Strengel & Letters: laatste deel

WP_20190126_12_42_25_Pro

Er is in Kasteel Wijchen een mooie tentoonstelling over het middeleeuwse boek. Daar ben ik onlangs geweest en wil daar nog wat informatie over delen.


WP_20190126_13_03_10_ProKasteelWijchen

Als de poorten dan opengaan ziet het kasteel er zo uit.


WP_20190126_14_01_28_ProKladtekstenVankopiisten

Een vertaalde lijst met klachten van middeleeuwse kopiisten.


De tentoonstelling bestaat grofweg uit drie delen:
= verhalen over de mensen die bij het maken van boeken betrokken waren/zijn;
= voorbeelden van middeleeuwse boeken, leeshulpen enz;
= boeken van hedendaagse boekbinders.

In het eerste deel, heel geschikt voor kinderen, komt de productie van
perkament en het leven van de (over)schrijvers en illustratoren (illumineren).
Dat leven van de mensen die oude teksten overschreven was niet altijd
even prettig, blijkt uit hun oefenzinnen die je af en toe
in oude boeken kunt vinden,
Ze schrijven bijvoorbeeld:

Ik heb het koud.

Nu ben ik klaar met schrijven…..Geef me een neut.

Gelukkig, het zal snel donker zijn.

Schrijven is extreem gezwoeg. Het trekt je rug krom, het verdoezelt je zicht, het verdraait je maag en je zijkanten.

Sint Patrick of Armagh, verlos mij van het schrijven.

Zoals de haven wordt verwelkomd door de zeeman, zo ook de laatste zin door de schrijver.

Wat een verdriet. Oh klein boek. Er komt een dag wanneer iemand over jouw bladzijden zal zeggen: de hand die dit schreef is niet meer.

WP_20190126_14_36_53_ProDenBoschJohannesTurnhoutEusebiusHieronymusArgumento1551AntwerpenJohannesHeleniusEnchiridion1542VoorsteSchutbladPerkamentFragmentOfficiale15eEeuwRegionaalArvhiefNijmegen

Dit boek bestaat uit twee teksten: een tekst uit Den Bosch, Johannes Turnhout, Eusebius Hieronymus Stridonensis, Libri duo contra Joviniam cum argumento, 1551; en een tweede tekst uit Antwerpen, Johannes Helenius, Enchiridion uit 1542. Het voorste schutblad bestaat uit een perkamenten fragment van een Officiale, 15e eeuw. Regionaal Archief Nijmegen.


De tekst bij dit boek is als volgt:

Papieren boekblok met 264 folio. Het voorste schutblad is een perkamenten fragment van een Officiale uit de 15e eeuw.
Het achterste schutblad is een papieren blad uit een gedrukte Latijnse spraakkunst uit de eerste helft van de zestiende eeuw.
De katernen zijn gebonden op drie dubbele, bruine leertjes.
Het boek heeft een perkamenten aangehaalde omslag met doorgehaalde bindingen.
De sluiting wordt gevormd door een overslag met een smalle inslag en een klampslot.
Op de rug van het boekblok zijn aan de bovenste kettingsteek twee dunne linnen draadjes vastgeknoopt welke dienst deden als leeslint.
Ooit waren ze veel langer en pasten ze tussen de bladzijden.
1551, NL-NmRAN_546_37

WP_20190126_14_41_01_ProSchepenprotocolNijmegen1422RegionaalAtchiefNijmegen

Schepenprotocol, Nijmegen, 1422. Regionaal Archief Nijmegen.


Schepenprotocol gebonden in goedkoop perkament.
De overslag is het laatste stukje van een vel perkament, namelijk een stuk poot van een geit.
Op de voorkant zitten veel gaten.


WP_20190126_14_41_36_Pro

Van dit boek kon ik helaas de toelichting niet meer terugvinden. De band ligt los om het boekblok. Hoe het ingebonden is, kun je hier goed zien.


WP_20190126_14_54_35_ProBoekenleggersKapittelstokjeKolomwijswieltje

Dit vond ik bijzonder. Drie verschillende leeshulpen. Het meest linkse zijn meerdere boekenleggers. Ze zitten bovenaan met een soort sieraad aan elkaar. Of zoveel boekenleggers handig zijn ? Maar twee of drie kan ik me goed voorstellen: bijvoorbeeld een voor de pagina waar je leest, een voor de noten en een voor de literatuurlijst in je boek. Het middelste voorwerp heet een kapittelstokje. Dan als laatste, rechts, een Kolomwijswieltje.


De Papieren Eenhoorn op Strengels & Letters

Vorige week was ik op de tentoonstelling
Strengels & Letters in Kasteel Wijchen.
De tentoonstelling gaat over middeleeuwse boeken en een paar
typische zaken zoals klavieren, leeswieltjes, het inbinden van
meerdere teksten in één band enz.

Er waren ook kaarten te koop van een paar boekbindateliers.
Een zo’n boekbindwerkplaats is Middeleeuwse Boekbinderij De Papieren Eenhoorn.
De kaarten gebben mooie foto’s van boeken maar de kaart
vermeldt niet wat je precies ziet.
Dat is wel jammer want het zijn close-up opnames.
Altijd een uitdaging op te duiden.

Kaarten01MiddeleeuwseBoekbinderijDePapierenEenhoorn01

Een opengeslagen boek. De nadruk ligt bij de kop (bovenkant van het boek). Je ziet in het midden de rug. Links en rechts een (dikke) plat en de bladen van het boek waaieren mooi open. Een moderne uitvoering van een middeleeuws boek ?


Kaarten01MiddeleeuwseBoekbinderijDePapierenEenhoorn02

Detail van een op strengels leer of perkament ingebonden boek ?


Kaarten02MiddeleeuwseBoekbinderijDePapierenEenhoorn

Vanuit een ander perspectief ?


Gelukkig is het thema van de Stichting Handboekbinden dit jaar
‘Het Middeleeuwse Boek’. Dus volgens haar rond deze tijd weet ik er meer van.

StrengelsEnLettersPoster02AchterkantKop


Strengels & Letters over het middeleeuwse boek

Er is op dit moment een tentoonstelling die ik wil aanraden Strengels & Letters –
Boeken maken in middeleeuws Gelre.
In Kasteel Wijchen is de tentoonstelling te zien.
Vandaag een kort voorproefje.

WP_20190126_12_33_37_ProShreeRaamMandir

Als je Wijchen inloopt vanaf het station zie je eerst een prachtige molen. Maar al snel zag ik ook dit bordje: Shree Raam Mandir. Blijkbaar is er in Wijchen ook een Hindoeïstische tempel.


WP_20190126_12_41_56_ProKasteelWijchen

Heel even verder zie je het kasteel. Een mooi gebouw waar op de tweede verdieping jey Archeologische museum is dat de tentoonstelling Strengel & Letters tot begin maart 2019 verzorgt.


StrengelsEnLettersPoster02AchterkantKop

StrengelsEnLettersPoster02AchterkantTekst01

StrengelsEnLettersPoster02AchterkantTekst02


Voor dat ik de boekententoonstelling ben gaan bekijken ben ik over
de archeologische tentoonstelling gelopen.
Een hele mooie collectie.
Twee stukken en de aparte ruimte over de Meroviengers vielen me op.
Let wel, van deze materie heb ik heel weinig kennis.

WP_20190126_13_33_52_ProFragmentSteengoedBaardmankruikSiegburg16eEeuw

Fragment steengoed, Baardmankruik, Siegburg, 16e eeuw.


WP_20190126_13_33_59_ProFragmentSteengoedBaardmankruikRaeren16eEeuw

Fragment steengoed, Baardmankruik, Raeren, 16e eeuw.


WP_20190126_14_24_15_ProBoekMetEenJasje

Dit is een replica van een middeleeuws boek zoals dat door vrouwen werd gebruikt. Het boek heeft als het ware een jasje. Heel mooi versierd en mooi uitgevoerd. Ik had niet eerder een dergelijke replica gezien en ben helaas de naam van dergelijke boeken vergeten. Gelukkig had ik op de tentoonstelling al een voorgevoel dat ik de naam zou vergeten en heb daarom een foto gemaakt van de tekst die bij het boek hoort: het is een chemiseband.

WP_20190126_14_24_46_ProChemiseband

Chemiseband: Dit Italiaanse gebedenboekje heeft een chemiseband. Het is een stoffen omslag van velours en zijde, afgewerkt met goudband. In de Nederlanden zijn talloze afbeeldingen overgeleverd met dames, lezend in een gebedenboek in chemiseband. Replica Gebedenboekje door Atelier Libri.


WP_20190126_14_29_26_ProParijsHenricusStephanus1507JoannesDamascenusDeFideOrthodoxaParijsHenricusStephanus1510RichardVanStVictorDeTrinitate

Dit is het eerste boek uit een verzameling van zo’n 25 middeleeuwse boeken. Het lost gelijk een belofte in. Dit is geen voorbeeld van een boek voor een erg rijk persoon. Dit is een eenvoudige en relatief goedkope binding voor twee teksten (!): Parijs, Henricus Stephanus (drukker), 1507, Joannes Damascenus (schrijver), De fide orthodoxa en Parijs, Henricus Stephanus, 1510, Richard van St Victor (schrijver) De Trinitate.


Binnenkort meer over deze tentoonstelling waar ook boeken te zien zijn
van hedendaagse boekbinders.
Een van hen is Astrid Beckers van Atelier Libri die gastconservatrice is
bij de tentoonstelling.