeel
dat van de onderzijde tot ruim boven het midden van het fragment doorloopt.
Dit pilaarachtige deel lijkt een eigen decoratief programma te volgen.
Bovenaan staat een sierlijke vrouwfiguur met geheven armen.
De houding doet denken aan een dansbeweging.
Achter en onder haar volgt een afgevlakte ronde pilaar
met geometrische decoratie.
Helemaal onderaan verschijnt opnieuw een figuur
tussen twee hybride of dierlijke vormen die op de foto
niet goed zijn te onderscheiden.
De vormgeving van deze waarschijnlijk vrouwelijke, middelste figuur
vertoont overeenkomsten met de vrouwfiguur bovenaan,
waardoor beide delen visueel met elkaar verbonden lijken.
Rechts aan de voet van het fragment bevindt zich een vogelachtig wezen.

Rechts van het pilaarachtige deel stijgt een zone
met florale decoratie omhoog.
Het pilaarachtige gedeelte staat niet eenvoudig naast deze decoratie,
maar bevindt zich ervoor en links ervan.
Ook in het bovenste gedeelte blijft dit verschil in reliëfdiepte zichtbaar,
al wordt het minder uitgesproken.
De florale decoratie vormt niet alleen een achtergrond,
maar lijkt de verschillende onderdelen van de compositie
met elkaar te verbinden.

In het bovenste gedeelte komen verschillende motieven bijeen.
Een band met bloemrozetten loopt horizontaal over het fragment
en eindigt voor de kijker rechts in een dierlijke kop
met een omhooggebogen snuit.
Links, waar de horizontale rand zich voortzet als een gebogen
naar boven lopende band, bevindt zich een figuur met een hoge haartooi.
Hoe dit deel oorspronkelijk was opgebouwd,
is door de fragmentarische toestand niet meer met zekerheid vast te stellen.

DSC01913IndiaPatnaBiharMuseumDoorJambPalaPeriod10thCentCEPhylliteStoneLakhisaraiBiharArch10716(ii)
Detail.

Kijkend naar de muzikant

Tussen de ranken verschijnt een muzikant
die bijna uit de decoratie zelf lijkt voort te komen.
De krullende vegetale motieven lopen rondom de figuur door,
waardoor mens en ornament nauw met elkaar verweven raken.
Vooral de puntig uitlopende haarlokken sluiten opvallend goed aan
bij de beweging van de omliggende ranken.

Het gezicht is zorgvuldig uitgewerkt.
De omhooggebogen mondhoeken, de grote ogen
en de aandacht voor haar en sieraden geven de figuur
een levendige aanwezigheid.
De armen zijn actief bezig met een langhalzig snaarinstrument.
Naast de schouder is een lotusmotief aangebracht.
Samen maken deze details de indruk van iemand
die niet slechts een instrument vasthoudt, maar daadwerkelijk musiceert.
Het is een van die kleine figuren die de aandacht
van de bezoeker onmiddellijk vasthoudt.

MogelijkeReconstructieRoute
Een eerste route om na te denken over een mogelijke reconstructie.

Een mogelijke reconstructieroute

Omdat slechts een staand deel van de complete deurstijl bewaard is gebleven, blijft iedere reconstructieroute voorlopig speculatief.
Toch nodigt het fragment uit om na te denken over het oorspronkelijke geheel.

Een mogelijke denkrichting is dat we hier naar de
voor de kijker rechterzijde van een deuromlijsting kijken.
Het pilaarachtige gedeelte zou dan dichter bij de deuropening
hebben gestaan, terwijl de uitbundige florale decoratie de buitenzijde vormde.
De horizontale bloemenband in het bovenste deel zou vervolgens
kunnen zijn overgegaan in een gebogen bovenconstructie.
De figuur met de hoge haartooi bevindt zich precies op een plaats
waar zo’n overgang voorstelbaar is.

Wanneer men deze gedachte verder volgt,
zou een vergelijkbare opbouw aan de andere zijde van de deuropening denkbaar zijn.
Dat levert een omraming op waarin de florale decoratie
langs beide zijden van de opening omhoogloopt
en mogelijk overgaat in een gebogen bovenstructuur.
Daarbij dringt zich ook de vraag op of de dierlijke kop bovenin
en het vogelachtige wezen onderaan
deel uitmaakten van een groter compositieschema.
Het fragment biedt daarvoor geen zekerheid,
maar nodigt wel uit tot dergelijke vragen.

De precieze vorm van de bovenbouw blijft onzeker.
De gebogen band lijkt zich echter goed te lenen voor een reconstructie,
zodat de contouren van een mogelijke bovenstructuur
zich in grote lijnen laten voorstellen.
Dat zegt nog weinig over de invulling van het gebied daarbinnen.
Het is goed mogelijk dat dit vlak oorspronkelijk gesloten was
en ruimte bood aan een grotere figuur op een sokkel
zodat daaroner een rechthoekige deuropening ontstaat.

Deze reconstructieroute pretendeert geen oplossing te bieden.
Zij is vooral bedoeld als uitnodiging om verder te kijken
naar de opbouw van dit fragment, de details
en naar mogelijke verbanden tussen de verschillende onderdelen ervan.
Het fragment vormt daarmee eerder het begin van een discussie
dan het einde ervan.
Om over mogelijke oplossingen na te denken zou het goed zijn
op zoek te gaan naar complete deurstijlen uit de 10e eeuw uit Bihar.
Zowel in museumcollecties als in nog bestaande tempels.

Overigens is dit het laatste historische beeldhouwwerk
waarover ik een blogbericht schrijf vanuit het Bihar Museum.
Op die dag 14 in India was ik niet helemaal 100% en moe.
In volgende berichten zie je nog wel Indiase moderne kunst,
een paar manuscripten en miniaturen.


Stedelijke herfstigheid

Soms liggen de bladeren
nog vers gestapeld.
Niet betreden,
nog niet in elkaar geperst.
Half in het water,
half op het droge

Deze is rood
de andere nog een beetje groen.
Soms rood, roder, roodst.
Zou je dat nog geel of al bruin noemen?

Op donker asfalt,
in donkergroen gras,
of bijna in een plas.

Ze liggen alleen
twee aan twee,
of in groepen.
Drijvend
of alleen nat van de regen

……………….om je oog te begeleiden.

IMG_1316
IMG_1317
IMG_1318
IMG_1319
IMG_1320
IMG_1321
IMG_1322
IMG_1323
IMG_1324
IMG_1326
IMG_1330
IMG_1331
IMG_1332
IMG_1333
IMG_1334
IMG_1335
IMG_1337
IMG_1338
IMG_1339 02
IMG_1339 01
IMG_1342
IMG_1343
IMG_1344
IMG_1345
IMG_1346 RoodRoderRoodst

Het gezicht blijft van een onbekende

– over een naturalistisch gevormd gezicht dat ik zag in Oaxaca –

Het is niet gauw goed met de informatie over voorwerpen in musea.
Om nog niet te spreken van mensen die van al die tekst foto´s willen maken.
Die zijn natuurlijk helemaal vervelend.
In het Museum of Mexican Prehispanic Art in Oaxaca draait het om kunst.
Men wil geen etnografisch museum zijn, de voorwerpen moeten spreken.

DSC06111MexicoOaxacaMuseumOfMexicanPrehispanicArtCabezaHumanaEnBarroSinCocer Txt
Tekst op het glas van vitrines ziet er misschien hel mooi en verzorgd uit maar al snel is het ingewikkeld de tekst te lezen of om het voorwerp te zien.
DSC06110MexicoOaxacaMuseumOfMexicanPrehispanicArtCabezaHumanaEnBarroSinCocerProbablementeMixtecaInfluenciaDeVeracruzÉpocaClásicaTardia750-950DC
Mexico, Oaxaca, Museum of Mexican Prehispanic Art, Cabeza humana en barro sin cocer, probablemente Mixteca, con influencia de Veracruz, época clásica tardia, 750 – 950 D.C.

Tussen de sterk gestileerde gezichten in de collectie
valt dit hoofd onmiddellijk op door zijn opmerkelijke naturalisme.
Ogen, neus, mond en haar zijn niet weergegeven als schema’s of tekens,
maar gemodelleerd als onderdelen van een herkenbaar menselijk gezicht.
De zachte lijnen van de oogleden, de vorm van de neus
en de subtiele modellering van de mond geven het gezicht
een levendiger uitstraling dan veel andere sculpturen uit de verzameling.
De mond verdient daarbij bijzondere aandacht.
Anders dan de vaak neutrale of uitdrukkingsloze monden
die op veel andere beelden te zien zijn,
buigen de mondhoeken hier licht neerwaarts.
Daardoor krijgt het gezicht een individueler karakter.

Het hoofddeksel is moeilijker te begrijpen.
Vooral aan de bovenzijde en aan de zijkanten
lijkt het onvolledig bewaard gebleven.
Dat zijn bovendien de delen die in de museumopstelling
het moeilijkst te bekijken zijn.
Aan de voorzijde lijkt een brede band
met een dubbele opstaande rand zichtbaar.
Welke vorm het hoofddeksel oorspronkelijk had en welke betekenis het droeg,
blijft daardoor onduidelijk.
Ook de opvallende blauw gekleurde lijnen vormen nog steeds
een aantrekkelijk lijnenspel,
maar hun oorspronkelijke functie
laat zich vandaag niet meer eenvoudig reconstrueren.

Het museum noemt dit object het meest uitzonderlijke bekende voorbeeld
in ongebrande klei.
Juist omdat dit materiaal gemakkelijk beschadigt
of zelfs kan verpulveren, is het opmerkelijk
dat het hoofd zo goed bewaard is gebleven.

MuseumOfMexicanPrehispanicArtRufinoTamayoPag103
Museum of Mexican Prehispanic Art Rufino Tamayo, pagina 103.

Op de foto in het museumboek zijn bovendien
roodachtige kleursporen zichtbaar in het haar en op het hoofddeksel.
De rode kleur op de kin lijkt zeker aangebracht
En op de wangen lijkt zelfs een ronde rode markering aanwezig.
Het is moeilijk uit te maken welke rol deze kleuren oorspronkelijk speelden,
maar zij sluiten aan bij de opmerking van het museum
dat van dit hoofd nog veel resten van de oorspronkelijke kleur
bewaard zijn gebleven.
Het hoofd wordt toegeschreven aan een laat-klassieke traditie,
waarschijnlijk Mixteeks met invloeden uit Veracruz (ca. 750-950 n.Chr.).

MuseumOfMexicanPrehispanicArtRufinoTamayoPag103 Detail
Detail van de foto in het boek. Let op de kin en de wangen.

Juist omdat het museum dit hoofd als een uitzonderlijk object presenteert,
ligt de verwachting voor de hand dat er uitgebreide publicaties over bestaan.
Een zoektocht naar literatuur leverde echter weinig op.
Buiten foto’s en korte beschrijvingen van het object
konden geen studies worden gevonden die specifiek op dit hoofd ingaan.
Voorlopig blijft de kijker daardoor grotendeels aangewezen
op wat het beeld zelf prijsgeeft.


TURF Takes over Breda

Gisteravond liep ik na een dag zitten in de train
een rondjes door het centrum van Breda.
Ik zag in de Veemarktstraat nieuwe reclame voor TURF.

IMG_1312TURFTakesOverBreda
IMG_1313TURFtakesOverBreda
Vermoedelijk werkt een QR-code met bladeren erop niet zo goed dus het programma kun je met de link hieronder vinden.

Programma

Foto van de dag

Het werden er twee vandaag.

20261110 FVDD DSC01898
Een blauwe papegaai als oderdeel van de collectie Chinees aardewerk van Slot Charlottenburg.
20261110 FVDD DSC02032
Een van de indringende postrs gemaakt door Käthe Köllwitz. Nog steeds actueel.

TURF takes over Breda

IMG_0911TURFTakesOverBreda

Toen ik een paar weken geleden voor het eerst hoorde van TURF
waren er voor de zaterdagmiddag 3 verdiepende sessies bekend:
de, kunstenbond, AIxDesign en MU.

Vandaag las ik dat er een vierde aan toe is gevoegd:
Vera van der Burg.
Ik ben erg benieuwd naar die bijeenkomst op zaterdag 28 november.

Vanochtend zag ik in de Boschstraat banieren hangen voor de drie dagen eind november.
Cultuur, electronische muziek en kunstmatige intelligentie.
Het optimisme spat er af.

IMG_0911 01 TURFTakesOverBreda

Aantekeningen uit Musée Guimet (8): Een dansende figuur op een lotus

DSC08111ParijsMuseeGuimetKrishnaEnfantDansantTamilNadu11th-12thCentÉpoqueCholaBronzeMA5855
Parijs, Musée Guimet, Krishna enfant dansant, Tamil Nadu, 11th – 12th century, époque Chola, bronze, MA 5855.

Tijdens het bezoek aan het Musée Guimet
trok een klein Chola-bronzen beeld onmiddellijk mijn aandacht.
Het museum identificeert het als Krishna Enfant Dansant,
maar voordat ik die benaming accepteer,
wil ik eerst kijken naar wat het beeld zelf laat zien.

De voorstelling omvat één figuur in een dynamische houding.
Het lichaam rust op één been,
terwijl het andere been gebogen en opgeheven is.
De figuur heeft twee armen.
De rechterhand is opgeheven met de handpalm naar voren gericht,
terwijl de linkerarm zijwaarts van het lichaam is geplaatst.
Op het hoofd bevindt zich een hoge hoofdtooi.
Het lichaam is voorzien van verschillende sieraden
die hals, borst, armen en heupen accentueren.

Wat mij daarbij direct opvalt, is dat de figuur slechts twee armen heeft.
Dat lijkt een eenvoudig detail, maar het aantal armen
is een van de kenmerken die kunnen helpen bij het zoeken
naar vergelijkbare voorstellingen in iconografische handboeken.
Het is bovendien een eigenschap die direct zichtbaar is
en geen voorkennis vereist.

De figuur staat op een ronde lotusvormige basis.
Deze rust op een rechthoekig voetstuk dat in verhouding tot het beeld
opvallend hoog is.
Daardoor lijkt het beeld niet rechtstreeks op zijn omgeving te staan,
maar als het ware boven het voetstuk verheven te worden.
Juist die combinatie van houding, hoofdtooi, sieraden,
lotusbasis en sokkel geeft het relatief kleine bronzen beeld
een verrassend sterke aanwezigheid.

Voorlopig laat ik de identificatie als Krishna nog even rusten.
Wanneer ik uitsluitend kijk naar wat zichtbaar is,
zie ik in de eerste plaats een rijk versierde figuur met twee armen,
geplaatst op een lotusvormige basis.
De houding suggereert beweging, maar welke betekenis die beweging heeft,
is op dit punt nog een open vraag.
Pas daarna volgt de zoektocht naar de plaats van deze voorstelling in Rao.


India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 10

– over de schoonheid vóór de uitleg –

Wat zien we?

Het beeld toont een elegante figuur die ontspannen op een kussen zit.
Het lichaam is licht gedraaid en het hoofd helt zacht naar één zijde,
waardoor de voorstelling levendiger oogt
dan de streng symmetrische houding
die we vaak met Boeddhabeelden associëren.
De rechterhand is opgeheven in een geruststellend gebaar,
terwijl naast de schouder een grote lotus zichtbaar is.
De figuur draagt een hoge kroon, rijke sieraden en lange oorhangers,
wat hem een vorstelijke uitstraling geeft.
Ondanks deze rijkdom straalt het beeld vooral rust en zachtheid uit.

Wat vooral opvalt, is de elegante samenhang van de compositie.
De lichte kanteling van het hoofd, de opgeheven hand
en de gebogen houding van het lichaam
creëren een gevoel van beweging zonder de rust van het beeld te verstoren.
De grote lotus naast de schouder vormt daarbij een natuurlijke tegenhanger
van het hoofd en helpt de compositie in evenwicht te brengen.

De zorgvuldig gepolijste steen, de verfijnde gelaatstrekken,
de nauwkeurig uitgewerkte sieraden en de vloeiende lijnen van het lichaam
getuigen van het uitzonderlijke vakmanschap van de beeldhouwer.
Vooral in het gezicht komt dat naar voren.
De zachte naar binnen gerichte glimlach,
de halfgesloten ogen
en de glooiende modellering van de wangen
versterken de rustige uitstraling van het beeld.

DSC01910IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680
India, Patna, Bihar Museum, Avalokiteshvara, bodhisattva Padmapani in ardhaparyankasana posture with a abhaya mudra, Vishnupur, Gaya, 11th century CE. Arch.-1680.

Hoe vertelt het museum het?

De zaaltekst bevat veel kunsthistorische begrippen.
Dat is niet zonder reden.
In een beperkt aantal woorden probeert de tekst
het beeld zo nauwkeurig mogelijk te duiden.
Daarbij worden termen gebruikt
die niet iedere museumbezoeker meteen zal begrijpen.
Welke elementen van het beeld zijn zo belangrijk
dat ze in de beschrijving worden opgenomen?

In de kroon bevindt zich een kleine zittende Boeddha.
Dat detail is niet toevallig aangebracht.
Voor kunsthistorici vormt het een belangrijk herkenningspunt
bij de identificatie van de figuur.

Ook de houding van het lichaam en de stand van de handen
spelen een belangrijke rol.
De ontspannen en natuurlijke manier van zitten
wordt in de zaaltekst aangeduid als Ardhaparyankasana.
De opgeheven rechterhand maakt een geruststellend gebaar
dat Abhaya Mudra wordt genoemd.

Daarnaast zien we een lotus naast de schouder.
Dat attribuut verwijst naar Padmapani, letterlijk “de lotusdrager”.
Padmapani is een van de verschijningsvormen
van de bodhisattva Avalokiteshvara.

Ten slotte noemt de zaaltekst verschillende sieraden:
een halssnoer, armringen en armbanden.
Samen met de kroon geven zij de figuur een vorstelijke uitstraling.

De kleine Boeddha in de kroon, de lichaamshouding, het handgebaar,
de lotus en de sieraden zijn de elementen
waarop de zaaltekst zich baseert
om de figuur als Avalokiteshvara te identificeren.

DSC01911IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680 Txt
De documentatie rond dit object is niet volledig consistent: de website dateert: 10e eeuw terwijl de zaaltekst de 11e eeuw noemt; de website van het museum zegt: Awalokiteshwara in de kop van het artikel en de tekst begint met Avalokiteshvara.

Toegift: enkele termen uit de zaaltekst

Ardhaparyankasana
De ontspannen en natuurlijke zithouding
wordt aangeduid als Ardhaparyankasana.
Het woord komt uit het Sanskriet.
Ardha betekent “half”.
Paryanka verwijst naar een zit- of rusthouding.
Letterlijk beschrijft de term dus een half ingeklapte
of gedeeltelijk gevouwen zithouding.
Kort gezegd: een ontspannen, asymmetrische zithouding.

Abhaya Mudra
Het opgeheven gebaar van de rechterhand wordt Abhaya Mudra genoemd.
Abhaya betekent “zonder vrees”.
Mudra betekent “gebaar” of “houding van de hand”.
Het wordt meestal uitgelegd als een beschermend
of geruststellend handgebaar.

Padmapani
De lotus naast de schouder verwijst naar Padmapani.
Padma betekent “lotus”.
Pani betekent “hand”.
Padmapani betekent dus letterlijk “de lotusdrager”
of “hij die een lotus in de hand houdt”.

Bodhisattva
De zaaltekst beschrijft Avalokiteshvara als een bodhisattva.
In het boeddhisme is dat een wezen dat naar verlichting streeft
maar zich tegelijkertijd inzet voor het welzijn van anderen.

Mala, Bajuband en Kangan
De zaaltekst noemt ook enkele sieraden.
Een mala is een hals- of gebedssnoer.
Een bajuband is een armring die op de bovenarm wordt gedragen.
Een kangan is een armband rond de pols.
Samen benadrukken deze sieraden het vorstelijke karakter van de figuur.

Voor (wannabe) gevorderde lezers

In de vorige toegift kwamen termen aan bod die rechtstreeks
naar zichtbare kenmerken van het beeld verwijzen.
De volgende begrippen vervullen een andere functie.
Ze helpen niet zozeer bij het herkennen van de figuur,
maar plaatsen Avalokiteshvara in de religieuze wereld
van teksten, Boeddha’s en bodhisattva’s waaruit het beeld is voortgekomen.

Mahavastu
De Mahavastu is een vroege boeddhistische tekst.
De zaaltekst verwijst naar deze tekst omdat daarin volgens het museum
een rol voor Avalokiteshvara wordt beschreven.
Daarmee probeert de zaaltekst het beeld niet alleen
iconografisch te identificeren,
maar ook religieus te plaatsen.
Hoe nauwkeurig deze samenvatting de oorspronkelijke tekst weergeeft,
vraagt echter om een nadere blik op de Mahavastu zelf.
Volgens de museumtekst waakt Avalokiteshvara
over het welzijn van levende wezens
in de periode tussen de historische Boeddha
en de toekomstige Boeddha.
De verwijzing naar de Mahavastu vormt daarmee
de schakel tussen de andere begrippen die volgen.

Shakya Buddha
Met Shakya Buddha wordt de historische Boeddha bedoeld,
beter bekend als Siddhartha Gautama.
In de beschrijving vormt hij het beginpunt
van de periode waarin Avalokiteshvara zijn taak vervult.

Maitreya Buddha
Maitreya is de toekomstige Boeddha.
Hij vormt het eindpunt van dezelfde periode.
Tussen Shakya Buddha en Maitreya Buddha vervult Avalokiteshvara
volgens de zaaltekst zijn rol
als beschermer en helper van levende wezens.

Amitabha
Amitabha is een belangrijke Boeddha binnen het Mahayana-boeddhisme.
De zaaltekst noemt hem omdat Avalokiteshvara nauw met hem verbonden is.
Bovendien wordt de kleine Boeddha in de kroon van Avalokiteshvara
vaak als Amitabha herkend,
waardoor deze relatie ook zichtbaar wordt in het beeld zelf.

Sakti Pandara
Pandara wordt in de zaaltekst genoemd
als de vrouwelijke tegenhanger van Amitabha.
Daarmee wordt opnieuw een relatie gelegd.
Waar Shakya Buddha, Maitreya en Avalokiteshvara samen
een plaats krijgen in de tijd,
laten Amitabha en Pandara zien hoe Avalokiteshvara
volgens de religieuze traditie deel uitmaakt van een bredere spirituele wereld.

DSC01909IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680

Afronding

Wat mij persoonlijk treft, is de spanning
tussen de houding van het lichaam aan de ene kant
en het gebaar van de rechterhand aan de andere.
Het licht gebogen hoofd, de halfgesloten ogen
en de naar binnen gerichte glimlach wekken de indruk van innerlijke rust.
De opgeheven rechterhand richt zich daarentegen
nadrukkelijk tot de toeschouwer.

Terwijl het lichaam rust en verstilling uitstraalt,
zoekt het handgebaar contact met de beschouwer.
Twee activiteiten die je niet tegelijk in één figuur verwacht.