Over Argusvlinder

Living in Breda, in the Netherlands, likes to blog about all the things that keep me busy.

Kristallnacht: Wel bevrijd maar niet vrij

KristallnachtBredaWelBevrijdMaarNietVrij

Dit boekje kwam ik tegen in het Chassé Theater in Breda. Het is gemaakt in het kader van de herdenking van de Kristallnacht. Op de nacht van 9 op 10 november 1938 begonnen de fascisten in Duitsland met geweld de openbare jacht op de Joodse medeburgers. Het boekje bevat naast een paar beschouwende teksten de namen en adressen van Joodse burgers van Breda die de oorlog niet overleefden.


Als je het boekje ergens tegenkomt, neem er een mee en lees het.

Aretha Franklin: Amazing Grace

Wat vind ik precies van de film die in afgelopen week zag.
Film is misschien niet het juiste woord. Documentaire lijkt me beter.
Maar dat doet er eigenlijk niet toe.
Ik worstel een beetje met mijn reactie.
Je leest zo gemakkelijk recensies waarbij grote woorden
het blad vullen.

Maar dit optreden is sensationeel.
De energie, de vervoering, spat van het doek.
Van Aretha, de bezoekers, het koor, de cameramensen.

De magere technische kwaliteit van de beelden doet er niet toe.
Kijk hoe Sydney Pollack, terwijl hij door de zaal loopt,
zijn cameramensen aanstuurt, aanvuurt, om met handcamera’s
waarvan met de hand de lens steeds moet worden ingesteld,
in een kerk die nauwelijks voorbereid is op opnames,
een film probeert te maken.
Tegelijk zie je het fantastische resultaat
als een soort picture in picture.

Tot mijn schaamte moet ik toegeven dat mijn achting voor
Mick Jagger en Charlie Watts (aanwezig bij de tweede avond van het concert)
is gestegen.

De naam ‘Amazing Grace’ ligt wat mij betreft iets te veel voor de hand.
Ik hies voor ‘Climbing Higher Mountains’.

IMG_E1834AmazingGraceArethaFranklin

Amazing Grace, Aretha Franklin.


*****

Tijdsbeeld: ‘Gevoel is mooi, maar overtuigd alleen de gelovigen’

IMG_1800NRCMeerObjectiviteit

Onlangs stond deze ingezonden brief in het NRC. B. Rietveld gaat in op de emotie die steeds maar de boventoon voert in discussies. Deze lezer doet dit door te wijzen op woorden in ingezonden brieven die op 1 dag zijn gepubliceerd. Het fenomeen is een tijdsbeeld dat 2019 karakteriseert.


In de aanloop naar Kerst in Quetzaltenango

DSC00295GuatemalaQuetzaltenangoStadapleinMetKerstverlichting

Aan het centrale plein van Quetzaltenango zit een terras van een cafe/restaurant op behoorlijke hoogte. We gingen er wat drinken. In de avond is het op deze hoogte (2300 meter boven zeeniveau) behoorlijk koud. Maar het uitzicht op het plein is leuk.


DSC00298GuatemalaQuetzaltenango

In de ochtend is het plein zonovergoten, gelijk een stuk warmer.


DSC00299GuatemalaQuetzaltenangoCafeBarista

Aan het plein ligt Café Barista. We zouden na de ochtend vertrekken dus bleven in de buurt van het plein en dronken hier koffie.


DSC00297GuatemalaQuetzaltenangoInterieurCafeBarista

Binnen een heel modern ingericht pand.


DSC00300GuatemalaQuetzaltenangoIndeOchtendWeerVollopZon

Quetzaltenango ligt in de heuvels (vulkanen).


DSC00302GuatemalaQuetzaltenango

Op de foto zie je niet al die verschillende soorten politie en militairen die je steeds maar weer voorbij ziet komen. Met volle bewapening.


DSC00304GuatemalaQuetzaltenango


DSC00306GuatemalaQuetzaltenangoRembrandtFruit01

In een hoek van het plein staan steeds marktkramen. Een heeft wel een heel bijzonder product.


DSC00306GuatemalaQuetzaltenangoRembrandtFruit02MetLeeuw

Appels van het merk Rembrandt. Wat doet die leeuw daar bij? Washington State Apples.


Blijkbaar is Washington State (de staat Washington in de VS)
een hele goede plaats om appels te kweken.
Nooit geweten.


DSC00307GuatemalaQuetzaltenangoIglesiaDelEspirituSantoText

We bekijken de kathedraal nog eens wat beter.


Iglesia del Espiritu Santo

The original Espiritu Santo church, now a cathedral,
was the second church built in Guatemala (1532) bij order
of Monsignor Francisco Marroquin. The baroque style colonial facade that remains today, built at the end of the seventeenth century, was not part of the original structure.
The Franciscan convent that was located adjacent to this building was from the same period.

The convent and church were demolished sometime
between the end of the nineteenth century and
beginning of the twintieth century. Only the church
facade, bell tower, and Virgen del Rosario chapel
were left standing. In March 1905, the parish priest
intervened to halt the demolition of the bell tower,
saying that “..it would be difficult to find an
appropriate location for the bells.” The neoclassical
structure of the present day cathedral, designed by
the architect Alberto Porta, was built in the 1900’s.

Er was hier al een kerk in 1532.
Die is bijna helemaal vernield bij aardbevingen.
Bij de sloop van de kerk is een deel van de gevel, de klokkentoren
en de Virgen del Rosario-kapel blijven staan.
Men wist niet waar anders de klokken in onder te brengen.
Op de plaats van het Franciscaans klooster is de huidige kerk gebouwd.
Alberto Porta is de Italiaanse architect die de kerk ontwierp.

DSC00308GuatemalaQuetzaltenangoIglesiaDelEspirituSanto


DSC00309GuatemalaQuetzaltenangoIglesiaDelEspirituSanto

Wat deze tekeningen precies voorstellen en hoe oud ze zijn, werd me niet duidelijk.


DSC00310GuatemalaQuetzaltenangoBonifaz

Aan het andere eind van het centrale plein lag ons hotel. De gevel is niet groot maar het hotel was dat wel.


DSC00311GuatemalaQuetzaltenango


DSC00312GuatemalaQuetzaltenangoPasajeEnriquez

Dit is een passage, een oude vorm van een winkelcentrum. Er zitten nu vooral veel horeca gelegenheden.


DSC00313GuatemalaQuetzaltenangoPasajeEnriquez

In de avond was het hier helemaal vol: Pasaje Enriquez.


DSC00314GuatemalaQuetzaltenangoPasajeEnriquez


Photo of the Military Headquarters, known as the
Comandanoia de Armas, during the second half
of the nineteenth century.
This buikding was later demolished, in
order to build the Pasaje Enriquez.

Pasaje Enriquez, the first shopping
center in Quetzaltenango, shortly
after its completion.

 

Prior to the construction of Pasaje Enriquez, this was the site of the Casa Real, also known as the Casa de los Corregidores, and, later, the Comandancia de Armas. In 1986, Juan B. Enriquez requested permission from
City Hall to close off the portals in front of his house in order to incorporate stores. Construction began in 1899,
under the direction of the Italian architect Alberto Porta. The engravings were done by the artist Luis Liutti.

DSC00315GuatemalaQuetzaltenangoPasajeEnriquez

Zo kijk je dan weer naar het centrale plein.


DSC00316GuatemalaQuetzaltenangoFelizNavidad

Feliz Navidad op de ruiten van een van de gelegenheden in de passage.


DSC00317GuatemalaQuetzaltenangoBonifazInterieur

In het hotel konden ze er ook wat van. Tijd om naar Chichicastenango te gaan.


Eerder deze week gevonden in de kringloopwinkel

IMG_1825IngeWijdeAJBoerKluchtenEnDramasInDenKunsthandelDerdeDruk1946NederlandseUitgeversmaatschappijNVLeiden

Inge Wijde, pseudoniem van kunsthandelaar A.J. Boer, Kluchten en drama’s in den kunsthandel. Het exemplaar is misschien niet de mooiste die je er van kunt krijgen. Maar ik kocht de drie boeken die ik de afgelopen dagen liet zien voor 2 euro. Het gaat hier om de derde druk uit 1946.


Voor mij was de vraag: wie is die Inge Wijde?
Veel informatie kon ik er niet over vinden behalve dan in een artikel
van Lien Heyting in het NRC:

Lien Heyting, 31 december 1993, NRC:

De meester-vervalser

A.J. Boer, de eigenaar van de Haagse kunsthandelaar Oudt-Holland, waar Eterman voor en na de oorlog zijn doeken exposeerde, heeft op het toneel van de kunstvervalsingen een merkwaardige rol gespeeld. Onder het pseudoniem Inge Wijde publiceerde hij in 1944 het boekje Kluchten en drama’s in de kunsthandel. Hierin beschrijft hij een kunsthandelaar die een stroom vervalsingen onder ogen krijgt. Inge Wijde constateert: ‘De Rembrandtjes, de Frans Halsjes, de B.C. Koekkoeks, de Schelfhouten, de Marissen en Breitners worden verhandeld of het knikkers zijn. Het publiek koopt ze gretig, of ze mooi en echt zijn is een ander verhaal. Voeg daarbij dat een groot deel koopt in de verbeelding zelf te kunnen beoordeelen wat goed of slecht, valsch of echt is, dan begrijpt u dat het een dikke tijd voor de kunstzwendelaars en voor de vaak even gevaarlijke amateurs en gentleman-dealers is.”

 

Aan Ed Gerdes, tijdens de oorlog hoofd van de Afdeling Beeldende Kunsten bij het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten, meldde A.J. Boer in 1944 in een likkerig briefje dat hij zijn boekje geschreven had ‘in het directe belang van cultuurkamer en publiek’. Hij had het niet onder eigen naam gedaan, zo voegde hij hieraan toe, omdat het dan reclame voor zijn eigen firma geweest zou zijn.

 

Probeerde Boer met zijn publicatie op sluwe wijze tegenover de nationaal-socialistische autoriteiten de aandacht af te leiden van zijn eigen handel en wandel, zijn blazoen te zuiveren door zich voor te doen als een handelaar die niet meedeed aan de verlakkerij en deze juist manmoedig aan de kaak stelde? Het zou wel buitengewoon doortrapt zijn geweest.

 

Haagse antiquairs die Aad Boer nog gekend hebben, beschrijven hem als ‘een mannetje dat in schilderijen deed en daar dik zijn geld mee verdiende’. Dat hij in de oorlog handel dreef met de Duitsers staat volgens hen vast: ‘Als je, zoals hij, een open zaak had, kwamen er Duitsers binnen. En die kochten, vooral wanneer je oud-Hollandse kunst kon aanbieden.”

 

De veronderstelling dat A.J. Boer in zijn kunsthandel Oudt-Holland de vervalsingen van Eterman te gelde maakte, ligt voor de hand. Maar hier tasten we in het duister. Er waren talloze mogelijkheden voor Eterman om zijn meesterwerken te slijten. In Den Haag was bijvoorbeeld van enkele veilinghuizen bekend dat ze zich niet bekommerden om de herkomst van de vele oude schilderijen die ineens opdoken.

 

Als Boer wel medeplichtig was aan de verkoop van Etermans namaaksels, dan zou men zelfs kunnen opperen dat het een daad van vaderlandsliefde was om de Duitsers met vervalsingen af te schepen. Als dit zo zou zijn, dan was zijn boekje en het briefje aan cultuurbaas Gerdes dubbel doortrapt.

Op Wikipedia vind je het volgende over Eterman:

Joannes Mathias Diekmann (Den Haag, 18 november 1889 – aldaar, 22 april 1955) was een Nederlands kunstschilder en meestervervalser.

 

Diekmann is niet erg bekend geworden met zijn schilderijen, maar behoorde tot de vriendenkring van Marten Toonder. Marten Toonder besteedde in zijn memoires veel aandacht aan de in mystiek geïnteresseerde schilder. Diekmann was de inspiratie voor de stripfiguur Terpen Tijn in de Bommelsaga.

Diekmann werkte onder het pseudoniem Eterman, maar signeerde zijn schilderijen ook met namen van 17e-eeuwse Hollandse meesters. Hij stond bekend als meestervervalser.

IMG_1826IngeWijdeAJBoerKluchtenEnDramasInDenKunsthandelWDeJongVHFPDHuyBoekhandelMiddelburg

Het boek is origineel verkocht door een boekhandel in Middelburg: W. de Jong, voorheen F.P. d’Huy.


MiddelburgLangeBurgVanafDeMarktNaarDeGroenmarktGeheelRechtsNR26BoekhandelVanD'HuyInBeheerDoorWDeJong

Van die boekhandel vond ik op internet de volgende afbeelding. Het is een ansichtkaart van de Lange Burg in Middelburg met helemaal rechts vooraan op nummer 26 de boekhandel van d’Huy in beheer door W. de Jong.


Op de website van Lukas de Jong staat een ansichtkaart van Middelburg
met daarbij de volgende tekst:

Lange Burg, vanaf de Markt naar de Groenmarkt, geheel rechts nr.26, boekhandel van d’Huy in beheer door W. de Jong, Wal 1. bron: Kees d’Huy

IMG_1827IngeWijdeAJBoerKluchtenEnDramasInDenKunsthandelIllustratiesVanPolDomPhotosVanADingjanDerdeDruk1946NederlandseUitgeversmaatschappijNVLeiden

De titelpagina vermeldt de tekenaar die de mooie illustraties maakte: Pol Dom. De foto’s in het boek zijn van A. Dingjan. De uitgever is Nederlandse Uitgeversmaatschappij N.V., Leiden.


IMG_1828IngeWijdeAJBoerKluchtenEnDramasInDenKunsthandelDeTienGebodenVoorDenKunsthandel

Achter in het boek staan dan nog 10 adviezen van de schrijver: De tien geboden voor den kunstkooper.


1. Bewonder eerst het werk….dan de signatuur.
2. Beter een goede reproductie dan een slecht schilderstuk.
3. Lees over kunst, ga kunst zien en ook gij zult gaan begrijpen.
4. Kunst is altijd goedkoop, rommel steeds te duur.
5. De naam is te vervalschen….een genie nooit.
6. Het goede werk van den kleinen meester is vaak beter dan het slechte van den grooten.
7. Verzamel schilderijen, geen namen.
8. Wees met kunst nooit eenzijdig, waardeer het goede uit alle tijden.
9. De waarde van een kunstwerk is met liefde uit te drukken….niet met cijfers.
10. Een kunstwerk is bestemd voor de eeuwigheid, verzorg het dus als gold het U zelf.

IMG_1830IngeWijdeAJBoerKluchtenEnDramasInDenKunsthandelPetrusVanSchendelTijdgenootNavolger

Aan het eind van het boek staat dan nog een serie voorbeelden van waar het mis gaat in de handel. Ik koos dit voorbeeld met een werk van Petrus van Schendel (rechts) en dat van een tijdgenoot/navolger (links).


Dan moet ik het boek nog lezen!
De tekeningen in het boek zijn heel grappig.
Ik hoop dat de tekst dat ook is.

Georges Rouault

Al eens eerder was er werk van deze kunstenaar te zien
op mijn weblog. Deze week stuitte ik op een tentoonstellingscatalogus
uit 1952 van het Stedelijk Museum Amsterdam.
De tentoonstelling was van 9 mei tot 30 juni 1952.

Een klein boekje met een inleiding, een serie foto’s van werk van
Rouault en een lijst met 91 werken waarvan ik uit ga dat die
te zien waren en een levensbeschrijving.

Ik maakte een keuze uit de zwart/wit foto’s.

01 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 - Cat15 Odalisque OlieOpDoek1907

Georges Rouault, cat. 15, Odalisque, olieverf op doek, 1907.


02 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat22 LesFugitifs Gouache1911

Georges Rouault, cat. 22, Les Fugitifs, Gouache, 1911.


03 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat32 L'apprentiOuvrier OlieOpDoek1952

Georges Rouault, cat. 32, L’apprenti ouvrier (de leerjongen), olieverf op doek, 1952.


04 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat30 Gilles Papier1914-1930

Georges Rouault, cat. 30, Gilles, papier, 1914 – 1930.


05 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat35 LeChristAuxOutragesChristusGesmaadOlieOpDoek1932

Georges Rouault, cat. 35, Le Christ aux outrages of Christus gesmaad, olieverf op doek, 1932. Toen ook al in MOMA.


De doeken zijn echt niet zo zwart/wit als de foto’s tonen.
Dat werd veroorzaakt door financiële beperkingen in 1952.
Dit is de foto van het werk van MOMA:

GeorgesRouaultChristMockedBySoldiers1932MOMA


06 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat38 Crucifixion OlieOpDoek 1938

Georges Rouault, cat. 38, Crucifixion, olieverf op doek, 1938.


07 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat46 TeteDuChrist1937-38

Georges Rouault, cat. 46, Tête du Christ, 1937 – 1938.


08 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat55 LesJugesRechters OlieOpDoek

Georges Rouault, cat. 55, Les Juges of Rechters, olieverf op doek, 1939 – 1948.