Cyprus – Eiland in beweging

‘Eiland in beweging’ is de naam van de tentoonstelling over de
geschiedenis van Cyprus in het RijksMuseum van Oudheden
in Leiden.
Op 9 november was ik in Leiden voor de BoekKunstBeurs en heb
toen in de middag deze tentoonstelling bezocht.
Zoals vaak maakte ik er ook wat foto’s, en nu ik terugkijk
in de catalogus, veel te weinig foto’s.

IMG_1839RMOCyprusBeeldjeTerracotta2000-1750vChr

De periode van bewoning van Cyprus is lang en er zijn dan ook voorwerpen die heel ver terug gaan in de geschiedenis. Dit beeldje met duidelijke trekken van een mens dateert van 2000 – 1750 voor Christus.


IMG_1841RMOCyprusBeeldjeVanEenVrouwMetVogelbekAardewerkazaphani1650-1050vChr

Beeldje van een vrouw met een vogelbek, aardewerk, Kazaphani, 1650 – 1050 voor Christus. Prachtige vorm.


IMG_1843RMOCyprusMengvatKraterMetOctopusAardewerk1300-1200vChrText

IMG_1843RMOCyprusMengvatKraterMetOctopusAardewerk1300-1200vChr

Mengvat of krater met octopus, aardewerk, 1300 – 1200 voor Christus.


IMG_1846RMOCyprusNaaldenEnPriemBeenKhirokitia4000-3000vChr

Kom je net van de BoekKunstBeurs en tref je op de tentoonstelling naalden en een priem aan. Basisgereedschappen voor een boekbinder. Naalden en priem van been, Khirokitia, 4000 – 3000 voor Christus.


IMG_1848RMOCyprusVrouwenportretTerracottaKyra-AyiosGeorgiosRigatos625-600vChr

Vrouwenportret, terracotta, Kyra-Agios Georgios Rigatos, 625 – 600 voor Christus.


IMG_1850RMOCyprusMannenportretGetrimdeHaardrachtEgyptischeGlimlachKalksteen575-550vChr

Mannenportret met getrimde haardracht en een lach om de lippen die aan een Egyptische glimlach doet denken. Kalksteen, 575 – 550 voor Christus.


IMG_1852RMOCyprusMannenportretKransEikenbladPriestervanZeusVraagtekenPerzischeBaardKalksteenAthienou470-460vChr

Mannenportret met een krans van eikenblad rond het hoofd. Daarom zou dit een Priester van Zeus kunnen zijn. De baard is typisch Perzisch. Kalksteen, Athienou, 470 – 460 voor Christus.


IMG_1854RMOCyprusVrouwenportretMeerDanLevensgrootOosterseStijlKalksteenMarchellosVraagtekenOmgevingPalaepaphos550-500vChr

Vrouwenportret (meer dan levensgroot) in oosterse stijl. Kalksteen, Marchellos (?), omgeving Palaepaphos, 550 – 500 voor Christus.


IMG_1856RMOCyprusKrijgersTeVoetWijgeschenkenTerracottaDiverseVindplaatsen600-500vChr

Krijgers te voet (wijgeschenken). Terracotta uit diverse vindplaatsen. 600 – 500 voor Christus.


IMG_1859RMOCyprusRitueleVaasPygos2500-2000vChrLimassolDruivenPersenPloegenDeegKneden

Cyprus, rituele vaas, Pygos, 2500 – 2000 voor Christus. Limassol. Op de vaas zijn scenes te zien die uitbeelden het persen van druiven, ploegen en bijvoorbeeld het kneden van deeg.

IMG_1858RMOCyprusRitueleVaasPygos2500-2000vChrLimassolDruivenPersenPloegenDeegKnedenFragment

Detail met zwaarbeladen ezel en het persen van druiven.


IMG_1861RMOCyprusBeeldVanAphroditeMarmer200-50vChrUitHavenVanPaphos

Beeld van Aphrodite, marmer, 200 – 50 voor Christus, gevonden in de haven van Paphos.


IMG_1863RMOCyprusGehoorndeManOpTroonKalksteen400-200vChr

Gehoornde man op troon. Kalksteen, 400 – 200 voor Christus.


IMG_1866RMOCyprusEuropaOpDestierTerracotta600-475vChr

Europa op de stier, terracotta, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1870RMOCyprusPlankvormigFiguurtjeTerracotta2500-2000vChr

Plankvormig figuurtje, terracotta, 2500 – 2000 voor Christus.


De tentoonstelling heet niet voor niets ‘Eiland in beweging’.
Het toont de ontwikkeling in de tijd maar ook de invloeden
van omliggende landen, die op hun beurt ook voor ‘beweging’ zorgen.
Letterlijk zie je Cyprus op de golven
van de Middellandse Zee meebewegen.
Die golven werken door tot op de dag van vandaag.

IMG_1871RMOCyprusPlankvormigeDubbelfiguurTerracottaDeneia2100-2000vChr

Plankvormige dubbelfiguur, terracotta, Deneia, 2100 – 2000 voor Christus.


IMG_1873RMOCyprusTheatermaskerTerracotta330-100vChr

Theatermasker, terracotta, 330 – 100 voor Christus.


IMG_1876RMOCyprusWijnkanaardewerk600-475vChrLetOpDiePrachtigeGepmetrischeTekening

De foto is misschien niet zo mooi maar deze kan is prachtig. Al die geometrische figuren. Wijnkan, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1878RMOCyprusWijnkanAardewerk1650-1050vChrLetOpDiePrachtigeGepmetrischeTekening

Wijnkan, aardewerk, 1650 – 1050 voor Christus.


IMG_1880RMOCyprusGrafbeeldVanEenJongenMetVogeltjeTerracottaPolisChrysochous400-300vChr

Grafbeeld van een jongen met vogeltje, terracotta, Polis Chrysochous, 400 – 300 voor Christus.


IMG_1882RMOCyprusGrafmonumentVoorEenOverledenVrouwInDeVormVanEenTempelKalksteenMarion450-400vChr

Grafmonument voor een overleden vrouw in de vorm van een tempel, kalksteen, Marion, 450 – 400 voor Christus.


IMG_1884RMOCyprusLeeuwKalksteenTamassos550-500vChr

Cyprus. Leeuw, kalksteen, Tamassos, 550 – 500 voor Christus.


IMG_1886RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur

Schalen, aardewerk met faience, 13e – 15e eeuw. Beweging in glazuur.


IMG_1888RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur


IMG_1889RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur

Op de tentoonstelling werd dit werk en ander aardewerk vergeleken met veel moderner aardewerk van bijvoorbeeld Picasso.


IMG_1890RMOCyprusKanMetGeitEnLotusAardewerk600-475vChr

Kan met geit en lotus, aardewerk, Cypro-archaïsch, circa 8e – 7e eeuw voor Christus.


IMG_1892RMOCyprusKanMetVogelAardewerk600-475vChr

Kan met vogel, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1893RMOCyprusPabloPicassoPlaquetteMetGezichtAardewerk1955-1965

Pablo Picasso, plaquette met gezicht, aardewerk, 1955 – 1965.


IMG_1895RMOCyprus


IMG_1896RMOCyprusPyxisAardewerkBellepaisVounousGraf64Nr138FranseMissieMiddenBronstijdCa1900vChr

Pyxis, aardewerk. Bellepais Vounous, graf 64, nummer 138 (opgegraven door een Franse missie), Midden Bronstijd, circa 1900 voor Christus.


IMG_1897RMOCyprusYvesKleinVenusBleuePigmentOpGips1970TorsoVanAphroditeMarmer2eEeuwNaChr

Duo presentatie:  Torso van Aphrodite, marmer, 2e eeuw na Christus, links en Yves Klein: Venus bleue pigment op gips, 1970, rechts.


IMG_1921Catalogus

Als je meer wilt zien of weten: de tentoonstelling loopt nog een tijd en dit is de catalogus die er bij verschenen is. Ga kijken! De redactie van het boek was in handen van Ruurd Binnert Halbertsma en Despina Pilides.


Gelezen: Middeleeuwse tuinen

AnnemariekeWillemsenRMORijksMuseumVanOudhedenMiddeleeuwseTuinenAardseParadijzenInOostEnwest1200-1600

Annemarieke Willemsen schreef de catalogus voor de RMO-tentoonstelling (Rijksmuseum van Oudheden): Middeleeuwse Tuinen – Aardse paradijzen in Oost en West, 1200 – 1600.


Over de tentoonstelling zlef was hier al te lezen.
Bij het boek hink ik op twee gedachten:
het boek had best wat meer diepgang mogen hebben
aan de andere kant is het een introductie voor een breed publiek
van het idee dat de manier waarop in de middeleeuwen naar
de tuin werd gekeken niet zo anders was in Europa
vergeleken met het oosten.
Veel literaire teksten kom je tegen in het boek en
onderstaande past prima bij wat de tentoonstelling laat zien.

Gij die deze tuin binnen gaat, overdenk wat u zegt en zeg mij daarna of al deze wonderen toevallig of uit de kunst zijn ontstaan.

Opschrift van Giovanni Orsini in de tuinen van Bomarzo, 1547.

Koninginnen van de Nijl

 photo WP_20170325_001DeDagBegonStralend.jpg

Op zaterdagochtend was het stralend weer en maakte ik deze foto op het Kasteelplein in Breda. Bestemming: de tentoonstelling Koninginnen van de Nijl in het Rijksmuseum van Oudheden in leiden.


Het museum is onlangs weer geopend na een her/verbouwing van de tentoonstellingsruimtes
en ze doen dat met een spetterende tentoonstelling over het oude Egypte.
Deze keer een tentoonstelling over de rol en positie van de koninginnen.

Al lopend over de tentoonstelling heb ik af en toe een foto gemaakt
omdat een bepaald beeld me byzonder trok of omdat ik de kans kreeg
op de drukke tentoonstelling een foto te maken.
Een willekeurige keuze dus.

 photo WP_20170325_003ModerneVondstenHeeftMenErOok.jpg

Kort voor de opening van het museum stond ik met zo’n 20 andere bezoekers nog even te wachten en zag ik dat het museum ook hedendaagse artefacten bewaard. De restanten van de fiets ligt geketend aan het hek van het museum.


 photo WP_20170325_004.jpg

Farao Thoetmosis I zit op zijn troon.

 photo WP_20170325_005.jpg

Farao Thoetmosis I zit op zijn troon en draagt het traditionele koningskostuum.
Hij heeft de nemes hoofddoek op met de uraeus-slang.
Hij draagt de shendyt, de koninklijke kilt.
Aan zijn gordel is een stierenstaart bevestigd, als symbool van mannelijkheid.
De troon is versierd met twee ineengestrengelde planten, symbolen voor Opper- en Neder-Egypte.
Onder zijn voeten bevinden zich de Negen Bogen, die symbool staan voor de vijanden van Egypte.
Thoetmosis I was de derde koning van het Nieuwe Rijk en de eerste die grote veroveringstochten ondernam in Azie en het zuiden.
Uit zijn huwelijk met Ahmose, de dochter van Amonhotep I werd de latere koningin Hatsjepsoet geboren.
De naam en de titels van Thoetmosis I lijken over oudere hierogliefen heen gebeiteld te zijn.
Mogelijk was het beeld oorspronkelijk voor een andere koning gemaakt.

Granodioriet, 18e dynastie, regering van Thoetmosis I (ca. 1493 – 1484 v. Chr), uit Karnak, tempel van Amon-Re, Drovetti collectie (1824), Museo Egizio, Turijn, nr. C 1374;004.


 photo WP_20170325_006KoninginKiya.jpg

Koningin Kiya.

 photo WP_20170325_008KoninginKiya.jpg

Koningin Kiya
Een bijvrouw van de farao droeg geen cobra op haar hoofdtooi en haar naam werd nooit in een cartouche (naamring) geschreven.
Dit relief laat Kiya zien, de tweede vrouw van Achnaton.
Het haar is later bijgewerkt om het portret van Meritaton te worden, de oudste dochter van Achnaton en Nefertiti.
Deze bouwsteen komt oorspronkelijk uit Amarna en is hergebruikt in een bouwwerk in Hermopolis.

Kalksteen, 18e dynasty, regering van Amonhotep IV/Achnaton (ca. 1353-1336 v.Chr.), uit Hermopolis, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen, nt. AEIN 1776; 024.


 photo WP_20170325_009Nefertiti.jpg

Koningin Nefertiti.

 photo WP_20170325_010Nefertiti.jpg

Koningin Nefertiti brengt een offer aan Aton

Koningin Nefertiti offert aan de zonnegod Aton.
Blijkbaar had zij de positie om zelfstandig de goden aan te spreken, wat heel uitzonderlijk is.
Doorgaans was deze taak voorbehouden aan de farao.
De bouwsteen komt uit een tempel in Karnak, uit de vroege regeringsjaren van de farao Amonhotep IV (de latere Achnaton).

Zandsteen, pleister, pigmenten, 18e dynastie, regering van Amonhotep IV/Achnaton (ca 1353-1336 v.Chr.), uit Karnak, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen, nr AEIN 1812; 023.


 photo WP_20170325_011SteleVanNachi.jpg

De stele van Nachi.

 photo WP_20170325_012SteleVanNachi.jpg

Stele van Nachi

Dit is een mooi voorbeeld van het vakmanschap van de werklieden uit Deir el-Medina.
De stele is gemaakt voor het graf van de ambachtsman Nachi.
Hij staat bovenaan in aanbidding afgebeeld voor de dodengoden Osiris en Anoebis.
In het middelste register zit hij naast zijn vrouw Nefertari, terwijl hun vier zonen hen dodenoffers brengen.
De oudste zoon draagt het luipaardvel van de dodenpriester.
Onderaan staan nog drie andere zonen en drie dochters met bloemen in hun handen.

Zandsteen, pigmenten, 19e dynastie (ca. 1292-1191 v.Chr.), uit Deir el-Medina, Museo Egizio, Turijn, nr. C. 1586; 162.


 photo WP_20170325_013KoninklijkeElVanAmenemope.jpg

De Koninklijke el van Amenemope.

 photo WP_20170325_013KoninklijkeElVanAmenemopeDetail.jpg

Dezelfde el maar dan meer in detail.

 photo WP_20170325_014KoninklijkeElVanAmenemope.jpg

Koninklijke el van Amenemope

Deze meetlat was van de ambtenaar Amenemope, opzichter van de graanopslag in heel Egypte.
Hij is beschreven met een wijdingstekst aan koning Horemheb.
Deze meetlat geeft de ‘koninklijke el’ weer, van ongeveer 52,5 cm lang.
Hij is onderverdeeld in zeven ‘handpalmen’, van elk vier vingers, en elke vinger is in zestien delen opgedeeld.
De koninklijke meetlat had een palm meer dan de ‘korte el’, die een lengte had van de top van de middelvinger tot de elleboog.

Hout, witte pasta, 18e dynastie, regering van Horemheb (ca. 1319-1292 v. Chr.), herkomst onbekend, verworven voor 1888, Museo Egizio, Turijn, nr. C. 6347; 200.


 photo WP_20170325_015SchaalmodelGrafVanNefertariGemaaktDoorFrancescoBalleriniInOpdrachtVanErnestoSchiaparelli.jpg

Schaalmodel van het graf van Nefertari, gemaakt door Francesco Ballerini in opdracht van Ernesto Schiaparelli.


 photo WP_20170325_016DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet.

 photo WP_20170325_017DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet

Sechmet was de partnergodin van Ptah in Memphis, de godin is met name bekend uit Thebe, omdat daar honderden beelden van haar waren opgesteld tijdens de regering van Amonhotep III.
Zowel in de tempel van de godin Moet in Karnak, waar de beelden in de tentoonstelling vandaan komen, als in de dodentempel van Amonhotep III bij de Memmonkolossen (Luxor) stonden beelden voor elke dag van het jaar.
Met deze beelden werd een ritueel uitgevoerd, waardoor de godin gekalmeerd werd ter bescherming van Egypte.
Dit beeld lijkt veel op het andere en het is eveneens onbeschreven.
Toch was ieder beeld uniek en de weergave van een specifiek en onderscheidend aspect van de godin.

Granodioriet, 18e dynastie, regering van Amonhotep III (ca. 1390-1353 v. Vhr.), uit Karnak, Drovetti collectie (1824), Museo Egizio, nr. C. 0262; 001.


 photo WP_20170325_018DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet.

 photo WP_20170325_019DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet

De godin Sechmet had tegengestelde eigenschappen.
Zij was de godin van de geneeskunst, maar werd ook gezien als de brenger van ziektes en epidemieen.
Haar naam betekent ‘de machtige’.
Zij was de dochter van de zonnegod Ra en draagt daarom vaan een zonneschijf met een uraeus (cobra) als kroon op haar hoofd.
Dit beeld is helaas niet beschreven en het is misschien niet voltooid.
In haar handen houdt Sechmet de gebruikelijke attributen van godinnen: de papyrusstaf en de anch, het hieroglief voor leven.

Granodioriet, 18e dynastie, regering van Amonhotep III (ca. 1390-1353 v. Vhr.), uit Karnak, Drovetti collectie (1824), Museo Egizio, nr. C. 0260; 353.


 photo WP_20170325_020VasteCollectieBeeldVanEenSchrijverCa2400VChrGrijsGranietSakkara.jpg

Dit Beeld van een schrijver is geen onderdeel van de tentoonstelling ‘Koninginnen van de Nijl’. Het is een voorwerp uit de vaste opstelling van het museum en een van de vele topstukken. Het is uit circa 2400 voor Christus en is gemnaakt uit grijs graniet en afkomstig uit Sakkara.


In het museum kocht ik een paar boeken, zoals:

 photo WP_20170326_001OlafEKaperKoninginnenVanDeNilIinVertaling.jpg

Olaf E Kaper, Koninginnen van de Nijl in vertaling. Dit boek geeft een groot aantal vertalingen van teksten die op de tentoonstelling te zien zijn.


 photo WP_20170326_002koninginnenVanDeNijl.jpg

Koninginnen van de Nijl. Een soort van catalogus. Het vertelt verhalen over de koninginnen aan de hand van voorwerpen op de tentoonstelling.


 photo WP_20170326_003RMO100Topstukken.jpg

De 100 topstukken van het Rijksmuseum van Oudheden is al uit 2009 maar heeft niets aan actualiteit verloren. Het was schitterend om te lezen. Een aanrader.


Het werd een lange zaterdag met een fantastische tentoonstelling.
Het is al weer lang geleden dat ik een tentoonstelling
van dergelijke kwaliteit over Egypte gezien heb.

London 1988. De steen van Rosetta.

 photo 095SteenVanRosettaBritischMuseum.jpg

De steen van Rosetta. Gezien in het British Museum in London. Sleutel tot het vertalen van de Egyptische hierogliefen.


Wikipedia:

De steen is een donkere granieten steen (van 112 bij 76 cm)
die in juli 1799 in Egypte door Franse genietroepen werd ontdekt bij werkzaamheden aan het fort St. Julien (nu Quaitbay) bij de Egyptische plaats Rosetta (nu El Rashid).

 

De steen is een tweetalige tekst, geschreven in drie verschillende schriften. Op de steen staat één tekst, geschreven op drie verschillende manieren:
= in het Egyptisch door middel van Egyptische hiërogliefen
= in het Egyptisch door middel van het demotisch schrift
= en in het Grieks alfabet.

 

De tekst op de steen is een dankbetuiging van de priesters van Memphis aan koning Ptolemaeus V Epiphanes.
De tekst is gedateerd op 27 maart van het jaar 196 v.C.
Er zijn nog twee andere decreten gevonden, het decreet van Canopus (1866) en het decreet van Memphis (1902).
Ook deze decreten waren tweetalig en in drie schriften en
gaven daarmee verdere informatie over het demotisch
en hiëroglyfisch schrift en de Egyptische taal.

 

De steen van Rosetta kan worden bezichtigd in het British Museum in Londen, waar hij al sinds 1802 wordt bewaard.
In Figeac, de geboorteplaats van Champollion, bevindt zich een kopie van de Steen van Rosetta evenals in het fort waar de steen in 1799 is gevonden.
In Nederland is een kopie te vinden in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en in het Allard Pierson Museum in Amsterdam.


 photo 095SteenVanRosettaBritischMuseumDetail.jpg

Details van de steen met de drie schriften.