Kapittelstokje – tijd om me te schamen

Nog niet zo lang geleden bezocht ik de tentoonstelling
‘Strengels en Letters’ in Kasteel Wijchen. Daar zag ik voor het eerst
een kapittelstokje.
Het idee is zo eenvoudig en tegelijk zo briljant dat ik me
schaam dat ik zelf niet eerder op het idee gekomen ben.
We kennen allemaal het leeslint.
Een boek heeft vaak één en soms twee leeslinten.
Zijn die niet aanwezig dan gebruik ik meestal een boekenlegger.
Maar er bestaat ook zoiets als een ‘mobiel leeslint’,
dat noemt men een kapittelstokje.

In het blad van de Stichting Handboekbinden schreef Astrid Beckers
van Atelier Libri een artikel over de tentoonstelling en daarbij
werden een hele reeks foto’s geplaatst. Ook een van een kapittelstokje.
Zoiets zou ik graag willen hebben.

IMG_0645KapittelstokjeInBladStichtingHandboekbinden

Links de foto met een kapittelstokje met drie leeslinten in twee kleuren. Rechts mijn probeersel. Een stukje bamboe, ingezaagd om er een leeslint en een koordje aan vast te kunnen maken. Dat wil ik bekleden met leer en verder vullen met iets.


Op internet wat gezocht maar je komt meestal uit bij een siersluiting
voor halssieraden waarbij met ook iets kent (dat er op lijkt)
en dan met een kapittelstokje noemt.
Kan ik het niet zelf maken?

IMG_0646EenKoordjeEenLeeslintBamboeLeerDeMakeupKapittelstokje

Een stukje groen leer, geit skiver wordt het genoemd. Een dun stuk, gekleurd leer van geit. Niet heel erg sterk maar voldoende denk ik voor dit doel. Voordeel is dat ik de zijkanten binnenstebuiten kan dichtnaaien en het dan omkeren. Handwerken heb ik nooit gehad, dus met een naald ben ik niet sterk, maar moet kunnen.


IMG_0648KapittelstokjeeerstBinnensteBuitenDraaienDanOpMaatSnijden

Eerst de zijkanten genaaid. Het moet natuurlijk breed genoeg zijn om er zo dadelijk het stokje bamboe in te krijgen.


IMG_0649KapittelstokjeNaaiwerk

Zo ziet het er omgekeerd uit. Pas op niet te dicht aan de rand naaien want dan trek je het garen door het leer heen.


IMG_0651LerenKapittelstokjeMetBamboeKern

Het bamboe past en de laatste kant heb ik recht afgesneden. Dat recht afsnijden doe ik volgende keer meteen aan het begin maar deze eerste keer had ik geen patroon om van te vertrekken.


IMG_0652LerenKapittelstokjeMetTweeLeeslinten

Dit is mijn kapittelstokje. Zoals je hem hier ziet is hij 7,5 centimeter breed. Dat maak ik de volgende keer veel smaller. Naast het bamboe zit er nog wat materiaal in van een demakup pad, watten kunnen ook, textiel ook, enz. Misschien dat ik de volgende keer ook probeer een andere vorm te maken. Nu lijkt het een beetje op de vorm van een trapezium. Met de breedste kant onder.


IMG_0653KapittelstokjeOpBoek

Zo ziet de kapittelstok er uit in actie op een boek (Borges).


Een boek achter glas

Eenmaal terug in het hotel (Terre Rouge) in Banlung
heb ik het boek van palmbladeren dat boven het bed hing
even meegenomen naar de buitendouche.
Daar was het beste licht om er een foto van te maken.

DSC_3324CambodjaBanlungTerreRougeInDeBuitenDoucheWantBeterLichtBoek

De palmbladeren (?) in een schilderijlijst hingen in de hotelkamer. Hoe oud het is weet ik niet. Ik ben ook helemaal geen kenner van dit soort boeken maar interessant is het wel.

Even een paar details.
Let op de gaatjes waaromheen een vierkant niet beschreven is.
Waarschijnlijk zijn dat plaatsen waar een touwtje de bladeren bij elkaar hield.
Het schrift is ook leuk om te zien.

DSC_3324CambodjaBanlungTerreRougeInDeBuitenDoucheWantBeterLichtBoekDetail01


DSC_3323CambodjaBanlungIngelijstBoekPalmbladerenDetail01


DSC_3323CambodjaBanlungIngelijstBoekPalmbladerenDetail02


Rembrandt in het Stadsarchief van Amsterdam

In december 2018 ben ik naar een tentoonstelling
over Rembrandt geweest in het Stadsarchief Amsterdam.
Ze tonen daar allerlei archiefstukken die betrekking hebben
op Rembrandt en zijn familie.
Van geboorteregisters tot rechtbankstukken.
Heel leuk.

Scan006OnsAmsterdam

Ons Amsterdam, het November-December nummer met 23 pagina’s over Rembrandt.

De tentoonstelling wordt met de archiefstukken ook
interessant gemaakt door het gebruik van iPads waardoor er
een wisselwerking tussen realiteit en virtual reality ontstaat.
Een heel goed idee om de tentoongestelde stukken nog meer in hun context te plaatsen.

Toen ik in het gebouw van het Stadsarchief rondliep zag ik een boekwinkel.
Die stolen mijn hart toen ik een nummer van ‘Ons Amsterdam’ afrekende en
men een stempel van de boekwinkel op de papieren zak zette.

Ik was verkocht!

Scan007StempelOnsAmsterdamStadsboekwinkelAmsterdam

Stempel van Stadsboekwinkel Amsterdam.


Vervolg, op naar de Gouden Tempel

DSC10003IndiaAmritsarFeestelijkeGezichten

In de straat waar we de vorige keer al veel bereidingen van eten zagen, kwamen we steeds meer bij het feest. Hier kinderen verkleed en geschminkt.


DSC10004IndiaAmritsarIkPasWelOpHetPaard

Intussen wacht deze jonge man bij het paard van een van de versierde wagens.


DSC10005IndiaamritsarFeestelijkVersierdeWagens

Tussen de drukte in de straat van verkeer, feestgangers en koks, zie je de feestwagens.


DSC10006IndiaAmritsarSomethingsCooking

Een deel van de koks. Het is heel vaak een feest op straat in India.


DSC10007IndiaDrukkeStraat

Zie de drukte. Alles gaat gewoon door.


DSC10008IndiaAmritsarArdaas

Filmposters van Ardaas.


Wikipedia:

Ardaas is an Indian Punjabi-language film.
It is directed and written by Gippy Grewal and the dialogues are written by Rana Ranbir and was released on 11 March 2016.

DSC10009IndiaAmritsarBookshop

Een boekwinkel. Prachtig toch?


DSC10010IndiaAmritsarEvenRustigDeKrantLezen

Nog even rustig de krant lezen.


DSC10011IndiaAmrithsarWijKeurenThee

Let op: wij proeven thee.


DSC10012IndiaAmritsarSand Witch

Dat is echt geen broodje, dat is echt een zandheks.


DSC10013IndiaAmritsarShriHarmandirSahib

Harmandir Sahib, de Gouden Tempel.


DSC10014IndiaAmritsarShriHarmandirSahibSarovar

De vissen (karpers?) in de sarovar.


DSC10016IndiaAmritsarSriHarmandirSahib


DSC10017IndiaAmritsarShriHarmandirSahib


Het huis van Charles Dickens: Upstairs and Downstairs

Nou zo mooi is het nu ook weer niet.
Het is niet ‘het’ huis. Dickens heeft tijdens zijn leven
op verschillende plaatsen in Londen gewoond.
Het is dus ‘een’ huis van Charles Dickens.
Het adres is 48 Doughty Street.
Terwijl Dickens in dit huis woonde (1837 – 1839)
schreef hij aan de Pickwick Papers, Oliver Twist en
bijvoorbeeld Nicholas Nickleby.

175 LondenCharlesDickensMuseum

Dit is de kaft van een dun boekje dat door het museum verkocht wordt.


Net als bij veel andere musea beslaat het museum twee panden:
het echte huis van de family Dickens en het huis ernaast.
Het huis ernaast bevat bijvoorbeeld de entree, de winkel en de kassa.

Stap je van het eerste in het tweede huis, dan stap je in het verleden.

176 DSC_4394LondenCharlesDickensMuseumDiningRoom

Dit is de dining room of eetkamer. Als je een dergelijk huis komt valt meteen op hoe klein en donker de huizen in die tijd waren. De family Dickens was misschien (nog) niet rijk maar onbemiddeld waren ze toen ook al niet meer.


177 DSC_4395LondenCharlesdickensMuseumPortraitOfCharlesDickensBySamuelLaurence1837

Beroemde portrettekening van Charles Dickens door Samuel Laurence (1837).


178 DSC_4396LondenCharlesDickensMuseum

Dit is een stukje ‘Downstairs’: de keuken in het Charles Dickens Museum in Londen.


179 DSC_4399LondenCharlesDickensMuseumPublicReadingDesk

Dat kleine tafeltje (in de glazen vitrine) is een beroemd meubelstuk. Het is de lessenaar die Dickens gebruikte bij zijn publieke lees-/voordrachtsavonden. Dickens droeg zijn verhalen heel graag voor en deed dat veelvuldig met groot succes. Zelfs in bijvoorbeeld de Verenigde Staten.


180 DSC_4400LondenCharlesDickensMuseumDrawingRoom

De salon van de familie Dickens. Leuk hoe iedere kamer, groot en klein, een precies omlijnd doel had. Wat heel gewoon was voor die tijd.


181 LondenCharlesDickensMuseumVisitorGuide

Gratis bezoekersgids. Leuke afbeelding van Charles Dickens.


182 DSC_4401LondenCharlesDickensMuseumWritersDeskInTheStudy

De foto is niet zo geslaagd maar dit is waar het gebeurde; het schrijven van boeken en artikelen. Het schrijfbureau in de studeerkamer.

183 LondenCharlesDickensMuseumWritersDeskInTheStudy

In het boek stond van hetzelfde bureau ook een foto. Met betere belichting en zonder ‘afzetting’ geeft dit een goed beeld van de paar vierkante meter die Dickens had om te schrijven.


184 DSC_4402LondenCharlesDickensMuseumMaryHoharthsBedroom

Dit staat voor een heel dramatisch moment in het leven van Charles Dickens: het overlijden van Mary Hogarth. Ze stierf hier kort nadat de family in het huis was getrokken. Op 7 mei 1937. Ze was zijn schoonzusje.


185 DSC_4403LondenCharlesDickensMuseumMasterBedroom

Dit is dan de ‘Master bedroom’. Slechts een beperkt aantal voorwerpen in de kamers zijn werkelijk uit de tijd van Dickens en waren werkelijk eigendom van de familie. Maar de huidige inrichting geeft een prima beeld van de tijd.


186 DSC_4404LondenCharlesDickensMuseum

Kleding van Dickens.


187 DSC_4405LondenCharlesDickensMuseumAchterkantGebouw

Achter het huis is een klein tuintje. Dat gaf me de kans om de achterkant van het huis van Dickens op de foto te zetten.


188 DSC_4407LondenCharlesDickensMuseumVoorkant48DoughtyStreet

Dit zijn de twee panden die samen het Charles Dickens Museum vormen in Londen. Links is 48 Doughty Street. Het huis van Dickens. Rechts het pand (met man en fiets) dat de entree vormt van het museum. Je ziet, het weer was best goed die dag en toch waren veel ruimtes in het huis donker.


Perkament in stukken (2)

‘Perkament in stukken’ is een tentoonstelling in Het Utrechts Archief
en een boek onder redactie van Bart Jaski, Marco Mosterd en Kaj van Vliet.
Beide gaan over ‘Teruggevonden middeleeuwse handschriftfragmenten’.
Of zoals in het boek te lezen is:

Het waren ‘onnutte boeken’ (libri inutiles) geworden, om wat voor reden dan ook.
Maar hun teksten hadden dan wel geen nut meer. het materiaal waarop ze geschreven werden, had dat nog wel.
In de vroege middeleeuwen werd beschreven papyrus gebruikt om latere handschriften in te binden, en van op perkament geschreven teksten kon de tekst worden verwijderd om zo plaats te maken voor nieuwe tekst.
Zo’n nieuwe tekst heet een palimpsest.
De teksten die oorspronkelijk op het hergebruikte papyrus, perkament, en later ook wel papier waren geschreven, bleven vaak nog leesbaar.
Uiteraard ging het bij dat hergebruik niet om de oorspronkelijke teksten; die zijn daarom vaak slechts fragmentarisch bewaard gebleven.
En vooral perkament had eigenschappen, die het ook tot nuttig materiaal voor het luchtdicht bewaren van voedsel maakte, voor het luchtdicht maken van orgelpijpen, of voor enveloppen.
Of men kon er vliegers van maken.

Marco Mosterd, Perkament in stukken, pagina 14.

Gisteren bezocht ik de tentoonstelling en maakte er wat foto’s.
De foto’s zijn niet zo goed gelukt als de foto’s in het boek of
de boeken in het echt.
Mijn advies: ga kijken in Utrecht.
Om goede redenen is de ruimte schaars verlicht en wordt de
temperatuur en luchtvochtigheid goed in de gaten gehouden.

WP_20181006_13_23_06_ProUbu109E2

Dit boek staat bekend als UBU 109 E 2. Universiteitsbibliotheek Utrecht. In het boek ‘Perkament in stukken’ schrijft Marisa Mol er een verhaal over met de titel ‘In de ban(d) van de Calvinistische kanunnik’. Het boek omvat twee bijbelcommentaren. Maar hier is het even om de band te doen. Die wordt onder andere gevormd door twee handschriftfragmenten. De buitenkant met zware zwarte letters, de binnenkant in een sierlijker handschrift.


De twee bijbelcommentaren zijn:
= een tekst van Johannes Calvijn over het evangelie van Johannes uit Genève
= een tekst van Wolfgang Musculus, aanhanger van Luther,
over de brieven van Paulus aan de Romeinen, gedrukt in Bazel, 1555.

Het fragment wat we aan de buitenkant zien is geschreven in een gotische schrijfwijze
gecombineerd met gregoriaanse muzieknotatie.
Daarmee plaatst men dit fragment in de 15e eeuw.
Het is een onderdeel geweest van een Graduale, een boek voor een koor.

Het fragment aan de binnenkant zijn twee teksten uit de Moralia in Job,
geschreven door Paus Gregorius tussen 578 en 595. Dit fragment
dateert waarschijnlijk uit de late elfde eeuw of vroege 12de eeuw.

Er is dus nog veel meer over dit boek te vertellen.

WP_20181006_13_25_31_ProOmTeKaften

Ik weet niet van alle voorbeelden wat precies hun bibliotheeksnummer is. Maar ook zonder detailtoelichting zie je al snel dat het hier om materiaal gaat dat eerder is beschreven en later op maat gemaakt is om een boek te kaften.


WP_20181006_13_28_24_ProOudeTekstAlsKaft

Ik weet niet of alle voorbeelden van de tentoonstelling ook in het boek besproken worden. Ik heb het boek alleen nog maar globaal bekeken. Maar hier is een voorbeeld van een oudere tekst die als band voor een boek is gebruikt.


WP_20181006_13_33_04_ProUbuHsFr86SulpiciusSeverusVitaSanctiMartini11eEeuw

Dit is eenvoudig in het boek terug te vinden door de afdruk van een (!) leren bril die waarschijnlijk door een lezer is vergeten en die een tijd in het boek gezeten heeft. Los van dit bijzonder kenmerk is het ook een bijzondere tekst: UBU Hs Fr 8.6: Sulpicius Severus, Vita Sancti Martini (het leven van de heilige Martinus), 11e eeuw. Deze tekst was gebruikt om twee boeken die in 1487 zijn gedrukt in te binden.


WP_20181006_13_35_39_Pro

Dit is een voorbeeld van een oudere tekst die hergebruikt is en waar later op een helft een afbeelding is geplakt (links).


WP_20181006_13_37_37_ProMuziekAlsEnvelop

Dit is heel bizar: een stuk gregoriaanse muziek waar een envelop van is gemaakt. Dit is UBU Hs Fr 7.1. Perkament op folioformaat, de muziek maakt deel uit van een antifonaria.


WP_20181006_13_53_16_ProSnoekenbekHUAToegang216Nr665-4MetOASchenkingenAanDeDom

Een snoekenbek. Door de manier van inbinden zijn de binnenste katernen dieper in de rug van de binding komen te liggen. Maar er is nog een andere reden waarom deze binding zo bijzonder is. De tekst op het materiaal dat gebruikt is om de binding te maken vertelt over een schenking aan de Utrechtse Dom. HUA Toegang 216, nr 665-4.


WP_20181006_13_56_59_ProOudeTekstOmRecentereInTeBinden


WP_20181006_14_02_03_ProVoorraadkelderVanDeVoormaligeAbdij

Het Utrechts Archief is ondergebracht in een interessant gebouw. Een deel van de voormalige Paulusabdij. Hier zie je een stuk van de voorraadkamer.


WP_20181006_14_05_57_ProDoorDeBoekbandZieJeEenOudereTekstDieAlsVullingDient

Bij deze boekband zie je op sommige plaatsen de tekst die gebruikt is om de boekband meer volume te geven, door het leer heen komen, .


WP_20181006_14_07_43_ProUBUHQU205Convoluut

Dit is een convoluut. Dat is een boek samengesteld uit meerdere teksten die niet iets met elkaar te maken hebben. UBU HQU 205 is ingebonden met een oudere tekst als omslag.


WP_20181006_14_09_07_ProUBUFQU102ConvoluutVroeg16eEeuws

Nog een voorbeeld van een convoluut. Hier zie je dat een andere tekst is gebruikt als schutblad. UBU FQU 102.


WP_20181006_14_12_31_ProUBUHsFr3-65

Dit is echt een supervondst. Dit is een met de hand geschreven plan om een boek te zetten en drukken met een serie afbeeldingen. UBU Hs Fr 3-65. De tekst is een wereldkroniek. Je ziet bijvoorbeeld op de rechterpagina, in de linkerkolom, helemaal bovenaan de regenboog die Noah ziet vanuit de Ark en die het teken is dat het gestopt is met regenen.


WP_20181006_14_12_42_ProWernerRolrvinckFascicukusTemporumUBUThoTAT11-27qu

Hier zie je een versie van die wereldkroniek van Werner Rolevinck, Fascicukus Temporum, UBU Tho Rar 11-27 qu. Een wereldgeschiedenis waarbij je op de rechterpagina de regenboog ziet terugkomen.


WP_20181006_18_05_28_ProBartJaskiMarcoMosterdKahVanVlietPerkamentInStukkenTeruggevondenMiddeleeuwsehandschriftfragmenten

Dit is het boek dat samen met de tentoonstelling verschenen is. Mooie grote foto’s en ook voor een leek goed te volgen verhalen onder de redactie van Bart Jaski, Marco Mosterd en Kaj van Vliet: Perkament in stukken – Teruggevonden middeleeuwse handschriftfragmenten.


WP_20181007_09_39_18_ProPerkamentInStukkenSchutbladMetTekst

Als je het boek opent dan lijkt het er een beetje op of men een oudere tekst gebruikt heeft als schutblad.


WP_20181007_09_38_41_ProMeerInfoOverBoekOfTentoonstelling

Alle info over boek en tentoonstelling nog even bij elkaar.


WP_20181006_18_06_13_ProHetUtrechtsArchiefTasGroot

Het Utrechts Archief.