Strengels & Letters: boeken maken in middeleeuws Gelre

Strengels&LettersBoekenMakenInMiddeleeuwsGelre

Tot en met 10 maart is de tentoonstelling over middeleeuwse boeken nog te zien. Het is een aanrader!.


Ook van Atelier Libri waren er ansichtkaarten te koop op de tentoonstelling.
Astrid Beckers is de gastcurator van deze tentoonstelling en haar kaarten
passen daarom nog beter bij de tentoonstelling.
Ik kocht er een paar en laat die hier zien.
De boeken zijn in het echt natuurlijk nog mooier.


AtelierLibri


Kaarten03AtelierLibri01FotoRegionaalArchiefNijmegenNijmeegseStadsrekeningen1531

Het begrip boek omvat meer dan alleen de bestsellers die nu in de winkels liggen. Ook verzamelingen rekeningen, religieuze verhalen, inschrijfregisters, romans, kadasterboeken, heiligenlevens, kleine en grote schriften, wereldkronieken, de bijbel, wetenschappelijke verhandelingen, enz worden tot ‘de middeleeuwse boeken’ gerekend. Op deze kaart gaat het om Nijmeegse stadsrekeningen uit 1531. De foto is van het Regionaal Archief Nijmegen (gelukkig bevatten deze kaarten informatie over de oorsprong van de afbeelding. De archiefnummers heb ik weggelaten).


Kaarten03AtelierLibri02FotoRegionaalArchiefNijmegenRekeningenRentmeesterSintNicolaasgasthuisNijmegen15221523

Rekeningen van de rentmeester van het Sint Nicolaasgasthuis in Nijmegen uit 1522 – 1523. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten04AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegenRekeningenDerStadNijmegen15411542

Rekeningen der stad Nijmegen, 1541 – 1542. Mooi zijn op deze vergroting de verschillende lettergroottes te zien en de lijntjes die men op het perkament/papier trok voordat men de tekst er met de hand op schreef. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten04AtelierLibri02RegionaalArchiefNijmegenStadsrekeningenUitDe16eEeeuw

Nijmegen, stadsrekeningen uit de 16e eeuw. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten05AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegen15eEeuwseGotischeBoekbandenMetKlavierenUitstekendAanDeFrontzijdeEnBoekenleggersBovenzijde

Tenminste één van deze boeken is ook te zien op de tentoonstelling. Dit zijn 15e eeuwse gotische boekbanden met klavieren die uitstekend aan de voorkant van de boeken en boekenleggers die er aan de bovenzijde uitsteken. ‘Klavieren’ zijn hulpmiddelen om snel een bepaald stuk van een tekst te kunnen vinden (bijvoorbeeld een hoofdstuk). Wij kennen die nu beter als tabbladen. Atelier Libri geeft cursussen waar je een paar van deze hulpmiddelen kunt leren maken. Ik meen dat er wel meer dan 20 verschillende vormen van zijn. Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


Kaarten05AtelierLibri02RegionaalArchiefNijmegenHandschriftUit1460MetRodeLerenKlaviertjesEnKolomwijswieltje

Het hulpmiddel dat hier getoond wordt is ook op de tentoonstelling te zien: een kolomwijswieltje. Een soort intelligente boekenlegger die niet alleen de pagina kan aangeven maar ook weet in welke kolom en op welke regel je gebleven was met lezen. Handschrift uit 1460 met rode, leren, klaviertjes en een kolomwijswieltje (en zo te zien een interessante tabel). Foto: Regionaal Archief Nijmegen.


KolomWijsWieltjeArelierLibri

Kolomwijswieltje. Atelier Libri verkoopt dit hulpmiddel (handgemaakt). Ik kon het niet laten liggen. Ik ga uitproberen hoe het werkt.


Kaarten06AtelierLibri01RegionaalArchiefNijmegenStukkenGeschilTussenNijmegenaarEn2InwonersHerwenEnAerdtInzakeErfenis1565

Ook dit soort boeken zijn te zien op de tentoonstelling Strengels & Letters. Dit zijn Stukken over een geschil tussen een Nijmegenaar en 2 inwoners van Herwen en Aerdt inzake een erfenis, uit 1565.


StrengelsEnLettersPoster02AchterkantKop


Ik, Maria van Gelre – De hertogin en haar uitzonderlijke gebedenboek (1380 – 1429)

Jaren geleden heb ik meegedaan aan een crowdfunding actie.
Een initiatief van Johan Oosterman ondersteund door de Radboud Universiteit in Nijmegen.
Toen in maart 2015 ging het er om 25.000 euro bij elkaar te brengen.
Afgelopen vrijdag was een opening in het Museum Het Valkhof in Nijmegen
waar vanaf gisteren de tentoonstelling ‘Ik, Maria van Gelre’
bezocht kan worden waar een twintigtal bladen van het gebedenboek te zien zijn.

ConsumptieMuntHetValkhofNijmegen

De organisatie van de tentoonstelling liet wel wat steken zo links en rechts vallen maar dat doet niets af van het prachtig boek en de unieke kans daar wat van te zien.


WP_20181012_18_48_16_ProMosselen

Ik begon de avond in Nijmegen met mosselen met Belgisch bier.


WP_20181012_19_15_05_ProHetWasKermisBijHetValkhofNijmegen

Het was kermis op het terrein naast het museum.


WP_20181012_19_30_30_ProIkZagKysiaHeksterAlsAltijdOpDeTV

Er waren te veel mensen gevraagd voor de opening. Gevolg is dat ik Kysia Hekster net als anders op een televisie heb gezien. Ze gaf een luchtige introductie op de tentoonstelling.


WP_20181012_19_46_57_ProNabootsingVanMariaVanGelre

Omdat het zo druk was werd een deel van de mensen gevraagd de tentoonstelling te beginnen bij het einde. Dus via deze nabootsing van Maria van Gelre. Dit is een soort re-enactment van een afbeelding uit het 1200 pagina’s tellende gebedenboek.

IkMariaVanGelreFol19vCirca1415

Dit is die pagina. Fol 19v, Gebedenboek Maria van Gelre, omstreeks 1400.


WP_20181012_19_50_16_ProVenster1270-1287GlasInLoodDarmstadtHessischesLandesmuseum

Aan het eind van de tentoonstelling zijn voorwerpen te zien die de cultuurhistorische context tonen waarbinnen dit gebedenboek tot stand kwam. De tentoonstelling begint meer met het persoonlijke leven en middenin de tentoonstelling zijn de bladen van het boek te zien. Dit is een Venster, 1270 – 1287, glas-in-lood, Darmstadt, Hessisches Landesmuseum.


WP_20181012_19_58_26_ProHetValkhofNijmegenPrachtigeDocumenten

Er lagen meerdere prachtige oorkondes (Verbondsbrieven) uit de tijd van Maria van Gelre. De politieke situatie was complex in die tijd met veel kleine ‘landjes’ of invloedssferen in wat nu Nederland, België, Duitsland en Frankrijk is.


WP_20181012_20_02_38_ProAanbiddingVanDeHerdersVerluchterWerkplaatsPassiemeesterEnTemporalmeesterVanMariaVanGelreNoordelijkeNederlandenOmstreeks1420Perkament

Er zijn andere gebedenboeken te zien en illustraties als dit hier: Aanbidding van de herders, verluchter is uit de werkplaats van de Passiemeester en Temporalemeester van Maria van Gelre, Noordelijke Nederlanden, omstreeks 1420, perkament.


De term ‘Temporalemeester’ ben ik niet eerder tegengekomen.
Op internet geen hits.
Dus ik hoop dat de catalogus meer verheldering gaat verschaffen.
Het gaat er in ieder geval om dat het onderzoek naar wie de diverse
schilderingen voor hun rekening hebben genomen niet één handschrift/stijl
betreft maar dat men meerdere makers kan aanwijzen zonder hun
echte naam te kennen: De Passiemeester en de Temporalemeester.

WP_20181012_20_17_45_ProIkMariaVanGelreGetijdeboekVanMariaVanGelreFol85vHetLaatsteAvondmaalCirca1415

Deze foto geeft een beeld van hoe de bladen uit het gebedenboek worden gepresenteerd op de tentoonstelling. Het blad dat je hier ziet heeft een afbeelding van het Laatste Avondmaal. Fol 85v.


WP_20181012_20_25_45_ProIkMariaVanGelreGetijdeboekVanMariaVanGelreFol420rCirca1415DraakjeMetZwemvliezen

Zo’n oud handschrift bevat naast de ‘Officiële’ afbeeldingen en randversieringen ook kleine figuurtjes ter vermaak van de lezer. Hier zie je een Draakje met zwemvliezen. Fol 420r, circa 1415.


WP_20181012_20_28_17_ProIkMariaVanGelreGetijdeboekMariaVanGelreFol161rCirca1415DeBekeringVanPaulus

Dit is de pagina met de dramatische Bekering van Paulus. Gebedenboek Maria van Gelre, fol 161r, circa 1415. Met rechts in de marge een extra figuurtje.


WP_20181012_20_33_45HoofdVanEenEngelBourgesOmstreeks1400Kalksteen_Pro

Hoofd van een engel, Bourges, omstreeks 1400, kalksteen.

WP_20181012_20_33_50_ProHoofdVanEenEngelTekst


TekeningVanEenHoofsGezelschapGelreOmstreeks1415-1420ZilverstiftOpPerkamentUppsalaUniversiteitsbibliotheek

Misschien wel het mooiste voorwerp op de tentoonstelling: Tekening van een hoofs gezelschap, Gelre (?), omstreeks 1415 – 1420, zilverstift op perkament. Uppsala Universiteitsbibliotheek.


Op de volgende website staat iets over de tekening
(http://www.hetwoudderverwachting.nl/hofmakerij-in-gelre.html):

Met de fluit richting jonkvrouw wijzend maakt de jonker haar het hof en slaat zijn ogen neer. Haar chaperon staart naar de fluit. Zij streelt het hondje, symbool voor trouw. ​​De dame, die zwanger oogt, keert glimlachend het hoofd af. De tekening wordt qua inhoud en stijl met het Hof van Gelre en de Gebroeders gerelateerd, datering en aankleding kloppen. Coll. UB Uppsala.

De catalogus geeft een heel andere uitleg aan de tekening:
een allegorie op liefdestrouw versus begeerte.

WP_20181014_11_28_10_ProIkMariaVanGelreDeHertoginEnHaarUitzonderlijkeGebedenboek1380-1429JohanOosterman

Bij de tentoonstelling komt een kloeke catalogus. Dus er is de komende weken en maanden weer heel wat te lezen. Maar eerst gaan kijken!