Een avontuur uit Guatemala: de Leiden plate

Dit is weer zo’n avontuur dat ik graag meemaak.
Het avontuur begon 19/12/2018 toen we aankwamen in Guatemala City.
Vervolgens bezochten we Tikal op 04/01/2019 (Parque Nacional Tikal).
Op zich een avontuur maar het was pas afgelopen donderdag
toen ik door kreeg waar dit verhaal om ging.

Op 4 januari bezochten we in de ochtend en rond
het middaguur de tempels en de acropolis van Tikal.
Na afloop bezocht ik daar de twee musea.

Het ene museum toont reproducties van de stelae en het ander
is niet echt een museum. Het is het laboratorium dat door
de archeologen wordt gebruikt.
Daar is een hal met een aantal voorwerpen.
Bij een van die voorwerpen ligt deze tekst:

DSC01205CopyDonatedByThePeopleOfHollandToThePeopleOfGuatemala

Kopie geschonken door de inwoners van Nederland aan de inwoners van Guatemala.


Dit is de tekst (let op er zitten wat fouten in de vertaling)

The place de Leiden is known since 1864, when it started to form part of the collection of the National Mueseum of Antiquities in Leiden, Holland.
It was found near to Puerto Barrios, Guatemala, by the German engineer J. V. van Brann.
It represents a scene of a noble keeping a holding a bar of power in form of a snake with two heads, from which emerge two gods- K’ihnich, the sun god and K’awiil, the god of real power and wealth.
From his belt emerge two bodies, most probably ancestors and the real bar presents a crowned jaguar with the name “God Fool”, whose attribute is the power of the Mayan noble class.
The governor is standing above the back of a captive from the war with both hands handcuffed.

 

The difference of scale between the governor and the captive is often represented in Mayan art as the sign of hierarchy and other people represented in a scene.

Een gift van Nederland aan Guatemala?
Wat is dat dan wel.

DSC01206NobleKeepingABarOfPowerPuertoBarriosGuatemalaJVVanBrannEarlyClassic250-550AD

Dit is het voorwerp. Dit is een kopie van iets dat wij in Nederland hebben. Dit voorwerp heet dus de ‘Leiden plate’. Niet de ‘Leiden place’ uit bovenstaande tekst. Verder bleek al gauw dat het voorwerp niet in de collectie is van de ‘National Mueseum of Antiquities in Leiden’. Wij kennen dat als het Rijksmuseum van Oudheden. Het voorwerp is onderdeel van de collectie van het Museum Volkenkunde. Hrt lijkt erop dat de ‘vinder’ niet de ‘German engineer J. V. van Brann’ was maar de ‘Nederlandse ingenieur Van Braam’ (de initialen zijn mij niet duidelijk).


DSC01207NobleKeepingABarOfPowerPuertoBarriosGuatemalaJVVanBrannEarlyClassic250-550ADMisschienAchterkant

Dit is de achterkant van de hanger.


DSC01208NobleKeepingABarOfPowerPuertoBarriosGuatemalaJVVanBrannEarlyClassic250-550ADTextReproductie

Dit was een soort van transcript van de hiërogliefen op de achterkant die naast de kopie lag.


Ik ging op zoek naar een foto van het origineel.
Het Museum Volkenkunde heeft er een maar die moet je kopen.
Beetje ouderwetse manier van doen.
Maar daardoor ging ik op internet zoeken en kwam nog wat
interessante dingen tegen.

Dit is de informatie bij het voorwerp in Leiden:

De ‘Leiden Plate’ is een hanger die in 1864 werd gevonden tijdens het graven van een kanaal in Guatemala.
Het object is wereldberoemd vanwege de datum die erop is gegraveerd, decennia lang de vroegste datering die uit de Maya tijdrekening bekend was.
In Guatemala staat de Leiden Plate op het bankbiljet van één quetzal afgebeeld.

 

De gliefentekst luidt: “Na de periode bestaande uit 8 baktuns, 14 katuns, 3 tuns 1 uinal en 12 kins, op dag 1 Eb, toen de vijfde Heer van de Nacht heerste en de maand Yaxkin begon, werd Balam-Ahau-Chan als heerser geïnstalleerd.”
Hiermee werd de troonsbestijging van Balam-Ahau-Chan gememoreerd, die plaatsvond op vrijdag 17 september 320.
Op de andere zijde staat Balam-Ahau-Chan afgebeeld met waardigheidstekens, zoals de dubbelhoofdige slangenstaf.
De heerser staat op een overwonnen vijand, die met gebonden handen op de grond ligt.
Het sieraad is zelf ook een statussymbool, zoals Balam-Ahau-Chan toont door aan zijn ceintuur drie ‘Leiden Plates’ te dragen.

Het nummer van dit voorwerp in de collectie is: RV-1403-1193.

Deze tekst roept ook weer vragen op:
‘Het sieraad is zelf ook een statussymbool, zoals Balam-Ahau-Chan
toont door aan zijn ceintuur drie ‘Leiden Plates’ te dragen’.
Op Pinterest heb ik één foto gevonden van het voorwerp.
Misschien is dit zelfs wel de foto van het museum.
Maar die drie hangers zie ik niet.

LeidenPlatePinterestKaal

Dit is een foto van de echte ‘Leiden plate’. Dit soort afbeeldingen zijn voor mij moeilijk te ‘lezen’. Dat heeft vast te maken met mijn beperkte kennis. De kleurverschillen in de natuursteen helpen ook niet. Maar daarom was ik blij met de tekst op Wikipedia en de literatuurverwijzingen.


Op Pinterest stond ongeveer de volgende tekst:

Dit is een hanger gemaakt van jadeïet.
Hij werd in 1864 in Guatemala gevonden door de Nederlandse ingenieur J.A. van Braam.
Bij graafwerkzaamheden in de buurt van Puerto Barrios stuitte hij daar bij het verwijderen van een grafheuvel op enkele Maya voorwerpen.
De Leiden Plate is bekend omdat de datum die in de tekst voorkomt, lange tijd de oudst bekende Mayadatering was.
De troonsbestijging van de Maya vorst Balam-Ahau-Chan, wordt hier herdacht.
In onze tijdrekening komt de datum overeen met vrijdag 17 september 320 na Christus.

De afbeelding is dus een man die rijk versierd is.
Hij heeft een teken van macht in zijn handen,
een dubbelhoofdige slangenstaf en hij vertrapt een
gebonden, overwonnen krijger.
Wat helpt is dat er tekeningen gemaakt zijn van de afbeeldingen.

LeidenPlateFamsiResources

Dit is de voorkant volgens een tekening van de website van het Famsi. Een organisatie die ik verder niet ken.


LeidenPlateFamsiResourcesAchterzijde

De achterkant.


Famsi Resources

The Foundation (FAMSI) was created in 1993 to foster increased understanding of ancient Mesoamerican cultures.
The Foundation aims to assist and promote qualified scholars who might otherwise be unable to undertake or complete their programs of research and synthesis.
Projects in the following disciplines are urged to apply: anthropology, archaeology, art history, epigraphy, ethnography, ethnohistory, linguistics, and related fields.

LeidenPlateAnalysisFamsiResourcesDetail

Maar deze tekening helpt mij het meest. Ook van de Famsi Resources. Dit is een detail van een tekening met links de afgebeelde persoon met, interessant, de manier waarop hij zijn handen houdt. Rechts boven zie je dan de dubbelhoofdige slangenstaf.


De details van de tekening heb ik nog eens gecombineerd met de
foto van de ‘Leiden plate’. Met wit heb ik het gezicht van
de man ingekleurd, met bruin zijn handen en met geel de
dubbelhoofdige slangenstaf.

LeidenPlatePinterestGezichtWitHandenRoodbruinEnAtlatlGeel

De drie gele delen vormen samen 1 voorwerp (de ‘ogen’ heb ik niet ingekleurd). Maar de man houdt het voorwerp achter zijn armen en handen,  tegen zijn lijf geklemd. Aan de polsen draagt hij een sieraad dat ik bruin had kunnen inkleuren maar dat ik gelaten heb zoals het voorwerp is.


Er is een Engelstalige Wikipedia-pagina over
de Leiden plate. Ik heb de verwijzingen proberen te volgen.
Soms, bij artikelen in kranten of bladen lukt dat.
Meer academische teksten zitten helaas achter een betaalmuur.
Dat is jammer want het voorwerp wat ik in Tikal zag is een
gift. Volgens de tekst op Wikipedia is dat een gebruik dat
vaker voorkomt. De tekst waar de anekdote vandaag komt
is een boek dat je kunt lezen mits je lid wordt van de
website. Beetje te duur voor een anekdote.
Maar goed op Wikipedia kun je het volgende lezen:

Intro
The Leyden plaque, sometimes called Leiden plate or Leiden plaque, is a jadeite belt plate from the early classic period of the Maya civilization. Although the plate was found on the Caribbean coast of Guatemala, it may have been made in Tikal. The plate is now in the National Museum of Ethnology in Leiden, Netherlands, hence its official name.[1][2][3] It is one of the oldest Maya objects using the Mesoamerican Long Count calendar.

 

History
The plate was discovered by chance by a Dutch engineer, S.A. van Braam, in 1834.
He was part of a team employed by a lumber company to dig a canal near Puerto Barrios in Guatemala, in the lower Motagua Valley.
The team accidentally knocked down what looked like an ancient Central-American funeral mound.
There he found many objects in bronze and in jadeite, the little jade plate amongst them.
The plate was brought back to the Netherlands in 1864 and was gifted to the National Museum of Ethnology.

The first scientific description of the plate was made by Leeman in 1877, and many others followed, notably Holden in 1880 and Valentine in 1881, who started deciphering the inscriptions.
A lot of ground work on the dating of the plate was done in 1938 by Frances and Sylvanus Morley.
Their study remains one of the more conclusive made on the plate.

The date on the plate was used to study time and calendar in the Maya world, and the plate remains one of the earliest examples of the usage of a cyclical calendar in the Central-American world.
It is remarkable for being the oldest known usage of a Maya ordinal zero, which symbol (graphically derived from the drawing of a sitting man, typically representing a king’s crowning) appears two times, one to form the date “0 Yaxkin” from the first day of the seventh month of the festive year in Haab’ calendar, and one to denote the Moon-Bird king accessing its throne on the other side of the plaque.

 

Description
The plaque is a small rectangular object of pale green jadeite measuring 21.7 by 8.6 centimeters.
Its faces are carved with both drawings and glyphs.
A hole at its top hints that it was used as a pendant, probably as a waist plate.
While it was found far from its possible original location of Tikal in a post-classic archeological context, it dates from the Early Classic era.
It poses as an example of precious object preserved and used several centuries after its making, which is common in Mesoamerica.

The front face has a picture of a richly-dressed man.
His head and the lower part of his body are seen from profile, but his breast is turned toward the front, with the feet placed one behind the other.
It represents a victorious lord, possibly an otherwise-unknown ruler of Tikal, wearing six celts and some trophy heads around his waist, standing with bound captives he vanquished.
He also carries an atlatl, or two head serpent, in his hand.
The serpents have a human head in their mouth, a characteristic feature of the Sun God.
The posterior face is engraved with an inscription bearing traces of cinnabar, documenting the crowning of a king on 15 September 320 (Gregorian) in Long Count calendar.
The other face of the plate bears some glyphs giving one of the earliest registered dates of the Maya Classic period.
These inscriptions are composed of fifteen glyphs neatly carved in one column.
The date written is 8.14.3.1.12 1 Eb 0 Yaxk’in (15 September 320 A.D. using the Goodman-Martinez-Thompson correlation).
The plate probably represents the accession of a ruler.
This accession may have happened at the Moon-Zero-Bird Place and involved a ruler named Way Ko? Chanal Chak Wak.
The motif of the ascension of a ruler depicted on the Leiden Plate isn’t uncommon at all, and similar carvings are found on stelae and other celts around the Maya world.

For a long time authors considered “Moon-Zero-Bird”, to be the name of the king (despite carrying the NAL-“place” affix) and one of the first kings of the Tikal dynasty.
This interpretation is contested in recent publications: though the plaque may be tied with Tikal, there is no hard evidence of this, and “Moon-Zero-Bird” does not appear in Tikal dynastic listings.
It does, however, appear as a place name associated with creation and the Maize god at Tikal on Stela 31.

 

The Leyden plaque today
The Leyden plaque is now displayed in the Central-American gallery of the National Museum of Ethnology in Leiden, the Netherlands.
It is the most recognisable object of the museum collection, with replicas gifted to museum, politicians and organisations around the world.
Its image is also featured on the one quetzal bank note, the Guatemalan currency unit, after it was chosen as one of the national symbols of Guatemala in 2006.

 

Controversies remains regarding the return of the original Leiden plate in Guatemalan soil.
During a Maya exhibition in the Kimberley Museum in Texas in 1986, the National Museum of Ethnology of Leiden asked for a Declaration of Immunity From Public Seizure in order to protect the plate from being seized by a third party.

Op Wikipedia wordt een tekst genoemd van Frances and Sylvanus Morley.
Van hun kon ik een artikel vinden ( LeydenPlateMorley) dat erg interessant is.

Anderhalve meter cultuur

Heel graag zou ik weer naar een tentoonstelling willen.
Misschien wel naar ‘Textiel uit Egypte’, onderstaande foto van een
tweet kondigt die tentoonstelling aan.

TweetDanielSolimanRMOTextielUitEgypte

Daniel Soliman van het RMO (Rijksmuseum van Oudheden in Leiden) toont trots de opbouw van de nieuwe tentoonstelling die in volle gang is. Er is echter een probleem.


Ik ken niet de details van deze tentoonstelling.
Laat staan dat ik weet hoe de inrichting er uit gaat zien.
Maar ik ken de ruimte in het RMO wel.
De tentoonstellingsruimte van de tijdelijke tentoonstellingen
in bij uitstek geschikt om ingericht te worden op de
‘Anderhalve meter cultuur’.

Probleem bij de meeste musea is dat de tentoonstellingen
opgebouwd zijn rond zalen.
Je loopt dan van zaal naar zaal, kris kras, je eigen route zoekend,
individueel maar samen, met vaak tientallen andere bezoekers.
Hele drommen voor ieder schilderij of voorwerp.
Denk toptentoonstellingen Rijksmuseum in Amsterdam.
Dat kan nu even niet.

Bij het RMO is dat niet anders maar daar liggen wel kansen:
de looproute van de tentoonstelling is:
uit de lift rechts naar de ingang van de tentoonstelling en
dan links en links en links en links tot je terug bij het begin bent.
Okay, de werkelijkheid is misschien iets ingewikkelder maar
dit klopt in grote lijnen wel.
Tot nu toe kon je de tentoonstelling ook in omgekeerde
volgorde bekijken als je dat wil.

Dan staan de voorwerpen eigenlijk grofweg links tegen de muur,
rechts tegen de muur en in het midden vaak in vitrines.
Vitrines weg, is dus meer ruimte voor de bezoeker.

Door de hoeken in het ‘parcours’, de natuurlijke begrenzing van de
originele kamers waar de tentoonstelling wordt opgesteld
en de geringe afmetingen van ieder ‘compartiment’,
kun je een route door de tentoonstelling maken (éénrichtingsverkeer)
waarbij mensen op een redelijk natuurlijke manier,
allemaal in dezelfde richting lopend,
in kleine groepjes van 1 of 2 of per familie,
van ‘compartiment’ naar ‘compartiment’ lopen.

Daarbij moeten ze er voor zorgen of moeten er voorzieningen komen,
dat men pas een nieuw compartiment kan betreden
als dat verlaten is door de vorige bezoeker(s).

Waarschijnlijk moet dat dan met een gereduceerd aantal voorwerpen.

Ideaal is het niet, maar nu kunnen we niets zien.

Op twitter heb ik gevraagd of de tentoonstelling
‘1,5 meter-proof’ was. Nog geen reactie gehad.

Het boek bij de tentoonstelling lijkt me interessant.

Cyprus – Eiland in beweging

‘Eiland in beweging’ is de naam van de tentoonstelling over de
geschiedenis van Cyprus in het RijksMuseum van Oudheden
in Leiden.
Op 9 november was ik in Leiden voor de BoekKunstBeurs en heb
toen in de middag deze tentoonstelling bezocht.
Zoals vaak maakte ik er ook wat foto’s, en nu ik terugkijk
in de catalogus, veel te weinig foto’s.

IMG_1839RMOCyprusBeeldjeTerracotta2000-1750vChr

De periode van bewoning van Cyprus is lang en er zijn dan ook voorwerpen die heel ver terug gaan in de geschiedenis. Dit beeldje met duidelijke trekken van een mens dateert van 2000 – 1750 voor Christus.


IMG_1841RMOCyprusBeeldjeVanEenVrouwMetVogelbekAardewerkazaphani1650-1050vChr

Beeldje van een vrouw met een vogelbek, aardewerk, Kazaphani, 1650 – 1050 voor Christus. Prachtige vorm.


IMG_1843RMOCyprusMengvatKraterMetOctopusAardewerk1300-1200vChrText

IMG_1843RMOCyprusMengvatKraterMetOctopusAardewerk1300-1200vChr

Mengvat of krater met octopus, aardewerk, 1300 – 1200 voor Christus.


IMG_1846RMOCyprusNaaldenEnPriemBeenKhirokitia4000-3000vChr

Kom je net van de BoekKunstBeurs en tref je op de tentoonstelling naalden en een priem aan. Basisgereedschappen voor een boekbinder. Naalden en priem van been, Khirokitia, 4000 – 3000 voor Christus.


IMG_1848RMOCyprusVrouwenportretTerracottaKyra-AyiosGeorgiosRigatos625-600vChr

Vrouwenportret, terracotta, Kyra-Agios Georgios Rigatos, 625 – 600 voor Christus.


IMG_1850RMOCyprusMannenportretGetrimdeHaardrachtEgyptischeGlimlachKalksteen575-550vChr

Mannenportret met getrimde haardracht en een lach om de lippen die aan een Egyptische glimlach doet denken. Kalksteen, 575 – 550 voor Christus.


IMG_1852RMOCyprusMannenportretKransEikenbladPriestervanZeusVraagtekenPerzischeBaardKalksteenAthienou470-460vChr

Mannenportret met een krans van eikenblad rond het hoofd. Daarom zou dit een Priester van Zeus kunnen zijn. De baard is typisch Perzisch. Kalksteen, Athienou, 470 – 460 voor Christus.


IMG_1854RMOCyprusVrouwenportretMeerDanLevensgrootOosterseStijlKalksteenMarchellosVraagtekenOmgevingPalaepaphos550-500vChr

Vrouwenportret (meer dan levensgroot) in oosterse stijl. Kalksteen, Marchellos (?), omgeving Palaepaphos, 550 – 500 voor Christus.


IMG_1856RMOCyprusKrijgersTeVoetWijgeschenkenTerracottaDiverseVindplaatsen600-500vChr

Krijgers te voet (wijgeschenken). Terracotta uit diverse vindplaatsen. 600 – 500 voor Christus.


IMG_1859RMOCyprusRitueleVaasPygos2500-2000vChrLimassolDruivenPersenPloegenDeegKneden

Cyprus, rituele vaas, Pygos, 2500 – 2000 voor Christus. Limassol. Op de vaas zijn scenes te zien die uitbeelden het persen van druiven, ploegen en bijvoorbeeld het kneden van deeg.

IMG_1858RMOCyprusRitueleVaasPygos2500-2000vChrLimassolDruivenPersenPloegenDeegKnedenFragment

Detail met zwaarbeladen ezel en het persen van druiven.


IMG_1861RMOCyprusBeeldVanAphroditeMarmer200-50vChrUitHavenVanPaphos

Beeld van Aphrodite, marmer, 200 – 50 voor Christus, gevonden in de haven van Paphos.


IMG_1863RMOCyprusGehoorndeManOpTroonKalksteen400-200vChr

Gehoornde man op troon. Kalksteen, 400 – 200 voor Christus.


IMG_1866RMOCyprusEuropaOpDestierTerracotta600-475vChr

Europa op de stier, terracotta, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1870RMOCyprusPlankvormigFiguurtjeTerracotta2500-2000vChr

Plankvormig figuurtje, terracotta, 2500 – 2000 voor Christus.


De tentoonstelling heet niet voor niets ‘Eiland in beweging’.
Het toont de ontwikkeling in de tijd maar ook de invloeden
van omliggende landen, die op hun beurt ook voor ‘beweging’ zorgen.
Letterlijk zie je Cyprus op de golven
van de Middellandse Zee meebewegen.
Die golven werken door tot op de dag van vandaag.

IMG_1871RMOCyprusPlankvormigeDubbelfiguurTerracottaDeneia2100-2000vChr

Plankvormige dubbelfiguur, terracotta, Deneia, 2100 – 2000 voor Christus.


IMG_1873RMOCyprusTheatermaskerTerracotta330-100vChr

Theatermasker, terracotta, 330 – 100 voor Christus.


IMG_1876RMOCyprusWijnkanaardewerk600-475vChrLetOpDiePrachtigeGepmetrischeTekening

De foto is misschien niet zo mooi maar deze kan is prachtig. Al die geometrische figuren. Wijnkan, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1878RMOCyprusWijnkanAardewerk1650-1050vChrLetOpDiePrachtigeGepmetrischeTekening

Wijnkan, aardewerk, 1650 – 1050 voor Christus.


IMG_1880RMOCyprusGrafbeeldVanEenJongenMetVogeltjeTerracottaPolisChrysochous400-300vChr

Grafbeeld van een jongen met vogeltje, terracotta, Polis Chrysochous, 400 – 300 voor Christus.


IMG_1882RMOCyprusGrafmonumentVoorEenOverledenVrouwInDeVormVanEenTempelKalksteenMarion450-400vChr

Grafmonument voor een overleden vrouw in de vorm van een tempel, kalksteen, Marion, 450 – 400 voor Christus.


IMG_1884RMOCyprusLeeuwKalksteenTamassos550-500vChr

Cyprus. Leeuw, kalksteen, Tamassos, 550 – 500 voor Christus.


IMG_1886RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur

Schalen, aardewerk met faience, 13e – 15e eeuw. Beweging in glazuur.


IMG_1888RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur


IMG_1889RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur

Op de tentoonstelling werd dit werk en ander aardewerk vergeleken met veel moderner aardewerk van bijvoorbeeld Picasso.


IMG_1890RMOCyprusKanMetGeitEnLotusAardewerk600-475vChr

Kan met geit en lotus, aardewerk, Cypro-archaïsch, circa 8e – 7e eeuw voor Christus.


IMG_1892RMOCyprusKanMetVogelAardewerk600-475vChr

Kan met vogel, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1893RMOCyprusPabloPicassoPlaquetteMetGezichtAardewerk1955-1965

Pablo Picasso, plaquette met gezicht, aardewerk, 1955 – 1965.


IMG_1895RMOCyprus


IMG_1896RMOCyprusPyxisAardewerkBellepaisVounousGraf64Nr138FranseMissieMiddenBronstijdCa1900vChr

Pyxis, aardewerk. Bellepais Vounous, graf 64, nummer 138 (opgegraven door een Franse missie), Midden Bronstijd, circa 1900 voor Christus.


IMG_1897RMOCyprusYvesKleinVenusBleuePigmentOpGips1970TorsoVanAphroditeMarmer2eEeuwNaChr

Duo presentatie:  Torso van Aphrodite, marmer, 2e eeuw na Christus, links en Yves Klein: Venus bleue pigment op gips, 1970, rechts.


IMG_1921Catalogus

Als je meer wilt zien of weten: de tentoonstelling loopt nog een tijd en dit is de catalogus die er bij verschenen is. Ga kijken! De redactie van het boek was in handen van Ruurd Binnert Halbertsma en Despina Pilides.


Gelezen: Middeleeuwse tuinen

AnnemariekeWillemsenRMORijksMuseumVanOudhedenMiddeleeuwseTuinenAardseParadijzenInOostEnwest1200-1600

Annemarieke Willemsen schreef de catalogus voor de RMO-tentoonstelling (Rijksmuseum van Oudheden): Middeleeuwse Tuinen – Aardse paradijzen in Oost en West, 1200 – 1600.


Over de tentoonstelling zlef was hier al te lezen.
Bij het boek hink ik op twee gedachten:
het boek had best wat meer diepgang mogen hebben
aan de andere kant is het een introductie voor een breed publiek
van het idee dat de manier waarop in de middeleeuwen naar
de tuin werd gekeken niet zo anders was in Europa
vergeleken met het oosten.
Veel literaire teksten kom je tegen in het boek en
onderstaande past prima bij wat de tentoonstelling laat zien.

Gij die deze tuin binnen gaat, overdenk wat u zegt en zeg mij daarna of al deze wonderen toevallig of uit de kunst zijn ontstaan.

Opschrift van Giovanni Orsini in de tuinen van Bomarzo, 1547.

Koninginnen van de Nijl

 photo WP_20170325_001DeDagBegonStralend.jpg

Op zaterdagochtend was het stralend weer en maakte ik deze foto op het Kasteelplein in Breda. Bestemming: de tentoonstelling Koninginnen van de Nijl in het Rijksmuseum van Oudheden in leiden.


Het museum is onlangs weer geopend na een her/verbouwing van de tentoonstellingsruimtes
en ze doen dat met een spetterende tentoonstelling over het oude Egypte.
Deze keer een tentoonstelling over de rol en positie van de koninginnen.

Al lopend over de tentoonstelling heb ik af en toe een foto gemaakt
omdat een bepaald beeld me byzonder trok of omdat ik de kans kreeg
op de drukke tentoonstelling een foto te maken.
Een willekeurige keuze dus.

 photo WP_20170325_003ModerneVondstenHeeftMenErOok.jpg

Kort voor de opening van het museum stond ik met zo’n 20 andere bezoekers nog even te wachten en zag ik dat het museum ook hedendaagse artefacten bewaard. De restanten van de fiets ligt geketend aan het hek van het museum.


 photo WP_20170325_004.jpg

Farao Thoetmosis I zit op zijn troon.

 photo WP_20170325_005.jpg

Farao Thoetmosis I zit op zijn troon en draagt het traditionele koningskostuum.
Hij heeft de nemes hoofddoek op met de uraeus-slang.
Hij draagt de shendyt, de koninklijke kilt.
Aan zijn gordel is een stierenstaart bevestigd, als symbool van mannelijkheid.
De troon is versierd met twee ineengestrengelde planten, symbolen voor Opper- en Neder-Egypte.
Onder zijn voeten bevinden zich de Negen Bogen, die symbool staan voor de vijanden van Egypte.
Thoetmosis I was de derde koning van het Nieuwe Rijk en de eerste die grote veroveringstochten ondernam in Azie en het zuiden.
Uit zijn huwelijk met Ahmose, de dochter van Amonhotep I werd de latere koningin Hatsjepsoet geboren.
De naam en de titels van Thoetmosis I lijken over oudere hierogliefen heen gebeiteld te zijn.
Mogelijk was het beeld oorspronkelijk voor een andere koning gemaakt.

Granodioriet, 18e dynastie, regering van Thoetmosis I (ca. 1493 – 1484 v. Chr), uit Karnak, tempel van Amon-Re, Drovetti collectie (1824), Museo Egizio, Turijn, nr. C 1374;004.


 photo WP_20170325_006KoninginKiya.jpg

Koningin Kiya.

 photo WP_20170325_008KoninginKiya.jpg

Koningin Kiya
Een bijvrouw van de farao droeg geen cobra op haar hoofdtooi en haar naam werd nooit in een cartouche (naamring) geschreven.
Dit relief laat Kiya zien, de tweede vrouw van Achnaton.
Het haar is later bijgewerkt om het portret van Meritaton te worden, de oudste dochter van Achnaton en Nefertiti.
Deze bouwsteen komt oorspronkelijk uit Amarna en is hergebruikt in een bouwwerk in Hermopolis.

Kalksteen, 18e dynasty, regering van Amonhotep IV/Achnaton (ca. 1353-1336 v.Chr.), uit Hermopolis, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen, nt. AEIN 1776; 024.


 photo WP_20170325_009Nefertiti.jpg

Koningin Nefertiti.

 photo WP_20170325_010Nefertiti.jpg

Koningin Nefertiti brengt een offer aan Aton

Koningin Nefertiti offert aan de zonnegod Aton.
Blijkbaar had zij de positie om zelfstandig de goden aan te spreken, wat heel uitzonderlijk is.
Doorgaans was deze taak voorbehouden aan de farao.
De bouwsteen komt uit een tempel in Karnak, uit de vroege regeringsjaren van de farao Amonhotep IV (de latere Achnaton).

Zandsteen, pleister, pigmenten, 18e dynastie, regering van Amonhotep IV/Achnaton (ca 1353-1336 v.Chr.), uit Karnak, Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen, nr AEIN 1812; 023.


 photo WP_20170325_011SteleVanNachi.jpg

De stele van Nachi.

 photo WP_20170325_012SteleVanNachi.jpg

Stele van Nachi

Dit is een mooi voorbeeld van het vakmanschap van de werklieden uit Deir el-Medina.
De stele is gemaakt voor het graf van de ambachtsman Nachi.
Hij staat bovenaan in aanbidding afgebeeld voor de dodengoden Osiris en Anoebis.
In het middelste register zit hij naast zijn vrouw Nefertari, terwijl hun vier zonen hen dodenoffers brengen.
De oudste zoon draagt het luipaardvel van de dodenpriester.
Onderaan staan nog drie andere zonen en drie dochters met bloemen in hun handen.

Zandsteen, pigmenten, 19e dynastie (ca. 1292-1191 v.Chr.), uit Deir el-Medina, Museo Egizio, Turijn, nr. C. 1586; 162.


 photo WP_20170325_013KoninklijkeElVanAmenemope.jpg

De Koninklijke el van Amenemope.

 photo WP_20170325_013KoninklijkeElVanAmenemopeDetail.jpg

Dezelfde el maar dan meer in detail.

 photo WP_20170325_014KoninklijkeElVanAmenemope.jpg

Koninklijke el van Amenemope

Deze meetlat was van de ambtenaar Amenemope, opzichter van de graanopslag in heel Egypte.
Hij is beschreven met een wijdingstekst aan koning Horemheb.
Deze meetlat geeft de ‘koninklijke el’ weer, van ongeveer 52,5 cm lang.
Hij is onderverdeeld in zeven ‘handpalmen’, van elk vier vingers, en elke vinger is in zestien delen opgedeeld.
De koninklijke meetlat had een palm meer dan de ‘korte el’, die een lengte had van de top van de middelvinger tot de elleboog.

Hout, witte pasta, 18e dynastie, regering van Horemheb (ca. 1319-1292 v. Chr.), herkomst onbekend, verworven voor 1888, Museo Egizio, Turijn, nr. C. 6347; 200.


 photo WP_20170325_015SchaalmodelGrafVanNefertariGemaaktDoorFrancescoBalleriniInOpdrachtVanErnestoSchiaparelli.jpg

Schaalmodel van het graf van Nefertari, gemaakt door Francesco Ballerini in opdracht van Ernesto Schiaparelli.


 photo WP_20170325_016DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet.

 photo WP_20170325_017DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet

Sechmet was de partnergodin van Ptah in Memphis, de godin is met name bekend uit Thebe, omdat daar honderden beelden van haar waren opgesteld tijdens de regering van Amonhotep III.
Zowel in de tempel van de godin Moet in Karnak, waar de beelden in de tentoonstelling vandaan komen, als in de dodentempel van Amonhotep III bij de Memmonkolossen (Luxor) stonden beelden voor elke dag van het jaar.
Met deze beelden werd een ritueel uitgevoerd, waardoor de godin gekalmeerd werd ter bescherming van Egypte.
Dit beeld lijkt veel op het andere en het is eveneens onbeschreven.
Toch was ieder beeld uniek en de weergave van een specifiek en onderscheidend aspect van de godin.

Granodioriet, 18e dynastie, regering van Amonhotep III (ca. 1390-1353 v. Vhr.), uit Karnak, Drovetti collectie (1824), Museo Egizio, nr. C. 0262; 001.


 photo WP_20170325_018DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet.

 photo WP_20170325_019DeGodinSechmet.jpg

De godin Sechmet

De godin Sechmet had tegengestelde eigenschappen.
Zij was de godin van de geneeskunst, maar werd ook gezien als de brenger van ziektes en epidemieen.
Haar naam betekent ‘de machtige’.
Zij was de dochter van de zonnegod Ra en draagt daarom vaan een zonneschijf met een uraeus (cobra) als kroon op haar hoofd.
Dit beeld is helaas niet beschreven en het is misschien niet voltooid.
In haar handen houdt Sechmet de gebruikelijke attributen van godinnen: de papyrusstaf en de anch, het hieroglief voor leven.

Granodioriet, 18e dynastie, regering van Amonhotep III (ca. 1390-1353 v. Vhr.), uit Karnak, Drovetti collectie (1824), Museo Egizio, nr. C. 0260; 353.


 photo WP_20170325_020VasteCollectieBeeldVanEenSchrijverCa2400VChrGrijsGranietSakkara.jpg

Dit Beeld van een schrijver is geen onderdeel van de tentoonstelling ‘Koninginnen van de Nijl’. Het is een voorwerp uit de vaste opstelling van het museum en een van de vele topstukken. Het is uit circa 2400 voor Christus en is gemnaakt uit grijs graniet en afkomstig uit Sakkara.


In het museum kocht ik een paar boeken, zoals:

 photo WP_20170326_001OlafEKaperKoninginnenVanDeNilIinVertaling.jpg

Olaf E Kaper, Koninginnen van de Nijl in vertaling. Dit boek geeft een groot aantal vertalingen van teksten die op de tentoonstelling te zien zijn.


 photo WP_20170326_002koninginnenVanDeNijl.jpg

Koninginnen van de Nijl. Een soort van catalogus. Het vertelt verhalen over de koninginnen aan de hand van voorwerpen op de tentoonstelling.


 photo WP_20170326_003RMO100Topstukken.jpg

De 100 topstukken van het Rijksmuseum van Oudheden is al uit 2009 maar heeft niets aan actualiteit verloren. Het was schitterend om te lezen. Een aanrader.


Het werd een lange zaterdag met een fantastische tentoonstelling.
Het is al weer lang geleden dat ik een tentoonstelling
van dergelijke kwaliteit over Egypte gezien heb.

London 1988. De steen van Rosetta.

 photo 095SteenVanRosettaBritischMuseum.jpg

De steen van Rosetta. Gezien in het British Museum in London. Sleutel tot het vertalen van de Egyptische hierogliefen.


Wikipedia:

De steen is een donkere granieten steen (van 112 bij 76 cm)
die in juli 1799 in Egypte door Franse genietroepen werd ontdekt bij werkzaamheden aan het fort St. Julien (nu Quaitbay) bij de Egyptische plaats Rosetta (nu El Rashid).

 

De steen is een tweetalige tekst, geschreven in drie verschillende schriften. Op de steen staat één tekst, geschreven op drie verschillende manieren:
= in het Egyptisch door middel van Egyptische hiërogliefen
= in het Egyptisch door middel van het demotisch schrift
= en in het Grieks alfabet.

 

De tekst op de steen is een dankbetuiging van de priesters van Memphis aan koning Ptolemaeus V Epiphanes.
De tekst is gedateerd op 27 maart van het jaar 196 v.C.
Er zijn nog twee andere decreten gevonden, het decreet van Canopus (1866) en het decreet van Memphis (1902).
Ook deze decreten waren tweetalig en in drie schriften en
gaven daarmee verdere informatie over het demotisch
en hiëroglyfisch schrift en de Egyptische taal.

 

De steen van Rosetta kan worden bezichtigd in het British Museum in Londen, waar hij al sinds 1802 wordt bewaard.
In Figeac, de geboorteplaats van Champollion, bevindt zich een kopie van de Steen van Rosetta evenals in het fort waar de steen in 1799 is gevonden.
In Nederland is een kopie te vinden in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden en in het Allard Pierson Museum in Amsterdam.


 photo 095SteenVanRosettaBritischMuseumDetail.jpg

Details van de steen met de drie schriften.