Kapittelstokje – tijd om me te schamen

Nog niet zo lang geleden bezocht ik de tentoonstelling
‘Strengels en Letters’ in Kasteel Wijchen. Daar zag ik voor het eerst
een kapittelstokje.
Het idee is zo eenvoudig en tegelijk zo briljant dat ik me
schaam dat ik zelf niet eerder op het idee gekomen ben.
We kennen allemaal het leeslint.
Een boek heeft vaak één en soms twee leeslinten.
Zijn die niet aanwezig dan gebruik ik meestal een boekenlegger.
Maar er bestaat ook zoiets als een ‘mobiel leeslint’,
dat noemt men een kapittelstokje.

In het blad van de Stichting Handboekbinden schreef Astrid Beckers
van Atelier Libri een artikel over de tentoonstelling en daarbij
werden een hele reeks foto’s geplaatst. Ook een van een kapittelstokje.
Zoiets zou ik graag willen hebben.

IMG_0645KapittelstokjeInBladStichtingHandboekbinden

Links de foto met een kapittelstokje met drie leeslinten in twee kleuren. Rechts mijn probeersel. Een stukje bamboe, ingezaagd om er een leeslint en een koordje aan vast te kunnen maken. Dat wil ik bekleden met leer en verder vullen met iets.


Op internet wat gezocht maar je komt meestal uit bij een siersluiting
voor halssieraden waarbij met ook iets kent (dat er op lijkt)
en dan met een kapittelstokje noemt.
Kan ik het niet zelf maken?

IMG_0646EenKoordjeEenLeeslintBamboeLeerDeMakeupKapittelstokje

Een stukje groen leer, geit skiver wordt het genoemd. Een dun stuk, gekleurd leer van geit. Niet heel erg sterk maar voldoende denk ik voor dit doel. Voordeel is dat ik de zijkanten binnenstebuiten kan dichtnaaien en het dan omkeren. Handwerken heb ik nooit gehad, dus met een naald ben ik niet sterk, maar moet kunnen.


IMG_0648KapittelstokjeeerstBinnensteBuitenDraaienDanOpMaatSnijden

Eerst de zijkanten genaaid. Het moet natuurlijk breed genoeg zijn om er zo dadelijk het stokje bamboe in te krijgen.


IMG_0649KapittelstokjeNaaiwerk

Zo ziet het er omgekeerd uit. Pas op niet te dicht aan de rand naaien want dan trek je het garen door het leer heen.


IMG_0651LerenKapittelstokjeMetBamboeKern

Het bamboe past en de laatste kant heb ik recht afgesneden. Dat recht afsnijden doe ik volgende keer meteen aan het begin maar deze eerste keer had ik geen patroon om van te vertrekken.


IMG_0652LerenKapittelstokjeMetTweeLeeslinten

Dit is mijn kapittelstokje. Zoals je hem hier ziet is hij 7,5 centimeter breed. Dat maak ik de volgende keer veel smaller. Naast het bamboe zit er nog wat materiaal in van een demakup pad, watten kunnen ook, textiel ook, enz. Misschien dat ik de volgende keer ook probeer een andere vorm te maken. Nu lijkt het een beetje op de vorm van een trapezium. Met de breedste kant onder.


IMG_0653KapittelstokjeOpBoek

Zo ziet de kapittelstok er uit in actie op een boek (Borges).


Strengels & Letters: boeken maken in middeleeuws Gelre

Strengels&LettersBoekenMakenInMiddeleeuwsGelre

Tot en met 10 maart is de tentoonstelling over middeleeuwse boeken nog te zien. Het is een aanrader!.


Ook van Atelier Libri waren er ansichtkaarten te koop op de tentoonstelling.
Astrid Beckers is de gastcurator van deze tentoonstelling en haar kaarten
passen daarom nog beter bij de tentoonstelling.
Ik kocht er een paar en laat die hier zien.
De boeken zijn in het echt natuurlijk nog mooier.


AtelierLibri


Kaarten03AtelierLibri01FotoRegionaalArchiefNijmegenNijmeegseStadsrekeningen1531

Het begrip boek omvat meer dan alleen de bestsellers die nu in de winkels liggen. Ook verzamelingen rekeningen, religieuze verhalen, inschrijfregisters, romans, kadasterboeken, heiligenlevens, kleine en grote schriften, wereldkronieken, de bijbel, wetenschappelijke verhandelingen, enz worden tot ‘de middeleeuwse boeken’ gerekend. Op deze kaart gaat het om Nijmeegse stadsrekeningen uit 1531. De foto is van het Regionaal Archief Nijmegen (gelukkig bevatten deze kaarten informatie over de oorsprong van de afbeelding. De archiefnummers heb ik weggelaten).


Kaarten03AtelierLibri02FotoRegionaalArchiefNijmegenRekeningenRentmeesterSintNicolaasgasthuisNijmegen15221523

Rekeningen van de rentmeester van het Sint Nicolaasgasthuis in Nijmegen uit 1522 – 1523. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten04AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegenRekeningenDerStadNijmegen15411542

Rekeningen der stad Nijmegen, 1541 – 1542. Mooi zijn op deze vergroting de verschillende lettergroottes te zien en de lijntjes die men op het perkament/papier trok voordat men de tekst er met de hand op schreef. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten04AtelierLibri02RegionaalArchiefNijmegenStadsrekeningenUitDe16eEeeuw

Nijmegen, stadsrekeningen uit de 16e eeuw. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten05AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegen15eEeuwseGotischeBoekbandenMetKlavierenUitstekendAanDeFrontzijdeEnBoekenleggersBovenzijde

Tenminste één van deze boeken is ook te zien op de tentoonstelling. Dit zijn 15e eeuwse gotische boekbanden met klavieren die uitstekend aan de voorkant van de boeken en boekenleggers die er aan de bovenzijde uitsteken. ‘Klavieren’ zijn hulpmiddelen om snel een bepaald stuk van een tekst te kunnen vinden (bijvoorbeeld een hoofdstuk). Wij kennen die nu beter als tabbladen. Atelier Libri geeft cursussen waar je een paar van deze hulpmiddelen kunt leren maken. Ik meen dat er wel meer dan 20 verschillende vormen van zijn. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten05AtelierLibri02RegionaalArchiefNijmegenHandschriftUit1460MetRodeLerenKlaviertjesEnKolomwijswieltje

Het hulpmiddel dat hier getoond wordt is ook op de tentoonstelling te zien: een kolomwijswieltje. Een soort intelligente boekenlegger die niet alleen de pagina kan aangeven maar ook weet in welke kolom en op welke regel je gebleven was met lezen. Handschrift uit 1460 met rode, leren, klaviertjes en een kolomwijswieltje (en zo te zien een interessante tabel). Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


KolomWijsWieltjeArelierLibri

Kolomwijswieltje. Atelier Libri verkoopt dit hulpmiddel (handgemaakt). Ik kon het niet laten liggen. Ik ga uitproberen hoe het werkt.


Kaarten06AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegenStukkenGeschilTussenNijmegenaarEn2InwonersHerwenEnAerdtInzakeErfenis1565

Ook dit soort boeken zijn te zien op de tentoonstelling Strengels & Letters. Dit zijn Stukken over een geschil tussen een Nijmegenaar en 2 inwoners van Herwen en Aerdt inzake een erfenis, uit 1565.


StrengelsEnLettersPoster02AchterkantKop


Strengels & Letters over het middeleeuwse boek

Er is op dit moment een tentoonstelling die ik wil aanraden Strengels & Letters –
Boeken maken in middeleeuws Gelre.
In Kasteel Wijchen is de tentoonstelling te zien.
Vandaag een kort voorproefje.

WP_20190126_12_33_37_ProShreeRaamMandir

Als je Wijchen inloopt vanaf het station zie je eerst een prachtige molen. Maar al snel zag ik ook dit bordje: Shree Raam Mandir. Blijkbaar is er in Wijchen ook een Hindoeïstische tempel.


WP_20190126_12_41_56_ProKasteelWijchen

Heel even verder zie je het kasteel. Een mooi gebouw waar op de tweede verdieping jey Archeologische museum is dat de tentoonstelling Strengel & Letters tot begin maart 2019 verzorgt.


StrengelsEnLettersPoster02AchterkantKop

StrengelsEnLettersPoster02AchterkantTekst01

StrengelsEnLettersPoster02AchterkantTekst02


Voor dat ik de boekententoonstelling ben gaan bekijken ben ik over
de archeologische tentoonstelling gelopen.
Een hele mooie collectie.
Twee stukken en de aparte ruimte over de Meroviengers vielen me op.
Let wel, van deze materie heb ik heel weinig kennis.

WP_20190126_13_33_52_ProFragmentSteengoedBaardmankruikSiegburg16eEeuw

Fragment steengoed, Baardmankruik, Siegburg, 16e eeuw.


WP_20190126_13_33_59_ProFragmentSteengoedBaardmankruikRaeren16eEeuw

Fragment steengoed, Baardmankruik, Raeren, 16e eeuw.


WP_20190126_14_24_15_ProBoekMetEenJasje

Dit is een replica van een middeleeuws boek zoals dat door vrouwen werd gebruikt. Het boek heeft als het ware een jasje. Heel mooi versierd en mooi uitgevoerd. Ik had niet eerder een dergelijke replica gezien en ben helaas de naam van dergelijke boeken vergeten. Gelukkig had ik op de tentoonstelling al een voorgevoel dat ik de naam zou vergeten en heb daarom een foto gemaakt van de tekst die bij het boek hoort: het is een chemiseband.

WP_20190126_14_24_46_ProChemiseband

Chemiseband: Dit Italiaanse gebedenboekje heeft een chemiseband. Het is een stoffen omslag van velours en zijde, afgewerkt met goudband. In de Nederlanden zijn talloze afbeeldingen overgeleverd met dames, lezend in een gebedenboek in chemiseband. Replica Gebedenboekje door Atelier Libri.


WP_20190126_14_29_26_ProParijsHenricusStephanus1507JoannesDamascenusDeFideOrthodoxaParijsHenricusStephanus1510RichardVanStVictorDeTrinitate

Dit is het eerste boek uit een verzameling van zo’n 25 middeleeuwse boeken. Het lost gelijk een belofte in. Dit is geen voorbeeld van een boek voor een erg rijk persoon. Dit is een eenvoudige en relatief goedkope binding voor twee teksten (!): Parijs, Henricus Stephanus (drukker), 1507, Joannes Damascenus (schrijver), De fide orthodoxa en Parijs, Henricus Stephanus, 1510, Richard van St Victor (schrijver) De Trinitate.


Binnenkort meer over deze tentoonstelling waar ook boeken te zien zijn
van hedendaagse boekbinders.
Een van hen is Astrid Beckers van Atelier Libri die gastconservatrice is
bij de tentoonstelling.