Een dag dwalen door Middeleeuwse tuinen

Vorige week ben ik een dagje gaan dwalen door tuinen,
Middeleeuwse tuinen, om precies te zijn.
Dat deed ik onder andere in Leiden maar het begon in Breda.

IMG_1019MiddeleeuwseTuinenInHetRMOValkenbergBreda

De dag begon met een wandeling naar het station. Dan kom ik langs het Kasteel van Breda en loop ik door het Valkenberg. In de ochtend was het er rustig maar al gelijk zonnig.


IMG_1024MiddeleeuwseTuinenInHetRMODetuinVanHetRMO

Even later zat ik in Leiden in een tuin. Een tuin met extra aandacht voor de verschillende planten. Een krijgt hier ook wat aandacht vanwege de mooie vorm.


IMG_1021MiddeleeuwseTuinenInHetRMOVijgen

In de tuin, die verder helemaal leeg was, zat ik naast deze plant: een vijg. Naast de prachtige grote bladeren vallen de vruchten meteen op.


IMG_1022MiddeleeuwseTuinenInHetRMOVijgenblad

De tuinen die afgebeeld worden in handschriften volgen vaak het patroon dat je ook ziet in de tuinen uit de Perzische of Moslim-wereld. Het bestaan (of juist het niet bestaan) van dat verband intrigeert me. In New Delhi bezochten we ooit Humayun’s grafmomument. Volgens de UNESCO het eerste tuin-grafmonument. Het was pas gerestaureerd door onder andere schenkingen van het Aga Khan Development Network. Het was prachtig om in deze tuin eens al de waterwerken in werking te zien. Overal fonteinen en waterwegen. Je ziet die vaker in India maar vaak is er geen water te zien. Nu werden die mooie groenen tuinen ineens echt. Het zijn dat soort tuinen die ik me voor de geest haal als ik een handschrift zie met een Maria of een sultan in een tuin.


IMG_1023MiddeleeuwseTuinenInHetRMOVijgenblad


IMG_1025MiddeleeuwseTuinenInHetRMOGieterVanAardewerkUtrechtCa1575

De overgang van de tuin buiten naar de tentoonstelling over tuinen binnen werd prima gemaakt door deze gieter van aardewerk, Utrecht, circa 1575.


IMG_1027MiddeleeuwseTuinenInHetRMO

Middeleeuwse Tuinen
Aardse paradijzen in oost en west
1200 – 1600

 

Een lustoord wordt door een heldere stroom bevloeid,
waar vogels harmonieus hun liedjes fluiten,
waar tulpen bloeien in een rijk palet,
waar vruchten zich tot dichte trossen sluiten.
Daar draagt onder de schaduw van de bomen
de lentewind een bont tapijt naar buiten.

 

Saadi, De rozentuin, 1258.

 

Een tuin is een omheind stuk grond, afgebakend van de wilde natuur, waar water en schaduw is, beplant met bloemen en bomen.
Er bestaan in de Middeleeuwen verschillende soorten tuinen.
Sommige zijn nuttig, zoals kruidentuinen, groentetuinen en wijngaarden.
Andere zijn vooral aangenaam, met bloemen, pergola’s bomenlanen en fonteinen.
In de praktijk bevatten de meeste tuinen zowel nuttige als aangename delen, zeker bij kastelen en paleizen, waar de tuin een statussymbool is.

 

In de periode van ongeveer 1200 – 1600 zijn er veel overeenkomsten tussen tuinen in het christelijke Europa en het islamitische oosten.
Europese kloostertuinen zijn gebaseerd op Perzische vierdelige tuinen (chahar-bagh).
In beide cultuurgebieden zijn tuinen symbolen van het goddelijke.
Er is Latijnse en Arabische poëzie over rozen en liefde in de tuin en zowel de sultan als Maria wordt afgebeeld in een besloten hof.
Bovendien stellen christenen én moslims zich het paradijs voor als een prachtige tuin.

IMG_1028HetRMOBomenWaaronderPlataanEnWilgInPerzischHerbariumKitab'Aga'ibAl-makluqat1200-1400

De tentoonstelling volgt de aangekondigde thema’s. Ik ben op zoek naar bewijs dat Perzië Europa beïnvloed heeft. Bomen waaronder de plataan en wilg in een Perzisch herbarium, Kitab aga ib al-makluqat (Kitāb ‘ağā’ib al-maḫlūqāt), 1200 – 1400.


IMG_1028HetRMOBomenWaaronderPlataanEnWilgInPerzischHerbariumKitab'Aga'ibAl-makluqat1200-1400IsDitDePlaraan

Vermoedelijk is dit de plataan.


IMG_1029MiddeleeuwseTuinenInHetRMODiptamnusAdderkruidSolagoHeliotroopEnPeonyaPioenroosInHerbariaHandschriftPseudoApuleius1300-1400

Geweldig; diptamnus of adderkruid, solago (heliotroop) en peonya (pioenroos) in een herbaria handschrift, Pseudo-Apuleius (de schrijver), 1300 – 1400.


IMG_1031MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMandragoraAlruinMaruaMajoraanEnMaurubiumMarroveInGedruktBoekMetHoutsnedesHortisSanitatisMainz23Juni1491

Mandragora (alruin), Marua (majoraan) En maurubium (malrove) in gedrukt boek met houtsnedes, Hortis Sanitatis, Mainz, 23 juni 1491.


IMG_1031MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMandragoraAlruinMaruaMajoraanEnMaurubiumMarroveInGedruktBoekMetHoutsnedesHortisSanitatisMainz23Juni1491MisschienAlruin

De wortel van de alruin werd gezien als een mensvorming ding met heel bijzondere eigenschappen. Zoek het internet er maar eens op na. Hoe dan ook, het leverde mooie prenten op.


IMG_1032MiddeleeuwseTuinenInHetRMOGedruktPlantenboekMetHoutsnedesDenGrotenHerbariusMetAlSijnFiguerenAntwerpen17Juni1514

Gedrukt plantenboek met houtsnedes ‘Den Groten Herbarius met al sijn figueren, Antwerpen, 17 juni 1514.


IMG_1033MiddeleeuwseTuinenInHetRMODrsPKloostertuin

Drs P. was een verrassing maar sluit heel goed aan:

Tussen eeuwenoude muren
Waar de schoonheid bloeit en geurt
Waar men ’t fluisteren der uren
Bijna lijfelijk bespeurd
In de laatste zonnestralen
Roept het klokje mij naar ’t lof
Doch ik wil nog even dralen
In mijn stille kloosterhof.

Daar u hier nu toch bent, nodig ik u gaarne uit
Om mijn bloemen en mijn vele plantjes te bekijken
Roomse kervel, Engelgras en Benedictus-kruid
Staan er prachtig bij zoals u ziet.

Bij die Paternoster-boom ziet u de Papenschoen
Kandelaartjes, Monnikskap en Rozenkransje prijken
Mijtertje en Slofje, die het ook uitstekend doen
En allicht ontbreekt het Kaarsje niet.

Jammerlijk genoeg schiet ook het onkruid welig op
Afgodskruid en Judaspenning zijn niet uit te roeien
Heksenkrans en Tovernoot, Alruin en Duivelskop
Wist ik maar vanwaar dat ontuig kwam.

Addertong, Menistenzusje, Galgenjong, Kalvijn
Zouden in een kloostertuin niet mogen kunnen groeien
Weet u dat hier Vrouwenharen voorgekomen zijn
Zelfs een Scharrel en een Tripmadam.

Maar ik moet u nu verlaten
Dadelijk begint het lof
Anders kon ik blijven praten
Want er is voldoende stof
Dat verklaart waarom ik lieden
Gaarne in mijn tuin ontvang
Mocht u nog wat willen wieden
Gaat u dan gerust uw gang.

IMG_1034MiddeleeuwseTuinenInHetRMOFrancescoVikkamenaPortretVanTuinmanGravure1576-1624

Een tuin zonder tuinman (of vrouw) dat kan niet. Francesco Villamena, portret van tuinman, gravure, 1576 – 1624.


IMG_1036MiddeleeuwseTuinenInHetRMOOm secuur te kunnen gieten gebruik je een duimgieter, ook wel aangeduid met de Franse naam chantepleure, vanwege het zingende geluid dat hij maakt als hij 'huilt'

Dit was voor mij een grote ontdekking. Ik had nooit van een duimgieter gehoord. Gelukkig was er een filmpje met een demonstratie. eenvoudig maar heel effectief. Om secuur te kunnen gieten gebruik je een duimgieter, ook wel aangeduid met de Franse naam chantepleure, vanwege het zingende geluid dat hij maakt als hij ‘huilt’.


IMG_1038MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMaandMaartInGebedenboekLuikMaastricht1500-1525

Maand maart in een gebedenboek, Luik, Maastricht, 1500 – 1525.


IMG_1042MiddeleeuwseTuinenInHetRMOPaarTePaardJagerGondenVogelkooiInMargeGetijdenboekMeddelnederlandsVlaanderenCa1480SlechteFoto

dit boek lag een beetje moeilijk open. Goed bedoeld maar je ziet nu alle pagina’s slecht. Dat mijn foto ook niet best is helpt dan niet. Paar te paard en Jager met honden, vogelkooi in de marge, getijdenboek, Middelnederlands, Vlaanderen, circa 1480.


IMG_1044MiddeleeuwseTuinenInHetRMOStrooirandMetVogelsInHetijdenboekZuidNederland1500-1525SlechteFoto

Het maken van foto’s viel niet mee maar is een extra reden om dit zelf te gaan bekijken. Strooirand met vogels in een getijdenboek, Zuid Nederland, 1500 – 1525.


IMG_1050MiddeleeuwseTuinenInHetRMODichterGafizEnZijn'GeliefdeVanMiddernacht'InEenTuinDiwan(VerzameldeGedichten)VanHafiz1489

Dichter Hafiz en zijn ‘geliefde van middernacht’ in een tuin, Diwan (verzamelde gedichten) van Hafiz, 1489.


IMG_1051MiddeleeuwseTuinenInHetRMOTristanEnIsoldeSchakendInDeLiefdestuinDerMinnenLoep(VerloopVanLiefdes)DircPotter1486

Tristan en Isolde schakend in de liefdestuin (Der minnen loep of verloop van liefdes), Dirc Potter, 1486. De afbeelding lijkt wel met waterverf gemaakt. Dat zegt meer van mij dan van de afbeelding maar de kleuren zijn zo mooi.


IMG_1051MiddeleeuwseTuinenInHetRMOTristanEnIsoldeSchakendInDeLiefdestuinDerMinnenLoep(VerloopVanLiefdes)DircPotter1486Detail

Vooral de gekleurde rand fascineerde me.


IMG_1053MiddeleeuwseTuinenInHetRMODeSassanidischeKoningKhosrowIIEnZijnHeliefdeShitinInEenTuinOnderEenBaldakijnShahnamaVanFerdowsiIran1500-1600PrachtigHoeDeTekstErBijGeschrevenIs

Hoe stoer staat de tekst hier niet rond de afbeelding? De Sassanidische koning Khosrow II en zijn geliefde Shirin in een tuin onder een baldakijn, Shahnama van Ferdowsi, Iran, 1500 – 1600.


IMG_1055MiddeleeuwseTuinenInHetRMOVuurklokVanSlibaardewerkMetDuivenHanenEneenFantasieWapenAlkmaarLuttikOuddorp1560-1580

Nog een voorwerp dat ik niet kende. Even iets heel anders. Vuurklok van slibaardewerk met duiven, hanen en een fantasie wapen, Alkmaar, Luttik, Ouddorp, 1560 – 1580.


IMG_1057MiddeleeuwseTuinenInHetRMOGrootTehelveldMetArabeskenEnGestileerdeLotusbloemenSyriëDamascus1500-1600

We zijn aangekomen bij de tuin in de decoratieve kunst: groot tegelveld met arabesken en gestileerde lotusbloemen, Syrië, Damascus, 1500 – 1600.


IMG_1059MiddeleeuwseTuinenInHetRMOBlauweStervormigeTegelInLadjarvadina-waarIranKashan1250-1300

Blauwe stervormige tegel in Ladjarvadina-waar, Iran, Kashan, 1250 – 1300.

IMG_1059MiddeleeuwseTuinenInHetRMOBlauweStervormigeTegelInLadjarvadina-waarIranKashan1250-1300Detail

Detail.


IMG_1061MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMariaMetChristusInHortusConclususIneenGetijdenboekZuidHollandLeiden1480-1500 01

Maria met Christus in hortus conclusus in een getijdenboek, Zuid Holland, Leiden, 1480 – 1500.

IMG_1061MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMariaMetChristusInHortusConclususIneenGetijdenboekZuidHollandLeiden1480-1500 02DeRandIsSchitterend


IMG_1062MiddeleeuwseTuinenInHetRMOAnnunciqatieEnMariaMetKindInBloemenrandenGetijdenboekInMiddelnederlands1510-1530 01

Twee afbeeldingen naast elkaar met prachtige randen. Annunciatie en Maria met kind in bloemenranden, Getijdenboek in Middelnederlands, 1510 – 1530.

IMG_1062MiddeleeuwseTuinenInHetRMOAnnunciqatieEnMariaMetKindInBloemenrandenGetijdenboekInMiddelnederlands1510-1530 02


IMG_1063MiddeleeuwseTuinenInHetRMOEenKoningHoudtAudientieInEenTuinMetBomenEnDierenShahnamaVanFerdowsiIran1437LetOpDeFlapLinks

Let op de flap waarmee het boek afgesloten kan worden (links). Een koning houdt audiëntie in een tuin met bomen en dieren, Shahnama van Ferdowsi, Iran, 1437.


IMG_1065MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMariaMetKindFalnamehWaarzeggersboekIndia1550-1600

Deze was al eerder te zien maar ik kan het niet laten. Maria met kind, Falnameh (Waarzeggersboek), India 1550 – 1600.


IMG_1068MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMariaMetKindInBloemenrandenGetijdenboekInMiddelnederlands1510-1530

IMG_1069MiddeleeuwseTuinenInHetRMOAnnunciqatieGetijdenboekInMiddelnederlands1510-1530

IMG_1070MiddeleeuwseTuinenInHetRMOMariaMetChristusInHortusConclususIneenGetijdenboekZuidHollandLeiden1480-1500

Als een eerste toegift (zie het als een concert), een herhaling van drie pagina’s die hier boven al te zien waren.


IMG_1071MiddeleeuwseTuinenInHetRMONoliMeTangereInDeBloemenrandInEenHetijdenboekInHetMiddelnederlandsNeesterMetDeZwarteOgenHollandCa1490

‘Noli me tangere’ is een terugkerend thema in de kunst. De ontmoeting van Christus met Maria Magdalena in een tuin na zijn verrijzenis. Ook in boeken. Noli me tangere in de bloemenrand in een getijdenboek in het Middelnederlands. Meester met de zwarte ogen, Holland, circa 1490.


IMG_1071MiddeleeuwseTuinenInHetRMONoliMeTangereInDeBloemenrandInEenHetijdenboekInHetMiddelnederlandsNeesterMetDeZwarteOgenHollandCa1490Penwerk

Even aandacht voor ‘gewoon’ penwerk in bovengenoemd boek.


IMG_1072MiddeleeuwseTuinenInHetRMONoliMeTangereInHotaeEtPrecesMeesterVanGijsbrechtVanBrederodeCa1460KloptDitWel

Noli me tangere in Horae et preces, Meester van Gijsbrecht van Brederode, circa 1460.


IMG_1076MiddeleeuwseTuinenInHetRMONoliMeTangereIngekleurdeHoutsnedeInAlbumJacobCorneliszVanOostzanenCA1530

Noli me tangere, ingekleurde houtsnede in een album van Jacob Cornelisz van Oostzanen, circa 1530.


IMG_1078

Als afsluiting een afbeelding met tekst in het Hebreeuws. Dus de voorstellingen van tuinen beperkte zich niet tot de eerder genoemde culturen.


De laatste foto’s van Wat Phou

Wat Phou in het zuiden van Laos is een indrukwekkende
Khmer-site. Prachtig in het landschap gesitueerd.
Het is een World Heritage Site.
De hoofdtempel is het hoogst gelegen.
Lager liggen de ‘daltempels’. Eerlijk gezegd weet ik niet
of het tempels zijn. Op de kaart in de catalogus van het
museum dat bij de site ligt spreekt met van de noord en zuid
‘quadrangle’ en wordt het woord ‘palais’ gebruikt.
Vierhoeken zijn get zeker maar of het paleizen zijn.
Ik weet het niet.
Maar het is er prachtig. Hopelijk overtuigen mijn foto’s.

DSC_3446LaosChampasakWatPhou

Je ziet op meer plaatsen in Azië de gewoonte vogeltjes in kooien te verkopen zodat pelgrims de vogels bij een tempel los kunnen laten. Misschien vreemd maar op de foto doet dat het meestal wel.


DSC_3447LaosChampasakWatPhou

Vandaag zie je meer voorbeelden van restauraties die wel en die nog niet afgerond zijn.


DSC_3448LaosChampasakWatPhou


DSC_3449LaosChampasakWatPhou


DSC_3450LaosChampasakWatPhou


DSC_3451LaosChampasakWatPhou

We waren zowat als eerste op de site die dag. Dus ook als eerste boven bij de hoofdtempel en nu we weer beneden zijn is het daar opnieuw rustig.


DSC_3452LaosChampasakWatPhou

Dit is een meer recente restauratie. Mijn indruk is dat daarbij die delen die (nog) niet gevonden zijn niet opgevuld zijn met reconstructies maar met blanco stenen die duidelijk opvallen.


DSC_3453LaosChampasakWatPhouSpits


DSC_3454LaosChampasakWatPhouUnescoRestaurationOfTheEasternPorchOfThesouthernQuadrangle

Laos, Champasak, Wat Phou, Unesco, Restauration of the eastern porch of the southern quadrangle. Anders gezegd Restauratie van de oostelijke gevel van de zuidelijke vierhoek. Die is uitgevoerd door een groep uit Laos en uit Frankrijk tussen 2014 en 2016.


DSC_3455LaosChampasakWatPhouVerantwoordeRestauratie

Dit is die Oostelijke gevel (Eastern Porch).


DSC_3456LaosChampasakWatPhou


DSC_3457LaosChampasakWatPhou

De basis van een kolom in reliëf.


Mijn grote vraag is:

Welke van de volgende twee versies van mijn foto is de mooiste?

DSC_3458LaosChampasakWatPhouWelkeIsDeMooiste02

DSC_3458LaosChampasakWatPhouWelkeIsDeMooiste01


DSC_3459LaosChampasakWatPhou


DSC_3460LaosChampasakWatPhou

Dit is de binnenkant van zo’n quadrangle. De buitenkant spreekt mij meer aan. Maar het betreft best grote oppervlaktes.


DSC_3462LaosChampasakWatPhou

Later op de ochtend worden de foto’s beter. Het licht is nog steeds fel maar het vocht is wat uit beeld verdwenen. De ligging is super.


DSC_3463LaosChampasakWatPhou


DSC_3464LaosChampasakWatPhou


DSC_3465LaosChampasakWatPhou


DSC_3466LaosChampasakWatPhou


DSC_3467LaosChampasakWatPhou


DSC_3468LaosChampasakWatPhou


Na het bezoek aan deze site bezochten we het museum bij de site.
Daar mochten geen foto’s gemaakt worden.

Preah Vihear

Terug naar de orde van de dag, na carnaval.
Maar dat kan ik helaas niet zeggen.
Preah Vihear in Cambodja is niet ‘de orde van de dag’.
Deze site is zo exceptioneel.

Nadat we het centrale heiligdom bereikt hebben, lopen we min of meer
langs dezelfde route terug.
Ik maak dan foto’s van dingen die eerder niet opvielen, van stenen die
her en der in het terrein liggen of van dingen die hier
al eerder te zien waren maar die zoveel indruk maken.

Na deze serie rest ons nog een hele leuke rit de heuvels af.
Maar dat zie je in de volgende blog post.

DSC_3207CambodjaPreahVihear


DSC_3208CambodjaPreahVihearTerugLopendNaarHetBegin

Dit is nog het belangrijkste heiligdom dat aan het eind op de heuvelrichel ligt. Vanhier lopen we terug.


DSC_3209CambodjaPreahVihearZoMaarEenLosliggendeSteen

Er liggen stenen of combinaties van stenen in het gras. Soms, zoals hier, bewerkt. Meestal is nog maar een deel van het reliëf in de steen goed te zien.


DSC_3210CambodjaPreahVihearBeetjeTegenDeZonIn

Op sommige plaatsen is het er heerlijk rustig. Er zijn niet zo veel bezoekers op deze nieuwjaarsdag.


DSC_3211CambodjaPreahVihear


DSC_3212CambodjaPreahVihear


DSC_3213CambodjaPreahVihear


DSC_3214CambodjaPreahVihear

Geliefd onderwerp voor de hoek van een steen: zich oprichtende slangen.


DSC_3215CambodjaPreahVihearZomaarEenPaarStenen02


DSC_3215CambodjaPreahVihearZomaarEenPaarStenen01

De vorige foto is een detail van deze foto. Hier zie hoe soms de stenen in een groepje bij elkaar staan/liggen in het gras.


DSC_3216CambodjaPreahVihearGewoonMooi

Gewoon een mooi stuk muur met opvallende kleuren.


DSC_3217CambodjaPreahVihearNogEenValseDeur

Nog een valse deur.


DSC_3218CambodjaPreahVihearInmiddelsSchijntDeZonFel

De zon schijnt inmiddels fel. Dat zie je terug in de steeds harder wordende schaduwen en stukken van gebouwen die overbelicht zijn.


DSC_3219CambodjaPreahVihear

Deze afbeeldingen, als mijn geheugen me niet in de steek laat van kluizenaars, zie je op verschillende plaatsen terugkomen op de tempels in Cambodja. Vaak als decoratie in hele reeksen en dan kan het voorkomen dat je ze ziet op de twee kanten van een hoeksteen.


DSC_3220CambodjaPreahVihear


DSC_3221CambodjaPreahVihear


DSC_3222CambodjaPreahVihearVraagMeNietWelkeDelenOrigineelZijn

Vraag me niet of dit allemaal origineel is, want dat weet ik niet. Als je het museum in Phnom Penh bezoekt zie je verschillende van dergelijke dorpels ook van Preah Vihear.


DSC_3223CambodjaPreahVihear01

Deze gevel is zo super. Even inzoomen.

DSC_3223CambodjaPreahVihear02ZoMooi


DSC_3225CambodjaPreahVihear

Op één plaats staan de gebouwen heel dicht op elkaar terwijl de gevels toch gewoon heel rijk versierd zijn. Je kunt maar net tussen de gebouwen door, laat staan dat je de gevels heel goed kunt zien.


DSC_3226CambodjaPreahVihear


DSC_3227CambodjaPreahVihearChurningOfTheOceanOfMilk

Nogmaals: Churning of the ocean of milk.


DSC_3228CambodjaPreahVihear


DSC_3229CambodjaPreahVihear


DSC_3230CambodjaPreahVihear


DSC_3231CambodjaPreahVihear


DSC_3232CambodjaPreahVihear


DSC_3235CambodjaPreahVihearUnescoWorldHeritageSiteCambodje

De vlaggen van Unesco, World Heritage Site en Cambodja.


DSC_3236CambodjaPreahVihearTerugBijHetVerzamelpuntOpDeTop

Terug bij ons vertrekpunt op de top van de heuvel. Van hier af gaat het met een 4-wheel drive naar beneden. Daarover meer de volgende keer.


Preah Vihear

Preah Vihear is een tempelcomplex in Cambodja.
Daarvoor was wel een uitspraak nodig van
The International Court of Justice in den Haag.
Op het internet vond ik de uitspraak en het begin van de uitspraak
zie je hieronder:

TempleOfPreahVihearJudgement1962

In 1962 oordeelt het hof in Den Haag dat de tempel op Cambodjaans grondgebied ligt en dat Thailand daar dus afstand van moet doen. Vandaag kun je dus vanuit Thailand de tempel niet meer bezoeken. Vanuit Cambodja wel en daar zie je de gevolgen van de twist tussen de twee landen nog steeds.


De tempel is een World Heritage site. Op de site van Unesco staat:

Temple of Preah Vihear

 

Situated on the edge of a plateau that dominates the plain of Cambodia, the Temple of Preah Vihear is dedicated to Shiva.
The Temple is composed of a series of sanctuaries linked by a system of pavements and staircases over an 800 metre long axis and dates back to the first half of the 11th century AD.
Nevertheless, its complex history can be traced to the 9th century, when the hermitage was founded.
This site is particularly well preserved, mainly due to its remote location.
The site is exceptional for the quality of its architecture, which is adapted to the natural environment and the religious function of the temple, as well as for the exceptional quality of its carved stone ornamentation.

De aaneenschakeling van tempelgebouwen ligt op de rand van een heuvel
met een prachtig uitzicht op Cambodja.
Wat ik zelf zo prachtig vond was de samenhang van de verschillende
gebouwen die soms best ver uit elkaar liggen.
Sie samenhang die je daar fysiek kunt ervaren lijkt me
de belangrijkste reden om dit complex een World Heritage Site
te noemen.
Het complex is gewijd aan Shiva en dateert uit de 11e eeuw.
Al in de 9e eeuw was er op deze plaats een kluizenaarsverblijf.

DSC_3127CambodjaPreahVihearMetDitSoortAutosGaJeNaarDeTempel

Vanuit het dorp gaan we met de auto naar een plaats waar kaartjes verkocht worden. Vandaar vertrekken de gidsen in auto’s zoals op deze foto naar boven. De rit is niet heel lang maar vaak heel steil.


DSC_3128CambodjaPreahVihearSchuttersputjes

Boven aangekomen zie je op veel plaatsen schuttersputjes. loopgraven en beschermde verblijven voor soldaten die zowel door de mensen uit Thailand als door Cambodja zijn gebruikt. Een luguber aspect van je bezoek.


DSC_3129CambodjaPreahVihearDaarAanDeVoetVanDeHeuvelsIsThailand

Kijk je naar het noorden dan zie je de heuvels die in Thailand liggen. De weg is Thais grondgebied. Nog steeds zijn er mensen die aan de Thaise kant richting het complex komen. Bezoeken kan men het niet. Een volgende stap in het vredesproces lijkt me dat ook bezoekers vanuit Thailand het complex kunnen bezoeken maar de regeringen in beide landen hebben veel grotere binnen- en buitenlandse problemen op te lossen, vermoed ik.


DSC_3131CambodjaPreahVihearDaarBenedenIsThailand

De trap die vanuit Thailand gebruikt werd om het complex te bezoeken is er natuurlijk nog steeds.


DSC_3132CambodjaPreahVihear

Het begin van, laat ik maar zeggen de tempelweg. Deze verbindt de verschillende heiligdommen. De eerste waren vroeger voor iedereen te bezoeken, de laatste waren exclusief voor priesters en de koning en zijn gevolg.


DSC_3133CambodjaPreahVihearHetBeginVanDeTempel


DSC_3134CambodjaPreahVihear

De trap naar het eerste complex.


DSC_3135CambodjaPreahVihearWieBewaaktDeTrap


DSC_3136CambodjaPreahVihear01

DSC_3136CambodjaPreahVihear02


DSC_3138CambodjaPreahVihear


DSC_3139CambodjaPreahVihearBunkers

Nog wat loopgraven.


DSC_3140CambodjaPreahVihearWorldHeritageSite

Na de eerste tempel volgt een lange tempelweg. Die ligt een beetje verhoogd in het landschap.


DSC_3141CambodjaPreahVihear

Nog een keer terugkijken op het eerste gebouw.


DSC_3142CambodjaPreahVihear

Die tempelweg is dus best een eind.


DSC_3144CambodjaPreahVihearPaalLangsDeWeg

De weg werd gemarkeerd door dit soort palen. Een enkel staat nog overeind en is compleet.


DSC_3145CambodjaPreahVihearBadenOpGezettePlaatsen

Langs de weg liggen hier en daar baden/waterreservoirs.


DSC_3146CambodjaPreahVihearSomsVanDeelNaarDeelHeelEind

Terugkijkend. De volgende tempel komt in een volgende blog aan de beurt.


Chandigarh: Punjab and Haryana High Court

Lopen over dat enorme plein.
Misschien was het de donkere wolken.
Ik hou het op de eerste aanblik voor de voor mij nog
geheimzinnige gebouwen en monumenten.
Een hele aparte sfeer.
Voor mij deed dit bezoek niet onder voor het bezoek aan de Taj Mahal,
Uxmal in Mexico, De Gouden Tempel in Amritsar of Karnak in Egypte.

DSC_9592ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail

We zijn niet in het gebouw geweest. Dat was in functie. Je kunt ook in Nederland niet zomaar een Rechtbank bezoeken. Die kleuren en de gewelven. Dit het Hoge Gerechtshof voor de staten Punjab en Haryana. Het gebouw is uit 1952.


DSC_9594ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail

Die verschillende vormen. Dit is geen eenheidsworst zoals we in Amsterdam ooit besloten de Bijlmer te bouwen.


DSC_9595ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail

Van een afstand lijkt het allemaal hoekig en recht. Maar dat is maar schijn.


DSC_9596ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail

Heel veel is juist rond, glooiend en zacht.


DSC_9597ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail

Hier zie je dat naar boven toe, dat daar het gebouw rond naar voren steekt.


DSC_9598ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail

Hier zie je dat nog beter.


DSC_9599ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail

Het verloopt veel organischer dan je van een afstand denkt.


DSC_9600ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail


DSC_9601ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail


DSC_9605ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourt1952Detail


DSC_9658ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaHighCourtNaDeRegen

Dit is later op de middag. Uit de verte, na een regenbui.


Chandigarh en Rock Garden

Chandigarh is heel vreemd als je er voor het eerst bent.
De stad ligt in India maar is niet georganiseerd als de andere steden.
Het lijkt erop dat iedereen zich aan de verkeersregels houdt.
Langzaam en snel verkeer zijn gescheiden.
Het is er schoon.

De stad kent dan ook een aparte geschiedenis.

Wikipedia:

Chandigarh is de hoofdstad van twee Indiase deelstaten, Punjab en Haryana, en vormt tegelijk het unieterritorium Chandigarh.

Nadat de Punjab in 1947 in een Pakistaans en Indiaas deel was gesplitst, had de nieuwe Indiase staat geen hoofdstad, omdat Lahore, de hoofdstad van de Punjab onderdeel was geworden van Pakistan. Na eerst bestaande steden overwogen te hebben als hoofdstad werd besloten om een nieuwe hoofdstad te bouwen en in 1953 werd Chandigarh gesticht. De wereldberoemde architect Le Corbusier is verantwoordelijk geweest voor het ontwerp van de stad, die uit allerlei kleine ministeden bestaat met kleine zelfverzorgende centra met markten, tempels en scholen op loopafstand van alle woningen.

Tijdens de 40e sessie van de Commissie voor het Werelderfgoed gehouden in Istanboel werd dit stadsontwerp en de kenmerkende bouwwerken van Le Corbusier in de stad en meer specifiek het hoofdstedelijk gebouwencomplex van Chandigarh samen met een aantal andere van zijn meest markante constructies onder de noemer van het architecturaal werk van Le Corbusier op 17 juli 2016 erkend als UNESCO werelderfgoed en toegevoegd aan de werelderfgoedlijst.

Dus wij liepen wat onwennig rond.
we lazen over de mogelijkheid om met de Hop on-Hop off bus
een route te rijden. Dus gingen we op zoek naar het startpunt.
Dat vonden we:

DSC_9421HopOnHopOff

De bus rechts had stukken en de vergunning was verlopen. De bus links, een nieuwe bus, kon dus nog niet ingezet worden. Men was bezig met een nieuwe vergunning……


Maar met een tuk-tuk kom je overal.
Dus we vonden uiteindelijk de Rock Garden.
Een tuin met veel stenen.
Het verhaal was interessant maar wat we konden verwachten bleef maar vaag.
wij waren uiteindelijk onder de indruk. Zo creatief.
Ik heb dus meer dan 1 stukje op mijn blog nodig om je er een goed
beeld van te geven.

DSC_9422ChandigarhRockGardenTicketCounter

Het kantoor waar je kaartjes kunt kopen.


DSC_9423ChandigarhRockGardenToegangskaartje

Inderdaad: het kaartje.


DSC_9424ChandigarhRockGarden

Het weer was niet langer meer stralend. We zouden de komende dagen ook regen krijgen.


DSC_9425ChandigarhRockGarden01

Deze muur met doorgangen is gemaakt van bakelieten electriciteitsonderdelen.

DSC_9425ChandigarhRockGarden02BakelietenBasisVoorElecrticiteit


DSC_9426ChandigarhRockGardenNekChand02

De man die het idee had een Rock Harden aan te leggen en daar ook (illegaal) mee begon is Nek Chand.


DSC_9426ChandigarhRockGardenNekChand01


DSC_9427ChandigarhRockGarden

Alles bij elkaar is het een heel groot terrein waarop de Rock Garden ligt.


DSC_9428ChandigarhRockGardenEenEchteTuinVanStenen

Dit lijkt nog het meest op de traditionele Aziatische Rock Garden.


DSC_9429ChandigarhRockGardenAllesSteen

Dit is duidelijk iets heel anders.


DSC_9430ChandigarhRockGardenThisIsTheHutWhereFromMrNekChand

This is the hut where from mr. Nek Chand
made modest beginnigs of his
immortal masterpiece of
Rock Garden


DSC_9431ChandigarhRockGarden


DSC_9432ChandigarhRockGarden


DSC_9433ChandigarhRockGarden


DSC_9435


DSC_9436ChandigarhRockGarden


DSC_9437ChandigarhRockGarden

Mooi gestileerde Indiase motieven in steen.


Er gaat nog veel meer volgen!

Champassak

Champassak is een kleine plaats in het zuiden van Laos.
Een lange straat.
Aan die straat lag ons hotel.
De straat was erg rustig.
Het spitsuur was het uitgaan van de school.
Zeker, een eindje verderop, lag een drukkere weg.
Maar voor ons was het genieten.
Champassak is de plaats waar de World Heritage site
Wat Phou zich bevindt.

DSC_3352


DSC_3362


DSC_3376


DSC_3393


DSC_3400


DSC_3417


DSC_3435


DSC_3437


DSC_3455


DSC_3470


DSC_3477