Zelf een boekband maken

Je hoeft natuurlijk helemaal geen leren band te maken
en je hoeft hem dan ook zeker nog niet te bedrukken.
Maar ik ben dat wel aan het doen.
Ik sprak steeds over Sint Veit, het werk van Aart van der Leeuw,
als het project voor Koppermaandag maar ik zat fout.
Dit jaar was er een ander boek dat uitgegeven is door Uitgeverij
Boekblok en dat bedoeld was als Koppermaandagproject:
‘Liefdesbrieven’ van Multatuli.

Op 2 maart 2020 is het 200 jaar geleden dat Multatuli in Amsterdam werd geboren. In het kader hiervan herdrukt De Arbeiderspers uit de privé-domeinreeks nummer 54 uit 1979, ‘Liefdesbrieven’. Bezorgd en van aantekeningen en een nawoord voorzien door Paul van ’t Veer, naar moderne spelling gezet door Henk Gielkens. Aan de nieuwe editie is een voorwoord van Elsbeth Etty toegevoegd.

De winkeleditie is genaaid en direct ingehangen in het papieren omslag, met flappen. Voor handboekbinders en andere boekenliefhebbers is het boek ook in losse, ongebonden katernen te koop.

IMG_4540SintVeit

Maar aan de ‘Liefdesbrieven’ ben ik nog niet begonnen. Ik ben een leren boekband aan het maken voor de tekst ‘Sint Veit’. Ben aangekomen op het punt dat ik het leer wil dunnen aan de randen die de omslagen gaan vormen. Daarvoor gebruik ik een leerdunmes maar ook een kleine hobbyschaaf.


IMG_4541SintVeit

Met schaaf, mes, markeringen en een stuk stevig karton probeer ik een zo recht mogelijke strook aan alle vier de kanten van het leer te dunnen. Daarna ga ik dat ook voor de rug en scharnierpunten van de band doen.


IMG_4542SintVeit

Tegen de haarzijde van het leer heb ik bakpapier vastgemaakt om het drukwerk zoveel mogelijk te beschermen. Bij het dunnen zet je toch wel kracht op het leer en hoewel het vlak met de bedrukking niet bewerkt wordt loop je toch het risico de mooie kant van het leer vuil te maken of het drukwerk te beschadigen.


IMG_4543SintVeit

De mooie kant is mooi gebleven. Het leer moet nog wel omgeslagen worden dus de afmetingen gaan nog veranderen. Maar dit geeft al wel een klein beetje een idee.


IMG_4555

Ik heb het keer na het dunnen bijgesneden. Op een plaats was ik een beetje door het leer gegaan. Maar door alle zijdes opnieuw uit te meten en te snijden komt dat wel goed. Dat is zo mooi aan boekbinden: je kunt altijd nog wel wat correcties doorvoeren. Zeker als je niet in series boeken maakt kan dat goed.


Het moment om het boek in elkaar te zetten komt steeds dichter bij
maar nu eerst de band afronden.

De haan

IMG_4514SintVeit

Vandaag heb ik de haan weer in de rode inkt gezet om de boekband af te ronden (voor wat betreft het bedrukken). Als de haan ook op het leer is gedrukt en het is allemaal goed gedroogd, dan zal het leer nog gedund moeten worden om een flexibele maar sterke leren bekleding van de boekband te worden. Maar dat dunnen is nog niet gebeurd. De grootste uitdaging is om de haarzijde van het leer, de kant met de afbeelding, mooi te laten. Niet te beschadigen en niet vuil te maken.


IMG_4515SintVeit

Maar eerst een paar testafdrukken maken. De eerste op papier waarop ik eerder de tekst had getest. Je ziet dat het papier en de boekenpers al gereed staan.


IMG_4516SintVeit

Los van het feit dat dit een eerste afdruk is met de linosnede (na schoongemaakt te zijn geweest en te hebben liggen drogen), zie je heel grote verschillen tussen het materiaal waarop je drukt. Ik heb vanmiddag drie papiersoorten, karton en leer gebruikt als ondergrond en de textuur van de afdruk is steeds anders.


IMG_4517SintVeit

Maar na al het testen is het nu de beurt aan het leer. De hopelijk definitieve afdruk. Gelukkig bleek vandaag dat de verwarming in mijn werkplaats weer werkte. Je merkt dat meteen aan het veel sneller drogen van de drukinkt.


IMG_4518SintVeitInMal

Het lukte goed om de linosnede in de mal te passen.


IMG_4519SontVeit

Met dit eindresultaat ben ik dan ook heel tevreden. Het rood over de zwarte letters heeft een betere dekking dan bij eerdere pogingen.


Dan kan hierna het leerdunnen beginnen.

Paddenstoel

Nog wat verder gegaan met de ‘cushion onlay’-techniek.
De vorige keer heb ik de Facebook pagina van
Mark Cockram wel genoemd maar geen verwijzing opgenomen.
dat moet ik vandaag even recht zetten.
Je vindt het filmpje op 28 juni 2020.

IMG_3418IkSmokkelStukjeLeerPerkamentEnKurk

Zoals je kunt zien ben ik al weer wat verder. Het worden drie paddenstoelen. Er zal maar net voldoende ruimte zijn op de boekband want het boekje is niet zo groot. Overigens staat het wel vol met leuke tekeningen.


Het boek heet Zwammen Smullen, en is gemaakt door Evelien Kroese.
Het boek is denk ik nog steeds verkrijgbaar in losse katernen.

Op de foto is te zien dat ik ook een beetje smokkel.
Ik gebruik voor de ondergrond van de meest rechtse paddenstoel
een stukje kurk-boekbindlinnen.
De stam is van een klein stukje perkament.
Technisch wordt het dan misschien niet zo mooi als met alleen
‘cushion onlay’, maar ik vind de verschillende materialen,
hun kleur en structuur gewoon mooi.

Ik gebruik deels leer uit oude jassen en uit een oude tas.
Dat combineer ik met leer dat ik speciaal
voor boekbinden gekocht heb.
Voordeel is de variatie, nadeel is dat al die materialen
verschillende eigenschappen hebben. Tussen de drie leersoorten
die ik vandaag heb proberen te dunnen zit echt veel verschil.

IMG_3419MetDeGoedeKantVanHetLeerOpHeelDunPapier

In het filmpje toont Mark Cockram een techniek die ik ook wil proberen. Ik gebruik een stukje uit een jas met een donkere kleur. Die kleur laat zich het best omschrijven als aubergine.


De techniek gaat, samengevat, als volgt:
plak een stuk dun papier op de goede kant van het leer
(de haarzijde). Dat papier moet aan 4 kanten uitsteken.
Het papier kun je met een klein beetje water straks
eenvoudig verwijderen.
Na het laten drogen in de pers, smeer je lijm op de
uitstekende stroken papier en plak dat op een iets
steviger stuk papier.
Weer na drogen in de pers zit het leer een beetje gevangen
en laat het zich eenvoudiger snijden.
Zeker bij kleinere stukken leer en moeilijke vormen,
heel handig.
Idee is nu om het mes schuin te houden bij het snijden,
schuin naar binnen. Bijvoorbeeld op 45 graden.
Daardoor ontstaat de schuine rand die ik in mijn vorige
bericht liet zien op een tekening.

Op de vorige foto zie je dat het leer dat ik gebruik
misschien niet het beste stuk is om deze techniek mee
uit te proberen.
Het label in de jas zegt dat het leer is, zo oogt het in iedere geval.
Maar de binnenkant lijkt toch veel op een soort foam laag.
Het laat zich moeilijk tot niet dunnen.
Misschien is daarom deze snijtechniek wel ideaal.

IMG_3420DeRandenLijmenEnOmgekeerdOpplakken

Hier is leer plus dun papier weer gelijmd op een stuk steviger papier. Er kan gesneden worden. Je kunt nu ook eenvoudig tekenen wat je wilt uitsnijden zonder het leer vuil te maken.


IMG_3421

Uit het stuk aubergine-kleurig leer heb ik de stam van de middelste paddenstoel gesneden. De stam ziet er donkerder uit omdat hij in aanraking met water is geweest. Dat droogt vast.


IMG_3422BeetjeGrasErbij

Nog een extra stukje gras erbij. Ik heb ook nog een heel dun, bruin perkament.Dat ga ik ook nog gebruiken maar even zien hoe ik dat ga doen.


Alles bij elkaar wordt het dus echt een
gemengde techniek.

Mijn omslagband met lias

IMG_0679Perkament

Het perkament is mooi glad geworden. Het was opgerold naar me toegestuurd. Een paar dagen op een vlakke ondergrond met gewichten en het vel is vlak. Nu kan ik er een eerste band uit gaan maken.


IMG_0680OmslagbandPerkamentEnKaternen

Het perkament laat zich goed snijden. De afmetingen van het papier zijn anders dan in het boek van Peter Goddijn (Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden) vermeldt maar dat kwam gewoon zo uit. Ik ga de omslagband met vier katernen maken. Bij mij is het papier al gesneden en heeft dus geen imitatie rafelranden die je bij handgeschept papier kunt verwachten. Misschien ga ik dat ooit nog eens proberen maar nu gaat het er mij vooral om de inbind-stappen goed te doorgronden.


IMG_0684VleeszijdeVanHetGecacheerdePerkamentNa1UurOnderBezwaar

De eerste stap is het cacheren van het perkament. Moeilijke term voor bekleden. Perkament is een beetje doorzichtig. Als je daar niets aan zou doen zou je bijvoorbeeld inbind-elementen kunnen zien die een boekband niet perse mooier maken. Je kunt dat natuurlijk zelf kiezen. Maar bij een eerste poging probeer ik de instructies zoveel mogelijk te volgen. Cacheren betekent in dit geval dat je het perkament aan de binnenkant (in mijn geval de vleeszijde, de ruwe kant van het perkament) beplakt met wit papier (90 grams). Hier zie je het beplakte perkament met het witte papier naar voor (de vleeszijde). Door het vocht in de lijm gaat het perkament bollen. Je wil dat het perkament na het drogen weer mooi vlak is dus heb ik het onder bezwaar gelegd om te laten drogen. Hier zie je het perkament nadat het ongeveer 1 uur onder bezwaar heeft gelegen. Het bollen is al egaler geworden. Ik laat het nog eens 24 uur onder bezwaar liggen. Dan zal het vast mooi vlak zijn.


IMG_0685DeHaarzijdeVanHetGecacheerdePerkamentNa1UurOnderBezwaar

Dit is de haarzijde van het perkament. De tekening van de rug (de wat donkere streep rechts) komt straks op de voorkant van het boek.