Drie maal drie is zeven

IMG_9660RechterTieDrieTitels

Deze drie titels lieten even op zich wachten.
Niet dat ik ze niet al een paar dagen geleden had uitgelezen.
Maar de warmte gaf me onvoldoende energie om ze te beschrijven.
Ik las liever nog even door in het volgende boekje.

Het zijn drie titels:

  • Het wilgenpatroon (The willow pattern)
  • Moord in Canton (Murder in Canton)
  • Nacht van de tijger (The night of the tiger)

Maar eigenlijk zijn het vier boeken:
Het wilgenpatroon en Moord in Canton zijn volledige Rechter Tie-romans.
Elk met drie verhalen die kunstig in elkaar verweven zijn.
Dat zijn twee boeken.
Nacht van de tijger is slechts één kort Rechter Tie-verhaal.
Daar is de tekst Robert van Gulik, zijn leven, zijn werk aan toegevoegd.
Deze tekst van Janwillem van de Wetering is ook als zelfstandige titel verkrijgbaar.
Nacht van de tijger bestaat dus uit nog eens 2 boekjes.

IMG_9628RobertVanGulikHetWilgenpatroonTheWillowPatternRechterTie

Het Wilgenpatroon

Van Gulik gaat in zijn nawoord nog even in op het wilgenpatroon.
Hij kiest bewust voor dit patroon als een thema in zijn roman.
Hij geeft aan dat te doen vanwege de hoge herkenbaarheid ervan
in het westen als “Chinees”.
Dit porseleinmotief werd pas in de 18e eeuw ontworpen in Engeland.
Een Engels bedacht motief in ouder en modern Europees porselein
dat voor het westen het idee van China oproept.
Terwijl het in China het verhaal vertelt, van motieven afkomstig uit het westen
die een plaats krijgen in Chinese porseleinproductie voor de westerse markt.

Rechter Tie is in dit boek president van het hooggerechtshof.
In de hoofdstad heerst een dodelijke epidemie.
Alle mensen die kunnen hebben de stad verlaten en zijn de bergen ingegaan.
De keizer en het hof ook.
Rechter Tie is tijdelijk aangesteld tot gouverneur van de stad.
Hij moet het opruimen van de doden organiseren en de rust handhaven.
Met Ma Joeng en Tsjao Tai lost hij ook nog drie zaken op.

IMG_9632RobertVanGulikMoordInCantonMurderInCantonRechterTie

Moord in Canton

Dit is de roman die het dichtst bij keizerlijke paleisintriges komt.
Daar had ik wel naar uitgezien.
Maar in deze roman verplaatst het plot zich naar Canton (Guangzhou).
Het geeft Van Gulik de kans om de lezers bekend te maken
met de handel tussen het Midden Oosten en China.
Een soort parallel met de handel tussen het westen en China
die voor een groot deel ook via Canton verliep.

Van Gulik begrijpt mijn interesse in de paleisintriges wel want hij verwijst
in zijn nawoord naar de historische roman van Lin Yutang:
Lady Wu, keizerin zonder geweten.
Tot nu toe heb ik van deze titel nog geen leverbaar exemplaar kunnen vinden.
Overigens lijkt Lin Yutang nog meer interessante titels te hebben geschreven:
The wisdom of India (net gekocht).

In het begin leest de detectiveroman haast als een reisgids met de kaart,
de waterklok en de bloemenpagode.
Maar al snel neemt Rechter Tie je mee aan de hand.
Nou ja, aan de hand, het is voor het eerst in de serie Rechter Tie-verhalen
dat de rechter bijna radeloos is.
Ook de scherpe tegenstellingen tussen de Arabische handelaren,
de originele lokale bevolking en de Chinese overheersers uit het noorden van China,
nemen bij vlagen veel aandacht weg van het plot.
Voeg daar aan toe dat Tsjao Tai een van de slachtoffers is in dit boek.
Dat alles maakt dat het vervlechten van de verhalen minder slaagt.
Het boek voelt onevenwichtiger dan veel van de andere titels.

IMG_9661RobertVanGulikNachtVanDeTijgerTheNightOfTheTigerRechterTie

Nacht van de tijger

De titel lijkt me ongelukkig gekozen.
Er komt geen levende tijger voor in het verhaal.
Ik vraag me ook af of het beeldje op de omslag (ontwerp Nico Dresmé)
wel een tijger is. Het lijkt me meer een leeuw.
Met regelmaat wordt het kunstvoorwerp dat als illustratie wordt gebruikt
op de omslag ook benoemd in het colofon.
Vaak lees je dan ook tot welke collectie het behoort.
Maar dat ontbreekt in dit deeltje.

Het verhaal speelt zich af in één nacht, tegen een onheilspellend decor
van een aanval op een fort waarin Rechter Tie zich bevindt.
Tie lost alles op, zelfs de belegering, maar niet met de scherpte
die we zo gewend zijn.

IMG_9633RobertVanGulikNachtVanDeTijgerTheNightOfTheTigerRechterTiePagina174IMG_9634VolgordeVolgensUitgeverElsevierIMG_9635RobertVanGulikNachtVanDeTijgerTheNightOfTheTigerRechterTiePagina87


Het verhaal lijkt me te snel geschreven, er zijn teveel thema’s
die wel worden genoemd maar niet tot volledige ontplooiing komen.
Van de Wetering en de uitgeverij plaatsen de titel als laatste in de reeks
terwijl in het nawoord Van Gulik expliciet aangeeft dat deze titel
direct volgt op Nagels in Ning-tsjo.
Alles om een extra titel te kunnen slijten. Jammer.

Met deze drie boeken komt een einde aan een hele periode van leesplezier.
Half april begon ik met Robert van Gulik, zijn leven, zijn werk.
Vandaag rond ik het af door kort stil te staan bij de laatste drie deeltjes.
Ik heb de deeltjes met veel plezier gelezen.
De komende tijd zal ik proberen Lady Wu te bemachtigen
maar in de tussentijd zullen er wel andere titels zijn waar ik me mee vermaak.


Waar de Maan schijnt, maar de Waarheid in de schaduw staat

— over het boek Moord op het Maanfeest van Robert van Gulik —

Opnieuw reiken de implicaties tot in de hoofdstad zelf.
Tijdens een bezoek aan zijn collega helpt Rechter Tie mee
een reeks duistere kwesties op te helderen.
Een deel van de motieven ligt in gebeurtenissen
achttien jaar eerder.

IMG_9527AansluitendOpDeTraditie

Aansluiten op een traditie.


Spitten in archieven.
Trotseren van volkswijsheden.
Laveren tussen notabelen.
Niets wordt Rechter Tie bespaard.
En dan toch nog geen overtuigend, sluitend bewijs.
Het komt uiteindelijk aan op psychologie
en op de samenloop — of juist de botsing — van karakters.

Het venijn zit hem deze keer in de vossenstaart.

IMG_9529RobertVanGulikMoordOpHetMaanfeestDiRenjieRechterTieJanwillemVanDeWetering

De vertaling is deze keer niet van Robert van Gulik zelf maar van Ton Vervoort. De detective natuurlijk wel. Moord op het Maanfeest (Engels: Poets and Murder) met een inleiding van Janwillem van de Wetering.


Het bloed kruipt…

Het laatste van de zes verhalen in dit boek is
Moord op oudejaarsavond.
Als laatst geplaatst is het ook
een van de mindere verhalen van Van Gulik.

Het nadeel van de losse verhalen, en dat geldt
eigenlijk voor al zijn verhalenbundels,
is dat het plot veel minder diep is uitgewerkt
dan bij zijn ‘grote’ verhalen.
Boeken als Meer van Mien-Yuan en Het Chinese Lakscherm,
zijn complexe, slimme plots.
Daar kan Van Gulik je nog verrassen, zelfs als
de moordenaar al bekend heeft.
Maar hier weet je halverwege al
hoe het zal aflopen en eigenlijk
is het detectiveverhaal dan al uit.

Gelukkig bevat het boek zes verhalen
en zijn Moord en ambtelijke haarkloverij en
De twee bedelaars prima stukken.

IMG_9441RobertVanGulikZesZakenVoorRechterTieInleidingJanWillemVanDeWetering

Robert van Gulik, Zes zaken voor Rechter Tie. Inleiding door Janwillem van de Wetering. Hier in de uitgave van Elsevier uit 1979.


De brandstichtende rechter!

Van de boeken die ik nu gelezen heb,
is dit het meest complexe Rechter Tie-verhaal.
De rechter tracht een moord en een verdwijning op te lossen
en ontdekt dan een complot met heel wijde vertakkingen in China.
Tot aan de keizerlijke troon.

Het is ook het deel waarin we kennismaken met Tao Gan
die al snel een van de drie helpers van de rechter zal zijn.

IMG_9400RobertVanGulikMeerVanMien-YuanRechterTieInleidingJanWillemVanDeWetering

Naast de oude Hoeng Liang, zijn wachtmeester en raadgever,
zijn Ma Joeng en Tsjiao Tai de vertrouwelingen
waarbij Tao Gan zich aansluit.
Een geducht viertal met ervaring, kennis, handigheid en sluw vernuft.

Met twee listen,
waaronder het meesterlijk uitlokken van een brandalarm,
weet Rechter Tie diep in het complot door te dringen
en ternauwernood zijn reputatie aan het hof te redden.

IMG_9401RobertVanGulikMeerVanMien-YuanRechterTieInleidingJanWillemVanDeWetering

Een van de vorige lezers van het boek had blijkbaar de gewoonte de aankoopdatum of leesdatum in het boek te schrijven. Daar heb ik me bij aangesloten. Robert van Gulik, Meer van Mien-Yuan, Rechter Tie if Di Renjie. Inleiding door Janwillem van de Wetering. Elsevier.


Na het vonnis begint het inzicht

Nu ik Het Chinese lakscherm heb gelezen,
blijft één gedachte hangen:
zelfs wanneer de daders al hebben bekend,
wanneer de zaak zogenaamd rond is,
weet Rechter Tie je nog te verrassen.
Alsof het echte inzicht pas begint
wanneer het recht zijn werk al heeft gedaan.

Het lakscherm zelf speelt daarin een stille hoofdrol
— vier panelen, vier seizoenen, vier levensstadia,
een wereld die glanst en verbergt tegelijk.

Misschien ben ik daarom jaloers op iedereen die zo’n scherm bezit:
het is niet alleen een kostbaar object,
maar ook een herinnering dat achter elke oplossing
nog een laatste, onverwachte waarheid kan schuilgaan.

IMG_9382RobertVanGulikHetChineseLakschermRechterTieInleidingJanWillemVanDeWeteringElsevier

Robert van Gulik, Het Chinese Lakscherm, Rechter Tie/Di Renjie, inleiding door Janwillem van de Wetering, Elsevier.


Gelukbrengende wolken

Wat een mooi beeld: Vijf gelukbrengende wolken.
Dat voelt meteen Chinees aan.
Normaal gesproken brengt een boek met Rechter Tie ook
een klein beetje geluk, leesgeluk.
Bij dit boekje is dat, voor wat mij betreft, wat minder.
Een ‘echte’ Rechter Tie bevat één verhaal waarin
een drietal zaken worden opgelost.
In dit boek zijn drie korte, losse verhalen opgenomen.
Het laatste verhaal, ‘Vier vingers’, verscheen eerder
als boekenweekgeschenk.
Dat kreeg je toen gratis.
Het lettertype is groter dan in de andere Rechter Tie-boeken.
Blijkbaar was het de uitgever alles aan gelegen
om zoveel mogelijk volume te creëren.
Genoeg om boven de honderd pagina’s uit te komen.
Kans is groot dat de wolken van dit boek Elzevier
meer geluk brachten dan de lezer.

IMG_9355RobertVanGulikVijfGelukbrengendeWolkenRechterTieInleidingJanWillemVanDeWetering

Robert van Gulik, Vijf gelukbrengende wolken, Rechter Tie, inleiding door Janwillem van de Wetering.


Fantoom in Foe-lai

Vanochtend heb ik eerst deze detective van Robert van Gulik uitgelezen.
Zonder iets van het plot te verklappen kan ik zeggen
dat het verhaal tot en met de laatste pagina
blijft verrassen.

IMG_9353RobertVanGulikRechterTieFantoomInFoe-la

In een vertaling van Janwillem van de Wetering. Zoals steeds, met tekeningen van Robert van Gulik zelf.


Een detective die veel groter is dan hij lijkt

– over de vertaling van Dee Goong An, 18e eeuwse verhalen uit China –

In 1947 werkte Robert van Gulik
als Nederlands diplomaat in Washington.
In zijn vrije uren vertaalde hij een Chinese detectiveroman
uit de 18e eeuw: Dee Goong An
(ook geschreven als Tie goong an, De zaken van Rechter Tie).

IMG_9335RobertVanGulikJanwillemVanDeWeteringDeVergiftigdeBruidDeeGoongAn

Robert van Gulik, De vergiftigde bruid. Door Van Gulik bewerkt en uit het Chinees vertaald in het Engels en vervolgens door Janwillem van de Wetering in het Nederlands. De vertaling van Van Gulik is uit 1947 en de vertaling van Van de Wetering uit 1982.

Van Gulik was toen hij pas 23 jaar oud was
cum laude afgestudeerd als sinoloog in Leiden,
had in Japan en China gewoond
en beheerste een indrukwekkend aantal talen
— waaronder het Chinees.
Zijn vertaling is niet alleen een literaire prestatie,
maar ook een inkijkje in zijn fascinatie
voor Chinese rechtspraak, cultuur en verteltradities.

Ik vond het boek om twee redenen bijzonder om te lezen:

  • de drie verhalen zijn sterk opgebouwd en verrassend complex
  • de inleiding en het naschrift van Van Gulik zijn bijna
    even boeiend als de verhalen zelf

In De vergiftigde bruid lost Rechter Tie
— tegelijk districtshoofd, rechter, openbaar aanklager,
rechercheur én belastinginner —
drie zaken op:

  • Dubbele moord bij dageraad
  • Het merkwaardige lijk
  • en De vergiftigde bruid.

Alle drie vragen ze om scherp denkwerk
en een bijna bovenmenselijke combinatie
van logica, intuïtie en kennis van menselijke zwakheden.

Van Gulik legt in zijn inleiding uit hoe
Chinese detectiveromans verschillen van westerse:

  1. De dader wordt vaak al in het eerste hoofdstuk onthuld (al niet in dit boek).
  2. Het bovennatuurlijke speelt een rol.
  3. De verhalen gaan tot in de kleinste details.
  4. Er komen veel personages voorbij.
  5. Chinese lezers hechten waarde aan de volledige afwikkeling, inclusief de bestraffing — niet alleen aan de ontmaskering.

Van Gulik weet die Chinese sfeer en verteltraditie
overtuigend te bewaren,
terwijl zijn verhalen voor westerse lezers soepel leesbaar blijven.
De Nederlandse vertaling is van Janwillem van de Wetering,
die de toon van Van Gulik mooi weet te behouden.

Een detective die groter is dan hij lijkt:
Rechter Tie is niet alleen een speurder,
maar een venster op een wereld die
tegelijk vreemd en vertrouwd aanvoelt.
Dat maakt dit boek nog steeds verrassend fris.

Een Leven aan de Rand van de Wereld

– over Janwillem van de Wetering en het ideaal van Rechter Tie –

IMG_9303JanwillemVanDeWeteringRobertVanGulikZijnLevenZijnWerk

Uitgeverij Loeb, Janwillem van de Wetering, Robert van Gulik, zijn leven, zijn werk, 1989.


Janwillem van de Wetering wil eigenlijk ook een Rechter Tie zijn
zoals Robert van Gulik daar naar streefde:
slim, rustig, met tijd voor zijn vier vrouwen, tijd voor studie,
kennis van het alledaagse leven zonder er zelf deel van uit te maken,
kennis van het Taoïsme, kennis van het Boeddhisme.
kennis van de lokale cultuur en literatuur.

Ik snap dat wel en ik zie het in het boek:
Robert van Gulik, zijn leven, zijn werk.

Mooi vond ik bijvoorbeeld de haiku (vrij naar Yu Xuanji, 9e eeuw):

Van jou gescheiden,
wat kan ik je nog bieden?
Alleen dit gedicht,
bevlekt met heldere tranen.