Dubbele wikkelnaaiing, rondslag en kettingsteek

Weer even stilstaan bij het inbinden van ‘The Art of Bookbinding’.
De tweede dummy voor het inbinden van ‘Van den vos Reynaerde’.

IMG_1734EvenPassen

De leren riempjes waarop het boekblok straks moet worden genaaid, zijn bevestigd aan het voorplat. Even passen of dit dadelijk allemaal goed gaat werken.


IMG_1736InPlaatsVanGaatjeBoren

In plaats van een gaatje boren van de hoek aan de rugzijde van beide houten platten om straks het basiskapitaal aan te bevestigen, maak ik een insnijding. Dat werkt beter bij dit materiaal. Al bij beperkte druk loop ik het risico dat er stukken van de platten afbreken.


IMG_1737RuimteVoor2CmRiemGemaakt

In het voorplat is ook een stuk uit het voorplat gehaald waar straks de sluitriem bevestigd zal worden.


IMG_1738RiempjesIngesneden

De leren riempjes zijn ingesneden. Bij de vorige dummy had ik de tekening in het boek van Goddijn verkeerd geïnterpreteerd en het insnijden gedaan terwijl de voorplat al op het naaibankje lag. Dat is een stuk eenvoudiger als je het wat eerder doet.


IMG_1740MijnBelangrijksteStukGereedschap

Door het materiaal van de platten, dat geen massief hout is, is dit mijn beste stuk gereedschap: een guts.


IMG_1741TweeStrokenPerkamentWekenInWater

De kern van het kapitaal (Goddijn noemt het ‘het basiskapitaal’) is van perkament. Hier zie je twee stroken perkament in het water liggen weken om er dadelijk strengels van te maken.


IMG_1742TweeStrengelsPerkamentTeDrogen

Omdat ik zo zuinig mogelijk ben met het perkament en omdat de instructies van Goddijn niet altijd heel helder zijn, zijn de stroken ongelijk van lengte. Ik weet namelijk niet precies welke lengte ik had moeten nemen. Goddijn zegt: ‘die zo lang zijn als driemaal de dikte van het boekblok’. Maar is dat exclusief of inclusief de platten? In mijn geval is het boek 2 cm dik, zijn de platten ieder 1 cm dik. Moet je dan 3 maal 2 of 3 maal 4 nemen? Volgens mij heb ik ongeveer 11 cm nodig. Dus de rekensom is volgens mij inclusief de dikte van de platten (3×4=12). Maar altijd zelf passen en meten!


IMG_1744NietMooisteStrengelsTerWereldMaarLangsteWaarschijnlijkTeLang

De strengels zijn niet moeders mooiste maar ik denk dat het er mee door kan. Het lijkt me in ieder geval geen slecht idee om het perkament in een stukje papier te rollen.


IMG_1746PerkamentOmwikkeldMetStrookjePapier

Dan ziet dat er zo uit.


IMG_1747KernBasiskapitaalLijmenMetKlem

Na het perkament ingelijmd te hebben zet ik het nog even vast met een tang. Daarmee kan ik het perkament ook goed in de sleuf stoppen en wordt het heel plat.


IMG_1748KernBasiskapitaalAanVoorplatBevestigd

Dit is dan het resultaat.


IMG_1749VoorplatMetKernKapitaalEnLerenBindingdriempjesGereed

Hier zie je dat de voorplat gereed is om het boekblok te gaan naaien: het basiskapitaal en de leren bindingen zitten aan het voorplat vast.


IMG_1750TheArtOfBookbinding

‘The art of Bookbinding’ van Joseph Zaehnsdorf in een uitgave van Atelier de Ganzenweide.


IMG_1751NaaibankInStelling

Hier ligt het voorplat met het eerste katern op het naaibankje.


IMG_1752TekeningUitBoekGoddijn

Dit is de tekening in het boek van Goddijn (pagina 27). In de tekst staat dan het volgende: ‘De katernen worden aan de ingesneden bindingen vastgemaakt met een dubbele wikkelnaaiing. Aan kop en staart worden ook de kapitaalkernen mee genaaid met een rondslag via het gat voor de kettingsteek’. Dat is prima maar dan moet je natuurlijk wel weten/begrijpen wat een dubbele wikkelnaaiing, een rondslag en een kettingsteek zijn. Het boek van Goddijn is vooral goed voor mensen die de kunst van het boekbinden al onder de knie hebben. Het is geen stap-voor-stap instructieboek.


IMG_1753EersteKaternMetPerkamentenOmslagIngenaaid

Het eerste katern is genaaid en met het tweede is een begin gemaakt. Gelukkig zijn het niet zo veel katernen.


Maar die overige katernen volgen volgende keer.

Het huidige boekbindavontuur

Terwijl ik aan een dummy aan het werken was,
lag onder bezwaar het volgende boekblok al klaar.
Het boekblok betreft ‘The Art of bookbinding’ van
Joseph William Zaehnsdorf (1853 – 1930).
Het boek is van 1880 en de versie die ik als dummy
ga inbinden is uitgegeven door Atelier de Ganzenweide.
Het is geen middeleeuws boek maar de afmetingen
komen bijna exact overeen met de beschrijving van Peter Goddijn
bij zijn beschrijving van ‘Band met houten platkernen,
gesloten scharnieren, opliggende bindingen, vaste rug,
romaanse aanrijging, chevronkapitaal, platsluiting en
titelraampje (11e eeuw)’.
De beschrijving probeer ik te volgen.

IMG_1671PerkamentenDekbladEnBoekblokMetGroterKapitaalhoekje

Volgens de beschrijving van Goddijn (Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden, pagina 24) hoort de kapitaalsnede 2 bij 2 mm te zijn. Dat had ik ook aangebracht. Maar na de ervaring met de eerste dummy maak ik het toch groter: 5 bij 5 mm. Je ziet op deze foto ook het perkamenten dekblad dat om het eerste katern zit.


De beschrijving van dit boek (‘The Art of bookbinding’) dat je
gewoon in de boekhandel kunt kopen is op de website van Bol als volgt:

Originally published in 1880 this early work on book binding is a comprehensive and informative look at the subject. The contents are extensively illustrated, The information on book binding makes for absorbing reading throughout. Many of the earliest books, particularly those dating back to 1900s and before, are now extremely scarce and increasingly expensive.

IMG_1672KaternVoorKaternKapitaalhoekjeAangebracht

Met platten. Ik heb 1 voor 1 de katernen ontdaan van het hoekje. Met een mes een boekblok in een keer doorsnijden lukte me de vorige keer niet. Nu zitten er wel kleine verschillen tussen de hoekjes maar de functie is om voldoende ruimte te maken voor het kapitaalband. Dat is er nu.


IMG_1673BoekblokInDeBlokpersPlaatsen

Hier wordt het boekblok in de houten blokpers gezet. Ik ga voor het eerst een boek niet prikken in de rug maar ik ga op de plaatsen waar de bindingen komen (3 plaatsen) en de plaatsen waar de kettingsteek komt (2 plaatsen voor het basiskapitaal) inzagingen maken.


IMG_1674ZaagsnedenInDeHoutenBlokpers

Vijf zaagsneden in de rug van het boekblok terwijl het in de blokpers geklemd ligt.


IMG_1675PlattenEnBoekblokVoorzienVanVergrootKapitaalhoekje

Het resultaat.


IMG_1676HoutenPlattenIngezaagdBoekblokLerenRiempjes

Compleet met houten platten en de drie leren riempjes (van een oude tas). De perkamenten kapitaalkernen moet ik nog maken.


IMG_1677ZoHebIkMijnWerkAchtergelaten

De volgende stap is het aftekenen van de platkernen zodat daar de gaten in geboord kunnen worden. Dat is een spannend moment. Vooral de twee gaten voor de kapitaal kern. De platten zijn geen massief hout maar een soort multiplex. Toen ik bij de eerste dummy probeerde deze gaten te maken dreigde de hoek af te breken. Dat moet ik hier zien te voorkomen. Bij de dummy heb ik toen de pogingen gestaakt. Hier wil ik dat het wel lukt.


Max Kisman: erotisch alfabet

Hier de tekst van de boekkunstbeurs als introductie:

Op 11 en 12 november 2017 stond Pieterskerk in Leiden in het teken van het boek. Toen vond de jaarlijkse Boekkunstbeurs plaats, georganiseerd door de Stichting Drukwerk in de Marge en de stichting Handboekbinden.
Elke bezoeker van de beurs krijgt een in beperkte oplage gedrukte uitgave, speciaal voor deze beurs gemaakt. Op de beurs kan men hier een omslag bij uitzoeken, en de plano vellen onder professionele begeleiding inbinden tot een echt boekje. ….. In 2017 was grafisch vormgever Max Kisman verantwoordelijk voor een erotisch alfabet.

Dus een beetje laat maar op de dag dat ik de BoekKunstBeurs bezocht
bezocht ik ook het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.
Ik heb het boekje mee naar huis genomen en het gisteren ingebonden.
Omdat iedereen dat op zijn eigen manier kan doen,
zijn de uitgaves uiteindelijk heel verschillend.
Dat van mij ziet er als volgt uit:

WP_20180203_10_04_52_ProMaxKismanGenitaalBinnenomslagenLettersWEnO

Dit is de nog niet ingebonden binnenomslag en een voorbeeld van het alfabet. Hier de letters W en O.


Ken je Max Kisman niet, waarschijnlijk wel maar ben je niet
bewust dat bijvoorbeeld het werk van hem voor de VPRO door hem gemaakt is.

De bio van ‘Beeld en Geluid’ zegt het zo:

Max Kisman studeert tussen 1972 en 1977 verschillende richtingen, waaronder typografie, illustratie, animatie en grafische vormgeving, aan de AKI in Enschede en aan de Rietveld Academie in Amsterdam. Na zijn afstuderen werkt hij voornamelijk als grafisch vormgever en typograaf, bijvoorbeeld voor de tijdschriften Vinyl, TYP/Typografisch Papier en Language Technology/Electric World.

In 1992 wordt Kisman benaderd door Bob Takes, hoofdontwerper bij de VPRO die een opvolger zoekt. Kisman neemt het aanbod aan, maar het is wel een uitdaging voor hem. Hoewel hij veel ervaring heeft opgedaan met digitaal ontwerpen (Desktop Publishing) heeft hij nog geen ervaring met het ontwerpen van bewegend beeld op de computer. Takes werkt zijn opvolger dus enkele maanden in.

Wat opvalt is dat Kisman het omroeplogo van Willem van den Berg niet gebruikt in zijn stationcalls en programmaintroducties. In plaats daarvan gebruikt hij het door hem ontworpen lettertype ‘Fudoni’ (een combinatie van ‘Futura’ en ‘Bodini’) om de naam van de omroep in weer te geven. Omdat hij dit heel regelmatig doet wordt dit als het ware een tweede VPRO-logo. Voor zijn televisievormgeving ontvangt Kisman twee prijzen: de Publieksprijs van de Design Awards Rotterdam voor de VPRO-ontwerpen in 1995 en de H.N. Werkmanprijs voor de stationcalls van het seizoen 1994-1995. Zijn stationcalls en programmaintroducties worden door de VPRO op twee video’s uitgegeven en zijn VPRO-ontwerpen worden opgenomen in de collectie van het Stedelijk Museum te Amsterdam.

Kisman houdt zich in de periode dat hij hoofdontwerper is bij de VPRO ook bezig met de ontwikkelingen van projecten onder de noemer ‘De Digitale VPRO’. Hieronder valt bijvoorbeeld de website die in 1994 on-line gaat en door Max Kisman en Mieke Gerritzen ontworpen is. Verder werkt hij als ontwerper en redacteur mee aan het programma Prima Vista (VPRO) waar ook de ontwerpers Rob Schröder en Lies Ros uit collectief ‘Wild Plakken’ bij betrokken zijn.

Kisman is vanaf 1994 ook art-director van tijdschrift Wired (voorheen Language Technology/ Electric World). Zo rond 1997 heeft Wired grootse multimediale plannen en Kisman vertrekt naar San Francisco om daar voor Wired-televisie en -internet te gaan werken. Verder gaat hij in San Francisco les geven en start hij zijn eigen type foundry op. Vanaf 2006 woont de ontwerper weer in Nederland en werkt hij onder andere als illustrator voor De Volkskrant.

WP_20180203_10_08_49_ProMaxKismanGenitaalMijnBuitenkantVanDeOmslag

Dit is mijn buitenkant van de buitenomslag, die het boekje krijgt.


WP_20180203_10_10_56_ProMaxKismanGenitaalMijnBinnenkantVanDeOmslag

Dit is mijn binnenkant van de buitenomslag. De instructie vertelt niet wat de voor- of achterkant is van de omslag. Ik vind het rood het best passen bij het boekje dat verder helemaal in zwart/wit is uitgevoerd.


WP_20180203_10_36_15_ProEvenDeKettingsteekUitproberen

De kettingsteek is een van de bindwijzes die wordt voorgesteld en die ga ik toepassen. Ik weet niet of ik die eerder al een keer heb gebruikt en om de instructie te testen eerst even een klein proefje gemaakt.


WP_20180203_10_49_44_ProMaxKismanDenitaalDeGaatjesZijnGepriktMetEenMal

Dus even de gaatjes prikken.


WP_20180203_11_09_41_ProMaxKismanGenitaalIngebondenMetKettingsteek

Dan de kettingsteek. Volgens mij zat bij de beursuitgave ook een stukje draad maar dat heb ik in ieder geval niet meer. Ik heb zwarte draad gekozen omdat de rest ook helemaal in zwart/wit is.


WP_20180203_11_47_54_ProMaxKismanGenitaalInDeSnijmachine

Vervolgens heb ik het boekje een beetje bijgesneden. Dat is niet perse nodig maar dat vind ik mooier.


WP_20180203_12_02_17_ProMijnIngebondenVersieVanMaxKismanGenitaal

De instructie van Tine Noreille om het planovel te vouwen naar een buitenomslag, is helder. Dat was eenvoudig en dit is het eindresultaat. #Geni #Taal #XXX van Max Kisman.


WP_20180204_13_48_35_ProMaxKismanGenitaal

Het boek heeft een tijdje onder bezwaar gelegen. Daar is het nu onder uit. Het opengeslagen resultaat.


Boekbinden in Etten-Leur

Afgelopen week ben ik actief geweest met het naaien van een boek.
Nu moet ik zeggen dat de term ‘naaien’ wel door iedereen
gebruikt wordt, maar ik vind rijgen eigenlijk meer op zijn plaats.
Bij naaien denk ik toch al snel aan het stevig aan elkaar maken
van losse delen.
Bij een boek gaat dat niet zo.
Eigenlijk rijg je de katernen aan elkaar en om de naaibandjes heen.
Vlechten zou je het ook kunnen noemen.
De stevigheid komt straks pas bij het lijmen.

Hoe dan ook, ik had 14 katernen die door de kettingsteek
aan elkaar genaaid moesten worden.
De les vond plaats in het Nederlands Drukkerij Museum.

 photo WP_20151202_001KettingsteekZonderNaaibank.jpg

Hier zie je de eerste katernen. Ik was begonnen met het maken van een mal om vervolgens de gaten in de katernen voor te prikken.


 photo WP_20151202_002KettingsteekOpBand.jpg

Langzaam wordt het een hele stapel. Het grootste probleem was nog om de draad, toen hij te kort dreigde te zijn, te verlengen door de volgende draad er aan te hechten. Je kunt er natuurlijk gewoon een knoop inleggen maar de uitdaging zit hem er in dat je die knoop wilt kunnen schuiven totdat hij op een plaats zit (naast het naaiband) waar hij geen kwaad kan.


 photo WP_20151202_003InstructieVoorHetVerlengenVanDeDraad.jpg

We hebben er een instructie bijgehaald maar we kwamen er niet uit. Hopelijk gaat dat volgende keer beter.


 photo WP_20151202_004KeurigIngenaaid.jpg

Het naaien is best mooi gegaan. Volgende keer begin ik gelijk aan een tweede boek. Dat heb ik thuis al onder bezwaar liggen.


 photo WP_20151202_005EvenHaaksZettenOmTeKunnenLijmen.jpg

Nadat we twee kanten haaks gezet hadden, wilden we het papier in de pers stoppen om de rug te kunnen gaan lijmen. Probleem was echter dat het papier aan een kant veel hoger was dan aan de andere kant. Het gevolg was dat het papier direct verschoof in de pers als er enige druk op werd uitgeoefend. Dat is het gevolg van het vouwen van dit stevige papier. Daarom besloten we het eerst nog een week onder bezwaar te leggen.


 photo WP_20151202_006OnderBezwaar.jpg

En daar ligt het boekblok dan, onder twee oude strijkbouten.