Een bijzondere categorie in de boekenwereld

DeEersteAtlassen01

Atlassen vormen een bijzondere groep in de boekenwereld. Ze spraken en spreken, zelfs in de tijd van internet, heel snel tot de verbeelding. Ze vormen een soort van gids voor ons leven, een hulpmiddel om onze letterlijke plaats in de wereld te bepalen. Ze brengen fantasieën met zich mee over verre volkeren en landen.


Het was dan ook leuk om een tijd terug te lezen op twitter
(daar lees je ook leuk nieuws) dat er een serie postzegels uitkomt
over de makers van beroemde atlassen.

Vandaag op 23 maart is het dan zo ver.
Ik kocht een tijdje terug een setje met afbeeldingen van de
volgende reeks namen en hun kaarten:

Abraham Ortelius (1527 – 1598),
Theatre oft toonneel des aerdt-bodems:
waer inne te siene sijn die landt-tafelen der geheelder weerelt:
met een corte verclaringe der selver, 1570.

Gerard de Jode (1509 – 1591),
Speculum orbis terrarum, 1578.

Gerard Mercator (1512 – 1594),
Gli XVII provincie de gli Paesi Bassi, come Fiandra, Brabantia, Hollanda & Zelanda etc.
con gli termini de gli paesi vicini, 1585.

Jodocus Hondius (1563 – 1612),
Gerardi Mercatoris Atlas sive cosmographicae meditationes
de fabrica mundi et fabricati figura, 1619.

Willem Jansz. Blaeu (1571 – 1638),
Atlas Major, sive Cosmographia Blaviana, qua solum, salum, coelum,
accuratissime describuntur, 1662

Johannes Janssonius (1588 – 1664),
Ioannis Ianssonii Atlas contractus, sive Atlantis majoris compendium, 1666.

Wat een namen!

DeEersteAtlassen03 03

Van boven naar beneden: Gerard de Jode, Jodocus Hondius en Johannes Janssonius. De positie van ‘Nederland’ is op alle drie net iets anders.


DeEersteAtlassen02 01TheatrumOrbisTerrarumDeEersteAtlassen02 02OrteliusDeEersteAtlassen02 03GerardDeJode


De postzegels zijn ontworpen door Maud van Rossum.
Op haar website zag ik nog een paar hele mooie afbeeldingen van
de postzegels. Neem een kijkje.

DeEersteAtlassen04

DeEersteAtlassen03 01

DeEersteAtlassen02 00 TechnischeGegevens

DeEersteAtlassen03 02

Van boven naar beneden: Abraham Ortelius, Gerard Mercator en Willem Jansz. Blaeu. Van Blaeu was tot voor kort de Atlas Major te zien in het Huis van het Boek.


DeEersteAtlassen01

Met dank aan PostNL, de meeste tekst komt van hen af.


Huis van het Boek

IMG_2490HuisVanHetBoekDenHaag

Dat ik het Huis van het Boek schitterend vind zal wel duidelijk worden door mijn berichten. Naast de miniatuurbibliotheek ga ik altijd even kijken bij de heel diverse collectie met prachtige oud meubilair waarin de collectie is ondergebracht. De hoek waar ik altijd even kijk is deze: Italiaanse schilderijen (op een paar na). In Italië zie je er soms heel veel in een korte tijd maar boven de Alpen is dat minder gewoon. Daarom is deze fijne collectie zo bijzonder.


De grote bibliotheek mag dan op een bezoek natuurlijk niet ontbreken.
Deze keer, vanwege de tentoonstelling Foute boeken, een reeks oude
‘foute boeken’ in de vitrines. Werken van Spinoza bijvoorbeeld.

IMG_2491HuisVanHetBoekDenHaagGoudaGheraertLeeuEpistelenEnEvangelien1477LetterBPenwerk

De letter B met penwerk uit ‘Epistelen en Evangelien’ van Gheraert Leeu uit 1477, Gouda.


Verder gewoon een paar foto’s van planken met boeken.

IMG_2493HuisVanHetBoekDenHaag

IMG_2494HuisVanHetBoekDenHaag

IMG_2495HuisVanHetBoekDenHaag


Genoeg boeken om een mens jaloers te maken.

Atlas maior van Joan Blaeu

De reden waarom ik naar den Haag ging afgelopen zaterdag
was de tentoonstelling van de Atlas maior.
Deze beroemde atlas is in het geval van Huis van het Boek
afgezet (ingekleurd) door Dirck Jansz van Santen.
De atlas is in de basis gedrukt door een van de bekendste
drukkers van Nederland: Joan Blaeu.

IMG_2487HuidVanHetBoekJoanBlaeuAtlasMaior

De muren van de ruimte waar de 6 delen van de atlas te zien zijn, zijn bedrukt met fragmenten van kaarten. Denk bij het woord atlas niet meteen aan aan atlas als de Bosatlas. Het is niet één boek maar wordt gevormd door een aantal boeken. Soms gaat de informatie op de kaarten en in de boeken veel verder dan bij een Bosatlas.


Het is een van de topstukken van Huis van het Boek en het hoogtepunt van de Nederlandse boekdrukkunst uit de zeventiende eeuw: de Atlas Maior van de Amsterdamse drukker en uitgever Joan Blaeu.
De ‘Grote Atlas’, uitgegeven tussen 1662 en 1665, staat bekend als de mooiste atlas die ooit gemaakt is.
De atlas bevat ca 600 kaarten van alle gebieden van de wereld.
Naast een Latijnse editie verschenen er versies in het Nederlands, Frans, Duits en Spaans.
Veel exemplaren van de atlas werden voorzien van extra kaarten, bijvoorbeeld omdat die recenter of gedetailleerder waren.
Ook het museumexemplaar bevat veel toegevoegd materiaal.
Alle kaarten in dit exemplaar zijn ‘afgezet’ (ingekleurd) door de Amsterdamse meester-afzetter Dirck Jansz van Santen.
Bij de eigenlijke ‘Blaeu-atlas’ hoort een aantal Stedenboeken: boeken met plattegronden en beschrijvingen van steden in de Nederlanden en elders in Europa.
Ook een Zee-atlas maakt deel uit van het geheel.
Deze tentoonstelling laat de variantie en pracht van al die verschillende boeken zien.

IMG_2455JoanBlaeuAtlasMaiorEngeland

Omdat ik ging kijken op de eerste dag dat de Brexit definitief is begonnen, kan ik mijn bericht goed beginnen met de kaart van Engeland.


IMG_2456JoanBlaeuAtlasMaiorEngelandThreeGoldenLionsOnARedFieldRepresentingTheRulerOfTheKingdomOfEngland

Op de kaart staat het wapen afgebeeld van de Koning van Engeland, of zoals ik las op een site over heraldiek: ‘Three golden lions on a red field representing the ruler of the Kingdom of England’.


IMG_2457JoanBlaeuAtlasMaiorEngelandHetGoudStraaltJeTegemoet

Bij het werk van Van Santen spat het goud (zoals hier bij de letters) je tegemoet.


IMG_2458JoanBlaeuAtlasMaiorEngelandLondon

Detail van de kaart met London en omliggende steden. Iedere stad wordt gemarkeerd door een gouden punt.


De teksten in dit bericht zijn voor een groot deel afkomstig
van de borden op de tentoonstelling.

Familie Blaeu

 

De vader van Joan Blaeu, Willem Jansz (1571-1638), groeide op in Alkmaar.
Op 24-jarige leeftijd reisde hij naar Denemarken om te studeren bij de astronoom Tycho Brahe.
In 1596 trouwde hij in Alkmaar.
Joan, zijn oudste zoon, werd daar geboren.
Vanaf 1599 woonde het gezin in Amsterdam, waar Willem Jansz globes en instrumenten verkocht en vanaf 1602 ook kaarten en prenten.
In 1608 verscheen de eerste editie van zijn zeemansgids ‘Licht der zeevaert’.

 

Willem Jansz woonde en werkte vanaf 1605 op ’t Water (Het Damrak), naast zijn concurrent Johannes Janssonius.
Omdat hun namen op elkaar leken, voegde Willem Jansz vanaf 1621 de bijnaam van zijn grootvader, blauwe Willem, bij zijn naam.
Hij gebruikte vanaf toen ook het drukkersmerk met het motto ‘Indefessus agendo’, ‘Onvermoeibaar bezig’.
Blaeu drukte werken van dichters als Roemer Visscher en Vondel, maar ook verboden katholieke boeken.
Vanaf 1630 gaf gij atlassen uit.
In 1633 werd hij benoemd tot kaartmaker van de VOC.

 

In 1638 overleed Willem Jansz.
Zijn zoon Joan, die intussen rechten had gestudeerd, nam het bedrijf over.
In 1637 was aan de Bloemgracht een nieuwe, grote drukkerij gebouwd, de plek waar de Atlas Maior en vele andere uitgaven het licht zagen.
Net als zijn vader correspondeerde Blaeu met geleerden, zoals de brief aan een (onbekende) wetenschapper laat zien.
Blaeu vraagt of hij snel een tekst kan sturen over de modellen van het heelal van Copernicus (de zon draait om de aarde).
Die wil hij gebruiken in zijn voorwoord van zijn atlas.
In 1671 kocht Joan Blaeu een huis achter de Nieuwe Kerk, waar hij nog een drukkerij vestigde.
Die brandde in februari 1672 tot de grond toe af.
Joan Blaeu overleed niet veel later, op 28 december 1673.

IMG_2459GrollaeObsidio(BelegVanGroenlo)WillemBlaeu1629

Deze versie van Grollae Obsidio (Beleg van Groenlo) is gedrukt door Willem Blaeu in 1629. Het toont al de spreuk ‘Indefessus agendo’ die als een vorm van reclame of keurmerk werd gebruikt.


IMG_2461JoanBlaeuBriefVanJoanBlaeuAanEenOnbekendeWetenschapper30November1662

Dit is de handtekening van Joan Blaeu zoals die in de tekst wordt beschreven.


Dirk Jansz van Santen

 

‘Meester-afzetter’ klinkt anno 2020 niet als een reclame, maar een ‘afzetter’ was aan het eind van de zeventiende eeuw een inkleurder van prenten.
De inkleurder van de Atlas Maior van Huis van het boek was de beroemdste ‘meester-afsetter’ die Nederland ooit gekend heeft: Dirk Jansz van Santen (1637/8-1708).
Hij leefde en werkte in Amsterdam, maar over zijn leven is verder bijna niets bekend.
We weten dat hij werkte als boekbinder toen hij in 1674 trouwde.
Toen hij later lid werd van het St. Lucasgilde werd hij ‘afsetter’ genoemd.
Van Santens werk is te herkennen aan de uitzonderlijke luxe: hij maakte gretig gebruik van de beste en duurste pigmenten en bracht veelvuldig accenten aan met bladgoud.

 

Van Van Santen zijn uitsluitend topstukken bekend – atlassen, Statenbijbels en andere plaatwerken.
Verschillende bibliotheken in binnen- en buitenland bezitten door hem ingekleurde werken.
Behalve de Atlas maior heeft Huis van het Boek ook een door hem ingekleurd exemplaar van een werk van de Leidse hoogleraar Petrus Cunaeus (1586-1638) over het Joodse volk in het Oude Testament.

IMG_2462AfzetterDirkJanszVanSantenPetrusCaneausDeRepublykDerHebreenOfGemeenebestDerJoden3dlnAmsterdamWGoeree1684

Aan dit boek werkte ook Dirk Jansz van Santen. Het boek is geschreven door Petrus Caneaus en heet: ‘De Republyk der Hebreen of Gemeenebest der Joden. Het boek bestaat uit 3 delen.ln Amsterdam uitgegeven door W. Goeree in 1684. Iemand kon dus een boek schrijven en laten uitgeven. Een uitgever kon ook het initiatief nemen om een tekst te drukken en verkopen. Daarbij was het niet zo dat automatisch alle delen op dezelfde manier werden ingebonden of dat alle delen werden voorzien van platen of dat die platen ingekleurd werden. Afhankelijk van de grootte van je beurs liet je aanvullende werkzaamheden als binden in perkament of leer en het afsetten uitvoeren.


IMG_2463AfzetterDirkJanszVanSantenPetrusCaneausDeRepublykDerHebreenOfGemeenebestDerJoden3dlnAmsterdamWGoeree1684

Een ander deel van dit boek.


De Banden.

 

Exemplaren van de Atlas Maior werden vaak gebonden in perkament met een in goud gestempeld patroon van plaat- en rolstempels.
De atlas van Huis van het Boek is geen uitzondering.
We weten dat de beroemde Amsterdamse boekbinder Albertus Magnus banden maakte voor atlassen van Blaeu.
Hoewel het niet met zekerheid te zeggen is – andere Amsterdamse boekbinders maakten banden die erg leken op die van Magnus – is het goed mogelijk dat hij ook de banden om dit exemplaar heeft gemaakt.

IMG_2467PerkamentenBand

Als amateur boekbinder heb ik ook met aandacht gekeken naar de banden: wit perkament met goudopdruk.


IMG_2469PerkamentenBandRug

Zicht op de rug. Het lijkt erop dat de linten waarop de katernen zijn genaaid door de band komen.


IMG_2470PerkamentenBandUitstekendeLusjes

Hier zie je zo’n lint er een beetje uitsteken. Maar waarschijnlijk valt daar meer over te zeggen.


IMG_2471PerkamentenBand

Aan de voorsnede (voorkant) van het boek zie je dat er een randje perkament omgeslagen is, komend van het voor- en achterplat. De functie van de stukjes leer (?) zie ik niet maar had misschien met de sluiting te maken of was puur voor de versiering.


IMG_2472PerkamentenBand

Hier lijkt het er op alsof de kapitaalkern door het perkament komt. Hoe de twee (band en kapitaalkern) aan elkaar bevestigd zijn kan ik zo niet zien. Het eerste katern (van onder af gezien) lijkt van een ander materiaal.


IMG_2473AtlasMaiorJoanBlaeuKaartNicolaesVisscherNieuwNederland

Terug naar de kaarten: Noord Amerika, de oostkust.


Deze kaart van ‘Nieuw Nederland’ werd uitgegeven door Blaeu’s concurrent Nicolaes Visscher.
Hij werd vermoedelijk toegevoegd omdat hij gedetailleerder is dan de kaart van Blaeu, en omdat hij een panorama van Nieuw Amsterdam heeft.
De kaart dateert oorspronkelijk uit 1656, maar dit is een heruitgave uit 1685.
Op dat moment was Nieuw-Amsterdam al definitief overgedragen aan de Engelsen en heette het New York.
Aan de geografische namen op de kaart zijn de lokale indianenstammen af te lezen.
Ook hun dorpen en vaartuigen staan afgebeeld, net als de fauna.

IMG_2475AtlasMaiorJoanBlaeuKaartVanChina

De volgende kaart is van het Keizerrijk China.


De Chinese Muur is duidelijk zichtbaar op deze kaart van het oosten van China.
Hij werd gemaakt op basis van gegevens van de jezuïet Martinus Martini (1614-1661), die tussen 1643 en 1651 in China had rondgereisd als missionaris.
Dit deel van de Atlas maior heet ‘Novus atlas sinensis’ (Nieuwe Chinese atlas) en staat bekend als de eerste westerse atlas van het land.
De kaart is ook de eerste waarop Korea niet meer als eiland wordt weergegeven.

IMG_2476AtlasMaiorJoanBlaeuKaartVanChinaEersteWesterseKaarMetKoreaNietAlsEenEiland

Atlas Maior van Joan Blaeu: Kaart van China, de eerste westerse kaar met Korea niet als een eiland afgebeeld maar als schiereiland.


IMG_2478AtlasMaiorJoanBlaeuPieterGoosOostzee

Er lag ook een zeekaart open: van de Oostzee. Ik vond het instrument dat de man gebruikt heel bijzonder. Daarnaast is de ‘vertaaltabel’ voor de verschillende soorten ‘mijlen’ opvallend. Als ik het Oudnederlands goed lees: Duitse, Spaanse, Engelse en Franse mijlen. De naam van de maker van de kaart staat er ook bij: Pieter Goos.


IMG_2479AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRomeCastelSantAngeloEngelenburchtEnSintPieter

Detail van de kaart van Rome met de Engelenburcht en de St. Pieter.


IMG_2479AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRomeCastelSantAngeloEngelenburchtEnSintPieterDetailStPieter

Dit is denk ik het detail van de St. Pieter. Vanaf de rug gezien met bovenaan het St. Pietersplein met de obelisk.


IMG_2480AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRome


IMG_2483AtlasMaiorJoanBlaeuStedenkaartRome

Rome en Vaticaanstad.


IMG_2484AtlasMaiorJoanBlaeuHaarlemAanwijzingDerVermaersteEnMerckelijkstePlaetzen10tHuysVanLaurensKosterVinderDerDruckKonst

Dit is een detail van de kaart van Haarlem. Dat is dan werer zo leuk omdat je er het huis van Laurens Koster kunt zien. Dat is nummer 10 op ‘Aanwijzing der vermaerste en merckelijkste plaetzen’.

IMG_2485AtlasMaiorJoanBlaeuHaarlemAanwijzingDerVermaersteEnMerckelijkstePlaetzen10tHuysVanLaurensKosterVinderDerDruckKonst

10. ’t Huys van Laurens Koster, vinder der Druck konst.


IMG_2486AtlasMaiorJoanBlaeu

Dit wapen zal vast met Haarlem te maken hebben naar ik kon het met Wikipedia niet thuisbrengen.


IMG_2489HuisVanHetBoekDenHaagAtlasMaiorJoanBlaeu

Hier liggen ze dan: Atlas Maior van Joan Blaeu in het Huis van het Boek en Den Haag. Over een paar weken kun je andere kaarten zien van dezelfde atlas.


Bibliotheca Thurkowiana Minor

IMG_2452BibliothecaThurkowianaMinor

Alles waar je maar aan kunt denken, vind je in deze prachtige bibliotheek. Boeken natuurlijk, veel boeken, maar ook een wereldbol, een luie stoel, een schrijfbureau en de krant. De benedenverdieping.


IMG_2453BibliothecaThurkowianaMinorMetBeeldDonQuichote

Het beeld op de achtergrond is Don Quichot, nog in de buurt van de ‘reuzen’. ‘Ellos son Gigantes’ of ‘Het zijn reuzen’ is de manier waarop Don Quichot zijn vermeende tegenstanders omschrijft aan Sancho Panza. Don Quichot is de beschermheer van deze bibliotheek.


IMG_2454BibliothecaThurkowianaMinor

De boeken zijn per onderwerp gegroepeerd. Per onderwerp een eigen kast met een extra, verborgen, kast voor erotische literatuur. De bovenverdieping.


IMG_2451BibliothecaThurkowianaMinor

Als je deze bibliotheek wilt bezoeken dan kan dat in het ‘Huis van het Boek’, voorheen Museum Meermanno in Den Haag. Een prachtig gezicht.


Art Nouveau in Meermanno

In mijn blogpost over de tentoonstelling met de art nouveau
boekbanden, gaf ik al aan dat het verhaal eigenlijk niet af was.
Het ontbrekende stukje wil ik vandaag even tonen.
De tentoonstelling ging heel bijzonder over drie ontwerpers
van boekbanden (en andere voorwerpen) Th.W. Nieuwenhuis,
G.W. Dijsselhof en C.A. Lion Cachet (Gerrit Willem Dijsselhof,
Carel Adolph Lion Cachet en Theo Nieuwenhuis).
In 1892 werd er in Amsterdam een grote tentoonstelling
gehouden rond het boekenvak.
De drie ontwerpers werden uitgenodigd een diploma te ontwerpen.
De drie heren vonden het een mooie gelegenheid hun ideale
kunst daar bij in te zetten.
Ze ontwierpen en maakten drie houtsnedes voor de diploma’s.
Op de tentoonstelling is daar het een en ander van te zien
maar fotograferen was moeilijk.
Gelukkig was er een boek te koop dat in 2003 is uitgegeven
door de uitgeverij De Buitenkant.

ErnstBrachesAlleNieuweKunstWordtEerstNietBegrepen

Ernst Braches, Alle nieuwe kunst wordt eerst niet begrepen.


Zoals meestal is het boek een erg mooie uitvoering van Uitgeverij De Buitenkant.
Om het boek zit een papieren omslag met een van de diploma’s
waar het verhaal om gaat.

IMG_0939ErnstBrachesAlleNieuweKunstWordtEerstNietBegrepenPapierenBoekomslagMetDiplomavanCachet

Papieren omslag van het boek “Alle nieuwe kunst wordt eerst niet begrepen”.


Bij het boek zijn drie “levensgrote reproducties naar de houtsneden
in Museum Boijmans Van Beuningen te Rotterdam” toegevoegd.
Ze laten de niet enthousiast ontvangen ontwerpen zien die
Th.W. Nieuwenhuis, G.W. Dijsselhof en C.A. Lion Cachet maakten.
Een nieuwe kunst was in Nederland geland.
Voor een liefhebber is het waarschijnlijk genieten maar hoe dan ook
het vakmanschap straalt er van af.
Daarom laat ik hier de drie inzendingen zien en van elk ontwerp wat details.
De tentoonstelling is nog te zien tot en met 23 juni.

IMG_0941GWDijsselhofDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892

De diploma zoals ontworpen door Dijsselhof: G.W. Dijsselhof, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

IMG_0941GWDijsselhofDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail01

IMG_0941GWDijsselhofDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail02

IMG_0941GWDijsselhofDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail03


IMG_0920ThWNieuwenhuisDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892

Het diploma ontworpen door Nieuwenhuis. Th.W. Nieuwenhuis, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

IMG_0920ThWNieuwenhuisDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail01

IMG_0920ThWNieuwenhuisDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail02

IMG_0920ThWNieuwenhuisDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail03

IMG_0920ThWNieuwenhuisDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail04


IMG_0940CALionCachetDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892

Dit is het ontwerp van Cachet. C.A. Lion Cachet, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

IMG_0940CALionCachetDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail01

IMG_0940CALionCachetDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail02

Dit is niet alleen een versiering, dit is een Indiase tekst (Hindi, Devanagari-schrift).

IMG_0940CALionCachetDiplomaInternationaleTentoonstellingVoorBoekhandelaarsEnAanverwanteVakken1892 Detail03

Dit is dan weer Hebreeuws (onderaan de afbeelding). In het boek wordt op de vele details van de diploma’s ingegaan.


Een bijzondere band met Art Nouveau

Ik val maar meteen met de deur in huis:
een groot liefhebben van art nouveau ben ik niet.
Die kunst vorm is soms wel erg druk maar dat neemt niet weg
dat het ook regelmatig aangenaam is om naar te kijken en
mooie vormen aanreikt.
Daarom toch maar naar de tentoonstelling ‘De Bijzondere Band’ geweest
die als ondertitel gebruikt: Art nouveau-boeken van Dijsselhof,
Lion Cachet en Nieuwenhuis.

IMG_0872WilliamMorrisANoteOnFoundingTheKelmscottPressKelmscottPressHammersmith1898HuisVanHetBoek

De activiteiten van William Morris en zijn Kelmscott Press was het begin van de Arts & Crafts movement en leidde niet alleen in Engeland tot een hernieuwde aandacht voor mooi verzorgd drukwerk. Gier een voorbeeld van zijn werk: William Morris, A note on founding the Kelmscott Press. Kelmscott Press, Hammersmith, 1898, Huis van het boek.


Wat mij zo opvalt is dat de illustraties en de versieringen
van dit boek (en die van vele soortgenoten) zo geïnspireerd
lijkt te zijn door de manier waarop in de middeleeuwen
de boeken voorzien werden van randdecoraties.

IMG_0870WalterCraneTheClaimsOfDecorativeArtsLawrence&BullenCambridge1892UniversitaireBibliothekenLeiden

Walter Crane, The claims of decorative arts. Uitgeverij: Lawrence & Bullen, Cambridge, 1892, Universitaire Bibliotheken Leiden. De ontwerper en de ambachtsman slaan de handen ineen op deze boekband.


IMG_0874TineVanHoytemaUilengelukGeteelendOpSteenDoorThVanHoytemaCMVanHohgAmsterdam1895HuisVanHetBoek

Dat Art Nouveau niet per definitie druk en overvloedig moet zijn bewijst deze band. Tine van Hoytema, Uilengeluk – Geteelend op steen door Th van Hoytema. C. M. van Gogh, Amsterdam, 1895. Huis van het boek.


IMG_0876TheoVanHoytemaKalender1905Tresling&CoAmsterdam1904HuisVanHetBoek

Dat idee van een uil kwam ook terug op deze kalender uit 1905: Theo van Hoytema, Kalender 1905, Tresling & Co, Amsterdam, 1904. Huis van het boek.

IMG_0877TheoVanHoytemaKalender1905Tresling&CoAmsterdam1904HuisVanHetBoek


IMG_0879FrederikVanEedenJohannesViatorHetBoekVanDeLiefdeWVersluysAmsterdam1892BandontwerpRNRolandHolstUniversitaireBibliothekenLeiden

Alleen al vanwege de titel zou je dit boek uitkiezen: Frederik van Eeden, Johannes Viator – Het boek van de liefde, W. Versluys, Amsterdam, 1892. Bandontwerp: R. N. Roland Holst. Universitaire Bibliotheken Leiden.


IMG_0880ArtNouveau

Deze tekst is een introductie en een afbakening van de tentoonstelling: “Aanvankelijk gingen ze uit van het middeleeuwse beginsel dat de levende natuur het leidende motief moest bieden voor de decoratie van objecten”…”Maar omstreeks 1895 won de overtuiging terrein dat de levende natuur juist wel was opgebouwd vanuit abstracte wiskundige beginselen”.


IMG_0881LouisCouperusMetamorfozeLJVeenAmsterdam1897BandontwerpJanTooropHuisVanHetBoek

De afbeelding rond de voorgaande tekst is afkomstig van dit ontwerp: Louis Couperus, Metamorfoze, L. J. Veen, Amsterdam, 1897. Bandontwerp Jan Toorop. Huis van het boek.


IMG_0883LouisCouperusDeStilleKrachtLJVeenAmsterdam1900BandInGebatiktLinnenOntwerpChrisLebeauHuisVanHetBoek

Langzaam buigt de tentoonstelling af naar een onderwerp waar ik eerder vnooit bij had stilgestaan: het gebruik van batik bij het maken van boekbanden. Soms op stof zoals in dit voorbeeld maar verder volgen nog voorbeelden met perkament. Louis Couperus, De stille kracht, L. J. Veen, Amsterdam, 1900. Band in gebatikt linnen. Ontwerp Chris Lebeau. Huis van het boek.


IMG_0885AlbumAangebodenAanKoninginWilhelminaDoorDeNederlandseSportvereenigingen1898GebatiktPerkamentOntwerpCALionCachetKoninklijkeVerzamelingenDenHaag

Dit is een eerste voorbeeld: batik op perkament. Album aangeboden aan Koningin Wilhelmina door de Nederlandse Sportvereenigingen, 1898, gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.


IMG_0887WalterCraneKunstEnSamenlevingScheltema&HolkemasBoekhandelAmsterdamTweedeDruk1903IngenaardPapierenOmslagOntwerpGWDijsselhofHuisVanHetBoek

Walter Crane, Kunst en samenleving, Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, tweede druk 1903. Ingenaaid papieren omslag. Ontwerp G. W. Dijsselhof. Huis van het boek. Dit is een van de eerste boeken in deze blog post die het belang van deze boekwinkel (Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam) aangeeft.


IMG_0891MedischWeekbladJaargang11894-1895BandInLinnenOntwerpCALionCachetHuisVanHetBoek

Medisch Weekblad, Jaargang 1, 1894 – 1895. Band in linnen. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.


Er volgen nog meer mooie boekbanden in deze blogpost maar
wil je zelf nog een kijkje gaan nemen in Museum Meermanno
dan kan dat nog tot en met 23 juni.

Het volgende is wel een heel speciaal project.
Er volgen 5 verschillende boekbanden die allemaal dezelfde
catalogus beschermen. Iedere binding had zijn eigen ‘doelgroep’.

IMG_0893CatalogusDerTentoonstellingVanPortrettenEnVoorwerpenBetrekkingHebbendeOpHetHuisVanOranjeNassauVanHolkema&WarendorfAmsterdam1898OntwerpCALionCachetIngenaaidOmslagInGrijsPapierUniversitaireBibliothekenLeiden

Catalogus der tentoonstelling van portretten en voorwerpen betrekking hebbende op het huis van Oranje- Nassau van Holkema & Warendorf, Amsterdam, 1898. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Ingenaaide omslag in grijs papier. Universitaire Bibliotheken Leiden. Een beetje gewoontjes.


IMG_0894CatalogusDerTentoonstellingVanPortrettenEnVoorwerpenBetrekkingHebbendeOpHetHuisVanOranjeNassauVanHolkema&WarendorfAmsterdam1898OntwerpCALionCachetZwaarderPapierGebatiktPerkamentUniversitaireBibliothekenLeiden

Idem maar zwaarder papier in gebatikt perkament.


IMG_0895CatalogusDerTentoonstellingVanPortrettenEnVoorwerpenBetrekkingHebbendeOpHetHuisVanOranjeNassauVanHolkema&WarendorfAmsterdam1898OntwerpCALionCachetExemplaarBuitenlandseGastenGebatiktPerkamentKoninklijkeBibliotheek

Idem maar bestemd voor buitenlandse gasten. Koninklijke Bibliotheek.


IMG_0896CatalogusDerTentoonstellingVanPortrettenEnVoorwerpenBetrekkingHebbendeOpHetHuisVanOranjeNassauVanHolkema&WarendorfAmsterdam1898OntwerpCALionCachetExemplaarKWilhelminaGebatiktPerkamentKoninklijkeVerzamelingen

Idem maar dit is het exemplaar voor Koningin Wilhelmina. Deze vind ik goed geslaagd. Zie hoe de ‘W’ mooi past in het ontwerp. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.


IMG_0897CatalogusDerTentoonstellingVanPortrettenEnVoorwerpenBetrekkingHebbendeOpHetHuisVanOranjeNassauVanHolkema&WarendorfAmsterdam1898OntwerpCALionCachetExemplaarKEmmaGebatiktPerkamentKoninklijkeVerzamelingen

Je kunt het al raden. Hetzelfde van inhoud maar deze keer gaat het om het exemplaar van Koningin Emma. Die ‘E’ vind ik niet echt mooi in dit ontwerp. Maar ook dit is gebatikt perkament.


Voor wie het vergeten is.
Batikken doe je door op de ondergrond was aan te brengen en
daarna de verf aan te brengen. Dit kun je keer op keer doen.
Als de ondergrond stof is dan kun je de stof na het drogen
van de verf schoonmaken of terwijl de was op het textiel zit
de stof kreuken zodat de was barsten vertoont die dan in een
verfbad weer tot bijzondere effecten leidt.
Bij perkament is dat allemaal wat moeilijker.

Grote vraag is ook hoe je toch zo precies de was kunt aanbrengen.
Afgelopen zaterdag was er een boekbindster die daar experimenten
aan het uitvoeren was en haar ervaringen met ons deelden.

Overigens waren er meerdere boekbinders die verbonden zijn aan de
Stichting Handboekbinden aanwezig.

IMG_0898HAVanBakelKleinoodienUitKuthersNalatenschapSLVanLooyAmsterdam1917BandInLinnenGoudZilverbestempelingChemischGehandeldOntwerpCALionCachetHuisVanHetBoek

Weer een experiment. Bijzondere kleuren. H. A. van Bakel, Kleinoodiën uit Luther’s nalatenschap, S. L. van Looy, Amsterdam, 1917. Band in linnen met goud- en zilverbestempeling, chemisch behandeld. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.


IMG_0899EthaFlesInleidingTotDeKunstgeschiedenisHHonigUtrecht1903BandInPerkamentMenBlindEnGoudbestempelingOntwerpCALionCachetHuisVanHetBoek

Dit is wel een heel mooi perkament. Melkwit, glimmend. Prachtig. Etha Fles, Inleiding tot de kunstgeschiedenis. H. Honig, Utrecht, 1903. Band in perkament met blind- en goudbestempeling. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.


IMG_0901CHofstedeDeGrootRembrandt26PhotogravuresScheltema&HolkemasBoekhandelAmsterdam1901LuxeexemplaarVoorKEmmaPortefeuilleVanGebatiktPerkamentOntwerpCALionCachetKoninklijkeVerzamelingen

Dan was en nog een serie gele grote boeken. C. Hofstede de Groot, Rembrandt 26 photogravures. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1901. Luxe exemplaar voor Koningin Emma. Portefeuille van gebatikt perkament. Ontwerp C. A, Lion Cachet, Koninklijke Verzamelingen.


IMG_0903MCNieuwbarnAntoonVanDijckScheltema&HolkemasBoekhandelAmsterdam1904LuxeExemplaarKWilhelminaVandVanGebatiktPerkamentOntwerpCALionCachetKoninklijkeVerzamelingen

Door het rustige ontwerp is dit voor mij een van de mooiste ontwerpen. M. C. Nieuwbarn, Antoon van Dijck. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1904. Luxe exemplaar van Koningin Wilhelmina. Van gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Koninklijke Verzamelingen.


IMG_0906CHofstedeDeGrootDeRembrandttentoonstellingScheltema&HolkemasBoekhandelAmsterdam1899LuxeExemplaar#21PortefeuilleVanGebatiktPerkamentOntwerpCALionCachetHuisVanHetBoek

C. Hofstede De Groot, De Rembrandttentoonstelling. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1899. Luxe exemplaar #21. Portefeuille van gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.


IMG_0905CHofstedeDeGrootDeRembrandttentoonstellingScheltema&HolkemasBoekhandelAmsterdam1899LuxeExemplaar#21PortefeuilleVanGebatiktPerkamentOntwerpCALionCachetHuisVanHetBoek Detail

Dit is het logo van Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam met daarin de initialen van C. A. Lion Cachet.


Dan was er nog een heel bijzondere serie.
Het toont het vakmanschap maar ook de aandacht en de tijd
die er in producten werd gestoken

IMG_0908PerkamentenBanden

Deze tekst legt prima uit wat de volgende foto’s tonen.


IMG_0909JanHofkerGedachtenEnVerbeeldingenSLLooy1906BinderJanMensingOntwerpNieuwenhuis

Een serie boeken met verschillende kleur banden maar allemaal exemplaren van hetzelfde boek. Voorzien op de achterkant met de initialen van de koper. Er zijn niet meer dan 50 exemplaren per kleur gemaakt. Jan Hofker, Gedachten en Verbeeldingen, S. L. Looy, 1906. Binder Jan Mensing. Ontwerp Nieuwenhuis.


XIMG_0868JanHofkerGedachtenEnVerbeeldingenSLLooy1906BinderJanMensingOntwerpNieuwenhuis

Gebatikt perkament!


Eerlijk gezegd was dat nog niet alles.
Maar morgen meer.