Atlas maior van Joan Blaeu

De reden waarom ik naar den Haag ging afgelopen zaterdag
was de tentoonstelling van de Atlas maior.
Deze beroemde atlas is in het geval van Huis van het Boek
afgezet (ingekleurd) door Dirck Jansz van Santen.
De atlas is in de basis gedrukt door een van de bekendste
drukkers van Nederland: Joan Blaeu.

IMG_2487HuidVanHetBoekJoanBlaeuAtlasMaior

De muren van de ruimte waar de 6 delen van de atlas te zien zijn, zijn bedrukt met fragmenten van kaarten. Denk bij het woord atlas niet meteen aan aan atlas als de Bosatlas. Het is niet één boek maar wordt gevormd door een aantal boeken. Soms gaat de informatie op de kaarten en in de boeken veel verder dan bij een Bosatlas.


Het is een van de topstukken van Huis van het Boek en het hoogtepunt van de Nederlandse boekdrukkunst uit de zeventiende eeuw: de Atlas Maior van de Amsterdamse drukker en uitgever Joan Blaeu.
De ‘Grote Atlas’, uitgegeven tussen 1662 en 1665, staat bekend als de mooiste atlas die ooit gemaakt is.
De atlas bevat ca 600 kaarten van alle gebieden van de wereld.
Naast een Latijnse editie verschenen er versies in het Nederlands, Frans, Duits en Spaans.
Veel exemplaren van de atlas werden voorzien van extra kaarten, bijvoorbeeld omdat die recenter of gedetailleerder waren.
Ook het museumexemplaar bevat veel toegevoegd materiaal.
Alle kaarten in dit exemplaar zijn ‘afgezet’ (ingekleurd) door de Amsterdamse meester-afzetter Dirck Jansz van Santen.
Bij de eigenlijke ‘Blaeu-atlas’ hoort een aantal Stedenboeken: boeken met plattegronden en beschrijvingen van steden in de Nederlanden en elders in Europa.
Ook een Zee-atlas maakt deel uit van het geheel.
Deze tentoonstelling laat de variantie en pracht van al die verschillende boeken zien.

IMG_2455JoanBlaeuAtlasMaiorEngeland

Omdat ik ging kijken op de eerste dag dat de Brexit definitief is begonnen, kan ik mijn bericht goed beginnen met de kaart van Engeland.


IMG_2456JoanBlaeuAtlasMaiorEngelandThreeGoldenLionsOnARedFieldRepresentingTheRulerOfTheKingdomOfEngland

Op de kaart staat het wapen afgebeeld van de Koning van Engeland, of zoals ik las op een site over heraldiek: ‘Three golden lions on a red field representing the ruler of the Kingdom of England’.


IMG_2457JoanBlaeuAtlasMaiorEngelandHetGoudStraaltJeTegemoet

Bij het werk van Van Santen spat het goud (zoals hier bij de letters) je tegemoet.


IMG_2458JoanBlaeuAtlasMaiorEngelandLondon

Detail van de kaart met London en omliggende steden. Iedere stad wordt gemarkeerd door een gouden punt.


De teksten in dit bericht zijn voor een groot deel afkomstig
van de borden op de tentoonstelling.

Familie Blaeu

 

De vader van Joan Blaeu, Willem Jansz (1571-1638), groeide op in Alkmaar.
Op 24-jarige leeftijd reisde hij naar Denemarken om te studeren bij de astronoom Tycho Brahe.
In 1596 trouwde hij in Alkmaar.
Joan, zijn oudste zoon, werd daar geboren.
Vanaf 1599 woonde het gezin in Amsterdam, waar Willem Jansz globes en instrumenten verkocht en vanaf 1602 ook kaarten en prenten.
In 1608 verscheen de eerste editie van zijn zeemansgids ‘Licht der zeevaert’.

 

Willem Jansz woonde en werkte vanaf 1605 op ’t Water (Het Damrak), naast zijn concurrent Johannes Janssonius.
Omdat hun namen op elkaar leken, voegde Willem Jansz vanaf 1621 de bijnaam van zijn grootvader, blauwe Willem, bij zijn naam.
Hij gebruikte vanaf toen ook het drukkersmerk met het motto ‘Indefessus agendo’, ‘Onvermoeibaar bezig’.
Blaeu drukte werken van dichters als Roemer Visscher en Vondel, maar ook verboden katholieke boeken.
Vanaf 1630 gaf gij atlassen uit.
In 1633 werd hij benoemd tot kaartmaker van de VOC.

 

In 1638 overleed Willem Jansz.
Zijn zoon Joan, die intussen rechten had gestudeerd, nam het bedrijf over.
In 1637 was aan de Bloemgracht een nieuwe, grote drukkerij gebouwd, de plek waar de Atlas Maior en vele andere uitgaven het licht zagen.
Net als zijn vader correspondeerde Blaeu met geleerden, zoals de brief aan een (onbekende) wetenschapper laat zien.
Blaeu vraagt of hij snel een tekst kan sturen over de modellen van het heelal van Copernicus (de zon draait om de aarde).
Die wil hij gebruiken in zijn voorwoord van zijn atlas.
In 1671 kocht Joan Blaeu een huis achter de Nieuwe Kerk, waar hij nog een drukkerij vestigde.
Die brandde in februari 1672 tot de grond toe af.
Joan Blaeu overleed niet veel later, op 28 december 1673.

IMG_2459GrollaeObsidio(BelegVanGroenlo)WillemBlaeu1629

Deze versie van Grollae Obsidio (Beleg van Groenlo) is gedrukt door Willem Blaeu in 1629. Het toont al de spreuk ‘Indefessus agendo’ die als een vorm van reclame of keurmerk werd gebruikt.


IMG_2461JoanBlaeuBriefVanJoanBlaeuAanEenOnbekendeWetenschapper30November1662

Dit is de handtekening van Joan Blaeu zoals die in de tekst wordt beschreven.


Dirk Jansz van Santen

 

‘Meester-afzetter’ klinkt anno 2020 niet als een reclame, maar een ‘afzetter’ was aan het eind van de zeventiende eeuw een inkleurder van prenten.
De inkleurder van de Atlas Maior van Huis van het boek was de beroemdste ‘meester-afsetter’ die Nederland ooit gekend heeft: Dirk Jansz van Santen (1637/8-1708).
Hij leefde en werkte in Amsterdam, maar over zijn leven is verder bijna niets bekend.
We weten dat hij werkte als boekbinder toen hij in 1674 trouwde.
Toen hij later lid werd van het St. Lucasgilde werd hij ‘afsetter’ genoemd.
Van Santens werk is te herkennen aan de uitzonderlijke luxe: hij maakte gretig gebruik van de beste en duurste pigmenten en bracht veelvuldig accenten aan met bladgoud.

 

Van Van Santen zijn uitsluitend topstukken bekend – atlassen, Statenbijbels en andere plaatwerken.
Verschillende bibliotheken in binnen- en buitenland bezitten door hem ingekleurde werken.
Behalve de Atlas maior heeft Huis van het Boek ook een door hem ingekleurd exemplaar van een werk van de Leidse hoogleraar Petrus Cunaeus (1586-1638) over het Joodse volk in het Oude Testament.

IMG_2462AfzetterDirkJanszVanSantenPetrusCaneausDeRepublykDerHebreenOfGemeenebestDerJoden3dlnAmsterdamWGoeree1684

Aan dit boek werkte ook Dirk Jansz van Santen. Het boek is geschreven door Petrus Caneaus en heet: ‘De Republyk der Hebreen of Gemeenebest der Joden. Het boek bestaat uit 3 delen.ln Amsterdam uitgegeven door W. Goeree in 1684. Iemand kon dus een boek schrijven en laten uitgeven. Een uitgever kon ook het initiatief nemen om een tekst te drukken en verkopen. Daarbij was het niet zo dat automatisch alle delen op dezelfde manier werden ingebonden of dat alle delen werden voorzien van platen of dat die platen ingekleurd werden. Afhankelijk van de grootte van je beurs liet je aanvullende werkzaamheden als binden in perkament of leer en het afsetten uitvoeren.


IMG_2463AfzetterDirkJanszVanSantenPetrusCaneausDeRepublykDerHebreenOfGemeenebestDerJoden3dlnAmsterdamWGoeree1684

Een ander deel van dit boek.


De Banden.

 

Exemplaren van de Atlas Maior werden vaak gebonden in perkament met een in goud gestempeld patroon van plaat- en rolstempels.
De atlas van Huis van het Boek is geen uitzondering.
We weten dat de beroemde Amsterdamse boekbinder Albertus Magnus banden maakte voor atlassen van Blaeu.
Hoewel het niet met zekerheid te zeggen is – andere Amsterdamse boekbinders maakten banden die erg leken op die van Magnus – is het goed mogelijk dat hij ook de banden om dit exemplaar heeft gemaakt.

IMG_2467PerkamentenBand

Als amateur boekbinder heb ik ook met aandacht gekeken naar de banden: wit perkament met goudopdruk.


IMG_2469PerkamentenBandRug

Zicht op de rug. Het lijkt erop dat de linten waarop de katernen zijn genaaid door de band komen.


IMG_2470PerkamentenBandUitstekendeLusjes

Hier zie je zo’n lint er een beetje uitsteken. Maar waarschijnlijk valt daar meer over te zeggen.


IMG_2471PerkamentenBand

Aan de voorsnede (voorkant) van het boek zie je dat er een randje perkament omgeslagen is, komend van het voor- en achterplat. De functie van de stukjes leer (?) zie ik niet maar had misschien met de sluiting te maken of was puur voor de versiering.


IMG_2472PerkamentenBand

Hier lijkt het er op alsof de kapitaalkern door het perkament komt. Hoe de twee (band en kapitaalkern) aan elkaar bevestigd zijn kan ik zo niet zien. Het eerste katern (van onder af gezien) lijkt van een ander materiaal.


IMG_2473AtlasMaiorJoanBlaeuKaartNicolaesVisscherNieuwNederland

Terug naar de kaarten: Noord Amerika, de oostkust.


Deze kaart van ‘Nieuw Nederland’ werd uitgegeven door Blaeu’s concurrent Nicolaes Visscher.
Hij werd vermoedelijk toegevoegd omdat hij gedetailleerder is dan de kaart van Blaeu, en omdat hij een panorama van Nieuw Amsterdam heeft.
De kaart dateert oorspronkelijk uit 1656, maar dit is een heruitgave uit 1685.
Op dat moment was Nieuw-Amsterdam al definitief overgedragen aan de Engelsen en heette het New York.
Aan de geografische namen op de kaart zijn de lokale indianenstammen af te lezen.
Ook hun dorpen en vaartuigen staan afgebeeld, net als de fauna.

IMG_2475AtlasMaiorJoanBlaeuKaartVanChina

De volgende kaart is van het Keizerrijk China.


De Chinese Muur is duidelijk zichtbaar op deze kaart van het oosten van China.
Hij werd gemaakt op basis van gegevens van de jezuïet Martinus Martini (1614-1661), die tussen 1643 en 1651 in China had rondgereisd als missionaris.
Dit deel van de Atlas maior heet ‘Novus atlas sinensis’ (Nieuwe Chinese atlas) en staat bekend als de eerste westerse atlas van het land.
De kaart is ook de eerste waarop Korea niet meer als eiland wordt weergegeven.

IMG_2476AtlasMaiorJoanBlaeuKaartVanChinaEersteWesterseKaarMetKoreaNietAlsEenEiland

Atlas Maior van Joan Blaeu: Kaart van China, de eerste westerse kaar met Korea niet als een eiland afgebeeld maar als schiereiland.


IMG_2478AtlasMaiorJoanBlaeuPieterGoosOostzee

Er lag ook een zeekaart open: van de Oostzee. Ik vond het instrument dat de man gebruikt heel bijzonder. Daarnaast is de ‘vertaaltabel’ voor de verschillende soorten ‘mijlen’ opvallend. Als ik het Oudnederlands goed lees: Duitse, Spaanse, Engelse en Franse mijlen. De naam van de maker van de kaart staat er ook bij: Pieter Goos.


IMG_2479AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRomeCastelSantAngeloEngelenburchtEnSintPieter

Detail van de kaart van Rome met de Engelenburcht en de St. Pieter.


IMG_2479AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRomeCastelSantAngeloEngelenburchtEnSintPieterDetailStPieter

Dit is denk ik het detail van de St. Pieter. Vanaf de rug gezien met bovenaan het St. Pietersplein met de obelisk.


IMG_2480AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRome


IMG_2483AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRome

Rome en Vaticaanstad.


IMG_2484AtlasMaiorJoanBlaeuHaarlemAanwijzingDerVermaersteEnMerckelijkstePlaetzen10tHuysVanLaurensKosterVinderDerDruckKonst

Dit is een detail van de kaart van Haarlem. Dat is dan werer zo leuk omdat je er het huis van Laurens Koster kunt zien. Dat is nummer 10 op ‘Aanwijzing der vermaerste en merckelijkste plaetzen’.

IMG_2485AtlasMaiorJoanBlaeuHaarlemAanwijzingDerVermaersteEnMerckelijkstePlaetzen10tHuysVanLaurensKosterVinderDerDruckKonst

10. ’t Huys van Laurens Koster, vinder der Druck konst.


IMG_2486AtlasMaiorJoanBlaeu

Dit wapen zal vast met Haarlem te maken hebben naar ik kon het met Wikipedia niet thuisbrengen.


IMG_2489HuisVanHetBoekDenHaagAtlasMaiorJoanBlaeu

Hier liggen ze dan: Atlas Maior van Joan Blaeu in het Huis van het Boek en Den Haag. Over een paar weken kun je andere kaarten zien van dezelfde atlas.


Koninklijk Paleis Amsterdam: Het universum van Amsterdam – Schatten uit de cartografie van de Gouden Eeuw

Het Koninklijk Paleis op de Dam had ik nog nooit bezocht.
De tentoonstelling: ‘Het universum van Amsterdam – Schatten uit de
cartografie van de Gouden Eeuw’ gaf de doorslag.

Wat een fantastisch gebouw.
Wat een fascinerende tentoonstelling!

Vandaag is de tentoonstelling voor het laatste te zien.

De pracht en praal van de ‘Burgerzaal’ en de vertrekken er om heen
laten zien hoe rijk Amsterdam was in de 17e eeuw maar ook hoe
zelfverzekerd de burgers van Amsterdam waren.

IMG_1426KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwVierschaar

De vierschaar. De plaats waar ter dood veroordelingen werden uitgesproken.


IMG_1427KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwBijbekseSlangMetAppelDeVerleiding

De slang uit het Bijbels scheppingsverhaal met de appel. De duivel en de verleiding.


IMG_1428KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwVierscgaarSalomonsOordeel

Het centrale reliëf van de Vierschaar: het Salomons oordeel. Artus Quellinus is de maker van al dit moois.


IMG_1429KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwAtlasMetHetHemelgewelf

Atlas, hier in de Burgerzaal. Hij draagt de hemel op zijn schouders en kijkt neer op de marmeren wereldkaarten in de vloer van de zaal. De architect Jacob van Campen ontwierp de grote zaal als ontmoetingsplaats voor alle burgers. Op het dak van het paleis staat een bronzen versie.


IMG_1429KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw

Atlas boven Vrouwe Justitia.


IMG_1430KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwAapAlsWanddecoratie

Muurdecoratie met een aap en granaatappels.


IMG_1431KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw

Rond de Burgerzaal zijn een aantal gangen die toegang geven tot allerlei kantoren. Heen kantoortuinen zoals we die nu kennen maar deftige vertrekken voor regenten en burgemeesters. Nu ontvangstruimtes van de koning.


IMG_1432KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwWanddecoratie

Muurdecoratie.


IMG_1433KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw

Een van de ‘kantoren’.


IMG_1434KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw


IMG_1435KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuAtlasMajor1662

Blaeu-kabinet voor de Atlas Major, anoniem, rond 1664.


De hele wereld in een atlas.
De Atlas Major was een prestigeproject.
Vanaf 1662 bracht Joan Blaeu hem uit: twaalf delen met bijna 600 kaarten en duizenden pagina’s met beschrijvingen van de wereld.
Het maakte Blaeu de beroemdste cartograaf van zijn tijd.
In de Atlas Major komen veel facetten van de Gouden Eeuw samen:
de aanwezigheid van Nederlanders in de wereld, de rijkdom die er vergaard werd en de rijke cultuur
van wetenschap, kunst en ondernemerschap, die in Amsterdam en de Republiek bloeide.
Cartografie als symbool van een tijdperk.

 

Pronkkabinet voor een atlas.
De Atlas Major was zo bijzonder (en omvangrijk) dat er speciale pronkkasten voor gemaakt werden.
Dit exemplaar is wel de mooiste die nog bestaat.
Het perenhout is gesneden in de vorm van drakenpoten, engelen, bloemen en planten.
Een wat exotisch aandoend, maar spannend geheel.

IMG_1436KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuAtlasMajor1662Tekst
IMG_1437KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuAtlasMajor1662PronkkabinetVoorEenAtlasTekst


IMG_1438KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeu

De aanleiding om naar Amsterdam te gaan was naast het paleis en de tentoonstelling, het feit dat we op vakantie gingen.


IMG_1439KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuHongaarseKlederdracht

De atlassen tonen niet alleen kaarten maar ook bijvoorbeeld klederdracht. Hongaarse klederdracht in dit voorbeeld.


IMG_1441KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuVenetianenMarokko

Of Venetiaanse dracht.


IMG_1441KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuVarendeVloot

Of een vloot op zee.


IMG_1442KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuVraagtekenDeAtlasVanDeGroteKeurvorstVanBrandenburg

De enorme atlas voor de Grote Keurvorst van Brandenburg lag toevallig open op Italië.


IMG_1444KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuVraagtekenDeAtlasVanDeGroteKeurvorstVanBrandenburgDeLaarsVanItalie

Laat ‘de hak van Italië’ nou net het gebied zijn waar wij naar toe gaan op vakantie.


De atlas van de Grote Keurvorst van Brandenburg is één van de allergrootste boeken ter wereld.
De gigant weegt 125 kilo en meet geopend 170 bij 220 centimeter.
Dit onhandelbare boek werd niet gemaakt om in te bladeren, maar als imponerend pronkstuk.
De atlas bevat 37 grote, gekleurde, wandkaarten, ingebonden in een zware omslag.

Johan Maurits van Nassau-Siegen bestelde het boek rond 1663 voor zijn vriend, Friedrich Wilhelm, de keurvorst van Brandenburg.
Alleen het meest uitzonderlijke geschenk was goed genoeg en deze reuzenatlas voldeed bij uitstek.
Het boek is één van drie reuzenatlassen die in Amsterdam werden gemaakt, vermoedelijk door Joan Blaeu, voor bijzondere opdrachtgevers.
Hun formaat was zo uitzonderlijk dat pas in 2012 voor het eerst twee grotere reuzenboeken gemaakt werden.

IMG_1444KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJoanBlaeuVraagtekenDeAtlasVanDeGroteKeurvorstVanBrandenburgRandfiguur

Dit is nog eens een echt ‘randfiguur’. Joan Blaeu (?), De atlas van de Grote Keurvorst van Brandenburg.


IMG_1448KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwAtlassenInMiniatuur

Petronella Oortman was één van de rijkste vrouwen van Amsterdam.
Zij liet een groot pronkpoppenhuis bouwen en richtte het levensecht in.
Behalve prachtig meubilair, gebruiksvoorwerpen en schilderijen, horen ook deze drie atlassen tot de inboedel.
Ze zijn gemaakt uit stukjes van echte gedrukte kaarten.

IMG_1447KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwAtlassenInMiniatuurTekst


IMG_1449KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwAtlasMinorJodocusHondius1607

In 1607 gaf Jodocus Hondius een van de eerste atlassen uit op klein formaat uit.
De reden hiervoor geeft hij in zijn voorwoord: de atlas is voor mensen die geïnteresseerd zijn in geografie,
maar een groot exemplaar te duur of onpraktisch vinden.
Hondius vond duidelijk een gat in de markt, zijn atlas werd een commercieel succes.

IMG_1450KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwAtlasMinorJodocusHondius1607Tekst


IMG_1451KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwFrançoisHalmaAtlasDerNederlandenRond1816AgriBatavorum

François Halma: Atlas der Nederlanden. Rond 1816: Agri Batavorum.


IMG_1453KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwGangenRondDeBurgerzaal

Een van de gangen die uitkomen op de Burgerzaal en die dienden als tentoonstellingsruimte (met projectie).


IMG_1454KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwMozeszaalJacobDeWit1737

De Mozeszaal. Jacob de Wit schilderde in 1737 dit enorme doek waarvan je nu maar een klein maar centraal deel ziet.


IMG_1455KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw

Een soort van grisaille in diezelfde Mozeszaal.


IMG_1456KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwTussenDeKroonluchterDoor

Ik zal niet zeggen dat ik dit allemaal mooi vind maar indruk maakt het wel.


IMG_1457KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw


IMG_1458KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwWanddecoratie


IMG_1459KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwGetBalkonEnHetMonumentopDeDam

Hét balkon en hét monument op de Dam.


IMG_1460KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwEenPlafondschildering


IMG_1461KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwRgenDeMuur

Dit decoratieve element op de muur zag je eerder terug in de plafondschildering.


De roedenbundels met een bijl of fasces (in Latijn). Dit is een oud Romeins symbool van het gezag van de hogere magistraten. Het symbool bestaat uit een bundel houten roeden (berkentakken) die een bijl insluiten, bijeengehouden door roodleren riemen. Fasces werden door ambtenaren (lictores) voor de magistraten uit gedragen en betekenen de “macht om te straffen”. De bijl symboliseerde de “macht over leven en dood” en de riemen de “macht om te arresteren”.

Tekst gevonden in een beschrijving van het thema van Open Monumentendag 2016.


IMG_1462KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwHetTapijt

Een tapijt.


IMG_1464KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw

Een stoel.


IMG_1465KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwKaartInDeVloerVanDeBurgerzaal

Klein deel van een van de kaarten in de vloer van de Burgerzaal met een geel klein stukje van de projectie die op de kaarten plaatsvond.


De drie oorspronkelijke kaarten werden ontworpen door de beroemde Joan Blaue.
Hij was de meest succesvolle cartograaf van Amsterdam en lid van het stadsbestuur.
Als voorbeeld voor de twee galfronden van de wereld gebruikte hij vermoedelijk zijn eigen prestigieuze wandkaart uit 1648.
Het was de grootste gedrukte kaart tot dan toe en bevatte recente cartografische informatie.
Het meest opvallend is de noordwestkust van Australie (Nova Hollandia) en Tasmanië, in 1643 in kaart gebracht door Abel Tasman.

IMG_1467KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwBurgerzaal


IMG_1468KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwStoel


IMG_1469KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwPieterGoosDeZee-atlasOfteWater-wereld1669

Pieter Goos, De Zee-atlas ofte Water-wereld, 1669.

IMG_1470KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwPieterGoosDeZee-atlasOfteWater-wereld1669

IMG_1471KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwPieterGoosDeZee-atlasOfteWater-wereld1669Tekst

Waterwereld

Nuttig voor ‘heren en kooplieden’ en ‘schippers en stuurlieden’, zo adverteert Pieter Goos zijn Zee-atlas met 41 uirtvouwvare kaarten.
De prachtige kleuring suggereert dat dit exemplaar voor de eerste, rijkere groep bestemd was.
Goos specialiseerde zich in maritieme cartografie.
Zijn uitgeverij stond aan de Texelse kaai, aan het havenfront (de huidige Prins Hendrikkade).


IMG_1472KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwJanHuygenVanLinschotenVornelisClaesItinerarioVoyageOfteSchipvaertVanIanGuygenVanLinschotenNaerOostOftePortugaelsIndien1596

Jan Huygen van Linschoten, Cornelis Claes: Itinerario Voyage ofte schipvaert van Ian Huygen van Linschoten naer Oost ofte Portugaels Indiën, 1596.

IMG_1473KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamJanHuygenVanLinschotenCornelisClaesItinerarioVoyageOfteSchipvaertVanIanGuygenVanLinschotenNaerOostOftePortugaelsIndien1596Tekst

Reis naar Indië

De rijke Indische archipel was aanvankelijk een handelsgebied van de Portugezen en alleen zij wisten precies hoe je er heen moest varen.
Rond 1580 bemachtigde Jan van Linschoten geheime informatie over stromingen, dieptes, eilanden en zandbanken, die nodig was om veilig aan te komen.
Met zijn reisbeschrijving voeren Hollandse kooplieden ook naar de Oost en werd de archipel een wingewest van de VOC.


IMG_1474KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwWestIndischePaskaert

West-Indische paskaert.

West-Indische paskaert waer in de graden der breedde over wederzijden vande middellijn wassende so vergrooten dat die geproportioneert sijn tegen hunne nevenstaende graden der lengde :, vertonende (behalven Europaes zuydelijckste) alle de zeekusten van Africa en America, begrepen in ’t Octroy bij de H.M.H. Staten Generael der vereenichde Nederl. verleent aende Generale West Indische Compagnie : mitsgaders die van Peru en Chili inde groote Zuyd-Zee


IMG_1476KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwNieuwamsterdamOfManhattan

Het aanzicht van Nieuw Amsterdam of Manhattan.


IMG_1477KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwGlobesTeKoopSolomonOfDirckDeBrayInterieurVanEenWinkelRond1650-1675

Of je nog een globe wilt kopen? Solomon of Dirck de Bray, Interieur van een winkel. Rond 1650 – 1675. De winkel staat vol met boeken en er hangen schilderijen. Maar achterin. Boven op de planken staan globes. Allemaal te koop.


IMG_1479KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwMuurdecoratie


IMG_1480KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwMuurdecoratieDetail

Detail van de muurdecoratie van de vorige foto. Een globe met sterrenbeelden (?).


IMG_1483KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwPrachtigPlafond


IMG_1484KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw


IMG_1486KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw


IMG_1488KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwKroonluchter

IMG_1489KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwKroonluchterDetail

En een detail van de kroonluchter.


IMG_1490KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuw


IMG_1491KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwBurgerzaalVrouweJustitiaDetailDeDood

De dood, onderdeel van de beeldengroep van Vrouwe Justitia in de Burgerzaal.


IMG_1492KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwBurgerzaalVrouweJustitia

Vrouwe Justitia.


IMG_1493KoninklijkPaleisAmsterdamDamAmsterdamHetUniversumVanAmsterdamSchattenUitDeCartografieVanDeGoudenEeuwBurgerzaalStedenmaagd

De Stedenmaagd, het symbool voor Amsterdam.


De wereld van de VOC

In het Nationaal Archief is een tentoonstelling te zien
over ‘De wereld van de VOC’.
Prachtige archiefstukken vertellen de verhalen over de
omzwervingen en handelsinitiatieven van de VOC.
Er wordt stilgestaan bij de minder mooie kanten van
dit verhaal maar de aandacht ligt vooral bij de stukken
uit de verzameling Nederland.

 photo WP_20170416_004OntdekDeWereldVanDeVOCGeenSpeculaasZonderSpeculeren.jpg

De Wereld van de VOC: Geen speculaas zonder speculeren. Niet iedereen zal de reclame-uitingen geslaagd vinden maar ik vond ze goed gevonden. Dit is de achterkant van het toegangskaartje.


De tentoonstelling is superinteressant.
Maar het meest getroffen was is door twee stukken.
Beide van de hand van Robert Gordon.
Onlangs beschreef ik hier nog het boek van Luc Panhuysen over
Robert Jacob Gordon, ontdekkingsreiziger in Zuid-Afrika.
Op de tentoonstelling zag ik een beschrijving van zijn hand
van de Khoikhoi (Hottentotten) en een geschilderd panorama
van 7,5 meter breed van de Tafelberg aan Kaap de Goede Hoop.
Het panorama is een samenwerkingsverband van Gordon met Johannes Schumacher.

 photo WP_20170414_033GordonOverDeKhoikhoi1778ArchiefFamilieFagel.jpg

Gordon over de Khoikhoi, 1778, archief familie Fagel. Hendrik Fagel was Griffier van de Staten-Generaal en Gordon correspondeerde met hem.


 photo WP_20170414_034PanoramaVanDeKaapRobertGordonEnJohannesSchumacher1778KaartenarchiefTopografischeDienstInvNr15120FDetailVanHetZevenenhalveMeterBredePanorama.jpg

Fragment van Panorama van de Kaap, Robert Gordon en Johannes Schumacher, 1778, Kaartenarchief Topografische Dienst InvNr15120F.


 photo WP_20170414_034VanDeHoekerDeNeptunusDen22JunyAdeg1778EnVolgendeDaagenRJGordon.jpg

Onderaan het panorama staat het volgende± van de Hoeker de Neptunus den 22 Juny A° 1778 en volgende daagen R. J. Gordon. Volgens Wikipedia is een hoeker: De hoeker is een rondgebouwde driemaster van Nederlandse oorsprong uit de zeventiende eeuw.


 photo WP_20170416_002OntdekDeWereldVanDeVOCNoDelftWithoutChina.jpg

Ontdek de wereld van de VOC No Delft Without China.


 photo WP_20170416_003OntdekDeWereldVanDeVOCNoBusinessWithoutBattle.jpg

Ontdek de wereld van de VOC No Business Without Battle.


Assaut 2012

Op de KMA in Breda is de jaarlijkse Assaut in volle gang.
Een meerdaags feest voor de cadetten en hun dames (in gala).
Wij, gewone burgers, mogen natuurlijk niet meedoen.
Maar ieder jaar worden de omwonenden wel uitgenodigd om
vooraf de opbouw van het feest te bekijken.
Ter compensatie van eventuele overlast op deze dagen.
We zullen vanavond wel zien. Het feest gaat schijnbaar door tot 04:00 uur.
Gisteravond ben ik dus gaan kijken en maakte een kleine fotorapportage.

De Gouden Eeuw. Het thema van de feestelijkheden. Dus grachtenpanden, handel, VOC, schepen een bierbrouwerij enz.


Handel.


Normaal is dit de eetzaal van de cadetten. Nu de binnenfeestzaal. Vanwege het weer zijn er ruimtes binnen versierd en ook de binnenplaats.


Het schip uit de Gouden Eeuw. Van de VOC zullen we maar zeggen.



Ook in de bar waren we welkom net als deze aan lager wal geraakte figuur.


De muren van de bar zijn versierd met vlaggen uit allerlei landen, bevriende landen natuurlijk. Maar ook van lokale cadettenverenigingen, sportclubs ed.