Kapittelstokje – tijd om me te schamen

Nog niet zo lang geleden bezocht ik de tentoonstelling
‘Strengels en Letters’ in Kasteel Wijchen. Daar zag ik voor het eerst
een kapittelstokje.
Het idee is zo eenvoudig en tegelijk zo briljant dat ik me
schaam dat ik zelf niet eerder op het idee gekomen ben.
We kennen allemaal het leeslint.
Een boek heeft vaak één en soms twee leeslinten.
Zijn die niet aanwezig dan gebruik ik meestal een boekenlegger.
Maar er bestaat ook zoiets als een ‘mobiel leeslint’,
dat noemt men een kapittelstokje.

In het blad van de Stichting Handboekbinden schreef Astrid Beckers
van Atelier Libri een artikel over de tentoonstelling en daarbij
werden een hele reeks foto’s geplaatst. Ook een van een kapittelstokje.
Zoiets zou ik graag willen hebben.

IMG_0645KapittelstokjeInBladStichtingHandboekbinden

Links de foto met een kapittelstokje met drie leeslinten in twee kleuren. Rechts mijn probeersel. Een stukje bamboe, ingezaagd om er een leeslint en een koordje aan vast te kunnen maken. Dat wil ik bekleden met leer en verder vullen met iets.


Op internet wat gezocht maar je komt meestal uit bij een siersluiting
voor halssieraden waarbij met ook iets kent (dat er op lijkt)
en dan met een kapittelstokje noemt.
Kan ik het niet zelf maken?

IMG_0646EenKoordjeEenLeeslintBamboeLeerDeMakeupKapittelstokje

Een stukje groen leer, geit skiver wordt het genoemd. Een dun stuk, gekleurd leer van geit. Niet heel erg sterk maar voldoende denk ik voor dit doel. Voordeel is dat ik de zijkanten binnenstebuiten kan dichtnaaien en het dan omkeren. Handwerken heb ik nooit gehad, dus met een naald ben ik niet sterk, maar moet kunnen.


IMG_0648KapittelstokjeeerstBinnensteBuitenDraaienDanOpMaatSnijden

Eerst de zijkanten genaaid. Het moet natuurlijk breed genoeg zijn om er zo dadelijk het stokje bamboe in te krijgen.


IMG_0649KapittelstokjeNaaiwerk

Zo ziet het er omgekeerd uit. Pas op niet te dicht aan de rand naaien want dan trek je het garen door het leer heen.


IMG_0651LerenKapittelstokjeMetBamboeKern

Het bamboe past en de laatste kant heb ik recht afgesneden. Dat recht afsnijden doe ik volgende keer meteen aan het begin maar deze eerste keer had ik geen patroon om van te vertrekken.


IMG_0652LerenKapittelstokjeMetTweeLeeslinten

Dit is mijn kapittelstokje. Zoals je hem hier ziet is hij 7,5 centimeter breed. Dat maak ik de volgende keer veel smaller. Naast het bamboe zit er nog wat materiaal in van een demakup pad, watten kunnen ook, textiel ook, enz. Misschien dat ik de volgende keer ook probeer een andere vorm te maken. Nu lijkt het een beetje op de vorm van een trapezium. Met de breedste kant onder.


IMG_0653KapittelstokjeOpBoek

Zo ziet de kapittelstok er uit in actie op een boek (Borges).


Strengel & Letters: laatste deel

WP_20190126_12_42_25_Pro

Er is in Kasteel Wijchen een mooie tentoonstelling over het middeleeuwse boek. Daar ben ik onlangs geweest en wil daar nog wat informatie over delen.


WP_20190126_13_03_10_ProKasteelWijchen

Als de poorten dan opengaan ziet het kasteel er zo uit.


WP_20190126_14_01_28_ProKladtekstenVankopiisten

Een vertaalde lijst met klachten van middeleeuwse kopiisten.


De tentoonstelling bestaat grofweg uit drie delen:
= verhalen over de mensen die bij het maken van boeken betrokken waren/zijn;
= voorbeelden van middeleeuwse boeken, leeshulpen enz;
= boeken van hedendaagse boekbinders.

In het eerste deel, heel geschikt voor kinderen, komt de productie van
perkament en het leven van de (over)schrijvers en illustratoren (illumineren).
Dat leven van de mensen die oude teksten overschreven was niet altijd
even prettig, blijkt uit hun oefenzinnen die je af en toe
in oude boeken kunt vinden,
Ze schrijven bijvoorbeeld:

Ik heb het koud.

Nu ben ik klaar met schrijven…..Geef me een neut.

Gelukkig, het zal snel donker zijn.

Schrijven is extreem gezwoeg. Het trekt je rug krom, het verdoezelt je zicht, het verdraait je maag en je zijkanten.

Sint Patrick of Armagh, verlos mij van het schrijven.

Zoals de haven wordt verwelkomd door de zeeman, zo ook de laatste zin door de schrijver.

Wat een verdriet. Oh klein boek. Er komt een dag wanneer iemand over jouw bladzijden zal zeggen: de hand die dit schreef is niet meer.

WP_20190126_14_36_53_ProDenBoschJohannesTurnhoutEusebiusHieronymusArgumento1551AntwerpenJohannesHeleniusEnchiridion1542VoorsteSchutbladPerkamentFragmentOfficiale15eEeuwRegionaalArvhiefNijmegen

Dit boek bestaat uit twee teksten: een tekst uit Den Bosch, Johannes Turnhout, Eusebius Hieronymus Stridonensis, Libri duo contra Joviniam cum argumento, 1551; en een tweede tekst uit Antwerpen, Johannes Helenius, Enchiridion uit 1542. Het voorste schutblad bestaat uit een perkamenten fragment van een Officiale, 15e eeuw. Regionaal Archief Nijmegen.


De tekst bij dit boek is als volgt:

Papieren boekblok met 264 folio. Het voorste schutblad is een perkamenten fragment van een Officiale uit de 15e eeuw.
Het achterste schutblad is een papieren blad uit een gedrukte Latijnse spraakkunst uit de eerste helft van de zestiende eeuw.
De katernen zijn gebonden op drie dubbele, bruine leertjes.
Het boek heeft een perkamenten aangehaalde omslag met doorgehaalde bindingen.
De sluiting wordt gevormd door een overslag met een smalle inslag en een klampslot.
Op de rug van het boekblok zijn aan de bovenste kettingsteek twee dunne linnen draadjes vastgeknoopt welke dienst deden als leeslint.
Ooit waren ze veel langer en pasten ze tussen de bladzijden.
1551, NL-NmRAN_546_37

WP_20190126_14_41_01_ProSchepenprotocolNijmegen1422RegionaalAtchiefNijmegen

Schepenprotocol, Nijmegen, 1422. Regionaal Archief Nijmegen.


Schepenprotocol gebonden in goedkoop perkament.
De overslag is het laatste stukje van een vel perkament, namelijk een stuk poot van een geit.
Op de voorkant zitten veel gaten.


WP_20190126_14_41_36_Pro

Van dit boek kon ik helaas de toelichting niet meer terugvinden. De band ligt los om het boekblok. Hoe het ingebonden is, kun je hier goed zien.


WP_20190126_14_54_35_ProBoekenleggersKapittelstokjeKolomwijswieltje

Dit vond ik bijzonder. Drie verschillende leeshulpen. Het meest linkse zijn meerdere boekenleggers. Ze zitten bovenaan met een soort sieraad aan elkaar. Of zoveel boekenleggers handig zijn ? Maar twee of drie kan ik me goed voorstellen: bijvoorbeeld een voor de pagina waar je leest, een voor de noten en een voor de literatuurlijst in je boek. Het middelste voorwerp heet een kapittelstokje. Dan als laatste, rechts, een Kolomwijswieltje.