Kracht van Kronieken II

Er was gisteren al te weinig tijd om het eerste bericht
af te maken. Dus pak ik vandaag de draad op.

Een handschrift als het Berghse Kroniekenhandschrift
roept een aantal vragen op die de tentoonstelling
probeert te beantwoorden.

Vragen als:
= zijn er ook gedrukte versies van dergelijke kronieken;
= ik kende al wel miniaturen maar dit is toch een heel
andere manier van illustreren
= worden illustraties altijd speciaal voor een boek gemaakt

DSC03284KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHugoRipelinVanStraatsburgVompendiumVeritasTheologiaeDuitslandCa1400-1425LaterIngeplakteGekleurdeTekening01

De illustraties werden niet altijd speciaal voor een boek gemaakt. Soms werden ze pas later toegevoegd. Dit boek is daar een voorbeeld van. Hugo Ripelin van Straatsburg is de auteur van het boek met de titel Compendium veritas theologiae, Duitsland. Deze versie is van circa 1400 – 1425. De afbeelding is later aan de tekst toegevoegd.

DSC03284KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHugoRipelinVanStraatsburgVompendiumVeritasTheologiaeDuitslandCa1400-1425LaterIngeplakteGekleurdeTekening02Detail


DSC03286KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenNederrijnseHistoriebijbelRijnland(Keulen)1457PentekeningGeillustraardHandschrift

Een ander voorbeeld van een met pentekening geïllustreerd handschrift. Nederrijnse Historiebijbel, Rijnland (Keulen?), 1457.


DSC03288KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenWillemVanBerchenKroniekVanGelreNijmegen1457Boek

Dit boek is een voorbeeld van een kroniek (geschiedenisboek). Willem van Berchen is de schrijver en het heet Kroniek van Gelre, Nijmegen, 1457. volgens mij schreef hij het er zelf bij:

DSC03288KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenWillemVanBerchenKroniekVanGelreNijmegen1457Titel


Willem van Berchen is de belangrijkste geschiedschrijver van het middeleeuwse hertogdom Gelre. Zijn bekendste werk is de Gelderse kroniek, een hoogtepunt in zijn oeuvre, waarin hij de geschiedenis van het hertogdom Gelre vanaf het ontstaan tot in zijn eigen tijd beschrijft. Hij was ook geestelijke, maar in die hoedanigheid heeft hij aanzienlijk minder sporen in de Gelderse geschiedenis achtergelaten. We kennen hem op de eerste plaats als de auteur van een aantal kronieken en over zijn persoonlijke levenswandel weten we weinig. Geboren werd hij waarschijnlijk in Nijmegen. Hij stamde uit een Nijmeegs geslacht, zoals hij zelf in de proloog tot zijn Gelderse kroniek schrijft. Het zal een eenvoudig burgermilieu zijn geweest. Over zijn vader weten we niet meer dan dat hij in 1393 het Nijmeegse burgerrecht verwierf en van zijn moeder kennen we zelfs niet de naam.

Het biografisch woordenboek Gelderland geeft
nog veel meer informatie over Willem van Berchen.

DSC03290KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHartmannSchedelLiberChronicarumNeurenberg1493GedruktHoutsnede

De verhoudingen tussen de kerk en de vorsten was natuurlijk ook erg belangrijk. Daarom dat in dit boek een grote illustratie die verhoudingen tussen hen duidelijk maakt. Een houtsnede. Dit is een voorbeeld van een gedrukte kroniek. Hartmann Schedel, Liber Chronicarum, Neurenberg, 1493.

DSC03290KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHartmannSchedelLiberChronicarumNeurenberg1493GedruktHoutsnedeDetail


DSC03293KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenClaesHeynenszHollantscheCronikeNoordelijkeNederlandenMidden15eEeuw

Een voorbeeld van een geïllustreerd boek, een handschrift. Met een pentekening van strijdende ridders bijvoorbeeld. Claes Heynensz, Hollantsche Cronike, Noordelijke Nederlanden, uit het midden van de 15e eeuw.

DSC03292KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenClaesHeynenszHollantscheCronikeNoordelijkeNederlandenMidden15eEeuw


Kracht van Kronieken I

‘Kracht van Kronieken’ is een tentoonstelling die ik zag
in Kasteel Huis Bergh in ‘s-Heerenberg.
Daar ben ik vorige week naar toe geweest.
Aanleiding voor de tentoonstelling is de koop in 2017 van
een handschrift met een verzameling geïllustreerde kronieken,
of geschiedverhalen. De aankoop werd gedaan door Kasteel Huis Bergh.
Het gaat om 11 kronieken die allemaal worden ‘ingeleid’
door een gekleurde tekening.

DSC03281KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenKop

Het is een indrukwekkende tentoonstelling waarvan ik hier maar een paar glimpen van kan laten zien. Dan nog, dan lukt me niet in één bericht. Dus dit is het eerste bericht. Zo’n kroniek (handgeschreven!) kan je natuurlijk alleen pagina voor pagina laten zien. Daarom was ik blij dat de introductiefilm een aantal van de afbeeldingen liet zien.


DSC03278KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHertogVanGelreMetZwaardEnWapen

Dit stelt de Hertog van Gelre voor met zwaard en wapen.


DSC03279KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenBisschopVanUtrechtMetKromstafEnWapen

Dit is de Bisschop van Utrecht met kromstaf en wapen. Een belangrijk onderdeel van een geschiedenis is altijd het verklaren van de machtsverhoudingen op het moment dat de geschiedenis verschijnt. Dus zie je stambomen en een toelichting op de machthebbers: pausen, bisschoppen, keizers, koningen en de adel.


DSC03280KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenGraafVanHollandMetVaanEnWapen

Dit is de Graaf van Holland, ook met vaan en wapen.


DSC03281KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenTekst


DSC03282KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenBerghseKroniekenhandschriftTijnlandCa1450-1460

Kasteel Huis Bergh, Kracht van Kronieken: Berghse Kroniekenhandschrift, Rijnland, circa 1450 – 1460. Dus een nog volledig geschreven boek uit de tijd dat de boekdrukkunst net op gang kwam in Europa.


Vrolijke vrienden

Vandaag nog een bericht met dezelfde titel…..
Beetje verwarrend……
Ik hoop van niet. Bij het inbinden van een boek
komen verschillende activiteiten aan bod die
soms op het eerste gezicht nog niets met elkaar
te maken hebben.
Daar komen steeds andere vaardigheden, kennis en
ervaringen aan te pas.
Die probeer ik een beetje uit elkaar te houden.

Ik dit stukje gaat het over het experiment met paste paper
om te komen tot schutbladen voor het boek.
De schutbladen wilde ik in eenzelfde kleurtoon hebben
als de afbeelding op het originele boek.

Daarbij heb ik bij het voorste schutblad een andere
werkwijze gevolgd als bij het achterste.
Wel komen op beide schutbladen artikeltjes en advertenties
voor die ik op Delpher gevonden heb met de zinsnede
“Vrolijke vrienden”.

IMG_6184VrolijkeVriendenSchutblad

Dit wordt het schutblad dat achterin het boek het boekblok gaat verbinden met de boekband.


IMG_6185VrolijkeVriendenSchutblad

Hier zie je nog een keer beide schutbladen en de originele afbeelding van de boekband van 1940. Als de schutbladen eenmaal in het boek verwerkt worden kan je ze niet meer in één oogopslag zien. De schutbladen worden nu dubbel gevouwen (in de breedte) en vervolgens gelijmd op de gelukkig aanwezige maar blanco, originele schutbladen. Voor nu lijm ik ze eerst vast met een strookje lijm maar later vormen het blanco schutblad en het door mij gemaakte schutblad één geheel.


IMG_6186VrolijkeVriendenSchutblad

Hier is het achterste schutblad aangebracht op het boekblok. Je ziet dat het gaas en de bandjes nog steeds aan de buitenkant uitsteken. Het gaas ga ik later aan het nu zichtbare schutblad bevestigen. Het komt dan tussen het schutblad en het eerste achterplat te zitten. De schutbladen zijn groter dan het boekblok. Als beide schutbladen bevestigd zijn ga ik het boekblok schoonsnijden aan drie kanten. Voor de oplettende lezer: De bandjes zaten eerst binnen het gaas. Door een kleine insnijding in het gaas heb ik ze naar buiten gehaald. Ik wil het gaas en de bandjes op verschillende manieren met de boekband vervlechten.


IMG_6190VrolijkeVriendenBoekenlegger

Deze paste paper droodle wordt een boekenlegger speciaal voor Vrolijke vrienden. Ik heb de vorm wat bijgesneden en vervolgens is het papier geplakt op een stuk boekbinderslinnen, blauw boekbinderslinnen. Daarna is het in de boekenpers gegaan. Zal straks nog een keer het geheel bijsnijden.


IMG_6191VrolijkeVriendenSchutblad

Ook het eerste schutblad heb ik met een strook lijm bevestigd aan het boekblok. Na het vouwen van dit schutblad moest ik nog wat stukjes lijmen. Dit schutblad is erg dik, misschien te. Het bestaat uit een pagina krantenpapier, vlechtwerk van stroken dik papier en daarop de Delpher-fragmenten. Dus hier en daar 4 lagen. Dit geheel ligt nu onder bezwaar.


Vrolijke vrienden

Aan de nieuwe boekband wil ik een leren, ronde rug maken.
Dat heb ik niet eerder gedaan.
Ik wil nu eerst met karton een ronde basis maken.
Straks daaroverheen het leer lijmen met valse ribben (ver-
dikking op de rug die suggereert dat op die plaats
de boekband gebonden is met touw of iets dergelijks)
Die ribben kan ik dan proberen te gebruiken om een
eerste decoratie met de fileten te maken.

IMG_6182BasisVoorLerenRondeRugVrolijkeVrienden

Omdat de rug van het boekblok niet rondgezet is of gaat worden maak ik een losse rug. Om die rug te vormen heb ik eerst een ronde mal gemaakt voor de rug. Twee plankjes tegen elkaar gelijmd en die rond gemaakt met een schaaf en schuurpapier.


IMG_6187BasisVoorLerenRondeRugVrolijkeVrienden

Nadat het ruggebord op maat is gesneden heb ik het onder water gehouden. Je voelt dan meteen dat het karton heel flexibel wordt. Na het te laten uitdruipen heb ik de kartonnen strook op de mal gelegd en toen vastgezet met touw.


IMG_6189BasisVoorLerenRondeRugVrolijkeVrienden

Zo staat het nu te drogen. Ik hoop dat het touw er af kan vanmiddag zodat ik een eerste stap met de valse ribben en het leer kan zetten.


De schatkamer die Huis Bergh is

Kasteel Huis Bergh is een grote schatkamer.
Ik ging er deze week naar toe voor de tentoonstelling
‘Kracht van kronieken’. Een tentoonstelling over boeken.
Maar ik werd overvallen door de veelheid van kunstvoorwerpen
met heel uiteenlopende kwaliteit.
Grote verrassingen.

Kasteel Huis Bergh is lang geleden gekocht door
een Twentse industrieel (Wikipedia):

Van Heek is een Nederlandse textielfamilie, die samen met de familie Ten Cate (wier textielfabriek werd opgericht in 1762) gezien kan worden als de grondleggers van de Enschedese textielindustrie.
Leden waren betrokken bij de oprichting van het Rijksmuseum Twenthe, en de Stichting Huis Bergh.
Het kasteel Huis Bergh en alle bijbehorende bezittingen kwamen in 1912 in eigendom van Jan Herman van Heek.

Per toeval zag ik een schilderij met een fantastisch kapsel.
Het is geschilderd door een van de vrouwen in de familie van Heek:

DSC03276KasteelHuisBerghEAJordaanMariaTheresiaVanOostenrijkKopienaarVelasquesEngelbertaAuguste(Bertha)Jordaan-van HeekCa1910-1930

E. A. Jordaan-van Heek, Maria Theresia van Oostenrijk, (Engelberta Auguste (Bertha) Jordaan-van Heek), circa 1910 – 1930.


DSC03311KasteelHuisBerghSchoolVanRiminiGekruisigdeJezusMetMariaEnJohannes1eHelft14deEeuw

Maar de Italiaanse en Duitse schilderijen wekten de meeste aandacht. School van Rimini, Gekruisigde Jezus met Maria en Johannes. 1e helft 14de eeuw.


DSC03313KasteelHuisBerghDomenicoDiMichelinoMariaMetKindjeJezusFlorenceCa1450

Domenico di Michelino, Maria met kindje Jezus, Florence, circa 1450.


DSC03315KasteelHuisBerghTaddeoDiBartoloDeVerschijningVanFranciscusInArlesSiena1403

Taddeo di Bartolo, De verschijning van Franciscus in Arles, Siena, 1403.


DSC03321HuisBergh

Kasteel Huis Bergh, ontvangstzaal. Een van de hobby’s van de familie Van Heek wordt meteen duidelijk.


DSC03322HuisBergh

Naast de schilderijen zijn er nog andere collecties. Er staan prachtige houten kasten en kisten. Er is een hele verzameling ivoor. Er is van alles te zien.


DSC03335HuisBergh

Nog is 1941 is het kasteel voor een groot deel verwoest door een brand. Dit zijn de originele delen van de grote deuropening in het kasteel.


DSC03336HuisBergh


DSC03337KasteelHuisBerghAnoniemeSchilderBrusselPortretVaneenKarmelietFragmentVaneenDrieluik1515-1525

Anonieme schilder uit de regio Brussel, Portret van een karmeliet, fragment van een drieluik. 1515 – 1525.


DSC03339HuisBergh

Houten trap in de ontvangstzaal.


DSC03340HuisBergh


DSC03341HuisBergh


DSC03344HuisBergh


DSC03350KasteelHuisBerghHoutenKistjeMetIvoorBekleedMinnekistjeZuidelijkenederlanden2eHelft15eEeuw

Minnekistje, houten kistje met ivoor bekleed, Zuidelijke Nederlanden, 2e helft 15e eeuw.


DSC03351KasteelHuisBerghHoutenKistjeMetIvoorBekleedMinnekistjeZuidelijkenederlanden2eHelft15eEeuw

Zelfde kistje, bovenaanzicht.


DSC03353KasteelHuisBerghOnbekendeZuidDuitseSchilderDeGeselingVanJezusCA1500

Onbekende Zuid Duitse schilder, De geseling van Jezus, circa 1500.


VoyagesOfDiscoveryInTheCollectionsOfHuisBerghAnnekeDeVriesRed

Er zijn nog een paar hoogtepunten te bewonderen in Huis Bergh en in dit boek kun je veel interessants teruglezen over de manier waarop de stukken in de collectie kwamen en hoe men tot de vaststelling van maker en het onderwerp kwam. Er is een Nederlandse versie van dit boek beschikbaar. Voyages of discovery in the collections of Huis Bergh, onder redactie van Anneke de Vries.


Intussen bij de Vrolijke Vrienden

IMG_6177VrolijkeVriendenSchutblad

Dat deel van de boekband dat ik ook in de nieuwe band wil later terugkomen ligt hier op het nieuwe schutblad. Vooral om de kleuren blauw te bekijken. Om te zien of ze een beetje bij elkaar horen.


Intussen moet ik nog wel het achter schutblad maken en
ben ik nog steeds niet tevreden hoe het proces verloopt om
past paper schutbladen te maken.

IMG_6178VrolijkeVriendenSchutblad
IMG_6180VrolijkeVriendenSchutblad

Twee pogingen. In het laatste geval wordt ik geholpen door twee kleuren ecoline die ik op de lijm laat vallen en vervolgens betrek bij het ‘kammen’ van de lijm.


IMG_6183PastePaperMetEffect

Nu ik de ecoline voor de dag heb gehaald droodle ik nog wat op een stuk droog paste paper waar ik niet meteen een toepassing voor heb. Daar gebruik ik ook kleurpotloden bij.


Met open mond

DSC03252KasteelHuisBergh

Afgelopen week bezocht ik de tentoonstelling ‘Kracht van Kronieken’ in Kasteel Huis Bergh. Tot voor kort wist ik niet van het bestaan van dit prachtige kasteel. Ik heb er een tijdje met mijn spreekwoordelijke open mond rondgelopen.


DSC03253KasteelHuisBerghDSC03254KasteelHuisBerghDSC03255KasteelHuisBerghDSC03256KasteelHuisBerghDSC03257KasteelHuisBerghDSC03258KasteelHuisBerghDSC03259KasteelHuisBerghDSC03260KasteelHuisBerghDSC03261KasteelHuisBerghDSC03262KasteelHuisBerghDSC03264KasteelHuisBerghDSC03265KasteelHuisBerghDSC03266KasteelHuisBerghDSC03267KasteelHuisBerghDSC03268KasteelHuisBerghDSC03269KasteelHuisBerghDSC03270KasteelHuisBerghDSC03271KasteelHuisBerghDSC03272KasteelHuisBerghDSC03273KasteelHuisBerghDSC03274KasteelHuisBerghDSC03275KasteelHuisBergh

En toen had ik nog geen boek gezien…..


Oude boeken, nieuwe podia

‘Oude boeken, nieuwe podia – Liber amicorum voor Marieke van Delft’
is de titel van een pas verschenen boek.
Daar wil ik even bij stilstaan.

IMG_6175OudeBoekenNieuwePodiaLiberAmicorumVoorMariekeVanDelft

Met zo’n boekband, en ik doe er nu ook weer aan mee,
roep je wel een beetje een stoffig beeld op.
Na het lezen van het boek ken ik het verhaal over
deze vijf controversiële zestiende-eeuwse boeken
helaas nog niet.
Maar het boek is niet stoffig.
Vijftig, vaak sprankelende stukken met mooie illustraties
heb ik kunnen lezen en bekijken.

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen100VandenLeeuDieEenIagherWasDyalogusC

Een van de artikelen in het boek gaat over
een bestseller uit 1480 (!).
Een boek geschreven door Gheraert Leeu.
Meer dan 100 fabels met mensen en dieren en een
hele serie afbeeldingen (niet in iedere uitgave
en niet altijd (helemaal) ingekleurd).
Dit betreft de illustratie bij dialoog 100:
Vanden leeu die een iagher was, Dyalogus C.
De afbeeldingen die ik hier toon komen uit het boek
in het bezit van de Koninklijke Bibliotheek.
Verhaal en afbeeldingen zijn vrij toegankelijk
op de website van DBNL.

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen105VandenHaseDoctoerIndenRechtenDyalogusCv

Vanden hase doctoer inden rechten, Dyalogus Cv,

De onderwerpen die in Oude boeken, nieuwe podia aan
de orde komen beslaan allerlei onderwerpen.
Ik noem er een paar:
Natuurlijk gaan er artikelen over het STCN
(Short-Title Catalogue, Netherlands), een systematisch
overzicht van de boeken verschenen in Nederland tot 1800.
Marieke van Delft heeft een grote rol gespeeld bij het
ontstaan en de opbouw van dit overzicht.
Ook gaat een aantal artikelen over het gebruik
van internet in relatie tot het oude boek.

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen112VandenEzelEndeDenOsseDyalogusHondertEndeTwalif

Vanden ezel ende den osse, Dyalogus hondert ende twalif.
(Beetje digitaal schoongemaakte door mij)

Maar er is meer:
= over het gebruik van Twitter door conservators
van de Koninklijke Bibliotheek;
= over Delpher;
= over arbeidsverhoudingen in drukkerijen;
= over perkamentmakers in de 17e eeuw;
= over teruggave van gestolen boeken na de Tweede Wereldoorlog;
= over het Archief (kastje) van Ledeboer;
= over de productie van een (toeristische) stadskaart;
= over e-boeken;
= over de boekenkast die Bijbel heet;
= over schutbladen;

GheraertLeeuDialogusCreaturarumDatIsTwispraecDerCreaturen120VanVeelBeestenBiEenVergadertDyalogusCxx

Van veel beesten bi een vergadert, Dyalogus Cxx.

Wacht, er is nog meer:
= over boeken op schilderijen;
= over geborduurde boekbanden;
= over een moordonderzoek in 1747;
= over elektronische muziek;
= over de overgang van ANWB-route informatie naar TomTom;
= over het actief inzetten van digitaliseren;
en nog veel meer.
IMG_6176OudeBoekenNieuwePodiaLiberAmicorumVoorMariekeVanDelft

Een prachtig boek.

Nog wat opmerkingen naar aanleiding van het boek:

Om een van de artikelen heb ik toch hard moeten lachten.
Het gaat om ‘On digitising access’ door Adriaan van der Wael.
Het artikel probeert uit te leggen dat het publiek
beschikbaar maken van teksten via het internet nog niet
meteen betekent dat iedereen de tekst ook correct zal
begrijpen.
Dat is helemaal waar en ‘leesbaarheid’ van de tekst
is daarbij erg belangrijk.
Dat de tekst van Van der Wael bijna de enige is in
het boek zonder illustraties of tekeningen ter verduidelijking
van de tekst, vond ik grappig.

Het enthousiasme van de schrijvers voor het internet wil
nog niet zeggen dat ze al gerealiseerd hebben wat voor een leek
als mezelf nodig is om de wereld van het Oude boek te
kunnen begrijpen.

Veel van de sites ontsluiten slechts metadata over boeken:
naam van de schrijver, plaats van het boek, titel, drukker,
maker van de afbeeldingen, materiaal van boekblok,
materiaal van boekband, taal, jaar van uitgave enz.

Zoek maar eens via Google naar ‘id00159670’.
Je vindt geen plaatje van dit beroemde (!) boek.
Zoek je op ‘twispraec der creaturen’ dan vind je
onder andere een artikel op de site van de KB met
een populaire toelichting op dit boek met, jawel,
1 illustratie.
Pas daarna vind je de site van DBNL, waar de
afbeeldingen van dit bericht vandaan komen.

De websites waar je info over oude boeken kunt
vinden zijn vaak niet geschikt voor mobiele devices.

Al met al is er nog een lange weg te gaan.
Neemt niet weg dat ik ‘Oude boeken , nieuwe podia’
met heel veel plezier gelezen heb.

Maar wat zou nou toch het verhaal zijn achter de
vijf controversiële zestiende-eeuwse boeken?

Vrolijke Vrienden (schutblad)

Het lijkt alsof ik heel regelmatig in een museum zit
maar zo erg is het niet.
Het is toeval: anderhalf jaar corona en nu een vakantie
en toevallig een serie interessante tentoonstellingen.

Intussen werk ik door aan het zelf maken van schutbladen
voor het boek Vrolijke Vrienden van Jan Mens.
Dat doe ik onder andere met een vorm van paste paper en
scheursels op basis van krantenfragmenten gevonden
op Delpher met de tekst ‘Vrolijke Vrienden’.
En het blauw van de boekband!

IMG_6159VrolijkeVriendenSchutblad

Iemand zei me ooit: “als je de keuze hebt tussen snijden, knippen of scheuren, scheur dan je papier. Dat is mooier dan al die rechte lijnen”. Indachtig die uitspraak scheur ik mijn eerste fase paste papers in stroken om die vervolgens te gaan vlechten.


IMG_6161VrolijkeVriendenSchutblad

De afmetingen zijn groter dan wat ik nodig heb maar kleiner maken kan altijd. Hier liggen de stroken nog los op een stuk krant maar dat ga ik nog aan elkaar lijmen. Ik had dat lijmen kunnen doen met een transparante papierlijm/behangerslijm. Maar ik heb zoveel blauwe lijm gemaakt dat ik ook die blauwe lijm gebruik om alles aan elkaar te lijmen. Daarmee moet ik gerichter werken anders verdwijnt het effect van het paste paper. Dan wordt misschien niet alles aan aan elkaar gelijmd en zal ik moeten blijven controleren dat het allemaal goed aan elkaar komt.


IMG_6163VrolijkeVriendenSchutblad

Onderop en bovenop huishoudfolie en onder bezwaar. Dan laat ik het een paar dagen drogen.


IMG_6171VrolijkeVriendenSchutblad

Vandaag ben ik verder gegaan. Ik heb eerst de grootte afgetekend die ik nodig ga hebben. Ruim twee keer de breedte van het boek één keer de hoogte van het boek. Als ik straks de schutbladen bevestig op het boekblok zal het papier te groot zijn en zal ik het boekblok moeten snijden. Maar dat was ik toch al van plan.


IMG_6172VrolijkeVriendenSchutblad

Vervolgens heb ik de advertenties en artikeltjes van Delpher uitgescheurd en verspreid over de oppervlakte die ik ga gebruiken. De stukken tekst ga ik met boekbinderslijm plakken op het vlechtwerk. Weer een kans om er voor te zorgen dat krant, stroken en tekst goed met elkaar verbonden worden.


IMG_6173VrolijkeVriendenSchutblad

Na het op maat snijden zijn alle teksten geplakt. Ook alle randen zijn nog eens nagelopen en gelijmd waar nodig. Ook op een paar plaatsen het vlechtwerk nog eens vast gezet. Hierna is het schutblad opnieuw onder bezwaar gegaan. De volgende keer begin ik aan schutblad twee.


Dit levert in ieder geval unieke schutbladen op
voor mijn versie van Vrolijke vrienden.
Stapje voor stapje komen we verder.

Nachtelijke paniek

Bij de tentoonstelling van Eva Jospin werd een
schrijfwedstrijd georganiseerd.
De winnares is Charlotte de Beus.
Haar inzending is Pavor nocturnus dat te vertalen is
als ‘Nachtelijke paniek’.
Ook een emotie die het werk van Jospin kan oproepen.

Pavor nocturnus

Er is licht om tegenaan in slaap te vallen en er zijn vossen
met zachte donkere vachten die zich laten aaien. Er is niets
om bang voor te zijn

buiten mijn lichaam. [Wanneer een persoon last heeft van slaap-
angst, dan zal het in de slaap schreeuwen, zwaaien met de armen
en intense angst hebben.

Waarschijnlijk is een deel van de hersenen in slaaptoestand en
een ander deel juist in waaktoestand.] Er zijn stronken. Ik drink
uit de nerven. De hars

kleeft in de richels van mijn gehemelte. Ik ben vergeten hoe ik
moet slikken. [Het geheugen blijft inactief.] Ik ben vergeten
dat ik kan slikken.

[Het deel van de hersenen waar geluiden en woorden worden
gemaakt is wakker.] Er is geen taal. Niemand kent de woorden
die uit mij komen, klanken

steken helder af tegen het blauw van de takken. [Het schreeuwen
is oorverdovend.] Het is te horen in de boomtoppen dat er op mij
wordt gewacht.

DSC03226EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


Kartonnen verhalen

De tentoonstelling waarvoor ik naar het
Noordbrabants Museum ging vorige week, was
Paper tales. De tentoonstelling met het werk van Eva Jospin.

DSC03249EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum

Vooraf had ik een tijdslot gereserveerd. Kaartje op mijn telefoon. Daarnaast op verzoek van het museum een papieren uitdraai gemaakt. In het museum krijg je dan uiteindelijk nog eens een kaartje. Logica?


Jospin maakt met karton hele grote kunstwerken.
Soms een muur van drie meter hoog, dan een installatie
van enkele meters in oppervlak, soms hele prieeltjes of
zijn het kleine tempels.
Daarbij blijft de structuur van het karton een belangrijke
rol houden, al duurt het soms even voor je ziet
waar je naar kijkt.

DSC03219EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum

Meestal zag ik op de tentoonstelling geen namen bij de werken. Deze futuristische, of is het juist oudheidkundige, eilandenverzameling, springt meteen in het oog. De details vragen om verder onderzoek.


DSC03220EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseumDSC03221EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseumDSC03222EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03223EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03225EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum

Een soort van ondoordringbaar oerbos.


DSC03226EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum

Willekeurige details van het bos.


DSC03227EvaJospinBalcon2015MetaalEnKarton

Een van de werken met een titel: Eva Jospin, Balcon, 2015, metaal en karton.


DSC03229EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseumTitelDSC03229EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseumTekst

‘Bossen en grotten kunnen plaatsen zijn met geheimen en verhalen, met name mythen en sprookjes.
Ze kunnen tegelijkertijd zo mooi en donker zijn.
De sculpturen herinneren je aan je jeugd.
Het spelen in een bos of luisteren naar sprookjes uit je kindertijd’.

Met haar reliëfs van bossen verwierf Eva Jospin internationale bekendheid.
Met een simpel materiaal, bruin karton, creëert Jospin indrukwekkende monumentale en zeer gedetailleerde installaties.
Kunst, architectuur, tuinontwerp en ambacht komen samen in haar werk.
Waan je in een imaginair barok landschap van bomen, struiken en fantasierijke bouwsels die een sprookjesachtige sfeer oproepen.
De werken in karton herinneren ons aan de vergankelijkheid en de kwetsbaarheid van de ecosystemen om ons heen.

Eva Jospin (Parijs 1975) realiseerde eerder monumentale installaties in heel Frankrijk: op de Cour Carrée, in de Beaupassage in het Louvre, het Domaine de Trévarez in Chaumont-sur-Loire en op de Biënnale voor Landschap en Architectuur in Versailles.

DSC03230EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseumWandvullendeTekening

Eva Jospin, wandvullende tekening.


DSC03231EvaJospinCarmontelle32015GrafietOpPapierInktOpCalqueerpapierHoutGlasMechaniek

De reden voor mij om naar de tentoonstelling te gaan zat hem in die boekrol-achtige machine, waarvan ik iets zag op een filmpje. Eva Jospin, Carmontelle 3, 2015, Grafiet op papier, inkt op calqueerpapier, hout, glas, mechaniek.


‘Carmontelle’ slaat waarschijnlijk op Louis Carrogis Carmontelle.
Een Frans schrijver, schilder, architect, decorontwerper
en landschapsarchitect.
Met een van zijn uitvindingen was het mogelijk een strook
met landschapstekeningen, bewegend, te bekijken.

DSC03233EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum

Op de tentoonstelling staan zo’n drietal van die machines met tekeningen van Eva Jospin.


DSC03234EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03235EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum

Detail van een rotswand (?)


DSC03236EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03237EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03238EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03239EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03240EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03241EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03242EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03243EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseumHoedjesEikels

Met hoedjes van eikels (?).


DSC03244EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseumSchelpen

Zie ik daar schelpen of een huisje van een slak?


DSC03245EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03246EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03247EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


DSC03250EvaJospinPaperTalesNoordbrabantsMuseum


Voor een eerste kennismaking is dit een indrukwekkende
groep werken.
Vraag is hoe zich dit gaat ontwikkelen in de toekomst.
Dat er nog heel veel potentie in zit laten de carmontelles
en ‘Balcon’ wel zien.
Maar hoe die precies passen in het werk van Eva Jospin
werd me nog niet duidelijk op de tentoonstelling.

Oude vrienden, nieuwe kennissen

Nog een paar werken uit de eigen collectie
van het Noordbrabants Museum.

DSC03207MarcMuldersVierSchotseWitteHazen1997OlieverfOpDoek

Prachtig, groot werk van Marc Mulders, Vier Schotse witte hazen, 1997, olieverf op doek.


DSC03210JolandaVanGennipCallMeMud2010OlieverfOpDoek

Jolanda van Gennip, Call me mud, 2010, olieverf op doek.


DSC03212MarkMandersUnfiredClayTorso2014BronsVerfHoutDSC03213MarkMandersUnfiredClayTorso2014BronsVerfHout

Mark Manders, Unfired Clay Torso, 2014, brons, verf, hout. Eerlijk gezegd snap ik de materiaalaanduiding niet helemaal. Maar mooi werk.


DSC03215JanSluijtersKnotwilgenAanDeSlatuinen1907-1909OlieverfOpDoek

Jan Sluijters, Knotwilgen aan de Slatuinen, 1907-1909, olieverf op doek. Er was een hele selectie van werken van Jan Sluijters te zien. Deze viel me deze keer het meest op.


DSC03217PietMondriaanMolenTeHeeswijk1904OlieverfOpDoel

Piet Mondriaan, Molen te Heeswijk, 1904, olieverf op doek.


Jan de Bie in het Noordbrabants Museum

Vorige week ging ik voor een tentoonstelling
naar het Noordbrabants Museum in Den Bosch.
Voor het eerst in anderhalf jaar weer een keer met de trein!
Heen was niet zo’n probleem, want buiten de spits.
Maar terug kon ik weer op de trap gaan zitten.
De (nieuwe) scholieren/studenten vulden de trein
tot op de laatste plaats.

Maar ik werd prettig verrast door een paar oude bekenden en
mogelijk nieuwe vrienden.
Zo was in de tentoonstelling met werk van het museum een
reeks werken te zien van Jan de Bie.
In 2014-2015 bezocht ik de tentoonstelling ‘Jan de Bie –
boeklandschappen, onbegrensde verzamelingen’ in het
Breda’s Museum.

DSC03209JanDeBieTitelDSC03209JanDeBieTekst

Het kunstenaarschap van Jan de Bie strekt zich uit over zeker veertig jaar.
In deze tijd heeft hij een veelzijdig oeuvre opgebouwd waarin hij zijn rijke binnenwereld vertaalt naar beeld.
De Bie studeert in 1973 af aan de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving, afdeling schilderkunst, ‘s-Hertogenbosch, met schilderijen en tekeningen.
Hij ontwikkelt zich naast zijn schilderwerk tot een meester in grafische technieken als de houtdruk en linosnede.

De Bie werkt met een klein aantal vaste thema’s.
Zo is hij al vroeg geïnteresseerd in het landschap, vaak de Dooibroek, of met boeken.
De ‘boekenlandschappen’ zijn geïnspireerd literaire werken of laten goedgevulde bibliotheken en boekwinkels zien.
Andere veelvoorkomende onderwerpen zijn duiven en hun bewoning, Ierland en de Aleph, een kleine blauwe bol die staat voor het alomvattende heelal.
De Bie bekijkt en verwerkt de thema’s telkens op een nieuwe wijze die getuigen van zijn onbegrensde creativiteit en associatief vermogen.


DSC03197JanDeBieZonderTitel(Atelier)zjOlieverfOpDoek

Jan de Bie, Zonder Titel (Atelier) z.j. (zonder jaartal), olieverf op doek.


DSC03199JanDeBieComeIn2018LinoOpPapier

Jan de Bie, Come in, 2018, lino op papier.


DSC03201JanDeBieNadereInkijkBibliotheekTroyes2000Houtsnede

Jan de Bie, Nadere inkijk, Bibliotheek Troyes, 2000, houtsnede.


DSC03203JanDeBieShakespeareAndCompany1988HoutsnedeInRoodOpgezetOpKarton

Jan de Bie, Shakespeare & Company, 1988, houtsnede in rood opgezet op karton.


DSC03205JanDeBieInkijkBibliotheekTroyes2000Houtsnede

Jan de Bie, Inkijk bibliotheek Troyes, 2000, houtsnede.


Op dit moment lees ik ‘Papyrus – De geschiedenis van de wereld
in boeken’ van Irene Vallejo.
Daarin droom je in deel één van het boek in de mythische
bibliotheek van het oude Alexandrië.
Datzelfde gevoel krijg je bij het zien van de ‘boeklandschappen’
van Jan de Bie.


Derde luik

We waren een paar dagen in Egmond aan Zee.
Al eerder schreef ik er berichtjes over.
Nu het derde deel.

Egmond aan Zee is een kleine plaats in Noord Holland.
Het strand en de duingebieden ten noorden en zuiden
zijn de belangrijkste attracties.

De klanten van de horeca hebben het in september 2021
moeilijk.
Dat heeft minder met corona te maken, vermoed ik,
dan dat men ons vertelt.
Er is te weinig personeel, maandag en dinsdag zijn een aantal
horecazaken gewoon gesloten, na 21:00 uur is het altijd
al afgelopen met terrassen. Ontbijt doen we niet aan.

De kwaliteit van de horeca (laat ik het netjes zeggen)
is beperkt. Strandtenten steken daar niet positief bij af.
Goedkoop is het er niet.

Een beetje het Wasserbombe-effect: de klanten komen toch wel,
waarom je best doen.
Overigens is dat niet exclusief voor Egmond aan Zee.
Ook andere plaatsen aan zee vertonen dit gedrag.

DSC03190DuingebiedEgmondBergen

Duingebied tussen Egmond aan Zee en Bergen aan Zee met kleine meertjes. Wat een prachtig landschap.


DSC03191DuingebiedEgmondBergen


IMG_6097ZonsondergangInEgmondAanZee


DSC03194GroetenUitEgmondAanZee

Groeten uit Egmond aan Zee.


DSC03196AchtSeptemberTwintigEenentwintig

Acht september twintig-een-en-twintig.


Wasserbombe-effect:
Historische ontwikkeling in de Nederlandse
glastuinbouw eind vorige eeuw.
Tomaten met zo’n hoog mogelijk gehalte water
en daardoor zonder smaak, verkopen aan Duitse
klanten tot die overgaan op tomaten uit
andere landen.

Kunst achter de ramen – Van woord naar beeld

Het project ‘KADER’, Kunst Achter De Ramen, heeft op
dit moment twee uitingen:
= een hele reeks van etalages met daarin steeds één
of meerdere kunstenaarsboeken. Het zijn de etalages
van winkels in de Veemarktstraat in Breda.
= een tentoonstelling in de Lutherse Kerk, Veemarktstraat,
Breda tijdens de Open Monumentendag in 2021.
Gisteren bezocht ik de tentoonstelling in de Lutherse Kerk.

IMG_6134VanWoordNaarBeeldHetEersteBoekDerKronieken

Een echte volgorde zit er niet in de tentoonstelling maar ik vond het een goed idee om te beginnen met een van de boeken die die ons als mensheid kan binden: de bijbel. In dit geval de Statenbijbel. Waarschijnlijk is die van de Lutherse Kerk maar er stond geen toelichting bij en ik heb er niet naar gevraagd.


De Statenbijbel lag op een verhoog en lag heel toepasselijk
open, dat zag ik thuis toen ik de foto bekeek, bij het
eerste boek van Kronieken. Een bijbelboek dat een opsomming
geeft van namen om zo de geschiedenis van de mensheid te
proberen te verklaren.
Hij lag dus open bij Adam.

IMG_6134VanWoordNaarBeeldHetEersteBoekDerKroniekenAdam

Een boek dat ik wel eens nader zou willen zien maar voor nu het begin van mijn verslag van de tentoonstelling.


IMG_6126VanWoordNaarBeeldWalterMaasLessIsMoreGolgotha

De inhoud van dit boek is gemaakt door Walter Maas en de titel is ‘Less is more’.


IMG_6127VanWoordNaarBeeldWalterMaasLessIsMoreKatjaClement

De boekband en de binding is gemaakt door Katja Clement.


IMG_6125VanWoordNaarBeeldWalterMaasLessIsMoreGolgotha

Het boek bestaat uit teksten met steeds een bijbehorende illustratie. Hier ligt het boek open bij de korte tekst, één woord: ‘Golgotha’.


IMG_6131VanWoordNaarBeeldHannekeAdelaar

De kunstenares/docent Hanneke Adelaar had er een boek liggen met portretten. Begonnen met een leeg boek. Bij ieder portret is een van de ogen uitgesneden. Een van de ogen van een volgende pagina wordt zo zichtbaar waardoor een vervreemdend effect ontstaat. Oh ja, het uitgesneden oog kun je dan weer vinden op de achterkant van het portret.


IMG_6133VanWoordNaarBeeldHannekeAdelaar

Hanneke Adelaar.


Martin Peulen vertrekt dan weer van bestaande boeken.
Dat levert dan weer heel andere beelden op.

IMG_6128VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

‘Van woord naar beeld’ is de titel van deze tentoonstelling en dit boek is van Martin Peulen.

IMG_6130VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

IMG_6132VanWoordNaarBeeldMartinPeulen


IMG_6135VanWoordNaarBeeldConsistoriekamerLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Dit is de Consistoriekamer van de Lutherse Kerk en links geeft Martin Peulen een toelichting op zijn werk aan enkele bezoekers.


IMG_6137VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

Het werk van Martin Peulen beslaat grote en kleine boeken. Dit is een enorm werk.

IMG_6138VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

IMG_6140VanWoordNaarBeeldMartinPeulen

Nog een laatste voorbeeld van het werk van Marin Peulen.


IMG_6139VanWoordNaarBeeldConsistoriekamerLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Bij een tentoonstelling in een monument zie je ook dingen die niet bij de tentoonstelling horen maar wel bij boeken.


IMG_6129VanWoordNaarBeeldMargrietOomen

Margriet Oomen.

IMG_6136VanWoordNaarBeeldMargrietOomen

Kwetsbaar, mooie, heldere tekst met illustraties. Een van de twee boeken is een leporello.


IMG_6141VanWoordNaarBeeldLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Lutherse Kerk in Breda.


IMG_6143VanWoordNaarBeeldCrypteLutherseKerkVeemarktstraatBreda

De crypte van de Lutherse Kerk.


IMG_6123InterieurLutherseKerkVeemarktstraatBreda

Lutherse Kerk.


IMG_6122LutherseKerkBredaVerscholenAchterDeWinkelpandenVanDeVeemarktstraatBreda

Het is wel even zoeken naar de kerk en de crypte want ze liggen verscholen achter de winkelpanden in de Veemarktstraat.


Zeg maar Kees

Bij iedere aankondiging van een nieuw Saldencahier
wordt ik al blij. Voor het goede beeld, ik ken de betrokkenen
helemaal niet maar geniet steeds weer van de voor mij
(meestal) nieuwe schrijvers in een mooi uitgevoerd boekje.

Deze keer is de schrijver C.C.S. Crone. De Kees van ‘Zeg maar Kees’.
Ik had niet eerder van deze Utrechtse schrijver gehoord.

IMG_6120CCSCroneAlweerRegenStatenhofpers

Alweer regen – vroege verhalen van C.C.S. Crone. Bezorgd en van een nawoord voorzien door Marijke van Dorst.


Zelfs Wikipedia is kort van stof:

Cornelius Carolus Stephan Crone (Utrecht, 26 december 1914 – Arnhem, 9 november 1951) was een Nederlandse schrijver van droevige, meestal in Utrecht gesitueerde verhalen.

Dat Wikipedia dan kort van stof is stelt mij weer een beetje gerust.
Ik heb niet helemaal zitten slapen.

De titel komt uit het verhaal ‘Regen’, misschien wel
het best geslaagde vroege verhaal in deze bundeling.
Terugkerend is de zin ‘Er zijn in deze wereld vele dingen
die de mensen nooit begrijpen zullen’.
Een hele mooie zin is: ‘De stad heeft langzaam aan
haar rijke lampen aangedaan’. De vaak terugkerende
(dubbele) a’s helpen daarbij. Maar ik ben niet zeker
of ik die zin wel helemaal begrijp.
Dat voor verschillende mensen regendruppels iets anders
betekenen is een verteltechniek die ook in het
verhaal ‘Herfst’ wordt gebruikt.
Daar valt steeds een andere vorm, grootte of aantal bladeren
op een andere manier op een bezoeker van de Utrechtse
grachten en straten.

IMG_6121CCSCroneAlweerRegenStatenhofpers

Het zetwerk is van de hand van Chang Chi Lan-Ying (met Hollandse Mediaeval, een letter ontworpen door S.H. de Roos), gedrukt is het door Jan de Jong. De omslag is een verwijzing naar de boekbandontwerper Helmut Salden. De Statenhofpers is de uitgever van dit werk.


Live muziek van Howard en Vivaldi in een monument

Het Arthema Strijkkwartet wordt gevormd door:
Eduardo Diez García, Gabriela Torres, Nikolai Clavier en
Diederik Smulders.
Vandaag waren ze te zien en vooral horen in de Lutherse Kerk
in de Veemarktstraat in Breda.
Een verborgen monument dat ik bezocht om de tentoonstelling
met kunstenaarsboeken te bekijken.
Daarover later.

IMG_6124ArthemaStrijkkwartet

Aan het eind van een eerder concert, een beetje verlegen vanwege de terechte complimenten. Het Arthema Strijkkwartet.


Vrij naar het programma:

Het Arthema Strijkkwartet is een internationaal ensemble dat in Tilburg is opgericht. De spelers komen uit Spanje, Portugal, Noorwegen en Nederland. …….. Het kwartet probeert tijdens concerten hun liefde en passie voor muziek over te brengen tot het publiek. Daarnaast proberen ze een nieuw en jong publiek te bereiken door klassieke muziek aan te bieden op een vernieuwende manier. Momenteel zijn ze bijvoorbeeld druk bezig met een project in samenwerking met acteur Roan ten Cate. Samen maken zij een kindervoorstelling die uitgevoerd zal worden in Brabantse Basisscholen.

Het programma in de Lutherse Kerk zal bestaan uit enkele delen van de filmmuziek van de film ‘Fantastic Beasts And Where To Find Them’. De originele muziek van deze film is gecomponeerd door James Newton Howard, maar altviolist Nikolaï Clavier heeft het stuk speciaal voor het Arthema kwartet gearrangeerd.

De delen die ze zullen spelen zijn:

Fantastic Beasts And Where To Find Them – James Newton Howard (Arr. Nikolaï Clavier)
1 : Main Titles
2: Exposition – The Fantastic World of Magic
5: Chasing Down the Remaining Beasts
7: Finale – Healing and New Friendships

IMG_6144ArthemaStrijkkwartet2Leden

Als toegift konden we nog naar een bewerking van een
stuk van Vivaldi luisteren.

Het is een enorm plezier om muziek live uitgevoerd
te zien. Veel details gaan verloren bij een CD of een
filmpje op internet of tv.
Wie bespeelt welk instrument, welk instrument ondersteund
welk ander in bepaalde delen, wanneer gaat de bas
volledig op in de rol van slagwerk, de snelle goedkeurende
blik tussen de muzikanten bij een volgend onderdeel, de
volheid van het geluid en de akoestiek van de ruimte.
Allemaal lang geleden en daarom was vanmiddag
misschien wel extra mooi.

IMG_6145ArthemaStrijkkwartet2Leden