Nayarit-huismodel
Dit keramische model uit Nayarit wordt door het museum omschreven
als een voorstelling uit het dagelijks leven.
Het toont een architectonisch complex
met twee elkaar kruisende dakvolumes.
Op basis van de beschikbare foto is niet vast te stellen
of deze dakvolumes tot één gebouw behoren,
of dat zij twee afzonderlijke
maar nauw met elkaar verbonden ruimten of gebouwen voorstellen.
De twee daken hebben een vergelijkbare vorm
en zijn voorzien van geometrische decoraties
die voornamelijk uit ruitmotieven bestaan.
Vergelijkbare dakvormen zijn ook bekend
van andere West-Mexicaanse huismodellen.
Toch blijft onduidelijk hoe de relatie
tussen beide dakvolumes precies moet worden opgevat.
De beschikbare foto laat de onderliggende constructie niet zien,
waardoor verschillende interpretaties mogelijk blijven
(1 gebouw met 2 daken, 2 losse gebouwen, 1 gebouw en een bijgebouw…).
Op het eerste gezicht lijkt het verleidelijk de ruitmotieven
te interpreteren als een aanwijzing voor dakbedekking of constructietechniek.
Bij nadere beschouwing blijkt echter dat vergelijkbare patronen
ook op andere grote vlakken van het object voorkomen.
Daardoor ligt een uitsluitend bouwkundige verklaring
minder voor de hand en blijft de betekenis van de decoratie onzeker.
Op het gefotografeerde aanzicht is een trap zichtbaar
die toegang geeft tot een verhoogd niveau
waarop het architectonische complex is geplaatst.
Daarbij valt op dat de trap
niet helemaal tot de onderzijde van het object doorloopt.
Hierdoor ontstaat de indruk van een sokkel of basis
die nodig is om de verschillende onderdelen van de voorstelling,
zoals gebouwen en figuren, tot één samenhangend geheel te verenigen.
Boven deze basis lijkt zich een tweede niveau te bevinden
dat mogelijk deel uitmaakt van de afgebeelde architectuur,
een platform waarop het gebouw staat.
Het trapje suggereert dat de overgang naar het gebouw betekenisvol was,
maar zegt op zichzelf weinig over de functie van het gebouw
of de sociale positie van de gebruikers.
Rond het complex zijn verschillende menselijke figuren afgebeeld.
De kleine figuren vormen een afzonderlijk onderzoeksthema.
Bij meerdere figuren zijn geribbelde elementen zichtbaar
ter hoogte van schouder of bovenarm.
Omdat deze kenmerken bij verschillende figuren terugkeren,
lijken zij bewust te zijn aangebracht.
Op basis van de beschikbare foto’s is echter niet vast te stellen
of het gaat om sieraden, kledingdetails, lichaamsversieringen
of een stilistische conventie van de maker.
De figuren zijn daarvoor te klein en te schematisch weergegeven.
Een belangrijk probleem is dat de analyse gebaseerd is
op één museale opname.
Daardoor blijven veel aspecten van het object aan het zicht onttrokken.
De huidige opstelling toont slechts één zijde van het model,
wat het verleidelijk maakt deze zijde als de voorkant
van het object te beschouwen.
Daarvoor ontbreekt echter overtuigend bewijs.
De gekozen kijkrichting maakt het bovendien onmogelijk
om de volledige relatie tussen de architectuur en de figuren te beoordelen.
De nadere bestudering van de kruisende daken,
de geometrische beschildering, het verhoogde platform
en de geribbelde elementen op de armen van verschillende figuren
leverde minder definitieve antwoorden op dan aanvankelijk verwacht.
Juist daardoor blijkt hoe beperkt één museale opname is.
Aanvullende foto’s of een driedimensionale scan van het object
zouden mogelijk meer inzicht geven in de architectuur,
de plaatsing van de figuren en de betekenis van verschillende details.
Ook vergelijking met andere West-Mexicaanse huismodellen,
en met de beschrijvingen en interpretaties
die onderzoekers daarvoor hebben voorgesteld,
kan helpen om nieuwe hypothesen te formuleren
en bestaande vragen scherper te stellen.
Het object lijkt daarmee minder een bron van vaste antwoorden
dan een uitnodiging tot verder onderzoek.
Digitale bronnen
Voor het vergelijken van soortgelijke objecten
bleek het platform Atrium.Earth bijzonder waardevol.
Het biedt voor een groot aantal sculpturen en archeologische objecten
interactieve 3D-modellen waarmee een object
vanuit verschillende gezichtspunten kan worden bestudeerd.
Het is interessant hun website te bezoeken.
Website: Atrium.Earth
Voor dit onderzoek was vooral
het interactieve 3D-model van een Nayarit-huis waardevol.
Het model maakt het mogelijk een vergelijkbaar object
van alle zijden te bekijken.
Daardoor werden alternatieve interpretaties zichtbaar
die op basis van één museale foto
gemakkelijk over het hoofd worden gezien,
zoals de mogelijkheid van kruisende dakconstructies
en de invloed van de gekozen kijkrichting op de interpretatie van het object.
Disclaimer: Atrium.Earth presenteert objectgegevens en 3D-scans afkomstig uit open museumcollecties, waaronder SMK Open en verwante collecties.
SMK Open is een initiatief van het Deense Statens Museum for Kunst.
Making the National Gallery’s art collection freely available to everyone — for any purpose, ranging from fun to serious production. The objective is to make art relevant to more people. The project is made possible by Nordea-fonden.
Tijdens mijn onderzoekje (05/10/2026) kon echter niet worden vastgesteld
welke juridische entiteit verantwoordelijk is voor het beheer van de Atrium-website.
Voor de interpretatie van objecten blijft het daarom raadzaam
ook de oorspronkelijke museumcollecties en catalogi te raadplegen.
Balspelmodel uit Nayarit
Op het eerste gezicht lijkt dit model eenvoudiger te begrijpen
dan het huismodel.
Het museum omschrijft het als een voorstelling van een balspel.
Toch roept ook dit object al snel meer vragen op
dan een eerste blik doet vermoeden.
Centraal bevindt zich een rechthoekige verlaging
die als speelveld kan worden geïnterpreteerd.
Aan de linker- en rechterzijde van deze ruimte bevinden zich
verhoogde constructies waarop een rij figuren is geplaatst.
Deze constructies doen denken aan tribunes,
al blijft die benaming een moderne interpretatie.
Aan de voor- en achterzijde van het speelveld
bevinden zich eveneens groepen figuren
die als toeschouwers kunnen worden gelezen.
Nadere bestudering laat zien dat deze toeschouwers
geen anonieme massa vormen.
Sommige figuren zitten schouder aan schouder,
andere lijken een arm om een buurfiguur te slaan
of met elkaar in contact te staan.
Daarnaast zijn er figuren die meer afzonderlijk zijn geplaatst.
De maker lijkt daarmee niet alleen een spel te hebben willen afbeelden,
maar ook een gemeenschap die dit spel beleeft.
In het centrale speelgebied bevinden zich verschillende staande figuren.
Sommige nemen een actieve houding aan
die doet denken aan spelers die zich voorbereiden op een actie.
Verschillende van deze figuren dragen
een opvallende verdikking rond de middel- of heupzone.
Vergelijkbare gordels of banden zijn ook bekend
van andere West-Mexicaanse figuren
die met het balspel in verband worden gebracht.
Tegelijkertijd blijkt uit vergelijkbare modellen dat ook sommige toeschouwers
dergelijke kledingelementen dragen.
Kleding alleen lijkt daarom onvoldoende
om spelers van publiek te onderscheiden.
Ook hoofddeksels blijken geen eenvoudig onderscheid te bieden.
Zowel spelers als toeschouwers kunnen
vergelijkbare ringvormige hoofddeksels dragen.
De positie van de figuren en hun houding
lijken daardoor belangrijkere aanwijzingen te zijn dan de kleding die zij dragen.
Opvallend zijn daarnaast enkele figuren
die niet eenvoudig als speler of toeschouwer kunnen worden ingedeeld.
Op basis van de beschikbare foto lijkt ten minste één figuur
een andere positie in te nemen dan de actieve spelers.
Vergelijkbare modellen tonen soms figuren
die een afzonderlijke plaats op een tribune krijgen.
Of hier sprake is van organisatoren, rituele functionarissen,
eregasten, toezichthouders of iets anders valt niet vast te stellen.
Wel lijkt duidelijk dat de maker meer sociale rollen afbeeldde
dan alleen spelers en publiek.
Een bijzonder raadsel vormen de kleine afgeronde objecten
die zich op het speelveld bevinden.
Vergelijkbare objecten komen ook voor
op andere Nayarit-balspelmodellen,
waaronder een model van de Yale University Art Gallery.
Het ligt voor de hand hierin de bal te herkennen,
maar daarvoor ontbreekt overtuigend bewijs.
Opvallend is bovendien dat de spelers zich niet zichtbaar
op deze objecten lijken te richten.
De geraadpleegde museumteksten besteden aan deze details
nauwelijks aandacht, waardoor hun betekenis voorlopig onduidelijk blijft.
Vergelijking met andere balspelmodellen blijkt waardevol,
maar levert niet altijd antwoorden op.
Wel worden terugkerende elementen zichtbaar:
spelers in actieve houding, groepen toeschouwers langs het speelveld,
verhoogde tribunes en figuren met een bijzondere positie
binnen de voorstelling.
Juist door die vergelijkingen ontstaat het vermoeden
dat het model niet alleen een spelmoment toont,
maar een complete sociale gebeurtenis.
Opmerkelijk genoeg blijkt de beschikbare literatuur
minder behulpzaam dan verwacht.
Hoewel het Meso-Amerikaanse balspel
tot de bekendste uitingen van de precolumbiaanse cultuur behoort,
richten veel publicaties zich op de geschiedenis van het spel,
de archeologische context of de kleding van de spelers.
Voor specifieke details van deze miniatuurvoorstellingen,
zoals de verschillende categorieën aanwezigen
of de afgeronde objecten op het speelveld,
zijn weinig toegankelijke studies beschikbaar.
Sommige vragen blijken daardoor gemakkelijker te stellen
dan te beantwoorden.
Zoals bij het huismodel laat ook dit object zien
hoe belangrijk het is om meerdere foto’s
en vergelijkingsmateriaal te raadplegen.
Eén enkele museale opname geeft slechts een deel van de informatie prijs. Juist de vergelijking met andere modellen
en met opnamen vanuit verschillende gezichtspunten
levert de meest vruchtbare nieuwe vragen op.
