Omslagband met lias

Zo heet het boek(model) dat ik ga maken in het boek van
Peter Goddijn: Westerse boekbindtechnieken van
de Middeleeuwen tot heden.
Het is een relatief eenvoudige vorm van het inbinden van een
aantal katernen in een perkamenten omslagband.
Het is relatief eenvoudig in de zin dat de band direct
met de katernen wordt ingebonden. Veel minder stappen voor de
handboekbinder dus veel minder kans op fouten.
Daar staat tegenover dat de tekst van Goddijn niet
altijd even vanzelfsprekend is.
De hele beschrijving zijn 4 kantjes en daar staan heel wat
afbeeldingen op. Toch heb ik die vier kantjes al vele malen gelezen
de afgelopen dagen, daarbij heb ik andere hoofdstukken van het boek
en een voorbeeld op internet geraadpleegd, om tot de volgens
mij juiste interpretatie van de tekst te komen.

Op internet staat een beschrijving en een foto van Boekmodel 14.
De naam lias komt van het latijnse ‘ligare’, dat ‘binden’ betekent.
Ik ken geen latijn maar rijgen lijkt me ook een goede vertaling.

IMG_0654OmslagbandMetLias

Omslagband met lias. De foto’s heb ik gemaakt terwijl het boek op mijn schoot lag, dus die zijn soms vertekend. Wil je er meer van weten, koop dan het hele mooie boek.


Dit hierboven is de schets van een Omslagband met lias.
Bij het maken van een boek is er eigenlijk sprake van een hele
constructie die door de boekbinder wordt gemaakt.
Daarbij worden allerlei materialen gebruikt.
Hier wordt het perkament (in die tijd, 18e eeuw, een goedkoop materiaal)
er als het ware om heen geslagen en met de katernen, het papier,
aan elkaar geregen.
De sterkte van het boek komt vooral van de materialen zelf,
niet zozeer van de kunstige constructie.

IMG_0656AchtKaternenVan!2Dubbelbladen

De met rood onderstreepte zinnen laten zien dat de tekst niet altijd even helder is.


‘Vouw acht katernen van twaalf dubbelbladen elk.’

Een katern gevouwen met 12 bladen papier is veel, heel veel.
Normaal zie je 4 bladen in een katern, of 6.
Dan vond ik ook verwarrend dat bij het volgende boekmodel (Omslagband
met directe strengeling) een uitroepteken staat bij de opdracht
katernen te vouwen uit 10 bladen.

Dan de term ‘dubbelblad’.
Het boekbinden is een ambacht met enorm veel woorden die we alleen
bij het boekbinden gebruiken. Zeker als je dan ook nog kennis wilt nemen
van boekbinden in een andere taal, is de spraakverwarring compleet.
Een dubbelblad is een stuk papier dat je om te gebruiken in een katern
in twee gelijke stukken vouwt. Tekening 277 (rechtsonder) laat dat zien.

‘Maak de band niet te groot, bijvoorbeeld 16 x 12 (hxb) cm.’
Wat ik verwarrend vond is de term ‘band’. De band is getekend op
tekening 277. Je ziet daar duidelijk dat de band veel breder is dan hoog.
De schrijver bedoelt dat de voorkant van het te maken boek 16 centimeter hoog
wordt en de breedte van de voorkant van het boek 12 centimeter.
De band wordt dan 16 bij 24 centimeter + de ruimte nodig voor de rug.

De tekeningen zijn dan weer wel erg goed.

IMG_0655Naaien

Hier zie je precies hoe het binden in zijn werk gaat en hoe je er voor zorgt dat je met één draad al de katernen aan het perkament kunt rijgen.


IMG_0659VierKaternenVanTwaalfDubbelbladen

Dit zijn de eerste vier katernen. Ieder katern bestaat uit 12 bladen. Ze zijn groter dan de afmetingen die Goddijn opgegeven heeft. Het gaat in dit geval om papier dat overgebleven is van een eerder project. Om daar reepjes van af te halen vind ik zonde. Mijn papier lijkt niet op handgeschept. Het boek geeft aanwijzingen hoe je dat kunt imiteren. Ik twijfel nog om 8 katernen te gebruiken. Ik heb daar voldoende papier voor maar met 8 katernen maak je een boek met zo’n 384 pagina’s. Daar gaan er 2 af om als schutblad te worden gebruikt. Da’s veel. Als ik 4 katernen gebruik zijn het nog steeds 192 bladzijdes. Maar dan wordt het boek natuurlijk dunner. Ik denk er nog over. Intussen liggen de 4 katernen in de boekenpers (die stap staat niet in het boek.


Pallieter

Vandaag heb ik nog even gewerkt aan mijn exemplaar van Pallieter.
Nadat ik het boek uit de boekenpers heb gehaald heb ik een stuk
gaas op de rug gelijmd. Dit gaas is straks het echte verband
tussen de band en het boekblok.
Daarnaast heb ik papier uitgezocht voor het schutblad en
dat vast op maat gemaakt.
Als het gaas goed gedroogd is kan ik het boekblok later
deze week op maat snijden en het schutblad bevestigen.
Het schutblad is een Italiaanse schutblad. Heel klassiek.
Ik heb er voor gezorgd dar de afbeelding op het papier
zowel vooraan als achterin het boek met hetzelfde detail
begint: links en bovenaan.

IMG_0658ItaliaanseSchutbladenVoorPallieter

De twee schutbladen.


Don

Er is maar 1 Don.
Don Quichot, de man van La Mancha.
Ik ga aan de vertaling van Barber van de Pol beginnen
maar het laat me maar niet los dat er in de vertaling
geen gebruik is gemaakt van noten om de lezer bewust te maken
van de keuzes en onderliggende kennis die bij het vertalen
van dit boek kwam kijken.

IMG_0657Miguel de Cervantes Saavedra De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha vertaald door Barber van de Pol 15e druk 2018

Miguel de Cervantes Saavedra, De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha, vertaald door Barber van de Pol. 15e Druk, 2018.


Dus nog een keer:

Barber van de Pol heeft als compensatie het boek “Cervantes & Co” uitgebracht.
De ondertitel van het boek is: “In plaats van voetnoten”.

Het boek is zogezegd uitgegeven in plaats van voetnoten.
Die voetnoten ontbreken volledig in de vertaling die Van de Pol maakte van Don Quichot.
Persoonlijk vind ik dat erg onhandig en haar argumentatie rammelt,
naar mijn gevoel, aan alle kanten.

Een paar voorbeelden uit “Cervantes & Co”:

Pagina 50:

“Er mochten geen noten of toelichtingen in mijn vertaling komen, want die stonden er bij Cervantes ook niet bij en al stonden ze er in nieuwe Spaanse edities meestal wel bij en in vertalingen ook bijna altijd, ik voegde me willens en wetens bij de kleine schare die het boek voor zichzelf wilde laten spreken, omdat het als een boek van alle tijden en eeuwig modern die weelde kan dragen.”

Miguel de Cervantes Saavedra leefde van 29 september 1547 – 22 april 1616.
Ik wil de Don Quichot 400 jaar later lezen.
Ik spreek of lees geen Spaans, anders had ik het boek wel in de originele taal gelezen.
Maar daarnaast heb ik geen kennis van de Spaanse cultuur van 400 jaar geleden.
Ik weet niet welke ridderromans er in Spanje verschenen, hoe de schelmenstroming
in de Spaanse literatuur er uit zag.
Wat mensen aten, wat de Spaanse omgangsvormen waren, enz.
Dat is de reden dat er in nieuwe Spaanse uitgaves en in vertalingen
voetnoten worden opgenomen om de lezer te helpen het boek te begrijpen.
Door de lezer niet te helpen maak je het boek ontoegankelijk en stom (niet sprekend).

Van de Pol trekt volgens mij dezelfde conclusies als ik:

Pagina 58:

“Je kunt met het begrip kwaliteit erg sollen, vooral als het om iets nagenoeg onzichtbaars als vertalen gaat.
Een vertaler heeft minder inbreng dan sommigen het willen doen voorkomen, maar als ik dit vaststel impliceert dat geen pleidooi voor onverschilligheid.
Voor een gemeenschap is het belang van adequaat overgebracht vreemd cultuurgoed onmiskenbaar en voor een individu is nauwkeurig lezen dat.”

Pagina 67:

“Ik besefte die ochtend van het gesprek bij Havekate (Argusvlinder: taalkundige Henk Havekate) eens temeer wat een unieke bevindingen je als vertaler doet door gestage closereading.”

Even verder op pagina 67:

“Er komt aan het doen van vertaalkeuzes bij een klassiek boek vaak secundaire literatuur te pas, die deels handig is voorgesorteerd in het notenapparaat bij allerhande al bestaande uitgaven.
Pas als ik op basis van specialistische literatuur of noten, en na gesprekken met deskundigen, meen te weten wat bijvoorbeeld het al genoemde ‘Vuestra Mereed’ (Van Dam en Werumeus Bunning hebben steeds ‘UEd.’) destijds waard was naast het ‘tú’ of ‘vos’ van toen, kan ik in het Nederlands naar eigen inzicht per geval, en met alle andere gevallen in mijn achterhoofd een knoop doorhakken.
‘Gij’ is voor Noord-Nederlanders gauw een beetje raar, ‘jij’ is wel eens te vlotjes, ‘u’ is niet zelden tuttig en heeft eveneens een tijdsgebonden smaak, en zo wik en weeg ik.”

Daarom zou een toelichting op het werk (meer dan een verantwoording en nawoord)
op zijn plaats zijn geweest.

Perkament

Deze week een nieuw avontuur gestart.
Ik ben perkament gaan kopen.

Al een paar jaar geleden kocht ik een veel geprezen boek
van Peter Goddijn: ‘Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen
tot heden: een handleiding voor het maken van boekmodellen.
Een mooi gemaakt boek maar heel erg gemaakt voor mensen die
de materie al machtig zijn.

Maar omdat ik binnenkort de kans heb een groot aantal van de boekmodellen
te zien, heb ik het boek nog eens ingekeken.
Achterin het boek staan drie eenvoudigere modellen: boeken die
op eenvoudige manier ingebonden zijn. Voor die tijd goedkoop.
Vooral bedoeld om de boeken in een archief te bewaren.
Boeken waarvan de band uit perkament bestaat.

Maar waar koop je dat?
Op Facebook bestaat een groep ‘Boekbinders onder elkaar’.
Laat ik daar de vraag eens stellen.
De reactie was geweldig. binnen een dag was ik al in contact
met iemand die perkament maakt en verkoopt in Nederland.

Het perkament dat ik gekocht heb is van een geit.
De persoon waar ik het van koop heeft ook perkament van kalf.
De eerste boeken die ik ga maken met dit materiaal zijn niet erg
zwaar daarom heb ik gekozen voor een stuk dan niet zo dik is.
Hopelijk is dat ook eenvoudiger te verwerken.
Het stuk dat ik gekocht heb is naturel.
Er schijnt ook gebleekt en gebeitst perkament te bestaan.
Ik moet nog veel leren!

Nu is het even wachten op de post.

Kapittelstokje – tijd om me te schamen

Nog niet zo lang geleden bezocht ik de tentoonstelling
‘Strengels en Letters’ in Kasteel Wijchen. Daar zag ik voor het eerst
een kapittelstokje.
Het idee is zo eenvoudig en tegelijk zo briljant dat ik me
schaam dat ik zelf niet eerder op het idee gekomen ben.
We kennen allemaal het leeslint.
Een boek heeft vaak één en soms twee leeslinten.
Zijn die niet aanwezig dan gebruik ik meestal een boekenlegger.
Maar er bestaat ook zoiets als een ‘mobiel leeslint’,
dat noemt men een kapittelstokje.

In het blad van de Stichting Handboekbinden schreef Astrid Beckers
van Atelier Libri een artikel over de tentoonstelling en daarbij
werden een hele reeks foto’s geplaatst. Ook een van een kapittelstokje.
Zoiets zou ik graag willen hebben.

IMG_0645KapittelstokjeInBladStichtingHandboekbinden

Links de foto met een kapittelstokje met drie leeslinten in twee kleuren. Rechts mijn probeersel. Een stukje bamboe, ingezaagd om er een leeslint en een koordje aan vast te kunnen maken. Dat wil ik bekleden met leer en verder vullen met iets.


Op internet wat gezocht maar je komt meestal uit bij een siersluiting
voor halssieraden waarbij met ook iets kent (dat er op lijkt)
en dan met een kapittelstokje noemt.
Kan ik het niet zelf maken?

IMG_0646EenKoordjeEenLeeslintBamboeLeerDeMakeupKapittelstokje

Een stukje groen leer, geit skiver wordt het genoemd. Een dun stuk, gekleurd leer van geit. Niet heel erg sterk maar voldoende denk ik voor dit doel. Voordeel is dat ik de zijkanten binnenstebuiten kan dichtnaaien en het dan omkeren. Handwerken heb ik nooit gehad, dus met een naald ben ik niet sterk, maar moet kunnen.


IMG_0648KapittelstokjeeerstBinnensteBuitenDraaienDanOpMaatSnijden

Eerst de zijkanten genaaid. Het moet natuurlijk breed genoeg zijn om er zo dadelijk het stokje bamboe in te krijgen.


IMG_0649KapittelstokjeNaaiwerk

Zo ziet het er omgekeerd uit. Pas op niet te dicht aan de rand naaien want dan trek je het garen door het leer heen.


IMG_0651LerenKapittelstokjeMetBamboeKern

Het bamboe past en de laatste kant heb ik recht afgesneden. Dat recht afsnijden doe ik volgende keer meteen aan het begin maar deze eerste keer had ik geen patroon om van te vertrekken.


IMG_0652LerenKapittelstokjeMetTweeLeeslinten

Dit is mijn kapittelstokje. Zoals je hem hier ziet is hij 7,5 centimeter breed. Dat maak ik de volgende keer veel smaller. Naast het bamboe zit er nog wat materiaal in van een demakup pad, watten kunnen ook, textiel ook, enz. Misschien dat ik de volgende keer ook probeer een andere vorm te maken. Nu lijkt het een beetje op de vorm van een trapezium. Met de breedste kant onder.


IMG_0653KapittelstokjeOpBoek

Zo ziet de kapittelstok er uit in actie op een boek (Borges).