India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 11

– over welke deuren kunnen we nog openen met een deurstijl uit Bihar –

Voor een ambachtsman die meewerkte aan een decoratie van een tempel
zal het maken van een beeld, een reliëf of een deurstijl
niet zo verschillend zijn geweest:
allemaal belangrijk maar bij een deurstijl misschien wat meer vrijheid
in onderwerp en uitvoering dan bij een beeld van Shiva.
Maar helemaal zeker ben ik daar niet van.
Het zou interessant zijn om te lezen wat Rao hierover schrijft.

Maar vandaag geen godheid
en geen verhaal uitgebeeld op een tempelwand,
maar een versierde deurstijl waarop mij meteen een muzikant opviel.

DSC01914IndiaPatnaBiharMuseumDoorJambPalaPeriod10thCentCEPhylliteStoneLakhisaraiBiharArch10716(ii)
India, Patna, Bihar Museum, Door jamb, Pala period, 10th century CE, phyllite stone, Lakhisarai, Bihar. Arch.-10716 (ii).

Kijkend naar het fragment

Van de oorspronkelijke deurstijl is slechts een fragment bewaard gebleven,
maar ook dat laat al een rijke decoratie zien.
Voor de kijker bevindt zich links een pilaarachtig onderdeel
dat van de onderzijde tot ruim boven het midden van het fragment doorloopt.
Dit pilaarachtige deel lijkt een eigen decoratief programma te volgen.
Bovenaan staat een sierlijke vrouwfiguur met geheven armen.
De houding doet denken aan een dansbeweging.
Achter en onder haar volgt een afgevlakte ronde pilaar
met geometrische decoratie.
Helemaal onderaan verschijnt opnieuw een figuur
tussen twee hybride of dierlijke vormen die op de foto
niet goed zijn te onderscheiden.
De vormgeving van deze waarschijnlijk vrouwelijke, middelste figuur
vertoont overeenkomsten met de vrouwfiguur bovenaan,
waardoor beide delen visueel met elkaar verbonden lijken.
Rechts aan de voet van het fragment bevindt zich een vogelachtig wezen.

Rechts van het pilaarachtige deel stijgt een zone
met florale decoratie omhoog.
Het pilaarachtige gedeelte staat niet eenvoudig naast deze decoratie,
maar bevindt zich ervoor en links ervan.
Ook in het bovenste gedeelte blijft dit verschil in reliëfdiepte zichtbaar,
al wordt het minder uitgesproken.
De florale decoratie vormt niet alleen een achtergrond,
maar lijkt de verschillende onderdelen van de compositie
met elkaar te verbinden.

In het bovenste gedeelte komen verschillende motieven bijeen.
Een band met bloemrozetten loopt horizontaal over het fragment
en eindigt voor de kijker rechts in een dierlijke kop
met een omhooggebogen snuit.
Links, waar de horizontale rand zich voortzet als een gebogen
naar boven lopende band, bevindt zich een figuur met een hoge haartooi.
Hoe dit deel oorspronkelijk was opgebouwd,
is door de fragmentarische toestand niet meer met zekerheid vast te stellen.

DSC01913IndiaPatnaBiharMuseumDoorJambPalaPeriod10thCentCEPhylliteStoneLakhisaraiBiharArch10716(ii)
Detail.

Kijkend naar de muzikant

Tussen de ranken verschijnt een muzikant
die bijna uit de decoratie zelf lijkt voort te komen.
De krullende vegetale motieven lopen rondom de figuur door,
waardoor mens en ornament nauw met elkaar verweven raken.
Vooral de puntig uitlopende haarlokken sluiten opvallend goed aan
bij de beweging van de omliggende ranken.

Het gezicht is zorgvuldig uitgewerkt.
De omhooggebogen mondhoeken, de grote ogen
en de aandacht voor haar en sieraden geven de figuur
een levendige aanwezigheid.
De armen zijn actief bezig met een langhalzig snaarinstrument.
Naast de schouder is een lotusmotief aangebracht.
Samen maken deze details de indruk van iemand
die niet slechts een instrument vasthoudt, maar daadwerkelijk musiceert.
Het is een van die kleine figuren die de aandacht
van de bezoeker onmiddellijk vasthoudt.

MogelijkeReconstructieRoute
Een eerste route om na te denken over een mogelijke reconstructie.

Een mogelijke reconstructieroute

Omdat slechts een staand deel van de complete deurstijl bewaard is gebleven, blijft iedere reconstructieroute voorlopig speculatief.
Toch nodigt het fragment uit om na te denken over het oorspronkelijke geheel.

Een mogelijke denkrichting is dat we hier naar de
voor de kijker rechterzijde van een deuromlijsting kijken.
Het pilaarachtige gedeelte zou dan dichter bij de deuropening
hebben gestaan, terwijl de uitbundige florale decoratie de buitenzijde vormde.
De horizontale bloemenband in het bovenste deel zou vervolgens
kunnen zijn overgegaan in een gebogen bovenconstructie.
De figuur met de hoge haartooi bevindt zich precies op een plaats
waar zo’n overgang voorstelbaar is.

Wanneer men deze gedachte verder volgt,
zou een vergelijkbare opbouw aan de andere zijde van de deuropening denkbaar zijn.
Dat levert een omraming op waarin de florale decoratie
langs beide zijden van de opening omhoogloopt
en mogelijk overgaat in een gebogen bovenstructuur.
Daarbij dringt zich ook de vraag op of de dierlijke kop bovenin
en het vogelachtige wezen onderaan
deel uitmaakten van een groter compositieschema.
Het fragment biedt daarvoor geen zekerheid,
maar nodigt wel uit tot dergelijke vragen.

De precieze vorm van de bovenbouw blijft onzeker.
De gebogen band lijkt zich echter goed te lenen voor een reconstructie,
zodat de contouren van een mogelijke bovenstructuur
zich in grote lijnen laten voorstellen.
Dat zegt nog weinig over de invulling van het gebied daarbinnen.
Het is goed mogelijk dat dit vlak oorspronkelijk gesloten was
en ruimte bood aan een grotere figuur op een sokkel
zodat daaroner een rechthoekige deuropening ontstaat.

Deze reconstructieroute pretendeert geen oplossing te bieden.
Zij is vooral bedoeld als uitnodiging om verder te kijken
naar de opbouw van dit fragment, de details
en naar mogelijke verbanden tussen de verschillende onderdelen ervan.
Het fragment vormt daarmee eerder het begin van een discussie
dan het einde ervan.
Om over mogelijke oplossingen na te denken zou het goed zijn
op zoek te gaan naar complete deurstijlen uit de 10e eeuw uit Bihar.
Zowel in museumcollecties als in nog bestaande tempels.

Overigens is dit het laatste historische beeldhouwwerk
waarover ik een blogbericht schrijf vanuit het Bihar Museum.
Op die dag 14 in India was ik niet helemaal 100% en moe.
In volgende berichten zie je nog wel Indiase moderne kunst,
een paar manuscripten en miniaturen.


Aantekeningen uit Musée Guimet (8): Een dansende figuur op een lotus

DSC08111ParijsMuseeGuimetKrishnaEnfantDansantTamilNadu11th-12thCentÉpoqueCholaBronzeMA5855
Parijs, Musée Guimet, Krishna enfant dansant, Tamil Nadu, 11th – 12th century, époque Chola, bronze, MA 5855.

Tijdens het bezoek aan het Musée Guimet
trok een klein Chola-bronzen beeld onmiddellijk mijn aandacht.
Het museum identificeert het als Krishna Enfant Dansant,
maar voordat ik die benaming accepteer,
wil ik eerst kijken naar wat het beeld zelf laat zien.

De voorstelling omvat één figuur in een dynamische houding.
Het lichaam rust op één been,
terwijl het andere been gebogen en opgeheven is.
De figuur heeft twee armen.
De rechterhand is opgeheven met de handpalm naar voren gericht,
terwijl de linkerarm zijwaarts van het lichaam is geplaatst.
Op het hoofd bevindt zich een hoge hoofdtooi.
Het lichaam is voorzien van verschillende sieraden
die hals, borst, armen en heupen accentueren.

Wat mij daarbij direct opvalt, is dat de figuur slechts twee armen heeft.
Dat lijkt een eenvoudig detail, maar het aantal armen
is een van de kenmerken die kunnen helpen bij het zoeken
naar vergelijkbare voorstellingen in iconografische handboeken.
Het is bovendien een eigenschap die direct zichtbaar is
en geen voorkennis vereist.

De figuur staat op een ronde lotusvormige basis.
Deze rust op een rechthoekig voetstuk dat in verhouding tot het beeld
opvallend hoog is.
Daardoor lijkt het beeld niet rechtstreeks op zijn omgeving te staan,
maar als het ware boven het voetstuk verheven te worden.
Juist die combinatie van houding, hoofdtooi, sieraden,
lotusbasis en sokkel geeft het relatief kleine bronzen beeld
een verrassend sterke aanwezigheid.

Voorlopig laat ik de identificatie als Krishna nog even rusten.
Wanneer ik uitsluitend kijk naar wat zichtbaar is,
zie ik in de eerste plaats een rijk versierde figuur met twee armen,
geplaatst op een lotusvormige basis.
De houding suggereert beweging, maar welke betekenis die beweging heeft,
is op dit punt nog een open vraag.
Pas daarna volgt de zoektocht naar de plaats van deze voorstelling in Rao.


India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 10

– over de schoonheid vóór de uitleg –

Wat zien we?

Het beeld toont een elegante figuur die ontspannen op een kussen zit.
Het lichaam is licht gedraaid en het hoofd helt zacht naar één zijde,
waardoor de voorstelling levendiger oogt
dan de streng symmetrische houding
die we vaak met Boeddhabeelden associëren.
De rechterhand is opgeheven in een geruststellend gebaar,
terwijl naast de schouder een grote lotus zichtbaar is.
De figuur draagt een hoge kroon, rijke sieraden en lange oorhangers,
wat hem een vorstelijke uitstraling geeft.
Ondanks deze rijkdom straalt het beeld vooral rust en zachtheid uit.

Wat vooral opvalt, is de elegante samenhang van de compositie.
De lichte kanteling van het hoofd, de opgeheven hand
en de gebogen houding van het lichaam
creëren een gevoel van beweging zonder de rust van het beeld te verstoren.
De grote lotus naast de schouder vormt daarbij een natuurlijke tegenhanger
van het hoofd en helpt de compositie in evenwicht te brengen.

De zorgvuldig gepolijste steen, de verfijnde gelaatstrekken,
de nauwkeurig uitgewerkte sieraden en de vloeiende lijnen van het lichaam
getuigen van het uitzonderlijke vakmanschap van de beeldhouwer.
Vooral in het gezicht komt dat naar voren.
De zachte naar binnen gerichte glimlach,
de halfgesloten ogen
en de glooiende modellering van de wangen
versterken de rustige uitstraling van het beeld.

DSC01910IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680
India, Patna, Bihar Museum, Avalokiteshvara, bodhisattva Padmapani in ardhaparyankasana posture with a abhaya mudra, Vishnupur, Gaya, 11th century CE. Arch.-1680.

Hoe vertelt het museum het?

De zaaltekst bevat veel kunsthistorische begrippen.
Dat is niet zonder reden.
In een beperkt aantal woorden probeert de tekst
het beeld zo nauwkeurig mogelijk te duiden.
Daarbij worden termen gebruikt
die niet iedere museumbezoeker meteen zal begrijpen.
Welke elementen van het beeld zijn zo belangrijk
dat ze in de beschrijving worden opgenomen?

In de kroon bevindt zich een kleine zittende Boeddha.
Dat detail is niet toevallig aangebracht.
Voor kunsthistorici vormt het een belangrijk herkenningspunt
bij de identificatie van de figuur.

Ook de houding van het lichaam en de stand van de handen
spelen een belangrijke rol.
De ontspannen en natuurlijke manier van zitten
wordt in de zaaltekst aangeduid als Ardhaparyankasana.
De opgeheven rechterhand maakt een geruststellend gebaar
dat Abhaya Mudra wordt genoemd.

Daarnaast zien we een lotus naast de schouder.
Dat attribuut verwijst naar Padmapani, letterlijk “de lotusdrager”.
Padmapani is een van de verschijningsvormen
van de bodhisattva Avalokiteshvara.

Ten slotte noemt de zaaltekst verschillende sieraden:
een halssnoer, armringen en armbanden.
Samen met de kroon geven zij de figuur een vorstelijke uitstraling.

De kleine Boeddha in de kroon, de lichaamshouding, het handgebaar,
de lotus en de sieraden zijn de elementen
waarop de zaaltekst zich baseert
om de figuur als Avalokiteshvara te identificeren.

DSC01911IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680 Txt
De documentatie rond dit object is niet volledig consistent: de website dateert: 10e eeuw terwijl de zaaltekst de 11e eeuw noemt; de website van het museum zegt: Awalokiteshwara in de kop van het artikel en de tekst begint met Avalokiteshvara.

Toegift: enkele termen uit de zaaltekst

Ardhaparyankasana
De ontspannen en natuurlijke zithouding
wordt aangeduid als Ardhaparyankasana.
Het woord komt uit het Sanskriet.
Ardha betekent “half”.
Paryanka verwijst naar een zit- of rusthouding.
Letterlijk beschrijft de term dus een half ingeklapte
of gedeeltelijk gevouwen zithouding.
Kort gezegd: een ontspannen, asymmetrische zithouding.

Abhaya Mudra
Het opgeheven gebaar van de rechterhand wordt Abhaya Mudra genoemd.
Abhaya betekent “zonder vrees”.
Mudra betekent “gebaar” of “houding van de hand”.
Het wordt meestal uitgelegd als een beschermend
of geruststellend handgebaar.

Padmapani
De lotus naast de schouder verwijst naar Padmapani.
Padma betekent “lotus”.
Pani betekent “hand”.
Padmapani betekent dus letterlijk “de lotusdrager”
of “hij die een lotus in de hand houdt”.

Bodhisattva
De zaaltekst beschrijft Avalokiteshvara als een bodhisattva.
In het boeddhisme is dat een wezen dat naar verlichting streeft
maar zich tegelijkertijd inzet voor het welzijn van anderen.

Mala, Bajuband en Kangan
De zaaltekst noemt ook enkele sieraden.
Een mala is een hals- of gebedssnoer.
Een bajuband is een armring die op de bovenarm wordt gedragen.
Een kangan is een armband rond de pols.
Samen benadrukken deze sieraden het vorstelijke karakter van de figuur.

Voor (wannabe) gevorderde lezers

In de vorige toegift kwamen termen aan bod die rechtstreeks
naar zichtbare kenmerken van het beeld verwijzen.
De volgende begrippen vervullen een andere functie.
Ze helpen niet zozeer bij het herkennen van de figuur,
maar plaatsen Avalokiteshvara in de religieuze wereld
van teksten, Boeddha’s en bodhisattva’s waaruit het beeld is voortgekomen.

Mahavastu
De Mahavastu is een vroege boeddhistische tekst.
De zaaltekst verwijst naar deze tekst omdat daarin volgens het museum
een rol voor Avalokiteshvara wordt beschreven.
Daarmee probeert de zaaltekst het beeld niet alleen
iconografisch te identificeren,
maar ook religieus te plaatsen.
Hoe nauwkeurig deze samenvatting de oorspronkelijke tekst weergeeft,
vraagt echter om een nadere blik op de Mahavastu zelf.
Volgens de museumtekst waakt Avalokiteshvara
over het welzijn van levende wezens
in de periode tussen de historische Boeddha
en de toekomstige Boeddha.
De verwijzing naar de Mahavastu vormt daarmee
de schakel tussen de andere begrippen die volgen.

Shakya Buddha
Met Shakya Buddha wordt de historische Boeddha bedoeld,
beter bekend als Siddhartha Gautama.
In de beschrijving vormt hij het beginpunt
van de periode waarin Avalokiteshvara zijn taak vervult.

Maitreya Buddha
Maitreya is de toekomstige Boeddha.
Hij vormt het eindpunt van dezelfde periode.
Tussen Shakya Buddha en Maitreya Buddha vervult Avalokiteshvara
volgens de zaaltekst zijn rol
als beschermer en helper van levende wezens.

Amitabha
Amitabha is een belangrijke Boeddha binnen het Mahayana-boeddhisme.
De zaaltekst noemt hem omdat Avalokiteshvara nauw met hem verbonden is.
Bovendien wordt de kleine Boeddha in de kroon van Avalokiteshvara
vaak als Amitabha herkend,
waardoor deze relatie ook zichtbaar wordt in het beeld zelf.

Sakti Pandara
Pandara wordt in de zaaltekst genoemd
als de vrouwelijke tegenhanger van Amitabha.
Daarmee wordt opnieuw een relatie gelegd.
Waar Shakya Buddha, Maitreya en Avalokiteshvara samen
een plaats krijgen in de tijd,
laten Amitabha en Pandara zien hoe Avalokiteshvara
volgens de religieuze traditie deel uitmaakt van een bredere spirituele wereld.

DSC01909IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680

Afronding

Wat mij persoonlijk treft, is de spanning
tussen de houding van het lichaam aan de ene kant
en het gebaar van de rechterhand aan de andere.
Het licht gebogen hoofd, de halfgesloten ogen
en de naar binnen gerichte glimlach wekken de indruk van innerlijke rust.
De opgeheven rechterhand richt zich daarentegen
nadrukkelijk tot de toeschouwer.

Terwijl het lichaam rust en verstilling uitstraalt,
zoekt het handgebaar contact met de beschouwer.
Twee activiteiten die je niet tegelijk in één figuur verwacht.


India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 9

– over de aarde als getuige: een symmetrische wereld rond de verlichte Boeddha –

Er doet zich iets merkwaardigs voor met het nummer
van het beeld waarover dit bericht gaat.

Bij het beeld waren twee zaalteksten te zien:

  • een klein bordje met een korte samenvatting
  • en een tweede bord met een uitgebreidere beschrijving.

Op het beeld zelf was bovendien een wit etiket geplakt
met daarop enkele tekens en een nummer.

Het nummer op het etiket op het beeld luidt: 1104 (met dank aan Copilot).
Het inventarisnummer op het kleine bordje is: Arch.-1104.
Het nummer in de uitgebreide zaaltekst is: Arch.-11104.

Opmerkelijk genoeg wordt dat laatste nummer, Arch.-11104,
zowel in de Hindi- als in de Engelstalige tekst vermeld.

Voorlopig biedt het internet nog geen oplossing voor deze kleine puzzel.
Daarom houd ik voor de foto’s het nummer van het etiket
en het kleine bordje aan,
terwijl ik de uitgebreide zaaltekst
onder het nummer Arch.-11104 heb opgenomen.

DSC01904 01 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104
India, Patna, Bihar Museum, Buddha, medieval, unknown origin, phyllite stone. Arch.-1104.

De stèle is opgebouwd rond een streng geordende
en vrijwel volledig symmetrische compositie.
Alleen de centrale figuur van de Boeddha doorbreekt die symmetrie;
alle andere elementen zijn in paren georganiseerd
en verwijzen terug naar het moment van de verlichting.

DSC01904 02 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104 PeepalLeaves
De vijgenbladeren (en links het witte etiket met de tekens en het nummer).

Helemaal bovenaan verschijnen aan weerszijden van de nimbus
bladeren van de peepal of heilige vijgenboom (Ficus religiosa).
Zij verwijzen naar de Bodhiboom waaronder Siddhartha
zijn verlichting bereikte.
Opvallend is dat de boom zelf niet wordt afgebeeld.
Enkele karakteristieke bladeren volstaan om de heilige plaats
en het beslissende moment in het leven van de Boeddha op te roepen.
De bladeren fungeren daarbij als een visuele omlijsting
van de bovenste zone van de stèle.

DSC01904 03 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104 Gandharva
Gandharva.

Onder de bladeren zweven twee gevleugelde hemelwezens,
waarschijnlijk gandharva’s.
Ook zij zijn spiegelbeeldig gerangschikt en, omgeven door energie,
lijken ze een gestileerde bloemenkrans of offergave te dragen.
Hun aanwezigheid markeert het kosmische belang
van de gebeurtenis die centraal in de voorstelling staat.
Zij verschijnen niet als zelfstandige personages,
maar als hemelse vereerders die de verlichte Boeddha eren.

DSC01904 04 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104 Left
Avalokiteśvara met waarschijnlijk Amitābha in zijn kroon en een lotus in zijn hand.
DSC01904 05 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104 Right
Bodhisattva Maitreya met een stupa in de kroon.

Aan weerszijden van de troon staan twee bodhisattva’s opgesteld.
Links voor de toeschouwer bevindt zich waarschijnlijk Avalokiteśvara.
In zijn kroon is een klein zittend figuurtje opgenomen
dat doet denken aan een Boeddha-afbeelding,
een bekend kenmerk van deze bodhisattva.
Rechts voor de toeschouwer staat waarschijnlijk Maitreya,
herkenbaar aan de stūpa die zijn kroon bekroont.
Hoewel beide figuren door hun attributen van elkaar verschillen,
zijn zij qua houding, plaatsing en schaal elkaars tegenhangers.
Samen bewaken zij de centrale ruimte waarin de Boeddha verschijnt.

DSC01906IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104

De Boeddha zelf vormt het vaste middelpunt
waar de gehele compositie omheen is georganiseerd.
Achter hem verrijst een zorgvuldig uitgewerkte architectonische omlijsting
met pilasters, kapitelen, ornamentale banden en een rijke nimbus.
Deze architectuur functioneert niet als achtergrond in moderne zin,
maar als een heilig kader dat de centrale positie van de Boeddha benadrukt.
De bodhisattva’s lijken in nissen naast hem te staan,
terwijl de hemelwezens en de bladeren zijn hoofdzone markeren.
Hierdoor krijgt de voorstelling een monumentale rust
en een bijna architectonische orde.

DSC01904 06 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104 UnderMid

Ook onder de lotustroon wordt dit principe voortgezet.
In de onderste zone van de stèle liggen aan weerszijden
twee gestileerde leeuwachtige dieren of simha’s.
Hun koppen zijn wel smal dus het kan best een ander dier zijn.
Tussen hen knielen twee figuren die spiegelbeeldig zijn weergegeven.
Zij wenden zich naar het midden en maken met hun opgeheven armen
een gebaar dat aan presentatie, verering of eerbetoon doet denken.
De linker figuur lijkt een klein object vast te houden,
mogelijk een offergave, al laat de huidige toestand van het reliëf
geen zekere identificatie toe.
Opvallend is dat de compositie ook hier volledig op evenwicht berust:
dier tegenover dier, figuur tegenover figuur.

DSC01904 07 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104 UnderRight

Juist die uitgesproken symmetrie maakt duidelijk
hoe de voorstelling gelezen moet worden.
Vrijwel ieder element bezit een tegenhanger aan de andere zijde
van de centrale as.
Blad tegenover blad, gandharva tegenover gandharva,
Avalokiteśvara tegenover Maitreya, vereerder tegenover vereerder
en simha tegenover simha.
Midden in deze zorgvuldig uitgebalanceerde wereld
zit de Boeddha in bhūmisparśa-mudrā, het aardaanrakingsgebaar.
Met zijn rechterhand raakt hij de aarde aan
en roept haar op als getuige van zijn recht op verlichting.
Daarmee ontstaat een tweede, intellectuele vorm van symmetrie.

DSC01905IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaMedievalUnknownOriginPhylliteStoneArch1104
De bhūmisparśa-mudrā, het aardaanrakingsgebaar.

De spiegelbeeldig geordende figuren en motieven
brengen het beeld visueel in evenwicht,
terwijl de bhūmisparśa-mudrā hun betekenis samenbindt.
De rechterhand van de Boeddha raakt de aarde aan
en vormt daarmee letterlijk het punt
waarop de gehele compositie samenkomt.
Alle onderdelen van de voorstelling verwijzen uiteindelijk
naar hetzelfde beslissende ogenblik:
het moment waarop de Boeddha onder de Bodhiboom de verlichting bereikt.

DSC01908IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaBhumisparshaMudraMaitreyaLAvlokishteswaraRMedievalUnknownOriginGataBlackPhylliteStoneArch11104 Txt
De grote zaaltekst in Hindi en Engels.

India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 8

– over het onzichtbare en zichtbare gewaad van de Boeddha –

Het Bihar Museum is een relatief jong museum,
gehuisvest in een modern gebouw.
Het gebouw en de omliggende ruimtes zijn opgezet als een campus.
Maar ook de indeling, opzet en inrichting van de afdelingen zijn verfrissend.
De presentatie van de beelden is bijzonder sfeervol.
De beelden kregen opvallend veel ruimte.
De belichting was niet uitsluitend op het beeld zelf gericht,
maar zo ingesteld dat rond het beeld een eigen ruimte ontstond.

DSC01900 01 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod11thCentCEBronzeAlloKurkiharGayaBiharArch9592
India, Patna, Bihar Museum, Buddha, Pala period, 11th century CE, bronze alloy, Kurkihar, Gaya, Bihar. Arch.-9592.
DSC01900 02 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod11thCentCEBronzeAlloKurkiharGayaBiharArch9592

Op het hoofd draagt de Boeddha een rijk uitgewerkte kroon
met parelranden, bloemmotieven en bladachtige uitlopers.
De opengewerkte oorhangers sluiten met hun florale ornamentiek aan
bij de kroon en versterken de verfijnde uitstraling van het beeld.

DSC01901 01 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod11thCentCEBronzeAlloKurkiharGayaBiharArch9592

De amandelvormige ogen, prominente neus en diep liggende mond
met duidelijk gemodelleerde lippen geven het gezicht
een opmerkelijke zeggingskracht.

DSC01901 02 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod11thCentCEBronzeAlloKurkiharGayaBiharArch9592

De strak geordende halssieraden volgen de lijnen van het lichaam
en dragen bij aan de evenwichtige compositie.

DSC01901 03 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod11thCentCEBronzeAlloKurkiharGayaBiharArch9592>

Met de opgeheven rechterhand maakt de Boeddha de abhaya mudrā,
het gebaar van onbevreesdheid.
Borst en buik zijn zodanig weergegeven dat
de vormen van het lichaam ongehinderd zichtbaar zijn.
Let maar eens op de navel.
Alleen op de polsen is zichtbaar dat de Boeddha een gewaad draagt.

DSC01901 04 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod11thCentCEBronzeAlloKurkiharGayaBiharArch9592

Wat mij tijdens het bekijken van de detailfoto’s steeds meer opviel,
is dat het gewaad veel complexer is weergegeven
dan je op het eerste gezicht zou denken.
De plooien die je net boven de enkels ziet,
zijn weliswaar spaarzaam aangegeven,
maar waar textiel duidelijk wordt aangegeven, gebeurt dat met grote precisie.

DSC01901 05 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod11thCentCEBronzeAlloKurkiharGayaBiharArch9592

Onderaan de linkerzijde van het lichaam lijken de plooien
deel uit te maken van een dubbelgeslagen stuk textiel,
waardoor zij in afgeronde banen doorlopen.
Aan de rechterzijde lijken verschillende stoflagen zich juist
onafhankelijk van elkaar te gedragen
en lijken randen van twee lagen stof zichtbaar.
Achter beide benen worden bovendien opnieuw uiteinden van stof zichtbaar,
alsof delen van het gewaad langs het lichaam naar achteren vallen.
Hierdoor ontstaat de indruk dat in het beeld niet alleen
het oppervlak van de mantel is weergegeven,
maar ook de wijze waarop verschillende lagen stof
over en langs elkaar vallen.

IndiaBiharMuseumLinksBuddhaLinkerhandArch9590RechtsBuddhaLinkerhandArch9592

Het raadselachtige element in de linkerhand lijkt binnen die context
beter begrijpelijk te worden.
Een opvallend detail bevindt zich in de linkerhand
van twee Kurkihar-bronzen.
Het beeld met Arch.-9590 toonde ik eerder op mijn blog.
Aanvankelijk lijkt het om een attribuut te gaan,
maar beschrijvingen van vergelijkbare beelden wijzen
in een andere richting.
Zo vermeldt Himalayan Art Resources bij een vrijwel identieke
staande, gekroonde Boeddha uit Kurkihar dat de linkerhand
“gently grasps an edge of the mendicant robe”,
terwijl Bonhams schrijft dat de figuur
“the inner hem of the cape-like robe” vasthoudt.
Ook Christie’s beschrijft vergelijkbare Kurkihar-bronzen als beelden
waarbij de Boeddha het uiteinde van zijn gewaad (sanghati) vasthoudt.

Het merkwaardige element in de linkerhand blijkt daarom
waarschijnlijk geen ritueel voorwerp te zijn,
maar een gestileerde weergave
van de zoom of punt van het monniksgewaad,
die in de hand van de Boeddha rust.

DSC01903IndiaPatnaBiharMuseumPalaDynasty Txt
‘Pala’ which means ‘protector’ in Sanskrit, was the name of an important dynasty that flourished in eastern India from the 8th to 12th century CE. During their 400-year reign, the Palas rules over present-day Bihar, West Bengal en Bangladesh. Gopala, the founder of the Pala Empire, was elected to rule by a group of feudal chieftains. His son Dharmapala took the empire to its pinnacle, making it a dominant power in eastern India. Dharmapala’s son Devapala further extended the empire into present-day Assam and Odisha. The Palas were largely patrons of Buddhism, and the religion and its arts thrived under their rule.

Aantekeningen uit Musée Guimet (6): Shiva met bijl en hert

DSC08100ParijsMuseeGuimetShivaTamilNaduEnd12th-13thCentCholaBronzeMG17468DonGabrielJouveau-Dubreuil1929
Parijs, Musée Guimet, Shiva, Tamil Nadu, end 12th – 13th century, Chola, bronze, MG 17468. Don Gabriel Jouveau-Dubreuil, 1929.

Het Musée Guimet identificeert dit bronzen beeld eenvoudigweg als Shiva.
Die sobere aanduiding past verrassend goed bij de voorstelling zelf.
De god staat rechtop en frontaal, met vier armen,
een hoge kroon en slechts enkele attributen die zijn identiteit verraden.
In de achterste handen zijn een bijl en een hert te herkennen,
terwijl de voorste rechterhand een beschermend gebaar maakt.
De linkerarm is gebogen zodat de hand tegen de heup rust.
De houding oogt rustig en evenwichtig.
Anders dan bij een dansende Nataraja ligt de nadruk hier niet op beweging,
maar op de statige aanwezigheid van de god.

DSC08101ParijsMuseeGuimetShivaTamilNaduEnd12th-13thCentCholaBronzeMG17468DonGabrielJouveau-Dubreuil1929

Bij nadere beschouwing vallen steeds meer details op.
De oorhangers zijn groot en opengewerkt.
De kroon is opgebouwd uit meerdere zones en rijk versierd
met kleine ornamenten.
Achter het hoofd bevindt zich bovendien een opvallend rond,
eveneens opengewerkt element.
Op het eerste gezicht lijkt het op een wiel of rozet.
Een vergelijkbaar motief is ook op andere Zuid-Indiase bronzen te zien.
Hoewel het duidelijk deel uitmaakt van de iconografie,
bleek de precieze benaming moeilijk te achterhalen.
Zelfs in de klassieke iconografische handboeken waarnaar ik op zoek ging,
vond ik vandaag geen overtuigende verklaring.

DSC08101 02 ParijsMuseeGuimetShivaTamilNaduEnd12th-13thCentCholaBronzeMG17468DonGabrielJouveau-Dubreuil1929

Ook het voetstuk verdient aandacht.
Shiva staat op een ronde, gewelfde basis
die rust op een vierkante sokkel met opstaande hoekelementen.
De vorm roept associaties op met een lotusbasis,
maar afzonderlijke lotusbladeren zijn op dit beeld niet zichtbaar.
De functie van de opvallende vierkante onderbouw blijft daarmee
enigszins raadselachtig.

DSC08102ParijsMuseeGuimetShivaTamilNaduEnd12th-13thCentCholaBronzeMG17468DonGabrielJouveau-Dubreuil1929

Juist dat maakt dit beeld interessant.
Het museum geeft slechts de naam van de god,
een datering aan het einde van de twaalfde of in de dertiende eeuw,
de herkomst uit Tamil Nadu en de vermelding
dat het werk in 1929 via Gabriel Jouveau-Dubreuil in de collectie terechtkwam.
De rest moet uit het beeld zelf worden afgeleid.
Hoe langer je kijkt, hoe meer details zichtbaar worden:
het hert, de bijl, de hand op de heup, de complexe kroon
en het mysterieuze ronde element achter het hoofd.
Sommige daarvan laten zich gemakkelijk verklaren,
andere blijven vooralsnog een open vraag.
Dat is misschien wel de grootste aantrekkingskracht van dit Chola-brons.
Het geeft niet al zijn geheimen onmiddellijk prijs.


India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 7

– over een nieuw beeld van een vertrouwde figuur –

Als je al eens een mooi Boeddhabeeld op je blog hebt gezet,
waarom wil je er dan nog een keer een bericht maken
over nog een ander beeld?
Nog even los van de kunsthistorische aspecten:
waar is het beeld gemaakt,
wanneer is het gemaakt,
wat zijn de overeenkomsten
en wat zijn de verschillen?
Wat valt me deze keer op? Wat zie ik nu dat ik eerder niet zag?
Nog even los van al die redenen is er nog een reden
waar op werd gewezen in het volgende citaat:

De wereld moet voortdurend opnieuw worden beschreven, want zij is niet hetzelfde als vroeger, al was het maar omdat wij er ooit niet waren.

Wistawa Szymborska, Brievenpost, pagina 30.

Vervang in dit citaat ‘de wereld’ door ‘Boeddha’
en ‘beschreven’ door ‘afgebeeld’,
en de reden voor dit bericht dient zich vanzelf aan.

Ik toon met een gerust hart nog een Boeddha-beeld.
Het beeld is afkomstig uit Kurkihar in Bihar,
een belangrijke boeddhistische vindplaats nabij Gaya.
De site is vooral bekend geworden door de ontdekking
van een grote groep bronzen beelden uit de Pala-periode,
maar het museumlabel vermeldt niet
of dit specifieke beeld tot die vondst behoorde.
Of het nu wel of niet tot die vondst behoorde,
aan de kwaliteit van het beeld verandert dat niets.

DSC01896IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod10thCenturyCEKurkiharGayaBiharBronzeAlloyArch9590
India, Patna, Bihar Museum, Buddha, Pala period, 10th century CE, Kurkihar, Gaya, Bihar, bronze alloy. Arch.-9590. Van dichtbij komen de fijn gemodelleerde gelaatstrekken goed naar voren. De half gesloten ogen, de sterk gebogen wenkbrauwen en de subtiele glimlach dragen bij aan de ingetogen uitstraling van het beeld. Het haar is weergegeven als een dicht patroon van kleine krullen die uitlopen in een ushnisha boven op het hoofd.
DSC01897IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod10thCenturyCEKurkiharGayaBiharBronzeAlloyArch9590
De opgeheven rechterhand is uitgevoerd in een beschermend gebaar. In de handpalm bevindt zich een klein wielmotief dat zorgvuldig in het brons is uitgewerkt. De elegante vingers en de gladde afwerking laten het hoge niveau van het vakmanschap zien dat de Pala-bronzen uit Bihar kenmerkt.
DSC01898 01 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod10thCenturyCEKurkiharGayaBiharBronzeAlloyArch9590
Deze staande Boeddha rust op een dubbele lotusbasis. De lange, regelmatige plooilijnen van het gewaad volgen de contouren van het lichaam en geven de figuur een rustige, bijna ritmische uitstraling. Rechts en links vallen de zware mantelranden op die tot naast de voeten doorlopen.
DSC01898 02 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod10thCenturyCEKurkiharGayaBiharBronzeAlloyArch9590
Deze opname toont de opmerkelijke kwaliteit van het gietwerk. De individuele haarlokken zijn als kleine bolvormige krullen weergegeven, terwijl de lange oorlellen en de markering op het voorhoofd verwijzen naar vaste kenmerken van de boeddhistische beeldtaal. Ondanks de ouderdom van het beeld zijn de gelaatstrekken opvallend scherp bewaard gebleven.
DSC01898 03 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod10thCenturyCEKurkiharGayaBiharBronzeAlloyArch9590
De opgeheven rechterhand maakt een beschermend gebaar. De linkerhand op deze foto houdt mogelijk een deel van het gewaad vast. De stoflijnen lopen vanaf het kleed over de pols door tot in de handpalm en zijn met grote zorg in het brons weergegeven. Bij deze staande Boeddha ligt de nadruk op één handgebaar, terwijl de andere hand een ondersteunende rol vervult. Dat verschilt van veel zittende Boeddhabeelden, waarbij de betekenis juist vaak door beide handen gezamenlijk wordt uitgedrukt.
DSC01898 04 IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaPalaPeriod10thCenturyCEKurkiharGayaBiharBronzeAlloyArch9590
Op het lichaam van de Boeddha valt de stof in brede banen nauw aansluitend langs het lichaam. De regelmatige lijnen versterken de rustige, verticale uitstraling van de figuur. Aan de armen lijkt het gewaad gladder te vallen, terwijl het onderaan eindigt in duidelijk uitgewerkte plooien. De blote voeten rusten op een met een parelrand versierde dubbele lotusbasis. De afzonderlijke bladeren zijn duidelijk herkenbaar uitgewerkt. Onder de bladeren is ook de lage sokkel zichtbaar.

India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 6

-– over de zoektocht naar de betekenis van een boeddhistische kleizegel –

Dit bericht gaat maar over een klein voorwerp.
Het zat opgeprikt tegen een wand.
Niet alleen. Er zaten meer kleizegels tegen het muurtje bevestigd.
Ik heb er maar één foto van gemaakt.

Zegels zijn niet de objecten waar ik naar uit kijk.
Misschien met uitzondering van de grote lakzegels onderaan een oorkonde.
Maar kleizegels?
Nee, daar zou ik normaal gesproken niet veel tijd aan besteden.
Het was hier ook niet de kleur die me zo aantrok.
Het waren die afbeeldingen van stupa’s die als een magneet werkten.
Bovendien was er maar één zo’n kleizegel.
De zaalinformatie was beperkt: Votive seal, inscribed.
Nu ik dit bericht heb geschreven, zegt het me al veel meer.
Ik heb veel geleerd.
Lees mee, en misschien wordt ook voor u
het begrip ‘kleizegel’ al snel vertrouwd.
Ik kan niet beloven dat aan het einde alle vragen opgelost zijn,
maar we hebben dan wel een beter beeld dan nu.

DSC01892IndiaPatnaBiharMuseumVotiveSealInscribedArch8025
India, Patna, Bihar Museum, Votive seal, inscribed. Arch.-8025.

Het object Arch.-8025 in het Bihar Museum, de zegel op de foto,
is een klein devotioneel voorwerp
dat vermoedelijk door een pelgrim werd achtergelaten
bij een boeddhistisch heiligdom.
In zekere zin zijn dergelijke zegels te vergelijken met de votiefgaven
die bezoekers van christelijke bedevaartplaatsen achterlaten.
Net zoals pelgrims in Lourdes of elders een afbeelding,
kaars of ex-voto kunnen schenken
als uitdrukking van hun geloof of gebed,
lieten boeddhistische pelgrims bij belangrijke heiligdommen
kleizegels of plaquettes achter.
Sommige werden bewaard bij stupa’s of andere heilige monumenten,
waardoor zij een tastbaar spoor vormen van persoonlijke devotie.

De afdruk bevindt zich in een duidelijk ovaal stempelveld
dat is aangebracht op een grotere, bijna ronde klomp klei.
Dit onderscheid tussen de ovale afdruk en de omliggende klei
blijkt ook op vergelijkbare zegels uit Bodh Gaya voor te komen.
Bij verschillende exemplaren uit de collectie van het British Museum (oa 1937-0414-12)
is hetzelfde principe zichtbaar:
een zorgvuldig gegraveerde ovale voorstelling
binnen een grotere handgevormde kleimassa.

SirAlexanderCunninghamMahâbodhiOrTheGreatBuddhistTempleUnderTheBodhiTreeAtBuddhaGayaPage50
Sir Alexander Cunningham, Mahâbodhi or the great Buddhist Temple under the Bodhi tree at Buddha-Gaya, pagina 50. Cunnigham beschrijft hier onder meer dat er twee soorten zegels zijn: die van monniken en die voor leken.
SirAlexanderCunninghamMahâbodhiOrTheGreatBuddhistTempleUnderTheBodhiTreeAtBuddhaGayaPage52
Sir Alexander Cunningham, Mahâbodhi or the great Buddhist Temple under the Bodhi tree at Buddha-Gaya, pagina 52. Figuur 5 in het boek van Cunningham is een voorbeeld van een kleizegel.

De voorstelling wordt gedomineerd
door een symmetrisch opgebouwd geheel van monumentale vormen.
Aanvankelijk leken deze op tempeltorens,
maar vergelijking met gepubliceerde zegels uit Bodh Gaya
suggereert dat zij beter kunnen worden opgevat
als gestileerde stupa’s of schrijnvormen.
Op meerdere door Alexander Cunningham gepubliceerde zegels
verschijnen vergelijkbare vormen als terugkerende elementen
binnen een vaste boeddhistische beeldtaal.
Zij komen voor rond een centrale Boeddhafiguur,
rond een hoofdstupa of als onderdeel van een bredere religieuze compositie.

SirAlexanderCunninghamMahâbodhiOrTheGreatBuddhistTempleUnderTheBodhiTreeAtBuddhaGayaPlateXXIV
Sir Alexander Cunningham, Mahâbodhi or the great Buddhist Temple under the Bodhi tree at Buddha-Gaya, plaat XXIV. Het grootste deel van de tekst van Cunningham over Seals gaat over de voorwerpen op deze plaat.
SirAlexanderCunninghamMahâbodhiOrTheGreatBuddhistTempleUnderTheBodhiTreeAtBuddhaGayaPlateXXIVFigureE
Zegel E met centraal een Boeddha-afbeelding omringd door grotere en kleinere stupa’s. Let ook op de vormen bovenaan, links en rechts van de centrale stupa waarin de Boeddha zit. De tekst staat onderaan.
SirAlexanderCunninghamMahâbodhiOrTheGreatBuddhistTempleUnderTheBodhiTreeAtBuddhaGayaPlateXXIVFigure5
Dit is de kleizegel die figuur 5 genoemd wordt. Ovaal van vorm. Één centrale stupa met 4 stupa’s links en 4 stupa’s rechts. Daaromheen de tekst en daar weer buiten een pareldecoratie.

Centraal bevindt zich een grotere vorm,
geflankeerd door kleinere monumenten.
Daaronder staat een inscriptie in drie regels.
De tekst is op de beschikbare foto slechts gedeeltelijk leesbaar.
Opvallend is dat de regels niet lijken door te lopen
over de volledige breedte van het stempelveld,
maar bewust gecentreerd zijn geplaatst.
Hierdoor ontstaat een compositie die zich visueel aanpast
aan de voorstelling erboven.

Boven de centrale vorm bevinden zich merkwaardige symmetrische motieven.
Aanvankelijk deden deze denken aan een drietand,
maar vergelijking met andere Bodh Gaya-zegels
maakt een andere interpretatie waarschijnlijker.
Op zegels die Cunningham afbeeldt en op vergelijkbare objecten
in het British Museum verschijnen boven en naast stupa’s
regelmatig krullende, vlamachtige of wolkvormige ornamenten.
Zij lijken niet bedoeld als zelfstandige symbolen,
maar eerder als decoratieve elementen die het heilige karakter
van de voorstelling versterken.
Ook op de foto in dit bericht zouden dergelijke motieven
aanwezig kunnen zijn.

De vergelijking met de publicaties van Cunningham
heeft vooral duidelijk gemaakt dat de voorstelling
waarschijnlijk niet moet worden gelezen als een nauwkeurige afbeelding
van één specifiek gebouw.
De zegels uit Mahabodhi combineren stupa’s, figuren, inscripties
en ornamenten op uiteenlopende manieren.
Een centrale Boeddha kan worden omringd door stupa’s,
zoals op zegel E, terwijl zegel 5 juist een grote centrale stupa toont
met kleinere stupa’s aan weerszijden.
Deze voorbeelden laten zien dat dergelijke composities
deel uitmaakten van een bredere votieve traditie in Bodh Gaya.

Een directe parallel voor Arch.-8025 is niet gevonden.
Wel sluiten de opbouw van de voorstelling, de combinatie van stupa-vormen
en inscriptie, en de vorm van het stempelveld goed aan
bij de groep boeddhistische votiefzegels
die Cunningham bij Mahabodhi beschreef.
Hoewel een exacte herkomst niet kan worden vastgesteld,
lijkt een plaats binnen de boeddhistische pelgrimscultuur van Bihar
daardoor aannemelijk.


Als je de teksten en foto’s nog eens wilt nakijken online,
dan kan dat natuurlijk.

Het boek van Alexander Cunningham
Mahâbodhi, or the great Buddhist temple under the Bodhi tree at Buddha-Gaya
Zie vooral hoofdstuk 14: ‘Seals with figures and inscriptions’.

Bijvoorbeeld ook plaat XXIV: Terra-cotta seals met de zegels E en figuur 5.


Aantekeningen uit Musée Guimet (4): Op zoek naar Ayyanar

Dit beeld herinnert eraan dat het hindoeïsme meer omvat
dan de grote goden Shiva en Vishnu en hun avatars.
Eeuwenlang vereerden dorpsgemeenschappen ook lokale beschermgoden
die verbonden waren met heel concrete zorgen:
de oogst, de vruchtbaarheid van het land,
de bescherming van mensen en vee of de bewaking van de dorpsgrenzen.

DSC08095 01 ParijsMuseeGuimetDivinitéVillageoiseProtectriceDesTerresEtDesChampsAyyanarKerala14th-15thCentBronzeMA6348
Parijs, Musée Guimet, Divinité villageoise protectrice des terres et des champs, Ayyanar, Kerala, 14th – 15th century (?), bronze. MA 6348.
DSC08095 02 ParijsMuseeGuimetDivinitéVillageoiseProtectriceDesTerresEtDesChampsAyyanarKerala14th-15thCentBronzeMA6348
DSC08095 03 ParijsMuseeGuimetDivinitéVillageoiseProtectriceDesTerresEtDesChampsAyyanarKerala14th-15thCentBronzeMA6348

Ayyanar is zo’n godheid.
Hij lijkt niet vanuit de grote religieuze tradities naar het dorp te zijn afgedaald,
maar eerder vanuit het dorp zelf te zijn opgeklommen
tot een figuur met een plaats binnen het bredere hindoeïsme.

Het bronzen beeld in het Musée Guimet laat zien
hoe zo’n lokale beschermgod ook een plaats kon krijgen
binnen een verfijnde religieuze beeldtraditie.

Dit bronzen ensemble uit Kerala, gedateerd in de 14e of 15e eeuw
en in 1998 geschonken aan het Musée Guimet door Krishna Riboud,
wordt door het museum geïdentificeerd als Ayyanar,
een Zuid-Indiase beschermgod van dorpen, akkers en landerijen.

De voorstelling bestaat uit drie zittende figuren
op een gemeenschappelijk, rijk gedecoreerd voetstuk.
Langs de zijkanten loopt een band
met geometrische en bloemvormige motieven
die het geheel een bijna architectonisch karakter geeft.
De centrale figuur is aanzienlijk groter dan de twee begeleiders aan weerszijden
en neemt daardoor duidelijk de belangrijkste plaats in.
Aanvankelijk lijkt de hoofdpersoon vrouwelijk, maar een nadere beschouwing
roept twijfels op.
Waar de twee begeleidende figuren
duidelijk gemodelleerde vrouwenborsten hebben,
is de borstpartij van de centrale figuur veel minder uitgesproken
en grotendeels bedekt door zware sieraden.
Ook de hiërarchische opbouw van het beeld wijst erop
dat de middelste figuur de hoofdgodheid van het gezelschap vertegenwoordigt.

De centrale figuur draagt een rijk versierde kroon,
zit in een vorstelijke houding met één been afhangend
en houdt twee attributen vast.
In de rechterhand bevindt zich een lange staf of lans,
het voor mij meest opvallende attribuut van de hele groep.
In de linkerhand houdt de figuur een kleiner voorwerp vast
waarvan de betekenis op basis van de foto’s
niet met zekerheid is vast te stellen.

DSC08095 04 ParijsMuseeGuimetDivinitéVillageoiseProtectriceDesTerresEtDesChampsAyyanarKerala14th-15thCentBronzeMA6348
Voor de kijker links.
DSC08095 05 ParijsMuseeGuimetDivinitéVillageoiseProtectriceDesTerresEtDesChampsAyyanarKerala14th-15thCentBronzeMA6348

De twee kleinere begeleidsters zijn duidelijk als paar vormgegeven.
Ook zij dragen kronen en kostbare sieraden en houden attributen vast.
De centrale figuur onderscheidt zich door een lange staf of lans
in de rechterhand en een tweede voorwerp in de linkerhand.
Geen van deze attributen laat zich
op basis van de beschikbare foto’s echter met zekerheid identificeren.

Op grond van de compositie lijkt de identificatie als Ayyanar aannemelijk.
In Zuid-India wordt deze dorpsbeschermer
regelmatig vergezeld door twee vrouwelijke figuren,
vaak aangeduid als zijn gemalinnen Pūrṇā en Puṣkalā.
De drie figuren vormen dan samen een beschermend gezelschap
dat waakt over de gemeenschap en haar landerijen.
De opbouw van het ensemble past goed binnen die traditie.

Tegelijkertijd laat het beeld zien hoe voorzichtig
iconografische identificaties soms moeten gebeuren.
Zonder het museumopschrift zou de naam Ayyanar n
iet onmiddellijk voor de hand liggen.
Pas bij nauwkeurige vergelijking van de drie figuren
wordt zichtbaar dat de centrale gestalte zich onderscheidt
van de beide begeleidsters door haar formaat,
haar attributen en haar dominante positie binnen de voorstelling.

DSC08095 06 ParijsMuseeGuimetDivinitéVillageoiseProtectriceDesTerresEtDesChampsAyyanarKerala14th-15thCentBronzeMA6348

India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 5

– over Harihara: één godheid, twee tradities –

DSC01889IndiaPatnaBiharMuseumHariharaCombinedVishnuShivaMundeshwariKaimurBihar7thCentaDBrownSandstoneArch6008
India, Patna, Bihar Museum, Harihara (combined Vishnu and Shiva), Mundeshwari, Kaimur, Bihar, 7th century AD, brown sandstone. Arch.-6008.
DSC01890 01 IndiaPatnaBiharMuseumHariharaCombinedVishnuShivaMundeshwariKaimurBihar7thCentaDBrownSandstoneArch6008

Sommige beelden laten zich in één oogopslag begrijpen.
Dit 7e-eeuwse beeld uit Mundeshwari in Bihar
behoort niet tot die categorie.
Pas wanneer je langer kijkt, beginnen de details hun verhaal te vertellen.

Op het eerste gezicht staat hier een enkele goddelijke figuur.
De houding is rustig en vrijwel symmetrisch.
Het gezicht oogt sereen en verraadt weinig
van wat de beeldhouwer eigenlijk heeft willen laten zien.
Pas bij de kroon wordt duidelijk dat er iets bijzonders aan de hand is.
De ene helft heeft het karakter van een koninklijke kroon
zoals we die van Vishnu kennen,
terwijl de andere helft eerder doet denken
aan de opgestoken haarlokken die bij Shiva horen.

Het beeld stelt Harihara voor, een samengestelde gestalte
waarin Vishnu en Shiva zijn verenigd.
Die vereniging wordt niet bereikt door de verschillen uit te wissen.
Integendeel: de beeldhouwer toont beide tradities juist naast elkaar.

DSC01890 02 IndiaPatnaBiharMuseumHariharaCombinedVishnuShivaMundeshwariKaimurBihar7thCentaDBrownSandstoneArch6008

Aan de Shiva-zijde is achter de arm een lange staf zichtbaar.
De museumtekst identificeert deze als een drietand of trishula,
al zijn de drie tanden zelf door beschadiging niet meer te herkennen.
Aan dezelfde zijde bevindt zich ook een kleine knielende begeleider,
door het museum beschreven als een Shiva-gana,
een lid van het gevolg van Shiva.

Aan de andere zijde knielt een tweede begeleidende figuur.
Volgens de museumtekst gaat het waarschijnlijk om Chakrapurusha,
de personificatie van Vishnu’s discus.
Op het beeld zelf zijn die kenmerken echter moeilijk te herkennen.
Dat is een terugkerend probleem bij vroege sculpturen:
de identificatie berust vaak niet op één duidelijk attribuut,
maar op de samenhang van het gehele programma.

DSC01890 03 IndiaPatnaBiharMuseumHariharaCombinedVishnuShivaMundeshwariKaimurBihar7thCentaDBrownSandstoneArch6008
DSC01890 04 IndiaPatnaBiharMuseumHariharaCombinedVishnuShivaMundeshwariKaimurBihar7thCentaDBrownSandstoneArch6008

Juist dat maakt dit beeld zo interessant.
De boodschap lijkt eenvoudig:
Vishnu en Shiva zijn hier samengebracht in één gestalte.
Maar het beeld gaat een stap verder.
Niet alleen de hoofdfiguur combineert kenmerken van beide goden;
zelfs de begeleidende figuren behoren ieder tot hun eigen religieuze sfeer.
De eenheid wordt dus niet bereikt door verschillen weg te poetsen,
maar door ze zichtbaar naast elkaar te plaatsen.

Opmerkelijk is dat het museumbordje spreekt
over een “combined form of Vishnu and Shiva”.
Dat is begrijpelijk als korte uitleg voor bezoekers,
maar het beeld zelf lijkt iets subtielers te zeggen.
Vishnu blijft Vishnu, Shiva blijft Shiva,
en toch vormen zij samen één goddelijke aanwezigheid.
De steen drukt die gedachte overtuigender uit dan de tekst ernaast.

Harihara is niet uniek in de Indiase kunst,
maar ook geen voorstelling die een museumbezoeker voortdurend tegenkomt.
Misschien is dat de reden waarom dit beeld blijft hangen.
Het toont niet alleen een godheid,
maar ook een poging om verschillende religieuze tradities
met elkaar te verzoenen.
Meer dan dertien eeuwen later is die boodschap
nog altijd verrassend goed leesbaar en actueel.
De beeldhouwer laat zien dat verschillen niet hoeven te verdwijnen
om eenheid mogelijk te maken.
Vishnu blijft Vishnu, Shiva blijft Shiva,
maar toch verschijnen zij hier in één gestalte.

Op het linker bovenbeen bevindt zich een sterk verweerd
maskervormig ornament.
Mogelijk gaat het om een kirtimukha of een leeuwenkopmotief
als onderdeel van de heupversiering.
Voor zover nog te beoordelen draagt het ornament
weinig bij aan de identificatie van de godheid Harihara,
maar het laat wel zien hoeveel aandacht de beeldhouwer heeft besteed
aan details die bij een eerste blik gemakkelijk over het hoofd worden gezien.

Onderaan de stèle bevindt zich bovendien de inscriptie “Vipaschitah”.
Het woord betekent ongeveer “de wijze” of “de inzichtvolle”.
Of hier een eretitel van de godheid, een persoonsnaam
of een restant van een langere tekst bedoeld wordt,
vermeldt het museum niet.

Nog een detail.
Over de ouderdom van het beeld lijken
zelfs de museumbronnen niet helemaal overeen te stemmen.
Het bordje in de zaal dateert Harihara in de 7e eeuw,
terwijl de online collectie een datering in de 5e of 6e eeuw geeft.
Dat verschil van één of twee eeuwen verandert weinig aan de indruk
die het beeld maakt,
maar herinnert er wel aan dat kunsthistorische dateringen
zelden zo exact zijn als zij soms lijken.

DSC01891IndiaPatnaBiharMuseumSanatanDharmaHarihara Txt

Aantekeningen uit Musée Guimet (3): drie onverwachte gouden lotussen

Mijn bezoek aan het Musée Guimet was nog maar nauwelijks begonnen
toen de afdeling India mij al twee onverwachte voorwerpen voorschotelde.
Eerst stond daar een megalithische sarcofaag,
niet bepaald het eerste wat ik hier had verwacht.
Aan de andere kant van de gang lagen gouden sieraden
die bij dezelfde grafvondst bleken te horen.
Ook die verrasten mij,
niet alleen door hun aanwezigheid,
maar vooral door de verfijning van het goudsmidswerk.

DSC08093ParijsMuseeGuimetBijouxEtÈlémentsDeBijouxIndiaSouttoukenyPuducherry2ndCentBCEGold PendentifÀChaînetteEtFleursDeLotusMA1836-BouclesD'OreillesMA1837
Parijs, Musée Guimet, Bijoux et èléments de bijoux, India, Souttoukeny, Puducherry, 2nd century BCE, gold: pendentif àchaînette et fleurs de lotus, MA 1836 – Boucles d’oreilles, MA 1837.

De foto’s waren moeilijk te maken.
De gouden voorwerpen lagen achter spiegelend glas,
aan de andere kant van de gang waar ook de megalithische sarcofaag stond.
Pas later begreep ik dat beide bij elkaar hoorden.
Het waren grafgiften uit dezelfde megalithische grafkamer:
gouden oorbellen, armbanden, kralen en een uitzonderlijk fijne ketting
met lotusbloemen.
Een deel van deze sieraden was in een van de sarcofagen
bij de menselijke resten neergelegd;
andere lagen in een pot onder de stenen vloer van het graf.

Vooral de verfijning van het goudsmidswerk valt op.
De oorbellen zijn opgebouwd uit talloze kleine gouden kegeltjes.
Aan de lange, uiterst fijne ketting hangt onderaan een lotusvormige hanger.
Ook de twee andere uiteinden van de ketting
eindigen elk in een kleinere lotusbloem.
Zo keert het lotusmotief op drie plaatsen in het sieraad terug.

Misschien lagen er nog meer bijzondere voorwerpen in de vitrines,
maar tijdens mijn bezoek
was de samenhang met de sarcofaag mij volledig ontgaan.

DSC08091ParijsMuseeGuimetBijouxEtÈlémentsDeBijouxIndiaSouttoukenyPuducherry2ndCentBCEGold BouclesD'OreillesMA1837
Boucles d’oreilles, MA1837. Mission archéologique Francaise des Indes, fouilles de Jean-Marie en Geneviève Casal, 1947–1950 (Franse archeologische missie in India, opgravingen door Jean-Marie en Geneviève Casal, 1947–1950).

Misschien is het vooral de combinatie van ouderdom en verfijning
die mij ontroert:
ruim tweeduizend jaar later is de aandacht
waarmee deze sieraden zijn gemaakt nog altijd zichtbaar.


India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 4

– over de waarde van het niet-weten voor mij –

Het Bihar Museum is een modern museum in India.
De architectuur van het museum is bijzonder
en de totstandkoming was een prestigeproject.
Het museum toont zowel oude Indiase kunst als moderne kunst.
In toekomstige berichten sta ik ook bij de moderne kunst stil.
Educatie was een belangrijk doel van het museum.
Ter ondersteuning daarvan werd een Orientation Gallery ingericht.
De foto’s in dit bericht maakte ik
tijdens mijn wandeling door die Orientation Gallery.
In grote stappen voert het museum de bezoeker door de kunstgeschiedenis.
Die geschiedenis is geen rechte lijn:

  • het subcontinent is enorm groot en omvat delen van Pakistan en Afghanistan;
  • verschillende dynastieën en machthebbers bestaan vaak naast elkaar;
  • het betreft gebieden met uiteenlopende volken en culturen

Die geschiedenis is niet eenvoudig te vertellen.
Daarom ligt in deze galerie de nadruk vooral op de historische ontwikkeling,
terwijl het individuele object soms naar de achtergrond verdwijnt.

DSC01869IndiaPatnaBiharMuseumElephantMauryanChirandBihar3eCentBCEEarly2eCentBCE
India, Patna, Bihar Museum, Elephant, Mauryan, Chirand, Bihar, 3e century BCE – early 2e century BCE.
DSC01868IndiaPatnaBiharMuseumMauryans Txt
DSC01870IndiaPatnaBiharMuseumMauryanAnimals Txt

Juist omdat de Orientation Gallery bedoeld is
als kennismaking met de geschiedenis van Bihar,
worden veel objecten gepresenteerd
als vertegenwoordigers van een periode.
Dat werkt goed als overzicht, maar heeft ook een keerzijde.
Sommige stukken, zoals deze terracotta olifantenkop uit Chirand,
zijn zo opvallend dat ze nieuwsgierig maken
naar hun eigen geschiedenis.
Dan blijkt helaas de geboden informatie soms verrassend summier.

Hoewel alleen de kop bewaard lijkt, is de olifant onmiddellijk herkenbaar.
De kunstenaar reduceerde het dier tot een aantal krachtige vormen
en versierde het oppervlak met ritmische patronen.
Het resultaat is opmerkelijk expressief
en oogt veel moderner dan je van een terracotta beeldje
uit de Maurya-periode zou verwachten.


DSC01872IndiaPatnaBiharMuseumMauryanWomanWithHeadgear
Woman with headgear.
DSC01873IndiaPatnaBiharMuseumMauryanWomen Txt

Wat mij trof, was de spanning tussen wat zichtbaar is
en wat verloren is gegaan.
Het gezicht, de oorornamenten en de uitbundige haardracht
zijn bewaard gebleven,
maar mogelijk ontbreekt het grootste deel van de figuur.

Daardoor kijk je niet alleen naar een vrouwenhoofd,
maar ook naar een archeologisch fragment
dat nog slechts een deel van zijn oorspronkelijke verhaal prijsgeeft.

Het gezicht is bijna bescheiden van formaat,
terwijl het kapsel de compositie volledig domineert.
Als we tenminste uitgaan van wat van het object bewaard is gebleven,
lijkt de maker vooral gefascineerd te zijn geweest
door de mogelijkheden van terracotta
om plooien, vlechten, bloemmotieven en sieraden weer te geven.

Daardoor oogt het fragment niet als een portret,
maar als een viering van ornament en ambacht.


DSC01876IndiaPatnaBiharMuseumMauryanTerracottaFigurine
Terracotta figurine.
DSC01878IndiaPatnaBiharMuseumMauryanTerracottaFigurine Txt

Op internet vond ik nog een foto van dit beeld
en een verwijzing naar een boek waarin het beeld genoemd wordt.

IndiaPatnaBiharMuseumTerracottaFigurinesInPatnaMuseumTitlePage
IndiaPatnaBiharMuseumMauryanTerracottaFigurineArch6067

Vergelijking met een catalogusfoto uit 1961 laat zien
dat het beeld sindsdien opnieuw moet zijn gerestaureerd.
Een opvallende beschadiging in de rok, destijds nog duidelijk zichtbaar,
lijkt inmiddels te zijn opgevuld met een lichter materiaal.
Het voorwerp toont daardoor niet alleen de sporen van
meer dan tweeduizend jaar geschiedenis,
maar ook van de opeenvolgende pogingen
om het te bewaren en presenteerbaar te houden.
De genoemde catalogus is Terracotta figurines in Patna Museum.

De afmetingen van de figuur roepen vragen op
over haar oorspronkelijke functie.
Met een hoogte van ruim vijftig centimeter is zij aanzienlijk groter
dan veel terracottafiguren uit dezelfde periode.
Toch heb ik geen betrouwbare aanwijzingen gevonden
voor de rol die zij oorspronkelijk vervulde.

IndiaPatnaBiharMuseumTerracottaFigurinesInPatnaMuseumArch6067
Bij 3 staat de beschrijving van het beeld in de catalogus.

3-Arch. 6067.
Standing female figure modelled in the round; the following are affixed: cloth tied woofold, apronwise around thighs to which it clings while it leaves them bare at the back, in the middle. Ends of cloth reaches on back of legs to ankle length. Above this is laid a skirt, separately modelled and clinging to the body on the back. Back covered by cloth. Chest bare. Flat head-dress affixed with double rim against fore-head, hanging at back, covering shoulders. Height: 1′ 9½”. Maurya.

3 – Arch. 6067, de Nederlandse vertaling door Copilot:

Vrijstaand gemodelleerde vrouwenfiguur. De figuur draagt een om de heupen en dijen gebonden doek die als een schort naar voren valt en nauw aansluit op het lichaam, terwijl het midden van de achterzijde van de dijen onbedekt blijft. De uiteinden van de doek reiken aan de achterkant van de benen tot aan de enkels.

Daaroverheen bevindt zich een afzonderlijk vervaardigde rok, die aan de achterzijde tegen het lichaam aanligt. De rug is door stof bedekt, terwijl de borst onbedekt is.

Op het hoofd bevindt zich een vlakke hoofdtooi met een dubbele rand boven het voorhoofd. Deze hangt aan de achterzijde naar beneden en bedekt de schouders.

Hoogte: 1 voet 9½ inch (ca. 54 cm).

Maurya-periode.

IndiaPatnaBiharMuseumTerracottaFigurinesInPatnaMuseumFunctie
Deel van de inleiding van het boek.

De afmetingen van de figuur roepen vragen op
over haar oorspronkelijke functie.
Met een hoogte van ruim vijftig centimeter is zij aanzienlijk groter
dan veel terracottafiguren uit dezelfde periode.
Toch heb ik geen betrouwbare aanwijzingen gevonden
voor de rol die zij oorspronkelijk vervulde.

Het is verfrissend dat de catalogus uit 1961 waarschuwt
voor al te stellige conclusies.
Inscripties of andere aanwijzingen die iets zeggen over het gebruik
van dergelijke terracotta’s ontbreken.
Of een figuur als deze een rituele rol vervulde, als huisdecoratie diende
of een andere betekenis had, weten we eenvoudigweg niet.

Dat niet-weten is misschien onbevredigend,
maar ook eerlijker dan het object te voorzien
van een naam of betekenis waarvoor geen bewijs bestaat.

Van de oorspronkelijke functie van de figuur weten we dan nauwelijks iets.
Haar latere geschiedenis laat zich beter volgen.
Zij werd opgegraven, beschreven in een catalogus uit 1961,
gerestaureerd en verhuisde uiteindelijk
van het Patna Museum naar het Bihar Museum.
Opmerkelijk genoeg weten we daardoor meer over haar reis
door de twintigste en eenentwintigste eeuw
dan over de rol die zij ooit in de Maurya-periode vervulde.


DSC01880IndiaPatnaBiharMuseumCrossBarWithDecorativeReliefArch5827
Cross-bar with decorative relief. Arch.-5827.

Arch. 5827 is waarschijnlijk een dwarsbalk van een stupa-omheining
uit de Shunga-periode.
Voorzien van een medaillon met een scène rond een heilige boom.
De introductietekst over de Shunga-kunst zal daarom vrijwel zeker
relevant zijn voor het object, maar beschrijft het niet rechtstreeks.

DSC01879IndiaPatnaBiharMuseumShungaPeriod Txt

DSC01885IndiaPatnaBiharMuseumLadyWithParrotGupta
Detail van Lady with parrot, Gupta.
DSC01884IndiaPatnaBiharMuseumLadyWithParrotGupta
DSC01886IndiaPatnaBiharMuseumLadyWithParrotGupta Txt

Het Bihar Museum presenteert deze “Lady With Parrot”
als een van de hoogtepunten van de Gupta-periode.
Het reliëf maakt onmiddellijk duidelijk waarom.
De sierlijke houding, de transparant weergegeven kleding
en de zorgvuldig uitgewerkte haardracht
getuigen van een verfijning die sterk verschilt
van de meer expressieve terracotta’s uit eerdere perioden.

Opmerkelijk genoeg wordt de vogel waaraan het werk zijn naam ontleent
pas zichtbaar wanneer de blik naar beneden glijdt.
Het is uiteindelijk niet de papegaai die de aandacht vasthoudt,
maar de zelfverzekerde elegantie van de figuur zelf.

Wat de ervaring voor mij extra bijzonder maakte,
was dat het museum op dat moment vol schoolklassen zat.
Terwijl in delen van de hedendaagse westerse wereld
discussies ontstaan over de plaats van het naakte lichaam in het onderwijs,
keek hier een nieuwe generatie bezoekers naar een Gupta-reliëf
waarop lichamelijke schoonheid
zonder enige terughoudendheid is uitgebeeld.
De aandacht leek daarbij uit te gaan naar het kunstwerk als geheel:
de historische context, het vakmanschap
en de plaats binnen de Indiase beeldhouwkunst.
Juist die vanzelfsprekendheid maakte indruk.


India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 3

– over twee beelden, twee werelden van het boeddhisme –

Een Boeddha uit Gandhara

Gandhara was een historische regio
in het noordwesten van het Indische subcontinent,
grotendeels gelegen in het huidige Pakistan en Afghanistan.

Dankzij haar ligging op de handelsroutes tussen India, Centraal-Azië
en het Midden-Oosten groeide de streek uit
tot een ontmoetingsplaats van verschillende culturen.

Na de veroveringen van Alexander de Grote
bleven invloeden uit de Griekse wereld in de regio aanwezig,
terwijl ook Perzische, Centraal-Aziatische
en Indiase tradities er samenkwamen.

Vanaf de eerste eeuwen van onze jaartelling ontstond
onder meer onder de Kushan-heersers
een bloeiende boeddhistische kunsttraditie
die elementen uit al deze werelden wist te verenigen.
Het Boeddhabeeld uit Sahri Bahlol behoort waarschijnlijk
tot deze culturele en artistieke bloeiperiode.

Die culturele vermenging is zichtbaar in de kunst van Gandhara,
een naam die niet alleen verwijst naar de historische regio
maar ook naar de kunststroming die daar ontstond.
Boeddhistische voorstellingen uit India werden uitgewerkt
in een stijl die zich onderscheidt door naturalistisch gemodelleerde gezichten, zorgvuldig weergegeven lichaamsvormen en zware gewaden
met een duidelijke plooival.

Gandhara speelde bovendien een belangrijke rol
in de ontwikkeling van het Boeddhabeeld
zoals wij dat tegenwoordig kennen.
Waar de Boeddha in oudere kunst vaak
alleen door symbolen werd aangeduid,
verscheen hij hier steeds vaker als een menselijke figuur
met herkenbare kenmerken.

DSC01861IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaGandharaSahr-I-BahlolPakistanArch5854
India, Patna, Bihar Museum, Buddha, Gandhara, Sahr-I-Bahlol, Pakistan, Arch.-5854.
DSC01862IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaGandharaSahr-I-BahlolPakistanArch5854 Txt

De Boeddha uit Sahri Bahlol

Dit fragmentaire beeld uit Sahri Bahlol in het huidige Pakistan
laat verschillende kenmerken van de Gandhara-traditie zien.
Ondanks de beschadigingen zijn het hoofd, de schouders
en een deel van de borst bewaard gebleven.

Opvallend is het gewaad dat beide schouders bedekt.
Langs de schouders en de borst valt de stof
in regelmatige, parallelle plooien.
Zulke nadrukkelijk gemodelleerde plooien
behoren tot de herkenbare stijlmiddelen van de Gandhara-kunst
en herinneren aan beeldtradities uit de Griekse wereld
waarmee de kunstenaars van Gandhara vertrouwd waren.

Het gezicht is niet opgevat als een individueel portret
maar als een ideaalbeeld.
De gelijkmatige gelaatstrekken, de halfgesloten ogen
en de ingetogen mond geven de Boeddha een uitstraling
van rust en geestelijke concentratie.

Hoe herken je een Boeddha?

De figuur is herkenbaar als de Boeddha
door de lange oorlellen, de karakteristieke haarkrullen
en de ushnisha boven op het hoofd.
Deze kenmerken behoren niet specifiek tot de Gandhara-stijl,
maar maken deel uit van de boeddhistische beeldtaal
die zich later over grote delen van Azië zou verspreiden.

Waarom hebben Boeddhabeelden lange oorlellen?

De lange oorlellen hebben een symbolische betekenis.
Volgens de overlevering herinneren zij
aan Siddhartha Gautama’s jeugd als prins,
toen zware oorhangers de oorlellen zouden hebben uitgerekt.
Nadat hij afstand had gedaan van rijkdom en status
verdwenen de sieraden, maar de lange oorlellen bleven zichtbaar.

In de boeddhistische kunst groeiden zij uit tot een vast herkenningsteken
van de Boeddha.
Hun lengte varieert sterk van beeld tot beeld,
wat laat zien dat kunstenaars naast symboliek
ook een zekere artistieke vrijheid hadden in de uitwerking ervan.

Wat is de ushnisha precies en hoe herken je die?

Boven de regelmatige haarkrullen bevindt zich de ushnisha.
Voor moderne bezoekers oogt dit detail gemakkelijk
als een haarwrong of knot.
In de boeddhistische traditie wordt de ushnisha echter
niet beschouwd als een onderdeel van de haardracht,
maar als een verhevenheid van de schedel.
Zij behoort tot de bijzondere lichamelijke kenmerken van een Boeddha
en symboliseert diens spirituele wijsheid.
Kunstenaars hebben dit kenmerk door de eeuwen heen
op verschillende manieren vormgegeven.
Soms is de verhevenheid duidelijk zichtbaar,
soms lijkt zij op een knot, en soms, zoals bij dit beeld,
loopt zij vrijwel ongemerkt over in de krullen van het haar.


DSC01863 01 IndiaPatnaBiharMuseumChundaMultipleArmsRatnagiriOdishaArch6500
Chunda with multiple arms, Ratnagiri, Odisha, Arch.-6500.
DSC01865IndiaPatnaBiharMuseumChundaMultipleArmsRatnagiriOdishaArch6500 Txt

Een Chunda uit Ratnagiri

Toen ik in 2004 Odisha bezocht,
stonden plaatsen als Puri en Bhubaneswar centraal.
Daardoor associeerde ik de regio vooral met het hindoeïsme.
Minder bekend is dat hetzelfde gebied gedurende eeuwen
ook een belangrijk centrum van het boeddhisme was.
In kloostercomplexen als Ratnagiri ontwikkelde zich
een rijke boeddhistische beeldcultuur,
die sterk verschilde van de veel oudere Gandhara-traditie.

Waar de Boeddha uit Gandhara behoort tot een vroege traditie
waarin de historische Boeddha centraal staat,
voert het beeld van Chunda ons naar het Ratnagiri van enkele eeuwen later.
Hier ontwikkelde zich een vorm van boeddhisme
waarin naast de Boeddha ook bodhisattva’s en talrijke godheden
een belangrijke plaats kregen.
Het beeld uit Ratnagiri opent daarmee een venster
op een rijkere en complexere religieuze wereld.
De rustige, menselijke Boeddha van Gandhara
maakt hier plaats voor een godheid met meerdere armen,
waarvan elk detail een eigen symbolische betekenis draagt.

Het beeld van Chunda bestaat uit meer dan alleen de centrale godheid.
Van boven naar beneden zien we een staande figuur linksboven en,
oorspronkelijk, een vergelijkbare figuur rechtsboven,
waarvan slechts een fragment bewaard bleef.
Daartussen bevindt zich een kleine zittende Boeddha (beschadigd)
boven het hoofd van Chunda.
In het midden zit Chunda zelf op haar lotuszetel.
Daaromheen ontvouwen zich twaalf armen met verschillende attributen.
Helemaal onderaan bevindt zich een reeks kleinere figuren onder de troon.
Samen vormen zij een zorgvuldig opgebouwde religieuze voorstelling
waarin ieder element een eigen betekenis heeft.

DSC01863 02 IndiaPatnaBiharMuseumChundaMultipleArmsRatnagiriOdishaArch6500 links
DSC01863 03 IndiaPatnaBiharMuseumChundaMultipleArmsRatnagiriOdishaArch6500 Rechts

Een beeld met meerdere armen

Voor moderne bezoekers zijn de vele armen misschien
het meest opvallende onderdeel van het beeld.
Toch vormen zij slechts één element binnen een grotere compositie.
In de boeddhistische beeldtaal moeten de meerdere armen
niet letterlijk worden opgevat.
Zij maken zichtbaar dat een godheid
over verschillende krachten en vermogens beschikt.
Die worden vervolgens herkenbaar gemaakt
door de voorwerpen die zij draagt of vasthoudt.

De vele armen van Chunda ogen
voor westerse bezoekers misschien vreemd,
maar het idee erachter is minder ongewoon dan het lijkt.
In zekere zin doet dit denken aan de christelijke kunst,
waar heiligen vaak eerder aan hun kenmerken en attributen
dan aan hun gezicht kunnen worden herkend.
Zo verwijzen bijvoorbeeld de stigmata naar Franciscus,
een zalfpot naar Maria Magdalena en een gebroken wiel
naar de heilige Catharina.
Op vergelijkbare wijze maken de attributen van Chunda
haar identiteit en betekenis zichtbaar.
Wat voor de ene traditie vanzelfsprekend is,
oogt in een andere traditie al snel ingewikkeld of geheimzinnig.

GelezenHanden

Ik heb geprobeerd de armen en met name hun attributen te identificeren.
Het volgende overzicht is dan het resultaat:

Toen ik de attributen één voor één bekeek,
bleek de museumtekst grotendeels te kloppen.

De kom, lotus, slang, noose, waterkruik, gebedskrans en vrucht
zijn met enige moeite op het beeld terug te vinden.

Alleen het genoemde boek bleef ongrijpbaar.
Geen van de zichtbare attributen lijkt overtuigend op een palmbladmanuscript.

Daar staat tegenover dat het beeld enkele andere voorwerpen toont
die de museumtekst niet vermeldt,
waaronder een wiel met spaken, een mogelijk vajra
en een raadselachtig boogvormig attribuut.

Zoals vaker bij historische beelden levert zorgvuldig kijken
niet alleen antwoorden op, maar ook nieuwe vragen.
Sommige daarvan heeft zelfs een uitgebreide zoektocht op internet
vooralsnog niet kunnen beantwoorden.

Hoe past dit binnen het Vajrayana-boeddhisme?

De vraag die uiteindelijk resteert, is hoe dit beeld past
binnen de traditie van het Vajrayana-boeddhisme.
Waar de Boeddha uit Gandhara vooral de historische Boeddha
als menselijke figuur toont,
kent het Vajrayana-boeddhisme een uitgebreide wereld
van boeddha’s, bodhisattva’s en godheden
die verschillende aspecten van verlichting vertegenwoordigen.
Chunda wordt daarbij geassocieerd
met bescherming, zuivering en spirituele ondersteuning.
De vele armen en attributen zijn niet bedoeld als artistieke overdaad,
maar maken deze verschillende eigenschappen en functies zichtbaar.
De rijkdom van het beeld is daarmee niet het uitgangspunt,
maar het gevolg van de betekenis
die de beeldhouwer tot uitdrukking wilde brengen.

Opvallend zijn ook de vele sieraden die Chunda draagt.
Anders dan de Boeddha uit Gandhara verschijnt zij niet
als een eenvoudige monnik,
maar als een rijk versierde godheid.
De kroon, de halskettingen en de armbanden benadrukken
haar verheven status en passen binnen de beeldtaal
van het latere Mahayana- en Vajrayana-boeddhisme,
waarin bodhisattva’s en godheden
vaak als vorstelijke figuren worden voorgesteld.

Dat er nog veel over dit beeld te vertellen is lijkt me duidelijk.
Zie dit als een eerste introductie.


Aantekeningen uit Musée Guimet (1): Shiva

Zoals ik eind vorig jaar een week naar Zürich reisde
om Museum Rietberg te bezoeken,
zo reisde ik in februari van dit jaar naar Parijs
om de Aziatische collecties van Musée Guimet en Musée Cernuschi te zien.
Deze vooral Indiase en Chinese collecties
zijn in een reeks berichten op mijn blog aan de orde geweest.
Bijvoorbeeld in het bericht over het beeld van Shiva Nataraj:
De dansende god in Zürich.

Nu is het plan om een wandeling te maken
door de collecties van Musée Guimet.
Ik liep eerst naar de Shiva Nataraj die hier wordt tentoongesteld,
dat beeld was tenslotte mijn hoofddoel.
Maar daarna wandel ik verder door het museum.
Dat valt soms niet mee, want tijdens mijn bezoek is er ook een tentoonstelling
over manga en die trekt in die schoolvakantie veel jonge bezoekers.
Maar als ik uit de drukte blijf, kan ik tussen de voorwerpen uit India,
Myanmar, Cambodja en bijvoorbeeld Vietnam lopen.
Ik stop waar iets mijn aandacht trekt.
Ik loop verder als iets mij minder interesseert.
Mijn camera was weer mijn notitieboekje,
en daarom kan ik mijn indrukken met foto’s illustreren.

Het resultaat zal een reeks berichten zijn over Musée Guimet.

Zoals gezegd opent deze reeks met dit bericht over Shiva.

DSC08070ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471
Parijs, Musée Guimet, Shiva seigneur de la danse, Vellelegaram (?), Tamil Nadu, 11th century, Chola, bronze, MG 17471.
DSC08085ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronze Txt

Nederlandse vertaling

Shiva, heer van de dans
Vellalagaram? (staat Tamil Nadu.
11e eeuw, Chola-periode
Brons

De god Shiva voert de dans uit die men de „verschrikkelijke, maar vreugde brengende” (ananda-tandava) noemt. Door de kracht van haar ritmen vernietigt en herschept deze dans tegelijkertijd de werelden. Op een van de lokken van Shiva’s haar is een bescheiden afbeelding van de godin Ganga (de rivier de Ganges) te zien. Dit verwijst naar de beroemde mythe van de „Nederdaling van de Ganges”. Volgens die mythe stemde Shiva ermee in de woeste watermassa’s van de destijds nog hemelse rivier in zijn haardossen op te vangen, zodat zij niet als een verwoestende waterval op de aarde zouden neerstorten.

Schenking van C.T. Loo, 1928, inventarisnummer MG 17471.


Het type beeld: een dansende man met lange lokken haar
die mooi aansluiten bij de stralenkrans om hem heen.
Staand op één been, rustend op de rug van een klein wezen.
Over dat type beeld zijn al meerdere berichten op mijn blog te vinden
en mijn uitdaging is dan ook om in dit bericht niet te veel informatie te herhalen.
Wat me meteen opviel aan het beeld in Parijs is dat de stralenkrans
minder rond is dan bij de versie in Amsterdam.
De imitaties in souvenirwinkels hebben meestal ook een ronde stralenkrans.
Eerder was me dit al opgevallen in de catalogus die ik in Zürich kocht
van hun tentoonstelling uit 2008/2009.
Daarin zie je dat de versies uit Amsterdam en New Delhi ronder zijn
dan de versies van Zürich, New York, het Victoria and Albert Museum
of die van het British Museum.

DSC08071ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 GangaInHaar
Ganga tussen de strengen haar van Shiva.
DSC08072ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 Constructie
Niet alleen het haar vormt aanhechtingspunten aan de stralenkrans.
DSC08073ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 HandjesWezen
De handjes van Apasmara en de slangen bij hem.
DSC08074ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 Detail
DSC08075ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 DrieVlammen
Vlammenbundels van de stralenkrans met drie vlammen.
DSC08076ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 ShivaMetSnor
Shiva met snor.
DSC08077ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 Detail

De voorstelling van de dansende god straalt dynamiek en kracht uit
terwijl er tegelijk sprake is van evenwicht en beheersing.
Of zoals de zaaltekst zegt:
Door de kracht van haar ritmen vernietigt en herschept deze dans tegelijkertijd de werelden.
Schijnbare tegenstellingen worden door het beeld in balans gebracht:
om in evenwicht te blijven bij de beweging die de danser maakt
is veel kracht nodig.
Daar zit ook een fysiek aspect aan.
Wat me bij de versie van Musée Guimet voor het eerst opviel
is dat het lichaam van Shiva vóór de stralenkrans staat.
Dat zie je vooral goed als je het beeld van opzij bekijkt.
Het lichaam van Shiva heeft van opzij de vorm van een afnemende maansikkel,
alsof het lichaam licht naar voren bolt.
Waarschijnlijk is die lichte kromming nodig
om het beeld fysiek in evenwicht te houden.

DSC08078ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 ArmMetSlang
Slang.
DSC08079ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 HandMetTrommel
Trommel.
DSC08080ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471
DSC08081ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471
DSC08082ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471
Licht bolle vorm.
DSC08083ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 Detail
Het hoofd bevindt zich duidelijk voor de stralenkrans.
DSC08084ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 Detail
Linkervoet in de stralenkrans, rechtervoet er voor.
DSC08086ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 Detail
Hier 5 vlammen bij elkaar gebracht en cirkelvormige markeringen in het metaal.
DSC08087ParijsMuseeGuimetShivaSeigneurDeLaDanseVellelegaramTamilNadu11thCentCholaBronzeMG17471 Detail
Details van de constructie.

India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 2

– over twee eeuwen, één Boeddha –

Inleiding

Beide Boeddhabeelden in dit bericht,
die ik kort na elkaar fotografeerde in het Bihar Museum,
stammen uit de Pala-periode (8e-12e eeuw CE).
Deze periode ontleent haar naam aan de Pala-dynastie,
die grote delen van Oost-India bestuurde.
Onder haar bewind groeide Bihar uit tot een belangrijk centrum
van het boeddhisme.
In dezelfde periode beleefden beroemde kloosteruniversiteiten als Nalanda,
die ik later tijdens deze reis zou bezoeken, hun bloeitijd.

De twee beelden vormen een interessante vergelijking.
Hoewel zij ongeveer twee eeuwen van elkaar gescheiden zijn,
zullen we hieronder zien dat zij zowel
het hoge artistieke niveau van de boeddhistische kunst
als de opmerkelijke continuïteit van de beeldtraditie
in de Pala-periode weerspiegelen.

DSC01855IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaBhumisparshaMudra11thCentCEPalaPeriodVishnupurBiharArch1681GreyPhylliteStone
India, Patna, Bihar Museum, Buddha in bhumisparsha mudra, 11th century CE, Pala period, Vishnupur, Bihar, Arch.-1681, grey phyllite stone.
DSC01856IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaBhumisparshaMudra11thCentCEPalaPeriodVishnupurBiharArch1681GreyPhylliteStone
DSC01857IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaBhumisparshaMudra11thCentCEPalaPeriodVishnupurBiharArch1681GreyPhylliteStone Txt

Boeddha in steen

Het eerste van de twee beelden is een stenen Boeddha
uit Vishnupur in Bihar.
De Boeddha zit in meditatie op een lotustroon
en maakt de bhumisparsha mudra,
letterlijk de “aarde-aanrakende houding”.
Zijn rechterhand reikt naar beneden en raakt de aarde aan,
terwijl de linkerhand in zijn schoot rust.
Deze houding verwijst naar het moment
waarop Siddhartha Gautama de verlichting bereikte.
Met het aanraken van de aarde roept hij haar op als getuige
van de weg die hij heeft afgelegd en van zijn recht om Boeddha te worden.

De gelaatsuitdrukking sluit nauw aan bij dit moment van verlichting.
De halfgesloten ogen, de ontspannen gelaatstrekken
en de onbeweeglijke houding drukken geen spanning of emotie uit,
maar een toestand van innerlijke rust en spiritueel inzicht.
Ook de regelmatige haarlokken, de symmetrische compositie
en de beheerste plooival van het gewaad versterken die indruk.

Het beeld toont niet zozeer een mens van vlees en bloed
als wel het boeddhistische ideaal van de verlichte mens.

Hoewel de voorstelling sober oogt, is zij met grote precisie uitgevoerd.
Vooral de lotustroon toont de verfijnde decoratieve stijl
die kenmerkend is voor de boeddhistische kunst van de Pala-periode.

Op de zichtbare voetzool is bovendien een cirkelvormig teken aangebracht.
Mogelijk stelt dit het dharmachakra, het wiel van de leer, voor.
Dergelijke symbolen worden in de boeddhistische kunst
soms op de handpalmen en voetzolen van de Boeddha afgebeeld
om zijn bijzondere status te benadrukken.

Hoewel dit beeld ongeveer twee eeuwen jonger is
dan het bronzen beeld uit Kurkihar dat hieronder volgt,
vertoont het opvallend veel van dezelfde kenmerken.
Juist daardoor vormt het een goed uitgangspunt voor een vergelijking
van de opmerkelijk stabiele beeldtraditie van de Pala-periode.

DSC01859IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaBhumisparshaMudra9thCentCEPalaPeriodKurkiharGayaBiharArch9598Bronze
Buddha in bhumisparsha mudra, 9th century CE, Pala-period, Kurkihar, Gaya, Bihar, Arch.-9598, bronze.
DSC01860IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaBhumisparshaMudra9thCentCEPalaPeriodKurkiharGayaBiharArch9598Bronze Txt

Boeddha in brons

Het tweede beeld is een bronzen Boeddha uit Kurkihar in het district Gaya.
Het maakt deel uit van een groep bronzen beelden
die in Kurkihar werd opgegraven.
Deze vondst behoort tot de belangrijkste ontdekkingen
van boeddhistische bronskunst uit de Pala-periode.

Net als het stenen beeld is de Boeddha afgebeeld
in de bhumisparsha mudra.
Ook hier zien we dezelfde meditatieve zithouding,
de regelmatige haarlokken en het dunne monniksgewaad
dat het lichaam in een patroon van fijne lijnen volgt.
Ook hier drukken de halfgesloten ogen, de symmetrische compositie
en de onbeweeglijke houding, net als bij het stenen beeld,
geen spanning of emotie uit maar innerlijke rust en spiritueel inzicht.
Ook dit beeld toont niet zozeer een mens van vlees en bloed
als wel het boeddhistische ideaal van de verlichte mens.

Het gebruik van brons stelde de kunstenaar in staat
bijzonder verfijnd te werken.
Dat is zichtbaar in de scherpe contouren van het gezicht,
de subtiele behandeling van het gewaad
en de zorgvuldig uitgewerkte lotustroon.
Ondanks zijn bescheiden afmetingen bezit het beeld
een opmerkelijke elegantie en een technisch vakmanschap
dat voor zijn tijd uitzonderlijk moet zijn geweest.
Juist die verfijnde afwerking heeft de bronzen beelden uit Kurkihar
tot de beroemdste voorbeelden
van boeddhistische bronskunst uit de Pala-periode gemaakt.

Afronding

Hoewel het bronzen beeld uit Kurkihar en het stenen beeld uit Vishnupur ongeveer twee eeuwen van elkaar gescheiden zijn, lijken ze op het eerste gezicht bijna tijdgenoten. Dezelfde bhumisparsha mudra, dezelfde ingetogen gelaatsuitdrukking en hetzelfde fijn geplooide monniksgewaad keren in beide werken terug. De vergelijking laat zien hoe stabiel het boeddhistische beeldideaal in Bihar gedurende de Pala-periode bleef. Niet vernieuwing, maar het bewaren en vervolmaken van een bestaande traditie stond centraal.
Generaties kunstenaars bleven teruggrijpen op
dezelfde beeldtaal en verfijnden die zonder haar wezenlijk te veranderen.


India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum

– over de moderne aanpak van het museum –

In de ochtend ben ik direct van hotel gewisseld.
Daarna ben ik op zoek gegaan naar een van de twee grote musea in Patna:
het Patna Museum.
Het was niet ingewikkeld om dat te vinden, maar het museum gesloten.
Er was een verbouwing bezig
en het museum zou meer dan één jaar gesloten blijven.
Helaas stond daarover niets op internet.
In de straat van het Patna Museum zat een bakkerij
waar ze een gesuikerde lekkernij maakten.
Die heb ik gekocht en dat werd het begin van mijn patisserie-avontuur.
Patna staat daarom bekend.

Toen besloot ik naar het andere museum te gaan: het Bihar Museum.
Het Patna Museum is gevestigd in een koloniaal gebouw.
Het Bihar Museum is een modern ontwerp
en opende vanaf 2015 in verschillende fasen.
Buiten bij het museum hangt een aankondiging
over het ontstaan en over het karakter van het museum..
De belangrijkste zin daarin voor mij is:

The Bihar Museum is not a store-house of artefacts, but is an experience museum.

IMG_3664PatnaBiharMuseum Txt

Dat betekent dat je in grote stappen door de geschiedenis gaat
maar ook dat men er moderne Indiase kunst laat zien.
En dat is dan weer bijzonder.

Van de objecten die ik in dit bericht laat zien weet ik soms niet

  1. van welke periode het beeld is
  2. waar het beeld gevonden is
  3. van welk materiaal en door welk proces het gemaakt is.

Persoonlijk vind ik dat een nadeel van de aanpak
waarbij men in een museum de nadruk legt op presentatie,
uitleg en verbanden.
Gelukkig doet men dat in het Bihar Museum vooral in de Oriëntatiegalerie.
Daarna volgen de galerieën A, B en C
en daar is meer informatie beschikbaar.

DSC01834IndiaPatnaBiharMuseumStudentVisitors
Er waren die dagvooral groepen met studenten in het museum en ze wilde graag op de foto.
DSC01835IndiaPatnaBiharMuseumElephantEarlyHistoricTerracottaBuxarBM-2017-007-33
India, Patna, Bihar Museum, Elephant, early historic, terracotta, Buxar. BM.2017.007.33.
DSC01836IndiaPatnaBiharMuseumElephantEarlyHistoricTerracottaBuxarBM-2017-007-33 Txt
Moderne en heldere informatiebordjes.
DSC01837IndiaPatnaBiharMuseumHumanFigurinePre-MauryaTerracottaChirandSaranBM-2017-007-3
Human figurine, pre-Maurya, terracotta, Chirand, Saran. BM.2017.007.3.

Het figuurtje draagt een hoofddeksel dat lijkt op een muts die in een punt uitloopt,
met langs de rand een patroon van kleine verdikkingen
alsof een geweven zoom of kralenrij is weergegeven.
Over de schouders ligt een brede, licht golvende rand
die als onderdeel van zijn kleding is gemodelleerd
en duidelijk is afgezet tegen de romp.
Onder de linkerarm houdt de figuur een compact, afgerond object vast,
een vorm die doet denken aan een opgerolde bundel of een symbolisch attribuut.

DSC01839IndiaPatnaBiharMuseumFemaleFigurineMauryaTerracottaKumraharPatnaBM-2027-007-11
Female figurine, Maurya, terracotta, Kumrahar, Patna. BM.2027.007.11.

Deze vrouwelijke terracotta‑figuur
draagt een rijk versierde compositie die typerend is voor de Maurya‑periode.
De figuur draagt zware ornamenten op hoofd en schouders,
opgebouwd uit ronde en langgerekte vormen die,
in combinatie met het hoofddeksel,
doen denken aan bundels of schoven.
De gelaagde structuur van het kapsel en de sierlijke halslijn
geven het beeld een ceremoniële uitstraling.
Zulke configuraties komen in deze periode vaak voor
en worden in de literatuur doorgaans in verband gebracht
met een ceremoniële of symbolische functie.

DSC01841IndiaPatnaBiharMuseumBuddhaCirca11thCentCEBronzeAlloyKurkiharGayaBM-2017-007-40
Buddha, circa 11th century CE, bronze alloy, Kurkihar, Gaya. BM.2017.007.40.
DSC01843IndiaPatnaBiharMuseumAnthropomorphicPalamuJharkhandMayurbhanjOdisha
Anthropomorphic, voor mij is onduidelijk of dit uit Palamu, Jharkhand of uit Mayurbhanj, Odisha afkomstig is. Maar het is een bronslegering (chalcolithic‑traditie).
DSC01844IndiaPatnaBiharMuseumAnthropomorphicPalamuJharkhandMayurbhanjOdisha Txt
DSC01847IndiaPatnaBiharMuseumMotherGoddessMohenjodaro2500BCE
Mother goddess, Mohenjodaro, 2500 BCE.
DSC01848IndiaPatnaBiharMuseumMotherGoddessMohenjodaro2500BCE Txt
DSC01849IndiaPatnaBiharMuseumNagasPatna
Naga, Patna.
DSC01850IndiaPatnaBiharMuseumNagasPatna Txt
DSC01851IndiaPatnaBiharMuseumFemaleFigurineSeatedOnTwoLeggedStoolPre-MauryanTerracottaPatna
Female figurine seated on two legged stool, pre-Mauryan, terracotta, Patna.
DSC01853IndiaPatnaBiharMuseumFemaleFigurinePre-MauryanTerracotta
Female figurine, pre-Mauryan, terracotta.
DSC01854IndiaPatnaBiharMuseumFemaleFigurinePre-MauryanTerracotta Txt
Vermoedelijk is de Engelse tekst een vertaling van het Hindi. De tekst lijkt me niet helemaal correct. Copilot heeft het Hindi voor me vertaald en dan staat er inderdaad iets anders.

Corrected English description

It is a terracotta female figurine.
The eyes are carved as irregular elongated circles.
The body parts, including the breasts,
were modeled separately and joined together.
This is a unique example of pre‑Mauryan terracotta art. (Arch.‑6650)

Het nummer bijvoorbeeld Arch. 6650 schijnt te verwijzen
naar een inventarislijst met voorwerpen van de Archaeological Survey of India.
Die is helaas online niet te raadplegen.

Het beeldje is zo mooi.
De beeldhouwer speelt met vlak en volume:
de ogen zijn grafisch geaccentueerd,
terwijl wangen en lippen zacht gemodelleerd blijven.
Die spanning tussen lijn en vorm geeft het beeld
een expressieve directheid die doet denken
aan Picasso’s vroege portretten,
waar de anatomie ondergeschikt is aan de kracht van de contour.


India 24/25: Varanasi, dag 5 – de treinreis naar Patna

De dag begon sereen.
Dat kan niet gezegd worden van het verloop van de dag:
uren vertraging, overvolle trein, een bevestigd hotel
dat bij aankomst niet bleek te bestaan en onderhandelingen
met twee andere hotels over één nacht en de volgende dagen slapen.
Het niet bestaande hotel was dan al mijn tweede van die reis,
dus ik was al ervaringsdeskundige.

Patna is niet zo bekend in het Westen
maar het is de hoofdstad van de staat Bihar.
De staat speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van het Boeddhisme:
Bodh Gaya, de plaats waar Boeddha zijn verlichting bereikte, ligt hier.
Maar ook de universiteitsstad Nalanda.
Beide plaatsen zal ik na Patna nog bezoeken.
Daarnaast komen veel Hindoestaanse Surinamers oorspronkelijk
uit Bihar of Uttar Pradesh.

Het was een dag met slechts weinig foto’s.
De dag begon zoals waarschijnlijk altijd in Varanasi.

DSC01828IndiaVaranasiGanges
De ochtenddrukte aan de Ganges.
DSC01829IndiaVaranasiGanges
Er zijn al groepen bedevaartgangers onderweg.
DSC01831IndiaVaranasiGanges
DSC01832IndiaVaranasiGangesDashashwamedhGhat
Varanasi, Dashashwamedh Ghat.
IMG_3635IndiaVaranasiGanges
Dat ik dat net moet zien en fotograferen.
IMG_3636IndiaVaranasiGangesGhats
IMG_3637IndiaVaranasiGanges
IMG_3639IndiaVaranasiPatnaTrainTicket229km
. Het complexe en lange, digitale treinkaartje dat ik thuis al had gekocht via 12Go
IMG_3641IndiaVaranasiPatnaTrainDetails
In het kader van privacy zou je in Nederland een dergelijk informatiebord niet zien met zoveel persoonlijke gegevens. Mijn naam stond onder de zwarte balk.
IMG_3643IndiaVaranasiTrainInfo
Dit bord in de stationshal vermeldt de vertrekkende treinen. De snelheid van mijn camera en die van het bord komen niet met elkaar overeen en daarom is de foto onleesbaar. Maar mijn trein stond op de laatste regel.
IMG_3644IndiaVaranasiTrainInfo
De perrons zijn te bereiken via deze luchtbrug. Bij de trappen naar ieder perron geeft het informatiebord aan wat de volgende trein zal zijn. Ook hier is de snelheid van het bord en mijn camera niet op elkaar afgestemd waardoor de aankondiging op de foto niet te lezen is.
IMG_3646IndiaVaranasiPatnaTrain
In de trein waren alle plaatsen bezet. Het werd nog drukker omdat de trein als laatste stoptrein naar Patna voor die dag fungeerde en iedereen dus de trein in mocht. Ook zonder reservering. Toen we in Patna aankwamen werd het helemaal dringen omdat veel mensen uit de trein wilden en een trein maar een beperkte tijd op een perron stilstaat.
IMG_3649IndiaPatnaOnderhandelingsresultaat85Euro
Het onderhandelingsresultaat voor 6 nachten Patna.

India 24/25: Varanasi, dag 4 – Alamgir Mosque

Ghats zijn de grote trappartijen die van straatniveau
naar het Gangeswater lopen,
Via de trappen lopen bedevaartgangers het water in
om zich onder te dompelen of ceremonies uit te voeren.
Anderen gaan er heen om zich te wassen, zwemmen er,
of doen er hun wasgoed.
Bovenaan de ghats vind je tempels en bedevaartverblijven.
Tegenwoordig ook hotels.
Alle ghats liggen aan de rechteroever van de Ganges.

De namen van de ghats in Varanasi zijn voor een toerist vooral relevant
als je een bepaalde ghat zoekt of voor je oriëntatie.
Er zijn een aantal ‘officiële’ ghats
maar lokaal kent men nog een veel fijnmazigere indeling.

In de ochtend liep ik over de ghats van Dashashwamedh Ghat
naar Assi Ghat in het zuiden.
Vanmiddag loop ik weer van Dashashwamedh Ghat
maar nu vooral naar het noorden, naar de Panchaganga Ghat.
De reden waarom ik steeds van Dashashwamedh Ghat vertrek is simpel:
mijn guest house ligt daar in de buurt.
Het is de centrale ghat waar het eigenlijk altijd druk is.

Soms wijk ik even van de ghats af om in de drukke straten te wandelen,
achter de ghats, maar daarna keer ik weer terug naar het water.
Bovenaan de Panchaganga Ghat ligt de Alamgir Mosque (1669)
die ook wel Aurangzeb’s Mosque of Dharahara Mosque genoemd wordt.
Zo in de late middag is het er erg rustig
maar de moskee ligt op een prachtig, strategisch punt aan de Ganges.
In het bericht van vandaag toon ik de foto’s van deze wandeling.

DSC01811IndiaVaranasiDeStilleKantVanVaranasi
Soms steken bedevaartgangers met de boot de Ganges over en gaan naar ‘de stille kant’ van Varanasi.
IMG_3559IndiaVaranasiBijPanchagangaGhat
DSC01812IndiaVaranasiDeStilleKantVanVaranasi
IMG_3603IndiaVaranasiBootOpDeGanges
DSC01813IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3605IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
DSC01814IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3606IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
DSC01815IndiaVaranasiBootOpDeGanges
Er is veel sprake van bekijken en bekeken worden.
IMG_3607IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
DSC01816IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3608IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhatKoffie
Even een korte pauze.
IMG_3610IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3611IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
DSC01818IndiaVaranasiNandiTheBullGodowliaIntersectionGodowliaChoraha
Nandi op de Godowlia Intersection.
DSC01819IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3613IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhatFastFood
IMG_3614IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
Zo druk als het er is, er is altijd wel ergens rust.
IMG_3615IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3616IndiaVaranasi
“Om Ganapataye Namah” staat bij de afbeelding geschreven — letterlijk: Eer aan Heer Ganesha.
IMG_3617IndiaVaranasi
IMG_3618IndiaVaranasi
IMG_3619IndiaVaranasiDeGanges
IMG_3622IndiaVaranasiBijPanchagangaGhatenAlamgirMosque
Boven Panchaganga Ghat zie je hier de Alamgir Mashid.
DSC01820IndiaVaranasiBijPanchagangaGhat
DSC01821IndiaVaranasiBijPanchagangaGhat
DSC01822IndiaVaranasiBijPanchagangaGhat
DSC01823IndiaVaranasiAlamgirMosqueDharaharaMosque
Dit bord spreekt van de Dharahara Mosque.
DSC01824IndiaVaranasiAlamgirMosque
DSC01825IndiaVaranasiBijAlamgirMosqueZichtOpDeGanges
DSC01826IndiaVaranasiAlamgirMosque
DSC01827IndiaVaranasiAlamgirMosque
IMG_3623IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3624IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhatChitralaya‑schoolReligieuzeMuurschilderingen
IMG_3625IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhatChitralaya‑schoolReligieuzeMuurschilderingen
IMG_3626IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
Lekker in het warme zand.
IMG_3628IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
In de buurt bij Manikarnika Ghat, de belangrijkste crematieplaats in Varanasi aan de Ganges.
IMG_3630IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhat
IMG_3631IndiaVaranasiManikarnikaGhat
IMG_3632IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhatGangaAartiInVoorbereiding
Terugkomend bij Dashaahwamedh Ghat zijn de voorbereidingen voor de Ganga Aarti in volle gang.
IMG_3633IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhatVoorbereidingGangaAartiInGang
IMG_3634IndiaVaranasiBijDashashwamedhGhatBruiloftsgasten
Ik ga naar het guest house voor een rustige avond.

India 24/25: Varanasi, dag 4 – Ramnagar Fort

– over een paleis met eigen ghat aan de Ganges –

De ondertitel is geen reclameslogan voor een hotel in Varanasi.
De privé-ghat van de Maharadja van Benares is een van de bijzondere locaties
in het fort annex paleis.
In een eerder bericht deed ik verslag van mijn wandeltocht naar Assi Ghat
om dan een riksja te nemen naar de ingang van het fort.
Daar ben ik nu aangekomen.

DSC01792IndiaVaranasiRamnagarFortToegangspoort
Dit is de toegangspoort van het Ramnagar Fort vanaf de weg.
IMG_9917IndiaDagboek
Mijn India-dagboek voor 27 november 2024.

Vandaag ben ik in de ochtend naar Assi Ghat gelopen. Langs de kleine crematie ghat die men op dat moment aan het opruimen was. In Assi Ghat heb ik een riksja genomen naar Ramnagar Fort. Daar was ik om 09:30 en het museum gaat om 10:00 uur open. Dus tijd voor een korte wandeling langs marktkramen.

Het museum staat het nemen van foto’s helaas niet toe.

Je gaat eerst door ruimtes met rijtuigen en howdha’s
(olifantenzadels). Vooral de zadels met decoraties van ivoor maken indruk.
Je ziet er ook palanquins (draagstoelen), zelfs een voor in de regen!
Ook drie oude auto’s.
Dan volgt de afdeling wapens: zwaarden, geweren, speren, dolken, pistolen, en ik zag er ook Sikh werpcirkels (chakrams) hangen. Ook de schilden, helmen en borstplaten zag ik pas geleden, perfect gerestaureerd in Londen. Dat was op de Ranjit Singh-tentoonstelling. Maar hier is de collectie net zo bijzonder maar minder gerestaureerd.

De maharadja woont nog in een deel van het fort.

Na de wapens een collectie toegepaste kunst en diplomatieke geschenken.

De maharadja had een privé-toegang naar de Ganges (het fort ligt eraan).

Het fort heeft betere tijden gekend maar het geeft een goed idee van hoe het geweest is.

DSC01793IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
Eerst even kort op de markt rondneuzen.
IMG_3582IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
IMG_3583IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
IMG_3584IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
De straat waarlangs de kooplieden hun producten verkopen is druk. Niet alleen omdat de kramen er staan maar het is ook een doorgaande weg. Dus naast bezoekers van de kramen zijn er kooplieden, toeristen, vrachtverkeer, personenvervoer, bussen en heel veel riksja’s.
IMG_3585IndiaVaranasiRamnagarFortMarktKalebas
Kalebas.
IMG_3586IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
Suikergoed.
IMG_3587IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
IMG_3589IndiaVaranasiRamnagarFortMarktNietRijpeJackfruit
Schijf onrijpe jackfruit of nangka.
IMG_3590IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
IMG_3591IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
IMG_3592IndiaVaranasiRamnagarFortMarkt
IMG_3581IndiaVaranasiRamnagarFortToegangspoort
Terug bij de poort gekomen kan het bezoek aan het fort beginnen.
DSC01794IndiaVaranasiRamnagarFortBeeldVanuitToegangspoort
Het zicht vanuit de poort naar de weg waarlangs de markt is.
DSC01795IndiaVaranasiRamnagarFortToegangspoort
De poort.
DSC01796IndiaVaranasiRamnagarFort
Door de poort gelopen kom je op een grote open plaats, een excersitieterrein. Met daaromheen verschillende gebouwen.
IMG_3593IndiaVaranasiRamnagarFort
De toegangspoort is hier aan de rechterkant.
DSC01797IndiaVaranasiRamnagarFortBinnenzijdeToegangspoort
De indrukwekkende toegangspoort vanaf de binnenkant gezien.
DSC01798IndiaVaranasiRamnagarFortBinnenzijdeToegangspoort
DSC01799IndiaVaranasiRamnagarFortBinnenzijdeToegangspoort
DSC01800IndiaVaranasiRamnagarFort
DSC01801IndiaVaranasiRamnagarFortPrivéGhat
De gangen naar de toegang tot de privé-ghat zijn indrukwekkend. Donker, steil en dan de mooie ballustrades erboven.
IMG_3597IndiaVaranasiRamnagarFortPrivéGhat
De trappen zijn nog handwerk uit de tweede helft van de achttiende eeuw.
DSC01802IndiaVaranasiRamnagarFortPrivéGhat
De steile trappen zetten zich door.
DSC01803IndiaVaranasiRamnagarFortPrivéGhat
Op weg naar het water.
DSC01805IndiaVaranasiRamnagarFortPrivéGhat
Om te bidden, de was te doen of jezelf te wassen. Zwemmen kan ook.
DSC01804IndiaVaranasiRamnagarFortPrivéGhat
DSC01806IndiaVaranasiRamnagarFortToegangTotPrivéGhat
Het fort aan de kant van de Ganges is misschien wel het mooiste deel.
DSC01807IndiaVaranasiRamnagarFortPubliekeGhatEnBrug
Een ghat dat voor iedereen toegankelijk is en daarachter de brug over de Ganges.
DSC01808IndiaVaranasiRamnagarFortAanDeGanges
Het fort is een combinatie van een militair complex en een paleis. Dit is de kant aan de Ganges.
DSC01809IndiaVaranasiRamnagarFortTempelOpDePrivéGhat
Op de trappen van de privé-ghat is een platform met een tempel.
DSC01810IndiaVaranasiRamnagarFortTempelOpDePrivéGhat
IMG_3598IndiaVaranasiRamnagarFortPrivéGhat
IMG_3599IndiaVaranasiRamnagarFortTempelOpDePrivéGhat
IMG_3600IndiaVaranasiRamnagarFortTegangNaarDePrivéGhat
IMG_3602IndiaVaranasiRamnagarFortTempelOpDePrivéGhat
IMG_3594IndiaVaranasiRamnagarFort
Onderweg naar de uitgang.
IMG_3595IndiaVaranasiRamnagarFort
IMG_3596IndiaVaranasiRamnagarFort

India 24/25: Varanasi, dag 4 – een ochtendwandeling langs de ghats

Natuurlijk kun je vanaf Dashashwamedh Ghat
met een boot naar het Ramnagar‑fort.
Je kunt ook lopen en het laatste stuk met een riksja gaan.
Dan ga je via de ghats van Varanasi.
In de ochtend is dat een heel boeiende wandeling, een avontuur,
zoals mijn foto’s je gaan tonen:
mist, boten, de Ganges, bedevaartgangers, offers, crematie, rust,
stilte, een ongeluk, en criquet.
Aan het einde van de ghats loop je vanzelf een straat in waar riksja’s staan.
Ze brengen je overal naartoe,
ook via de brug over de Ganges naar het fort.
Het fort ligt gelijk aan het eind van de brug, rechts,
aan de overkant van de Ganges.
Als je wil, wacht de chauffeur met riksja op je voor de terugweg.

DSC01791IndiaVaranasi
De Ganges in de ochtend bij Varanasi.
IMG_3559IndiaVaranasi
De wandeling gaat in zuidelijke richting.
IMG_3560IndiaVaranasi
De was van hotels ligt te drogen in de ochtendzon.
IMG_3561IndiaVaranasi
Alles rustig en netjes georganiseerd.
IMG_3562IndiaVaranasi>
IMG_3563IndiaVaranasi
IMG_3564IndiaVaranasi
IMG_3565IndiaVaranasiKedarGhat
Kedar Ghat.
IMG_3566IndiaVaranasiKedarGhat
IMG_3568IndiaVaranasi
IMG_3569IndiaVaranasi
Trappen op en trappen af.
IMG_3570IndiaVaranasiCrematieplaats
Er zijn meerdere plaatsen waar dagelijks crematies worden uitgevoerd maar nu is het nog vroeg.
IMG_3571IndiaVaranasiCrematiehout
Het hout ligt te wachten. De weegschaal wordt gebruikt om het hout af te wegen om te kunnen afrekenen.
IMG_3572IndiaVaranasi
Overal grotere en kleinere, vaak kleurige tempels, tempeltjes en herdenkingsplaatsen.
IMG_3573IndiaVaranasiCriquetKanOveral
Criquet kun je overal spelen en ook op de ghats.
IMG_3574IndiaVaranasiNiranjaniGhat
Bij Niranjan Ghat wordt geveegd. Schoonmaken is een activiteit die de hele dag doorgaat. Op alle ghats.
IMG_3575IndiaVaranasi
IMG_3576IndiaVaranasiBhadainiGhat
Bij Bhadain Ghat, vanouds een water-innamepunt, is een graafmachine in zijn eigen kuil gegleden.
IMG_3577IndiaVaranasiBhadainiGhat
De machine leek er niet op eigen kracht uit te kunnen.
IMG_3579IndiaVaranasiBhadainiGhat
IMG_3580IndiaVaranasi DeBrugInDeVerte
De brug waar de riksja me over zal brengen.