Punjab and Haryana Assembly / Parlement van Punjab en Haryana

We moesten doorlopen.
De zachte regen veranderde langzaam in een plensbui.
Dat gaf ons de kans de Punjab and Haryana Assembly
eens van dichtbij te bekijken. Okay, maar van één buitenkant.
Maar toch.
Wat een gebouw!

DSC_9622ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Beginnen bij het begin: de twee torens en de fantastische deur. Ik begrijp niet helemaal die kabelconstructie tussen de twee torens. Dat is vast niet door Le Corbusier bedacht.


DSC_9629ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

De gebouwen zijn door verrassend kleurgebruik helemaal niet saai. De nadruk bij de bouw en zijn opdrachtgevers hebben vast niet op de versieringen gelegen maar het resultaat is nog steeds interessant.


DSC_9630ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyEnormeDeurNaarOntwerpVanLeCorbusier

Ik vermoed dat de deur van emaille is.


DSC_9631ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Beetje jaren ’70 misschien maar door de pure beton niet storend. Juist leuk.


DSC_9632ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyInDeBetonMerktekensInDeIndusBeschavingStijl

In de beton zie je op verschillende plaatsen ‘merktekens’. Ze doen een beetje denken aan de zegels van de Indus-beschaving. Hier zie je de zogenaamde ‘Modular man’.


Ik vond deze website die een artikel heeft met
de Modular man als onderwerp.

DSC_9633ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDoorlijkjesMetRegen

Bij het maken van deze foto’s is het zachtjes regenen opgehouden.


DSC_9636ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierInDeRegen

Het plenst: Capitol area.


DSC_9637ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyRegen


DSC_9638ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyRegen


DSC_9639ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyMerktekenInDeBeton

Een ander merkteken.


DSC_9640ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyMerktekenInDeBeton

En nog een. Alleen aan de merktekens kun je een hele studie wijden.


DSC_9641ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetail

De mens, de dieren en de elementen.


DSC_9642ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetail

Le Corbusier goes Picasso.


DSC_9643ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyLeCorbusierAParisEtLuynes1962EtJeanPetit

Het is de tekst linksonder die de aanleiding voor me was om te denken dat de deur ge-emailleerd is. Er staat: ‘Le Corbusier a Paris et Luynes, 1962 et Jean Petit’. De enige aanwijzing op internet met Luynes en Le Corbusier gaat over het emailleren van voorwerpen. Vandaar. Ergens staat namelijk: ‘Visite chez Jean Martin, émailleur, à Luynes’.


DSC_9644ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurKlink

Dit is nog eens een deurklink. Hier moest ik aan denken toen ik het artikel van Marjolein van Eig las over deurklinken en hoe die moeten klinken.


DSC_9645ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetailBloeiendeBoom

Een bloeiende boom.


DSC_9646ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetailAardeDraaitRondDeZonIn365Dagen

De aarde die in 365 dagen rond de zon draait.


DSC_9647ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetail


DSC_9648ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Le Corbusier: Punjab and Haryana Assembly , 1955. Hier zie je, als je goed kijk,t een van de merktekens in het beton. Eerst was ik bang dat ik de foto gekanteld had maar hier is te zien dat dit niet het geval is.


DSC_9650ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Het water komt met grote hoeveelheden van het dak af.


DSC_9651ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyNietIedereenHeeftDezelfdeSmaak

Als je naar het stoeltje kijkt op het balkon dan realiseer je je dat niet iedereen deze architectuur mooi zal vinden.


DSC_9652ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyMerkteken

Merkteken.


DSC_9653ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierTowerOfShadowsHighCourt

De regen is voorbij, we gaan weer terug naar het begin.


DSC_9654ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyNaDeBui

Een laatste blik.


DSC_9655ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

De hoeveelheid water die van het dak komt is veel kleiner geworden.


Toen we de reis boekte hoopte ik al dat
het bezoek aan Chandigarh bijzonder zou zijn.
De reisorganisatie had geen idee wat we er gingen zoeken.
Chandigarh heeft die hoop overtroffen.
Ik had er veel langer kunnen rondhangen om
nog een hoop mooie dingen te zien.

Fenomenale doos en anderen

In een eerder artikel ben ik eigenlijk vergeten
een paar blogartikelen van Marjolein van Eig
onder de aandacht te brengen.
Ze heeft er zo’n kleine 30 geschreven en
‘Fenomenale doos’ was er een van.
De volgende vond ik ook erg leuk om te lezen:

detail-08-vlakken
detail-09-steenrelief-en-chocola
detail-10-polychromie-in-haar-zuiverste-vorm
honey-i-shrunk-the-building
detail-13-huisnummering-als-opgave
detail-19-klink-meesterproef-voor-ontwerpers

Bekijk het laatste verhaal nog eens als ik de klink
laat zien van de Punjab and Haryana Assembly,
ontworpen door Le Corbusier.

Punjab and Haryana Secretariat, 1953

Het Secretariaat.
Vermoedelijk is dat het regeringscentrum van Punjab en Haryana.
Het parlement zetelt is het gebouw ernaast: de Assembly.
Maar de ambtenaren bezetten het gebouw dat Secretariat heet.
Ontworpen door Le Corbusier.
Het gebouw heb ik alleen vanuit de verte gezien.
De Assembly vond ik veel interessanter.
Dat gaat een van de volgende blogs duidelijk maken.
Daarna reizen we door naar Amritsar met de Gouden Tempel.

DSC_9623ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaSecretariat

Chandigarh, Capitol Area, Le Corbusier, Punjab and Haryana Secretariat, 1953.

DSC_9626ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaSecretariat


Fenomenale doos

Voor het project Boek in een doos / Book in a box
was ik het internet aan het afstruinen en kwam toen
op de blog uit van Marjolein van Eig van 17 juni 2015:
Detail 7: Fenomenale doos.

Hier kun je het hele verhaal van de Fenomenale doos lezen.

In mijn blog vat ik de dingen even samen die mij
zo in het verhaal trokken.

De fenomenologie is een filosofische stroming die ontstond tegen het einde van de negentiende eeuw. Ze probeert de fenomenen om ons heen te beschrijven zoals ze voor ons verschijnen, zonder enige vooronderstelling. Daarbij worden niet alleen zichtbare en de herkenbare elementen verwoord, maar ook aspecten die niet direct zichtbaar zijn.

Een mooi voorbeeld van een fenomenologische beschrijving kun je lezen in een essay van George Simmel over de brug en de deur. Hij beschrijft hierin de impact van een deur op een ruimte: “ …de deur laat op een besliste manier zien hoe scheiden en verbinden twee kanten van dezelfde medaille zijn. Juist omdat een deur ook kan worden geopend, levert het sluiten ervan een sterk gevoel van bescherming op tegen alles wat zich buiten deze ruimte bevindt. Dit gevoel is sterker dan bij een opgebouwde muur. De laatste is immers stom, maar de deur spreekt tot ons.” Kortom, de scheiding die de deur maakt, benadrukt tegelijkertijd de verbinding die de deur als fenomeen in zich heeft.

Ik heb wel even naar het essay gezocht.
Maar zonder titel kwam ik niet ver.
Wel vond ik informatie over George Simmel.
Kijk maar eens op de George Simmel Wikipedia pagina.

Deze fenomenologische manier van het beschrijven van objecten is wellicht vaag, maar het is een prettige manier om anders naar de dingen om ons heen te kijken. Maurice Merleau-Ponty, een van de grondleggers van de fenomenologische waarneming, onderscheidt twee manieren van kijken: het zien en het ervaren. We zien bijvoorbeeld een gebouw: de gevel, de ramen en kolommen. Zo zien we ook een kerk, want we zien een groot gebouw met een toren en een kruis. We ervaren echter: ruimte, licht, beweging, materiaal of ritme. Daarmee wil Merleau-Ponty zeggen: wat je ziet is een image, een bekend beeld, maar wat je ervaart is een veel complexere wereld die wordt bepaald door bijvoorbeeld tactiliteit, geur en ruimte.

MeindertHobbemaHetLaantjeVanMiddelharnis1689

Meindert Hobbema, Het laantje van Middelharnis, 1689.


De moderne kunst legt deze ambiguïteit in de waarneming mooi bloot. Door het oude bekende beeld in het schilderij weg te laten, blijft enkel de ervaring van de fenomenen over. Kijkend naar de ‘Cathedra’ van Barnett Newman kun je dezelfde landschappelijke ervaring hebben als bij ‘Het laantje van Middelharnis’ van Meindert Hobbema. Dat is natuurlijk een geniale ontdekking. Je hoeft geen vaas te schilderen om een vaas te zien. Het gaat om de ervaring.

BarnettNewmanCathedra

Barnett Newman, Cathedra, 1951. De intensiteit van Cathedra ontstond doordat Newman het blauw van het schilderij opbouwde in zes afzonderlijke lagen verf van verschillende blauwpigmenten. Zo creëerde hij een diep en rijk geschakeerd kleurvlak, dat een ruimtelijke illusie oproept. Volgens https://www.artsalonholland.nl.


Hoe zit dat in de architectuur? Dat probeerde ik tijdens mijn afstudeerscriptie te onderzoeken, al weer wat jaartjes geleden aan de TU Delft. Ik had hiervoor drie gebouwen uitgezocht, beter gezegd, drie ‘dozen’. De doosvorm leek me een uitermate geschikt gebouwtype voor de fenomenologische beschrijving. Immers, de doos toont niet het standaard beeld van een gebouw, het verraadt geen achterliggende wereld middels de gebruikelijke tekens. De doos laat het over aan de waarnemer wat de ervaring zal zijn.

De drie dozen waren: het klooster La Tourette van Le Corbusier, de Kunsthal van Koolhaas en de Thermen in Vals van Zumthor. Daar is van alles over te zeggen, maar uiteindelijk kwam ik uit op de volgende noties:
– Zumthors gebouw is als een uitgeslepen rotsblok. Er is geen enkel verschil tussen binnen en buiten, de doos is door en door solide. Schudden zal geen invloed hebben.

PeterZumthorThermenInValsZwitserland1996

Peter Zumthor, Thermen in Vals, Zwitserland, 1996.


– Koolhaas’ doos is een verrassingsdoos, waarvan de gevel de verpakking is. Binnen wacht een wereld van ervaringen. Schudden kan prima, het gaat om de intrigerende reeks van ervaringen.

OMARemKoolhaasDeKunsthal

OMA / Rem Koolhaas, De Kunsthal.


– Le Corbusiers klooster toont een zorgvuldig en serieus vormgegeven geometrie. Niet schudden, want dan verwoest je die!

LeCorbusierSainteMarieSeLaTourette1960

Le Corbusier, Sainte Marie de la Tourette, 1960.

LeCorbusierSainteMarieSeLaTourette1960 2


Vooral het kijken naar een doos, voor mij vooral
een bron voor geheimzinnigheid, niet alleen vanuit
het perspectief van wat je ziet maar ook de ervaringen
die je met een doos hebt, vond ik erg interessant in het artikel.
Praat ik nog niet eens over het boek in de doos….

Tower of Shadows / Toren van schaduwen

Le Corbusier en zijn team experimenteerden met
verschillende technieken in beton, om optimaal
verkoeling te geven in de gebouwen en om in de koude periode
de gebruikers van de gebouwen te beschermen
tegen de kou.
Daarvoor bouwde ze, op schaal, hun experimenten.
Dat resulteerde in de Tower of Shadows.

DSC_9615ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierTowerOfShadows

De toren is een gebouw dat aan een kant open is. De ‘wanden’ worden gevormd door de experimenten. Ik zou me voor kunnen stellen dat dit al een fase verder in het ontwerpproces is. Dus niet zozeer een aantal experimenten of uit te proberen maar om te demonstreren aan belangstellenden. Maar ik weet hier te weinig van.


DSC_9618ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierTowerOfShadows

Hier zie je de binnenkant van het gebouw.


DSC_9627

Door de mensen bij de ingang krijg je een gevoel voor de grootte van het gebouw.


Geometric Hill en Martyr’s Memorial

Op het Capitol Complex staan twee monumenten die maar weinig
aandacht krijgen op internet: Geometric Hill en Martyr’s Memorial.
Ook als je in Chandigarh bent wordt daar weinig aandacht
aan besteed.
Op Geometric Hill zie je de baan van de zon in een eenvoudig
reliëf.
Martyr’s Memorial is een soort ‘open lucht’ gebouw: er staan muren,
er is een toegang, er zijn enkele ‘versieringen’, maar het is open.
Geen tekst, geen toelichting.
Het is meer een plaats dan een ding of monument.
Het aantal slachtoffers bij de opsplitsing van het Indiaas subcontinent
in Pakistan, Bangladesh en India is enorm.
Dus de wens om vrede en hereniging in het Open Hand Monument
gaat prima samen met een gedachtenisplaats als Martyr’s Memorial.
Wat alleen niet uitgekomen is van de ideeën van Le Corbusier,
is dat het plein (Capital Area) niet het levend centrum
van de stad geworden is.
Het is het domein geworden van administrateurs en juristen.

DSC_9613ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierGeometricHill

Le Corbusier: Geometric Hill.


DSC_9616ChandigarhCapitolAreaLeCorbusier

Le Corbusier: Geometric Hill.


DSC_9617ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierMartyrsMemorial

Le Corbusier: Martyr’s Memorial


DSC_9617ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierMartyrsMemorialDetail

Detail van de vorige foto. Het toont de versiering met een swastika. Dit symbool is veel ouder dan het hakenkruis van de Nazi’s. De term swastika komt van het Sanskriet en heeft verschillende betekenissen afhankelijk van de cultuur en het geloof waarbinnen het symbool gebruikt wordt.


In een artikel op Quora een forum met vragen en antwoorden
wordt de swastika besproken.
Daar lees je onder andere:

The word Swastika is derived from the Sanskrit words Su(good) and Asti(fortune). So it basically denotes prosperity. It can also be used to represent Lord Surya’s(the sun god) chariot.

Het woord ‘swastika’ komt van het Sanskriet.
Van de woorden ‘Su’ (=goed) en ‘Asti’ (=fortuin).
Dus het wenst je voorspoed.
Het kan ook worden gebruikt om de Zonnewagen van Lord Surya
te verbeelden.

DSC_9624ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierMartyrsMemorial

De binnenruimte van Martyr’s Memorial.


Open Hand

Waarschijnlijk spreekt dit mensen het meest aan:
het Open Hand Monument van Le Corbusier.
Een grote open hand die op een stang als een weerhaan in de wind meedraait.
De Open Hand is het symbool dat Le Corbusier vaker gebruikte.
De stad Chandigarh (op Wikipedia staat de regering van)
gebruikt het als het symbool van de stad.

Volgens Le Corbusier was het een symbool voor vrede en hereniging,
immers met een hand zo open, kun je vrij dingen weggeven
en ontvangen.
De hand draait op een stang boven een soort kuil
met daarin een spreekgestoelte.
Ik meen mij te herinneren dat jaarlijks, bij de opening
van het parlementair jaar, de ruimte gebruikt wordt om
de parlementariërs toe te spreken. Maar op internet
kan ik daarover niets vinden.

DSC_9606ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierOpenHand

Hier zie je de Open Hand, de stang waar de hand op draait en onderaan het spreekgestoelte.


DSC_9608ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierOpenHand

Dit is de kant van de hand waarop je de groeven in de hand kunt zien. De achterkant is nagenoeg glad.


DSC_9609ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierOpenHand

Le Corbusier. De hand werd pas na dood van Le Corbusier gerealiseerd. Op deze plaats was eerst het huis van de gouverneur gepland. Uiteindelijk was dat gebouw al ergens anders gebouwd.


DSC_9610ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierOpenHandSpreekgestoelteMetDaaropTweeStaandeMensen

Op deze foto, heel goed kijken, staan twee mensen op het spreekgestoelte. Het is allemaal nogal groot.


DSC_9611ChandigarhCapitolAreaOpenHandLeCorbusier

De foto’s zijn gemaakt tijdens onze wandeling van de High Court naar de Assembly. Intussen zorgde de wind er ook nog eens voor dat de hand in een andere richting draaide.


DSC_9614ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierOpenHand

De wolken worden steeds donkerder.


DSC_9625ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierOpenHand

Hier kijk je op de achterkant van de open hand.