Gelezen van uitgeverij De Buitenkant

Al weer een hele tijd terug bestelde ik een paar
deeltjes uit de serie Uitgelezen Boeken van
uitgeverij De Buitenkant.

Als uitgeverij publiceren ze veel over allerlei dingen
die met de opmaak van boeken te maken hebben. Over lettertypes,
boekontwerp, boekgeschiedenis, enz.

UitgeverijDeBuitenkant

Uitgeverij De Buitenkant


De serie Uitgelezen boeken gaat over allerlei onderwerpen.
Ik kocht twee deeltjes over boekenleggers of bladwijzers.
Heel leuk.

UitgelezenBoekenJaarg9Nr3

Dit nummer uit 2003 is geschreven door Frank Divendal. Bij dit nummer zitten 8 boekenleggers. Volgens de Telegraaf: ‘Frank Divendal heeft een erg bijzondere verzameling in huis. Hij verzamelt al van kinds af aan boekenleggers en staat hiermee al een aantal jaar in het Guinness Book of Records.’


UitgelezenBoekenJaarg6Nr1

Ook dit oudere nummer (1995) bevat een aantal boekenleggers. Beide boekjes zijn mooi geïllustreerd (met boekenleggers) en geven een overzicht van de oorsprong en het gebruik van boekenleggers in Nederland.


Strengel & Letters: laatste deel

WP_20190126_12_42_25_Pro

Er is in Kasteel Wijchen een mooie tentoonstelling over het middeleeuwse boek. Daar ben ik onlangs geweest en wil daar nog wat informatie over delen.


WP_20190126_13_03_10_ProKasteelWijchen

Als de poorten dan opengaan ziet het kasteel er zo uit.


WP_20190126_14_01_28_ProKladtekstenVankopiisten

Een vertaalde lijst met klachten van middeleeuwse kopiisten.


De tentoonstelling bestaat grofweg uit drie delen:
= verhalen over de mensen die bij het maken van boeken betrokken waren/zijn;
= voorbeelden van middeleeuwse boeken, leeshulpen enz;
= boeken van hedendaagse boekbinders.

In het eerste deel, heel geschikt voor kinderen, komt de productie van
perkament en het leven van de (over)schrijvers en illustratoren (illumineren).
Dat leven van de mensen die oude teksten overschreven was niet altijd
even prettig, blijkt uit hun oefenzinnen die je af en toe
in oude boeken kunt vinden,
Ze schrijven bijvoorbeeld:

Ik heb het koud.

Nu ben ik klaar met schrijven…..Geef me een neut.

Gelukkig, het zal snel donker zijn.

Schrijven is extreem gezwoeg. Het trekt je rug krom, het verdoezelt je zicht, het verdraait je maag en je zijkanten.

Sint Patrick of Armagh, verlos mij van het schrijven.

Zoals de haven wordt verwelkomd door de zeeman, zo ook de laatste zin door de schrijver.

Wat een verdriet. Oh klein boek. Er komt een dag wanneer iemand over jouw bladzijden zal zeggen: de hand die dit schreef is niet meer.

WP_20190126_14_36_53_ProDenBoschJohannesTurnhoutEusebiusHieronymusArgumento1551AntwerpenJohannesHeleniusEnchiridion1542VoorsteSchutbladPerkamentFragmentOfficiale15eEeuwRegionaalArvhiefNijmegen

Dit boek bestaat uit twee teksten: een tekst uit Den Bosch, Johannes Turnhout, Eusebius Hieronymus Stridonensis, Libri duo contra Joviniam cum argumento, 1551; en een tweede tekst uit Antwerpen, Johannes Helenius, Enchiridion uit 1542. Het voorste schutblad bestaat uit een perkamenten fragment van een Officiale, 15e eeuw. Regionaal Archief Nijmegen.


De tekst bij dit boek is als volgt:

Papieren boekblok met 264 folio. Het voorste schutblad is een perkamenten fragment van een Officiale uit de 15e eeuw.
Het achterste schutblad is een papieren blad uit een gedrukte Latijnse spraakkunst uit de eerste helft van de zestiende eeuw.
De katernen zijn gebonden op drie dubbele, bruine leertjes.
Het boek heeft een perkamenten aangehaalde omslag met doorgehaalde bindingen.
De sluiting wordt gevormd door een overslag met een smalle inslag en een klampslot.
Op de rug van het boekblok zijn aan de bovenste kettingsteek twee dunne linnen draadjes vastgeknoopt welke dienst deden als leeslint.
Ooit waren ze veel langer en pasten ze tussen de bladzijden.
1551, NL-NmRAN_546_37

WP_20190126_14_41_01_ProSchepenprotocolNijmegen1422RegionaalAtchiefNijmegen

Schepenprotocol, Nijmegen, 1422. Regionaal Archief Nijmegen.


Schepenprotocol gebonden in goedkoop perkament.
De overslag is het laatste stukje van een vel perkament, namelijk een stuk poot van een geit.
Op de voorkant zitten veel gaten.


WP_20190126_14_41_36_Pro

Van dit boek kon ik helaas de toelichting niet meer terugvinden. De band ligt los om het boekblok. Hoe het ingebonden is, kun je hier goed zien.


WP_20190126_14_54_35_ProBoekenleggersKapittelstokjeKolomwijswieltje

Dit vond ik bijzonder. Drie verschillende leeshulpen. Het meest linkse zijn meerdere boekenleggers. Ze zitten bovenaan met een soort sieraad aan elkaar. Of zoveel boekenleggers handig zijn ? Maar twee of drie kan ik me goed voorstellen: bijvoorbeeld een voor de pagina waar je leest, een voor de noten en een voor de literatuurlijst in je boek. Het middelste voorwerp heet een kapittelstokje. Dan als laatste, rechts, een Kolomwijswieltje.


Strengels & Letters: boeken maken in middeleeuws Gelre

Strengels&LettersBoekenMakenInMiddeleeuwsGelre

Tot en met 10 maart is de tentoonstelling over middeleeuwse boeken nog te zien. Het is een aanrader!.


Ook van Atelier Libri waren er ansichtkaarten te koop op de tentoonstelling.
Astrid Beckers is de gastcurator van deze tentoonstelling en haar kaarten
passen daarom nog beter bij de tentoonstelling.
Ik kocht er een paar en laat die hier zien.
De boeken zijn in het echt natuurlijk nog mooier.


AtelierLibri


Kaarten03AtelierLibri01FotoRegionaalArchiefNijmegenNijmeegseStadsrekeningen1531

Het begrip boek omvat meer dan alleen de bestsellers die nu in de winkels liggen. Ook verzamelingen rekeningen, religieuze verhalen, inschrijfregisters, romans, kadasterboeken, heiligenlevens, kleine en grote schriften, wereldkronieken, de bijbel, wetenschappelijke verhandelingen, enz worden tot ‘de middeleeuwse boeken’ gerekend. Op deze kaart gaat het om Nijmeegse stadsrekeningen uit 1531. De foto is van het Regionaal Archief Nijmegen (gelukkig bevatten deze kaarten informatie over de oorsprong van de afbeelding. De archiefnummers heb ik weggelaten).


Kaarten03AtelierLibri02FotoRegionaalArchiefNijmegenRekeningenRentmeesterSintNicolaasgasthuisNijmegen15221523

Rekeningen van de rentmeester van het Sint Nicolaasgasthuis in Nijmegen uit 1522 – 1523. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten04AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegenRekeningenDerStadNijmegen15411542

Rekeningen der stad Nijmegen, 1541 – 1542. Mooi zijn op deze vergroting de verschillende lettergroottes te zien en de lijntjes die men op het perkament/papier trok voordat men de tekst er met de hand op schreef. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten04AtelierLibri02RegionaalArchiefNijmegenStadsrekeningenUitDe16eEeeuw

Nijmegen, stadsrekeningen uit de 16e eeuw. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten05AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegen15eEeuwseGotischeBoekbandenMetKlavierenUitstekendAanDeFrontzijdeEnBoekenleggersBovenzijde

Tenminste één van deze boeken is ook te zien op de tentoonstelling. Dit zijn 15e eeuwse gotische boekbanden met klavieren die uitstekend aan de voorkant van de boeken en boekenleggers die er aan de bovenzijde uitsteken. ‘Klavieren’ zijn hulpmiddelen om snel een bepaald stuk van een tekst te kunnen vinden (bijvoorbeeld een hoofdstuk). Wij kennen die nu beter als tabbladen. Atelier Libri geeft cursussen waar je een paar van deze hulpmiddelen kunt leren maken. Ik meen dat er wel meer dan 20 verschillende vormen van zijn. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten05AtelierLibri02RegionaalArchiefNijmegenHandschriftUit1460MetRodeLerenKlaviertjesEnKolomwijswieltje

Het hulpmiddel dat hier getoond wordt is ook op de tentoonstelling te zien: een kolomwijswieltje. Een soort intelligente boekenlegger die niet alleen de pagina kan aangeven maar ook weet in welke kolom en op welke regel je gebleven was met lezen. Handschrift uit 1460 met rode, leren, klaviertjes en een kolomwijswieltje (en zo te zien een interessante tabel). Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


KolomWijsWieltjeArelierLibri

Kolomwijswieltje. Atelier Libri verkoopt dit hulpmiddel (handgemaakt). Ik kon het niet laten liggen. Ik ga uitproberen hoe het werkt.


Kaarten06AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegenStukkenGeschilTussenNijmegenaarEn2InwonersHerwenEnAerdtInzakeErfenis1565

Ook dit soort boeken zijn te zien op de tentoonstelling Strengels & Letters. Dit zijn Stukken over een geschil tussen een Nijmegenaar en 2 inwoners van Herwen en Aerdt inzake een erfenis, uit 1565.


StrengelsEnLettersPoster02AchterkantKop


Weekend van de Boek Kunst Beurs

Afgelopen zaterdag was ik op de Boek Kunst Beurs in Leiden.
Als u dit leest dan is de beurs al bijna voorbij.
Dit jaarlijks evenement voor margedrukkers en handboekbinders
trekt ruim 120 standhouders naar de Pieterskerk.
Om elkaar te ontmoeten, hun laatste boeken te tonen en verkopen,
hun gereedschap (oud en nieuw) te verkopen en om materialen
aan te bieden.

WP_20181110_11_17_04_ProBoekKunstBeurs

Boek Kunst Beurs in Leiden 2018.


WP_20181110_11_21_11_ProBoekKunstBeurs

Tasje voor de beursuitgave. dit jaar was de beursuitgaven van Tomas Lieske. Meer daarover verderop.


WP_20181111_13_12_47_ProDePosterZitAlInHetArchief

Vandaag ben ik naar mijn werkplaats gegaan om alle spullen die ik gekocht heb en die in de werkplaats horen, daar naar toe te brengen. Eerst maar eens de poster van het raam gehaald en in het archief gestoken.


WP_20181111_13_22_00_ProGekochtVoorDeWerkplaats

Een overzicht van de boeken in losse katernen (4 stuks), de snijhulpmiddeltjes die gaan helpen mooie hoeken te snijden in het boekbinderslinnen, boekenleggers (Hier ben je gebleven), houten letters, GrafiekWereld. De rest is thuis gebleven.


WP_20181111_13_24_19_ProHoutenLettersArgusvlinder

Deze houten letters, van verschillende lettertypes en grootte, heb ik op de beurs gekocht. Ze vormen het woord Argusvlinder.


WP_20181111_13_29_32_ProMooiMarginaal

Dit is de catalogus van Mooi Marginaal. Een tweejaarlijkse wedstrijd voor het beste op het (private press) boekengebied.


WP_20181111_13_31_25_ProDeTechniekVanDeEchteBradelbinding

Dit zijn de losse bladen van het boek: ‘De techniek van de echte Bradelbinding’. Ik zou graag het boekje met die techniek maken, maar dan moet ik het eerst eens goed kunnen lezen. Soort ‘kip of het ei’-situatie.


WP_20181111_13_33_12_ProEvelien KroeseZwammenSmullen

Evelien Kroese, Zwammen smullen. Tweede en herziene druk van dit kookboekje dat zich richt op paddenstoelen.


WP_20181111_14_05_51_ProHierBenJeGebleven

Op de beurs kocht ik drie boekenleggers. De drie verschillen van kleur. Ze zijn mooi breed en dat geeft mij de kans een soort ‘kontzak’ op de boekenleggers aan te brengen. Als ik een boek koop bewaar ik vaak het bonnetje, de boekenlegger van de winkel, een recensie over het boek enz. Dat past dan mooi in de ‘achterzak’.

WP_20181111_14_06_15_ProHierBenJeGeblevenAchterkant

De achterzakken zijn steeds anders van model. Het papier dat ik gebruik is in alle drie de gevallen hetzelfde. De afbeelding zijn stukken van de Celestographs van August Strindberg. Het papier is Lessebo Design Natural, ongestreken papier met opdikking 1.3. Het weegt 115 gr/m2.


WP_20181111_14_33_37_ProTomasLieskeDeRoutenaarSaint-DenisBeursuitgave2018

De beursuitgave is dit jaar van Tomas Lieske. Hij heeft vanmiddag gesigneerd (als het goed is). Het boekje heet: “De route naar Saint-Denis”, Beursuitgave, 2018.


WP_20181111_14_33_59_ProTomasLieskeDeRoutenaarSaint-DenisBeursuitgave2018

Het boekje is niet zozeer ingebonden als wel gevouwen. Slim in elkaar gezet. Gebruik makend van de verschillende eigenschappen van de mooie papiersoorten.


WP_20181111_14_34_28_ProTomasLieskeDeRoutenaarSaint-DenisBeursuitgave2018


WP_20181111_14_34_49_ProTomasLieskeDeRoutenaarSaint-DenisBeursuitgave2018

De instructie en het eindresultaat.


Het was weer goed toeven op de beurs.
Naast al deze boeken en gereedschap kocht ik ook nog een versie van de Rubaiyat.
Vorig jaar kocht ik daar ook al een versie van.
Maar daar kom ik apart nog op terug.

Boekenlegger voor Tomas Lieske – De vrolijke verrijzenis van Arago

WP_20181014_14_07_29_ProTomasLieskeDeVrolijkeVerrijzenisVanArago2018

Normaal gesproken komt een boek dat ik nog niet gelezen heb niet op mijn blog. Maar vandaag wel. Ik las een artikel over boekenleggers, boekhandelzegels en andere dingen die je in een boek kunt vinden. Boekhandelzegels heb ik nog nooit gezien maar ik hou altijd wel de rekening of een folder over een boek bij het boek. Dit combinerend dacht ik laat ik een boekenlegger maken waar ik de factuur en eventuele andere kleine stukjes papier in kan bewaren. Mijn eerste poging is voor Tomas Lieske – De vrolijke verrijzenis van Arago.


WP_20181014_14_46_03_ProZoIetsGaatHetWorden

Ik had nog een ontwerp liggen met de tekst van een 11-je er op. Gemaakt in het kader van mijn Dada-project. Heeft niet zoveel te maken met dit boek vermoed ik maar het is een eerste poging. Ik heb een stuk, dat met de gedrukte tekst, uitgesneden en geplakt op een stuk handgeschept papier. De interessantste kant van het papier aan de achterkant gehouden. Je ziet dat de rekening er prima inpast en de boekenlegger past in zijn geheel in het boek. Alleen de bovenkant is een beetje leeg.


letters
gebeeldhouwd begrip
lijnen in orde
gebogen inkt, strepen, tekens
woord

WP_20181014_15_35_16_ProZoGaatDeBoekenleggerWorden

Toen ik het boek nog eens in de hand nam dacht ik: Waar komt de naam ‘Arago’ vandaan? Toen bleek dat Arago de achternaam is van een Franse wetenschapper die zich onder andere heeft bezig gehouden met de meridiaan die door Parijs loopt. De Fransen noemde die meridiaan de 0-meridiaan en leidde er de meter van af.


WP_20181014_15_57_45_ProAragoBoekenleggerGereed

Zo ziet de boekenlegger er uit samen met het boek van Tomas Lieske. Nu nog lezen.


Vandaag weer in mijn drukkerij en boekbindwerkplaats geweest

Weer een stapje gezet voor het project Boek in een doos / Book in a box.
Willekeurig heb ik een van de doosjes gepakt en ben vanaf
de maten van de binnenkant van de doos gaan beredeneren
Hoe groot het papier moet zijn.

Eerst de doos opgemeten.
De doos heeft ronde randen.
Mijn boek wordt rechthoekig dus daar moet ik rekening mee houden.
Dus beredeneerd hoe groot de boekband moet worden.
Dan beredeneerd hoe groot het papier moet worden (na snijden).
Dan beredeneerd hoe groot het papier mag zijn voor het snijden.
Dan beredeneerd hoe groot het te bedrukken
deel van het papier gaat worden.

Vervolgens heb ik een dummy boekband gemaakt, op volume.
Dat gepast in het doosje.
Vervolgens papier op maat gesneden (deels).
Vervolgens de maten van de bijbehorende boekenlegger bepaald.
Daarvan ook een dummy gemaakt.
Dat ziet er dan zo uit.

WP_20180801_14_55_29_ProHetEersteDoosje

Het doosje van een bekende modewinkel. Geen idee wat de inhoud was.


WP_20180801_15_22_21_ProDummyBoekbandVolumeGeven

Dan een dummy boekband of boek gemaakt. Een voor- en achterkant op maat met daar tussen vier stroken papier van 1 cm breed.


WP_20180801_15_44_43_ProDummyBoekbandVolumeGegevenMetVierOpstaandeStrokenPapier

Zo ziet de dummy er uit om te passen met het doosje.


WP_20180801_15_45_22_ProDummyBoekbandPassenInHetDoosje

Het past. Het boekje komt eenvoudig uit de doos. De hoogte is ook goed. Eerlijk gezegd was dat toeval of geluk.


WP_20180801_15_53_41_ProAantekeningenEnBerekeningen

Dit is het overzicht met de metingen en de redeneringen.


WP_20180801_16_42_41_ProDummyBoekEnDummyBoekenlegger

Ik heb een dummy boekenlegger gemaakt. Die moet straks ook in het doosje passen. Die boekenleggers worden allemaal min of meer hetzelfde. Behalve de afmetingen. Die boekenlegger ga ik maken met een lasersnijder.


Balsa en berken triplex

WP_20180722_13_27_45_Pro2StrokenBalsaHoutTweeStukkenBerkenTriplex2mm5En1mm2Dik

Om straks, over een week of drie, mijn boekleggers te maken met een lasersnijder, heb ik al vast wat materialen gekocht. De lange stroken zijn van Balsahout en slechts 1 millimeter dik. De rechthoekige plaatjes zijn van berken triplex. De linker is 2,5 mm dik (dus prima voor een boekband) de rechtse is 1,2 mm dik. Dat laatste ga ik misschien ook gebruiken voor een boekenlegger.