Boekband zoekt boekblok

Gisteren heb ik nog wel gewerkt aan dit project.
Al heb ik meer lopen piekeren dan dat ik veel meters gemaakt heb.
Ik had een stuk uit een vest gesneden dat een ongelukje had gehad
in de wasmachine.
Maar het liet zich moeilijk snijden en het resultaat was dan
ook geen rechthoek. En die heb ik wel nodig.
Gelukkig was het stuk dat ik had uitgesneden groter dan
ik strikt nodig had. Ik kreeg een tweede kans door
vlieseline op het stuk textiel te strijken.
Door het daarna nog eens te snijden was het resultaat
precies zoals ik dat wilde.

IMG_4038BoekbandZoektBoekblokVestBoekblok

Hier ligt het stuk textiel (blauw of groen, wat denk je?) op de binnenkant van de boekband met de vlieseline naar beneden.


IMG_4039BoekbandZoektBoekblokDankzijVlieselineBeterSnijdbaar

Door de vlieseline kon ik zelfs smalle stukken van het textiel afsnijden.


IMG_4040BoekbandZoektBoekblokStukVestBoekblok

Idee is nu om de katernen te binden op het stuk textiel. Het textiel gaat dan dienen als schutblad en opvulling. Het boekblok zal anders niet voldoende dik zijn en dan komt de boekband niet mooi tot zijn recht.


IMG_4041BoekbandZoektBoekblokKleurverschil

Op de video van Marc Cockram is te zien hoe hij het leer nabehandelt met een mengsel van PVA (?). Dus ik heb een hele dunne lijm op het teststukje gesmeerd en dat laten drogen. Ik moet de video nog eens terugzien wat hij hier precies voor gebruikt. De oplossing van PVA maakt het leer een beetje donkerder. Niet lelijk.


Boekband zoekt boekblok

Weer een stapje verder.
Na een periode van drogen kwam de boekband uit de boekenpers.
Het idee is nu de omslagen te gaan maken.

IMG_4003BoekbandZoektBoekblokBinnenkant

Dit is zoals de binnenkant er uit ziet. Het leer is droog.


IMG_4004BoekbandZoekBoekblokGesloten

Zo zal het boek er dan uitzien. Maar dan moeten eerst nog wel de omslagen ingeslagen worden.


IMG_4005BoekbandZoektBoekblokNuDeOmslagenNog

Zo ziet de rug er dan uit. Veel boeken met leren bekleding heb ik nog niet gemaakt maar het resultaat van het back pairing waardoor de decoratie zowat in het basisleer komt te liggen vind ik goed.


IMG_4026boekbandZoektBoekblokGesloten

De buitenkant van de boekband is gereed.


IMG_4027BoekbandZoektBoekblok

Voor het boekblok heb ik ook al wat ideeën. Dat volgt een volgende keer.


Boekband zoekt boekblok

Even iedereen weer even bijpraten.
De leren decoraties waren op twee na allemaal op de basisbekleding
aangebracht en aan de achterkant gedund (back pairing).
Dus ik had nog twee stroken leer te gaan.
Dat gaf me ook de kans even vooruit te kijken naar de oude
boekband die ik wil gebruiken om de leren bekleding
op aan te brengen.

IMG_3979BoekbandZoektBoekblok

De hele buitenkant even geschuurd. Dan zijn alle oneffenheden weg. Zie je daar in ieder geval straks niet van. De kneepruimtes ga je straks wel zien. Op de plaats van de kneep heb ik geprobeerd het leer aan de achterkant te dunnen. Dat werd al snel bijna te veel van het goede. Voor nu maar even zo gelaten. Vooral ook even gekeken naar de hoeken. Die leken misschien van metaal maar waren van papier en dat zat er niet echt meer mooi op.


IMG_3981BoekbandZoektBoekblok

Dezelfde band maar dan bekleed. Het leer voelt nog vochtig aan want het zit pas kort in de boekenpers. De scharnieren zijn al duidelijk te herkennen. De volgende keer zijn de omslagen aan de beurt. Tijd om ook eens naar het boekblok te kijken.


Boekband zoekt boekblok

Voor het nieuwe project heb ik besloten een bestaande
kartonnen boekband te gaan bekleden met leer terwijl
ik het leer decoreer met stroken leer van verschillende afmetingen.
Die stroken leer ga ik bevestigen en bewerken met een
techniek die ‘back pairing’ wordt genoemd door Mark Cockram
en die ook beschreven staat in het huidige nummer van
het blad van de Stichting Handboekbinden.
Dat artikel is geschreven door Karin Cox.

IMG_3955LeerIsNatuurproductDusMetOneffenheden

Nu heb ik de techniek van back pairing nog nooit geprobeerd. Ik ben niet ervaren in het werken met leer. Bij back pairing is het idee dat je de decoratie bovenop een stuk basisleer plakt om vervolgens aan de achterkant (back) van het basisleer, het leer te dunnen (pairing), zodat de decoratie vlak met het basisleer komt te liggen. Leer is een natuurlijk product en is dus niet altijd van perfecte vorm. Op de foto zie je dat het leer op een plaats is ingescheurd. Dat kan ik moeilijk gebruiken op een boekband maar ik kan daar gerust iets wegsnijden om een eerste test te doen.


IMG_3956MisschienTeZuinigOnlayopBasisleer

Dit is mijn testlapje: het donkere leer is de decoratie en het lichte leer is het basisleer. Deze kleuren (met nog een paar) ga ik dadelijk ook in het echt gebruiken. Op het lichte leer zie je indrukken van de knijpers waarmee het leer opgespannen is geweest bij het schoonmaken van de huid (bovenaan en helemaal onderaan rechts).


IMG_3958DeDriehoekigeVormVanDeOnlayTekentZichAf

Dan schaaf ik met een hobbyschaaf en mijn leerdunmes aan de achterkant de verdikking weg die veroorzaakt wordt door de decoratie. De driehoek van de decoratie wordt zichtbaar in de vleug van de vleeszijde van het leer.


IMG_3959SchaafselVanHetLeerMetGereedschap

Het vraagt wat werk en ik leer weer een paar dingen die ik al eerder ervaren had maar vergeten was. Je maakt het jezelf makkelijk als je het basisleer goed kunt vasthouden. Mijn stuk leer is ongemakkelijk klein. De schaaf heeft zo zijn afmetingen. Met het mes kun je op veel plaatsen makkelijker bij. Maar het mes vraagt weer een eigen benadering. Dat wil zeggen dat ik nog even moet nadenken in welke volgorde ik de decoratie straks op de definitieve bekleding ga plakken/bewerken.


IMG_3960BasisleerVoorDeBoekbandGesneden

De buitenkant van de boekband was al eens te zien op mijn blog. Hier zie je de binnenkant. Geschuurd. De band ligt op het basisleer dat ik net op maat heb gesneden.


Boekband zoekt boekblok

Ongeveer een jaar geleden begon ik kerstversieringen
te maken op basis van katernen van bestaande boeken.
Daarvoor kocht ik wat boeken bij een kringloopwinkel.
Niet om hun inhoud maar vanwege gun uiterlijke kenmerken:
dikte, hoogte, materiaal van de band en bindwijze.
De katernen zijn voor een groot deel opgebruikt: veranderd
in kerstbomen enz.
Maar ik heb nog twee boekbanden liggen.

IMG_3947BoekbandGeschuurdAanBeideKanten

Dit is geen groot boek maar de kaft is erg sterk. Gisteren heb ik de laatste storende elementen met schuurpapier verwijderd. Nu is de band glad aan de voor- en achterkant. Ook de hoeken, gemaakt met een soort van gouden plasticfolie, zijn nu helemaal glad.


IMG_3948DieHadIkNogLiggen

Ik had ook nog een paar katernen liggen. De maten zijn niet goed voor deze kaft maar dat ga ik proberen op te lossen zoals hierboven aangegeven: ik ga bij de helft de onderkant gelijk laten lopen, bij de andere helft de bovenkant. De katernen zijn nog leeg.


IMG_3952

Het idee is een eenvoudige vorm van ‘back pairing’ te gaan toepassen. Die techniek zag ik eerder dit jaar bij Mark Cockram op een video en Karin Cox beschrijft de methode ook in het meest recente nummer van uitgave van de Stichting Handboekbinden. Daarbij ga je met kleine stukken leer een decoratie maken op een leren boekbandbekleding. Dat zorgt voor een verdikking op de boekband. Om dat tegen te gaan kun je aan de achterkant van de boekbandbekleding leer weghalen met een leerdunmes. Dat ga ik proberen. Dit is een variant op de ‘cushion onlay’ die ik pas probeerde. Hier zie je mijn ontwerp. Heel eenvoudig (hoop ik). De kleuren van de stroken papier hebben geen betekenis.


IMG_3953

Zo’n ontwerp maak ik eigenlijk nooit. Maar bij deze methode is dat misschien toch wel een goed idee. Het dient om je ideeën te ordenen, te toetsen en om achteraf te kunnen bepalen waar je in het proces denkfouten maakte.


Cushion onlay

De afgelopen weken werd ik door een Facebook bericht
van de Stichting Handboekbinden gewezen op de filmpjes van
Mark Cockram (van de London School of Printing).
In een van die filmpjes legt Mark het een en ander uit
over onlays.
Een Nederlandse vertaling heb ik nog niet.

We kennen bij houtbewerking de term ‘inlegwerk’.
Vaak met fineer vormt men dan afbeeldingen door
in de oppervlakte van het basishout ruimte uit te sparen
dat dan vervolgens door fineer opgevuld wordt.
Daarbij wordt vooral gebruik gemaakt van eigenschappen als
kleur en structuur van het fineer.

‘Oplegwerk’ bestaat als term ook. Ook dat werd bij
meubelmakers gebruikt om op een goedkoper basismateriaal
fineer op te leggen om een voorwerp een betere uitstraling te geven.

Bij onlays ga je op een leren bekleding van een boek met leer
van een andere kleur of structuur, een afbeelding maken.
‘Cushion onlay’ is daarbij de eenvoudigste techniek.
Dus daar begin ik.
‘Cushion’ is het Engelse woord voor kussen.
Het oplegwerk wordt gevormd door kleine kussentjes leer
die, doordat de randen zijn gedund, aan de zijkanten van
de kussentjes oplegleer mooi op het basisleer aansluiten.

Er is een hele Wikipedia pagina over dit onderwerp (Engelstalig).

IMG_3399CushionOnlay

‘Afval’-leer maar ook stukken perkament en ander bekledingsmateriaal, bewaar ik in een doos. Na verloop van tijd heb je zo een interessante verzameling kleuren en structuren. Vooral om de onlay techniek te leren is dit een heel goed beginpunt.


Een tijd terug kocht ik een exemplaar van Zwammen Smullen,
een boekje met prachtige pentekeningen van paddestoelen,
gemaakt door de kunstenares Evelien Kroese.
‘Paddenstoelen’ en ‘Paddestoelen’ mogen allebei in onze spelling.
Het idee is het boekje te binden in wit leer.
Op dat witte leer wil ik met cushion onlays
een paar paddenstoelen laten verschijnen.

IMG_3400MarkCockramCushionOnlay

Tijdens het kijken van de filmpjes heb ik aantekeningen gemaakt. Mark Cockram: cushion onlays.


IMG_3401GierZieIkEenStamVaneenPaddenstoelIn

In dit stukje leer herkende ik meteen de stam van een paddenstoel. Hier ben ik begonnen om het leer aan de randen te dunnen. Mark toont daar een slimme snijtechniek voor. Die moet ik nog uitproberen. Hier ben ik met een leerdunmes aan het werk gegaan.


IMG_3402LeerNogVerderDunnen

Dit is mijn eerste paddenstoel. Misschien moet ik nog eens goed naar die randjes kijken.


IMG_3404

Maar dit is dan het idee. Hier liggen de stukken leer (en een stukje kunststof voor het gras) nog op een stuk wit papier. De losse katernen liggen in de boekenpers.


Bij de snijtechniek die Mark Cockram demonstreert op de film
snij je de zijkanten van het kussentje, schuin, naar binnen af.

GesnedenOnlay01

Op de tekening is de mooie kant van het leer aan de bovenkant van de tekening.


Later bij het lijmen plak je de uiteinden dan netjes
op het basisleer.
Dat is het idee. Nu zelf gaan ervaren.

GesnedenOnlay02


Kapitaalband – zelf maken

Het werken met metaal en met echte naaien (zoals bij een
geïntegreerde kapitaalband) gaat me niet als vanzelfsprekend af.
Nou moet ik ook niet te streng zijn voor mezelf.
Dit is pas de tweede keer dat ik zoiets maak en ik heb hier al
wel eens een video over bekeken maar dat is al weer lang geleden.

Veel mensen weten niet zo een-twee-drie wat een kapitaalband is.
Maar als je uitlegt dat het om dat gekleurde bandje gaat dat bij boeken
met een harde kaft vaak aan de boven- en onderkant zit,
dan weten de meeste mensen wel wat je bedoelt.

Bij het boek dat ik aan het maken ben is sprake van een
geïntegreerde kapitaalband, dat wil zeggen dat je het ‘bandje’
zelf gaat maken, dat je dat maakt terwijl je het boek aan het binden bent en
dat het aan de buitenkant van het boek zichtbaar is.

Moeilijk om dat echt mooi te krijgen (voor mij ten minste).

IMG_2911VanDenVosReynaerde

Tweede Paasdag ben ik er aan begonnen. Hier het eerste stapje. Het wordt niet de chevronsteek waar Peter Goddijn over spreekt in zijn boek. Dat lukt me maar niet. Misschien gebruik ik wel het verkeerde materiaal.


IMG_2912VanDenVosReynaerde

Het gaat hier om mijn versie van ‘Van de vos Reynaerde’. Het kapitaalband komt aan de boven- en onderkant. Ik ben begonnen aan de onderkant (de staart).


IMG_2920VanDenVosReynaerde

Vandaag ben ik al wat verder gekomen. Ik heb de strengel te strak tegen het boekblok genaaid. Daardoor heb ik te weinig ruimte om de kapitaalband goed aan te brengen. Daardoor is de vorm van de strengel ook niet zoals het hoort. Aan de kop zit dat beter. Leermomentje noemen we dat.


IMG_2921VanDenVosReynaerde

Ik vraag me af of ik de rug met minder wikkelsteken had moeten maken. Nu zit er wat meer ruimte tussen de katernen en dat heeft als effect dat de rug breder is dan de voorsnede van het boek (zeg maar de voorkant). Het boek loopt dan een beetje taps toe. Alleen de rug met leer bekleden helpt daar natuurlijk niet bij. Daar valt misschien nog wel iets aan te doen.


Nu denk je natuurlijk: maar is nou alles fout?
Nee, jet is handwerk. De ene keer is anders dan de volgende.
Met ieder boek wordt het beter.

Leer op maat gesneden

IMG_2893VanDenVosReynaerdeLeerOpMaatMaken

Zo te zien is er vandaag niet veel gebeurd. Maar het leer aan de kop en staart zijn op maat gemaakt zodat ik aan het kapitaalband kan beginnen. Daarnaast ben ik nog aan het meten gegaan voor een volgend project en ben ik op zoek gegaan naar een pianoscharnier van 25 mm. Dat valt niet mee, de meeste winkels schrijven wel over scharnieren van 25 mm maar verkopen vervolgens alleen 35 mm.


Van den vos Reynaerde in het leer

IMG_2889SluitriemEerstePuntBevestigd

Vandaag eigenlijk twee dingen gedaan: de sluitriem bevestigd in de gleuf op de voorplat en een messing plaatje aangebracht ter ondersteuning. De tweede actie was het gedeeltelijk in het leer zetten van het boek: stukje achterplat, rug en stukje voorplat. Morgen de omslagen ervan afwerken.


Dan is er nog een hoop te doen:
= kapitaalband maken;
= sluitriem afmaken;
= venster van messing maken voor titel;
= dekbladen aan de binnenkant van de platten bevestigen;
= misschien nog een ‘Van den vos Reynaerde’-versiering aanbrengen.

Ben vast nog het een en ander vergeten.

Van den vos Reynaerde

Even leek het of er heel lang niets gebeurde,
maar heel lang duurde het om de katernen te binden op
drie leren riempjes die ieder in de lengte zijn opgedeeld in twee en
aan twee perkamenten strengels.
Maar nu gaan we weer in de versnelling.

IMG_2852VanDenVosReynaerdeOndiepeGleufVoorLerenSluitriem

Het boek zal af te sluiten zijn met een leren sluitriem. Die begint op het voorplat (de plat die nu nog los is van het bindwerk en de achterplat) en zal vast gezet kunnen worden op de achterplat. Maar gisteren nog even de ondiepe uitsparing gemaakt waar de riem komt te zitten.


IMG_2853VanDenVosReynaerdeBoekValtMooiOpen

Als ik het voorplat aan de leren riempjes rijg dan zie je dat het boek mooi kan openvallen. Dit vind ik echt prachtig.


IMG_2854VanDenVosReynaerdeLerenRiempjesNogOpMaatMaken

Die leren riempjes steken van buiten het voorplat naar binnen. Daar moet ik ze op maat maken. Hier is dat nog niet gebeurd.


IMG_2855VanDenVosReynaerdeDezeStrengelIsNetTeKort

Deze strengel is eigenlijk te kort. Hij steekt in de eikenhoutenplat maar het uiteinde komt bijna aan de oppervlakte.


IMG_2856VanDenVosReynaerdePerkamentenStrengelSteektDoorEikenhoutenPlat

Deze is beter. Hoewel ook deze zeker niet te lang is.


IMG_2857VanDenVosReynaerdeLerenRiemPassen

Even de eerste versie van de sluitriem passen.


IMG_2858PerkamentenStrengelOnderDrukLatenDrogen

De riempjes zijn op maat gemaakt en geplakt. Die moeten nog met messing spijkertjes vastgezet worden. De strengel die een klein eindje uitstak heb ik weer uitgerold en op de voorplat gelijmd. Onder druk kan dat nu drogen.


Van de vos Reynaerde: het naaiwerk zit er op

IMG_2849VanDenVosReynaerdeNaaiwerkGereed

Zoals voorspeld kon ik vandaag het naaiwerk aan mijn versie van ‘Van den vos Reynaerde’ afronden. Het wordt een beetje krap voor een van de strengels. Die is maar precies lang genoeg. Dus dat komt wel goed. Wel vraag ik me af of ik niet te veel ruimte tussen de katernen heb gelaten. Daardoor wordt het boek in de rug breder. Dat is niet erg maar kost natuurlijk meer materiaal en is meer werk.


IMG_2850VanDenVosReynaerdeVoorplatNogBevestigen

De leren riempjes kunnen op maat gemaakt worden en dan moeten ze nog door de voorplat geleid worden om aan de binnenkant bevestigd te worden. Maar dat is niet veel werk meer. Dan kunnen we gaan werken aan de bekleding, het kapitaal en de messing sluiting. Ik geniet van het eikenhout. Eigenlijk zou ik dat niet helemaal moeten bekleden. Maar dan moet ik een andere sluiting bedenken. Nou nog even over nadenken.

De vos Reynaerde te kijk gezet in 64 boekbanden

DeVosReynaerdeTeKijkGezetIn64Boekbanden

De catalogus van de tentoonstelling georganiseerd door de Stichting Handboekbinden. Deze week ontving ik hem en ik moet zeggen het is een zeer geslaagd boekwerk.


Het afgelopen jaar stond in het teken van de middeleeuwen
bij de Stichting Handboekbinden.
Een actieve groep mensen met meer dan 1000 leden die allemaal
op de een of andere manier geïnteresseerd zijn in boeken en boekbinden.
De leden werden uitgedaagd om het boek ‘Van den vos Reynaerde’
in te binden met een knipoog naar de middeleeuwen.

De inzendingen zijn te zien op een tentoonstelling in Nederland
(nu even opgeschort) en later ook in België.
De details staan op de website van de Stichting.

De tentoonstelling heb ik nog niet gezien maar met het boek
beleef je ook een hoop plezier.
Iedere boekband wordt toegelicht door de binder en is voorzien
van foto’s.
Het plezier en de inspiratie spat van de pagina’s.

IMG_2835DeVosReynaerdeTeKijkGezetIn64Boekbanden

Het boek is in een kartonnen band gezet. De band staat vol met afbeeldingen die in het boek uitgebreid voorgesteld worden.


De band is zo bevestigt dat het naaiwerk op de rug
zichtbaar blijft. Een mooie bindwijze.
Het boek wordt ingeleid door een bespreking van het
middeleeuwse boek door Henk Francino.
Daarna gaat Rik van Daele in op de betekenis van het boek
voor de cultuur van de Lage Landen door een aantal
verschillende aspecten van de tekst toe te lichten.

IMG_2836DeVosReynaerdeTeKijkGezetIn64BoekbandenTitelpagina

Naast foto’s van de boekbanden wordt het boek verlucht met afbeeldingen die speciaal voor de ‘Van de vos Reynaerde’ gemaakt zijn.


IMG_2837DeVosReynaerdeTeKijkGezetIn64BoekbandenHarrieKnoorsRobKoch

Vervolgens is er voor iedere inzending een pagina om de boekband te bespreken. Hier een voorbeeld van een band van Harrie Knoors en een van Rob Koch. De creativiteit bij de banden is overweldigend. Van traditioneel tot moderne technieken. Negende-eeuwse inspiratiebronnen en platten gemaakt met een fused deposition modeling 3D-printer.


IMG_2838DeVosReynaerdeTeKijkGezetIn64BoekbandenRobKoch

Waar ik dan helemaal diep van onder de indruk ben is dat er ten minste drie mensen zijn die niet 1 boek hebben ingezonden maar twee. Een voorbeeld is Rob Koch. Bij al dat moois is het me nog eens heel duidelijk geworden dat ik echt nog maar een prille beginneling ben in het handboekbinden. Er is nog heel veel te leren en te doen!


IMG_2834HetWerkVordert

Een terechte vraag is dan ook: waar sta ik met mijn Van den vos Reynaerde? Nou dat zie je op bovenstaande foto. Het werk op de naaibank zit er bijna op. Ik vermoed dat komend weekend ik ook de tweede eikenhouten plat kan bevestigen aan het boekblok. Dit is de tweede keer dat ik dit doe en het gaat al veel beter, met een veel mooier, vooral rustiger, resultaat als de eerste keer.


Monnikenwerk

Van het inbinden van een boek op middeleeuwse wijze
is het naaien of binden het echte monnikenwerk.
Dus op de foto van vandaag zie je misschien niet veel voortgang
maar ik ben toch weer een paar uur bezig geweest.

IMG_2808VanDenVosReynaerde

Weer een paar katernen verder. Waarschijnlijk ben ik morgen halverwege.


Van den vos Reynaerde

In een van mijn vorige blogs heb ik dit kladje opgenomen.
vandaag doe ik een poging om de tekening duidelijker
weer te geven.

IMG_2682Kladtekening02RechtsNaaiwijzeDetails

Dit is de kladversie van de manier waarop je een romaanse binding maakt. Het is misschien niet moeilijk als handeling maar de handelingen zijn steeds weer net iets anders. Om dat te leren is een docent wel handig maar als die er niet is moet je jezelf de weg wijzen. Ik heb steeds een tekening gemaakt van een actie en vervolgens een foto. Eens kijken hoe dat bevalt.


IMG_2690NaaldViaLinkseKettingsteekgatvanBuitenNaarBinnenSteken02

De vorige keer heb ik de elementen die op de tekening staan geprobeerd uit te leggen: een katern waar het kapitaalhoekje is weggehaald. Het gat voor de kettingsteek (meest linkse) en het gat voor het binden aan de riempjes. Die drie riempjes waarvan er hier 1 is voorgesteld, is doorgesneden in de lengte en daarom hier gepresenteerd als twee stroken leer. Dan de kapitaalkern (perkamenten strengel) van wat straks een integrale kapitaalband wordt. Eerste actie: steek de naald door het gat van de kettingsteek.


IMG_2690NaaldViaLinkseKettingsteekgatvanBuitenNaarBinnenSteken

Hier steek ik de naald met het zwarte boekbindersgaren door het gat van de kettingsteek. Let op: het dekblad ligt op de achterplat en is met een smalle rand van 1 centimeter, aan de rugzijde van het katern, on het katern geslagen. Die rand staat ook al heeft hij weken onder bezwaar geleden, nog steeds makkelijk omhoog. Dat maakt het naaien moeilijker.


IMG_2691DraadVanuitKaternNogVoordeKapitaalkernNaarJeToehalen02

Haal de draad door het katern richting perkamenten strengel en naar je toe (tussen katern en kapitaalkern).


IMG_2691DraadVanuitKaternNogVoordeKapitaalkernNaarJeToehalen


IMG_2692VanuitOpenstaandKaternDraadNaarjeToeTussenKaternEnKapitaalkernDraadWeerVanJeAf02

IMG_2692VanuitOpenstaandKaternDraadNaarjeToeTussenKaternEnKapitaalkernDraadWeerVanJeaf

Ik realiseer me dat door de verschillende posities van waaruit de foto’s gemaakt is, het nog steeds een legpuzzel blijft om dit precies te volgen.


IMG_2693TussenKapitaalKernEnKaternNaarDeRugzijdeToe02

Nu rondt je de kapitaalkern.

IMG_2693TussenKapitaalKernEnKaternNaarDeRugzijdeToe


IMG_2694LangsDeBuitenkantGatKettingsteekWeerIn02

Dan weer opnieuw door het gat van de kettingsteek. Je ziet dat op deze manier zowel aan de binnen- als de buitenzijde de inbinddraad komt te zitten. De methode kost dus nogal wat draad maar het is een echt ‘netwerk’ wat rond de katernen, de kapitaalkernen en de riempjes gebonden wordt. Volg volgende series foto’s en je zult steeds beter dat beeld krijgen.

IMG_2694LangsDeBuitenkantGatKettingsteekWeerIn


Dat is het eerste gat.

Van den vos Reynaerde

IMG_2679PrimaGeplakt

Door allerlei omstandigheden ben ik wat achter met de foto’s over de voortgang van het inbinden van ‘Van den vos Reynaerde’. In het laatste bericht zag je dat de achterplat in de lijmtangen zit met de perkamenten strengels. Die strengels zitten intussen vast en hier zie je de ene kant van het plat. Je ziet dat het perkament mooi dun aan de buitenkant van het plat is vastgelijmd.


IMG_2680DeStrengelHeeftZichEenkleinStukjeBuitenDeAchterplatGeduwd

Aan de andere kant zie je dat door de druk het perkament een klein stukje uitsteekt buiten het plat. Dat kleine stukje heb ik er afgesneden. Je ziet dat het perkament een klein beetje doorzichtig is geworden. De nerven van het hout zijn door het perkament zichtbaar.


IMG_2681AchterplatBevestigdopNaaibankjeStrengelsEnRiempjesVastgezet

Dat betekent dat ik het achterplat in de naaibank kon positioneren. In de middeleeuwen was het gebruik van een naaibankje misschien niet gemeengoed maar ook Peter Goddijn raadt aan het bankje te gebruiken. Je ziet dat de strengels en de riempjes zijn vastgezet op de horizontale dwarsbalk. Je kunt ook zien dat ik het achterplat met schilderstape heb geprobeerd vast te zetten op de tafel van het naaibankje. Het is de eerste keer dat ik deze bank gebruik.


In het verleden heb ik deze tekening uit het boek van Goddijn al
eens laten zien.
De tekening toont onder een zijaanzicht in perspectief (een soort
van 3-D-tekening) en bovenaan zie je een vereenvoudigd bovenaanzicht.

IMG_1752TekeningUitBoekGoddijn

Knap getekend maar als instructiemateriaal vond ik het niet duidelijk genoeg. De tekeningen samen vond ik ook verwarrend. Daarom heb ik voor me zelf een paar tekeningen gemaakt.


IUitgangspunt

De kladtekeningen die ik hieronder laat zien gaan uit van dit vertrekpunt: een katern dat met de gesloten kant (de rug) naar je toe ligt als ligt hij op je naaibankje. Dan heb je aan de kop en de staart van het katern (voor de kijker links en rechts) een hoekje van het katern weggehaald: het kapitaalhoekje (als ik me niet vergis). Op de plaats van het hoekje dat is weggehaald komen de strengels. Hier gemodelleerd als twee cirkels. Tussen de kapitaalhoekjes komen straks drie riempjes die alle drie ingesneden zijn. Een van die riempjes is hier gemodelleerd als twee korte horizontale streepjes boven het woord riempje. De naaigaten staan op dit overzicht niet getekend.


IMG_2682Kladtekening02RechtsNaaiwijzeDetails

Dan zijn dit de eerste 14 stappen. In dit voorbeeld begin je met de linker kettingsteek. Van buiten het katern naar in het katern. Dan werk je naar de strengel om langs de buitenkant van het katern terug te keren naar de allereerste ingang. Vandaar ga je naar het eerste riempje, langs de binnenkant van het katern. Bij het riempje kom je naar buiten en ga je afwisselend links en rechts om het riempje heen. Dat doe je zo vaak als nodig is (achtjes) om de dikte van de katernen op te vullen op de riempjes.


IMG_2682Kladtekening02RechtsNaaiwijze

In klad ben ik dit voor me zelf gaan uitschrijven. Daar kom ik in een volgende blog nog op terug.


IMG_2683Kladtekening02RechtsNaaiwijze

Vervolgens heb ik de stappen, in klad, op papier gezet voor de tweede strengel en de overgang (met de kettingsteek) naar het volgende katern.


IMG_2684AchterpleatEnBoekblokNogLosOpMijnNaaibank

Dit is dan wat me te wachten staat. Binnenkort meer.


Van den vos Reynaerde

IMG_2672DeStrengelsPassen

De perkamenten strengels passen in de speciaal hiervoor gemaakte gaten. Het idee is nu de uiteindes aan de buitenkant weer uit te rollen en die dan daar te bevestigen. Als dat gedaan is aan de achterplat dan zitten daar de riempjes en de strengels aan en kan het echte binden beginnen. Aan het eind van het binden kan dan het voorplat bevestigd worden. Daarvoor heb ik nu natuurlijk al gekeken of de riempjes en de strengels goed passen. Alleen de riempjes me strengels zullen nog ingekort moeten worden maar dat doe ik pas na het inbinden want dan kan ik precies bepalen wat de lengte moet zijn.


IMG_2673Afgerold

Om de strengels uit te rollen maak ik de uiteinden weer vochtig en laat ik het water even inwerken. Het perkament wordt dan weer week en laat zich uitrollen.


IMG_2674Afgerold

Het hout wordt daarbij ook wat vochtig maar dat kan het eikenhout best hebben.


IMG_2676InDeLijm

Met PVA ingelijmd.


IMG_2677InDeLijmklemmen

Vervolgens heb ik de kop en de staart (de boven en onderkant), op de plaats van de strengel in lijmklemmen gezet. Daar laat ik ze een nacht in staan drogen.


Van den vos Reynaerde

Er is in Nederland al een reizende tentoonstelling met
64 versies van Van den vos Reynaerde.
Die van mij is daar niet te zien want hij is nog lang niet af.
Stap voor stap ga ik vooruit.

IMG_2658TweeStrengelsVanPerkamentKernVanIntegraalKapitaalband

Afgelopen zondag had ik geen camera bij me toen ik in mijn werkplaats was. Toen heb ik twee strengels gemaakt van perkament. Je neemt een strook perkament van 2 cm breed, drie maal zo lang als je nodig hebt. Dan plaats je voor 15 minuten het perkament in water. Het perkament wordt dan weer zacht en je kunt het oprollen en vastzetten op een plank of een stuk stevig karton.


IMG_2659StrengelVanPerkament

Deze strengels zijn ongeveer 3 mm dik. Naast de drie riempjes waarop de katernen gebonden gaan worden gaan deze strengels ook verbonden worden met de katernen, en wel aan de boven- en onderkant. Na het naaien en het aanbrengen van het leer als bekleding wordt het leer verbonden met deze gebonden strengels om zo het kapitaal te gaan vormen.


IMG_2660AchterplatBinnenkantRiempjesGelijmdenGespijkerd

Dit is de status van de achterplat zoals die zondag was. Dit is de binnenkant en je kunt zien dat de riempjes gelijmd en met messing spijkertjes vastgezet zijn. Dit verdwijnt straks uit het zicht door het perkamenten dekblad dat met het eerste en laatste katern wordt meegebonden.


IMG_2661AchterplatBuitenkantriempjesGelijmd

Dit is de buitenkant van het achterplat. De leren riempjes zijn ook hier gelijmd aan het eikenhout. Je ziet hier ook boven en onder de gaten waar de perkamenten strengels door moeten.


IMG_2666DebuitenkantVanDePlattenMetRiempjesEnStrengels

Vandaag zijn die gaten voor de strengels nog een beetje uit gevijld zodat de strengels er door kunnen. Op de buitenkant van het achterplat draai ik die strengels weer uit elkaar (eerst een beetje nat maken) en ga ik ze dan vastlijmen. Maar dat is voor de volgende keer.


IMG_2668AlleenDeStrenglesnogVastzettenOpDeAchterplat

De binnenkant van de achterplat. Als de strengels aan het achterplat zijn vastgemaakt gaat het echte inbinden beginnen. De tekst op de riempjes zijn van een eerdere test om op dit leer de naam van het boek te zetten met de verguldpers.


Van den vos Reynaerde

IMG_2651LinksZittenDeRiempjesAlHelemaalOpHunPlaatsRechtAlDoorDeTunnel

Gisteren de platten afgemaakt. Op de foto hierboven zie je dat de riempjes al helemaal op hun plaats zitten, in en aan de rechter plat. Links zijn de riempjes al door de ‘tunnel’ gevoerd. Nog niet dwars door de eikenhouten plat.


IMG_2652DatGaatGoedKomen

Nu is het tijd om de dikte van het boekblok mee in overweging te nemen. De leren riempjes moeten worden doorgesneden (in de lengte, ter hoogte van het boekblok) om het naaien mogelijk te maken.


IMG_2653EersteRiempjeGeplaktEnGespijkerdEnIngesnedenOmBindenMogelijkTeMaken

Nu de riempjes afgetekend zijn, is de eerste ingesneden en bevestigd aan de eerste plat. De katernen zullen straks op deze achterplat worden genaaid. Het riempje is gelijmd en vervolgens met drie messing spijkers vastgezet.


Van den vos Reynaerde of Reinaert de vos

Voor het eerst sinds lange tijd weer eens een foto
uit mijn werkplaats met iets van de zon erop.

IMG_2642HoutenPlattenAftekenenBuitenkant

Door carnaval en verkoudheid lag het allemaal wat stil. Eén van de houten platten voor de middeleeuwse binding is gereed. Maar aan de tweede moest ik nog beginnen. Vanmiddag dus begonnen de buitenkant af te tekenen. Dit ‘houtbewerken’ en de metaalbewerking, zijn de moeilijkste technieken. Gewoon omdat ik er nauwelijks ervaring mee heb. Maar het goede nieuws is dan dat je op die gebieden ook de meeste vorderingen maakt (in het begin).


IMG_2644DezeGaanMeBeterAfDanGedacht

Hier ben ik aan de binnenkant bezig. Kort samengevat: je maakt vanaf de rug (de smalle kant van de houten plankjes) een ‘tunnel’ naar de buitenkant van de plat. De leren riempjes die straks door de ‘tunnel’ lopen, gaan even verder, dwars door de houten plank. Daar wordt ook een anderhalve centimeter lang, ruimte gemaakt om straks het riempje vast te kunnen lijmen en spijkeren. Die laatste lengte zie je op deze foto gemaakt worden.


IMG_2645HoutenPlattenBinnenkantUitsteken

Ik durf het bijna niet te zeggen maar dat werken met een beitel valt nog niet mee. Aan het eind van de middag voel ik mijn arm.


IMG_2646HoutenPlattenBinnenkant

De gaten om van de buiten- naar de binnenkant te komen zijn gereed. De riempjes passen er door en de kleine sleuven zijn diep genoeg. Nu de ‘tunnels’ nog. Dat is het moeilijkste deel. De smalle rugkant van de platten zijn het meest kwetsbaar. Overigens zijn de riempjes qua lengte nog niet op maat. Ze zijn lang genoeg om door de platten te gaan en er op vastgezet te worden en om rekening te houden met het boekblok dat nog tussen de plankjes moet komen. Als het goed is zijn de riempjes te lang en moet ik ze straks inkorten.


IMG_2647DeKanalenNogNietGereed

Laten we zeggen de eerste versie van de drie brede ‘tunnels’. Die zie je aan de bovenkant van de foto. Dan, naar beneden, een korte sleuf met gelijke breedte en dan het gat waardoor de leren riempjes straks naar de binnenkant van de plat gaan. Volgende keer afronden.


Wil je zien hoe hedendaagse boekbinders hun fantasie de vrije loop
laten bij het maken van boekbanden voor ‘de vos’?

Grootste boekbandexpositie van het jaar in Deventer

Deventer – Op de drempel van de 85ste Boekenweek opent de stichting Handboekbinden de grootste boekbindersexpositie van het jaar: ‘De Vos Reynaerde te kijk gezet in 64 boekbanden’.

Vierenzestig boekbinders hebben het dierenepos uit de 13de eeuw, “Van den vos Reynaerde”, op een nieuwe, unieke wijze vormgegeven. Alle boeken hebben dezelfde authentieke inhoud, maar ieder boek heeft een bijzondere met de hand gemaakte boekband. Deze 64 handgebonden boeken worden, naast enkele bijzondere historische exemplaren, van 2 maart tot en met 5 mei 2020 in de Athenaeumbibliotheek tentoongesteld.

Reynaert de vos, rebel van het eerste uur, is een middeleeuws literair icoon dat ons al eeuwen in de ban houdt. Reynaert is een rebel van een speciaal kaliber. Hij is sluw, egoïstisch, leugenachtig, pervers, gewelddadig en sarcastisch. De perfecte antiheld.

De expositie laat een bijzondere mix van klassieke en hedendaagse handgebonden boeken zien. Enkele boeken zijn gebonden op traditioneel middeleeuwse wijze. Er zijn ook meer eigentijdse exemplaren te bezichtigen die gemaakt zijn met gebruikmaking van hedendaagse materialen en technieken, maar dan met een knipoog naar de middeleeuwen. Een onverwachte verzameling boekbanden die bijzonder de moeite waard is voor de ware boekenliefhebber. Een expositie waar het plezier van het ontwerpen en het maken van afspat.

Athenaeumbibliotheek, Klooster 12, 7411NH Deventer

2 maart – 5 mei 2020

Openingstijden:
Maandag 13.00 – 17.00 uur
Dinsdag 09.00 – 17.00 uur
Donderdag 13.00 – 17.00 uur
Vrijdag 13.00 – 17.00 uur

Hij lag even stil: Van den vos Reynaerde

Voor mijn verkoudheid had ik wel een begin gemaakt
met het voorbereiden van het eerste plat (houten voor- of achterkant)
van een middeleeuws boek.
Deze week kon ik er weer aan door werken.

Een middeleeuws boek is een boek waarbij de tekst tussen twee
houten planken wordt ingebonden.
In mijn geval eikenhout.
Het idee bij deze Romaanse binding is dat er met drie riempjes
en twee perkamenten strengels een verbinding ontstaat tussen de houten
planken en de tekst en de katernen van bedrukt papier en twee dekbladen
van perkament onderling.

IMG_2567RiempjeNummer1VanafDeRugDoorDeTunnelDoorDesleufDwarsDoorDePlatAanDeBinnenkantDoorEenSleuf

Hier zie je dat het leren riempje van links af, in de rug van de houten plat verdwijnt. Vanaf de rugzijde is er een ‘tunnel’ gemaakt die even verder aan de buitenkant van de plat naar buiten komt. Daar wordt het riempje door een sleuf geleid om dan dwars door de plat te gaan. Aan de binnenkant wordt hij opnieuw door een sleuf geleid. In de sleuven en de tunnel ga ik straks het leer verlijmen met het hout. Bij de sleuven wordt het riempje ook nog eens vastgezet met messing spijkertjes. Zowel aan de binnen- als buitenzijde. De tunnel is voorgeboord met een boormachine. Verder gebruik je een beitel en vijlen.


IMG_2568RiempjeNummer1

Hier zie je hoe het riempje als het aan de binnenkant uit de plat komt nog eens door een sleuf wordt geleid. De beitel ligt er bij om het leer een beetje voor de foto op zijn plaats te houden.


IMG_2569RiempjeNummer2

Hier zie je dat riempje nummer 2 ook op zijn plaats zit. Ook zie je dat het leer (van een oude tas, 3 centimeter breed en dan dubbelgevouwen om de juiste dikte te krijgen voor een riempje van iets meer dan 1 centimeter breed) terugveert. De lijm en de spijkertjes en het dekblad dat aan deze kant tegen de plat komt, zullen er voor zorgen dat het allemaal op zijn plaats blijft zitten.


IMG_2570RiempjeNummer3

De drie riempjes zitten in de plat. Een volgende keer ga ik aan plat twee beginnen. Even zien wanneer dat zal zijn met carnaval in aantocht.