Deze week geprobeerd nog wat tijd te besteden aan het inbinden van ‘The Art of Bookbinding’ op een middeleeuwse manier. Er zijn nu 3 katernen genaaid. De draad waar ik mee werk is erg lang en daarom stropt de draad steeds. Binnenkort eens uitzoeken of werken met meerdere kortere draden niet effectiever is. Maar de kapitaalkernen gaan er mooi uitzien. Of het zo ook hoort weet ik niet maar dit resultaat kan ik straks met leer bekleden.
Weer even stilstaan bij het inbinden van ‘The Art of Bookbinding’.
De tweede dummy voor het inbinden van ‘Van den vos Reynaerde’.
De leren riempjes waarop het boekblok straks moet worden genaaid, zijn bevestigd aan het voorplat. Even passen of dit dadelijk allemaal goed gaat werken.
In plaats van een gaatje boren van de hoek aan de rugzijde van beide houten platten om straks het basiskapitaal aan te bevestigen, maak ik een insnijding. Dat werkt beter bij dit materiaal. Al bij beperkte druk loop ik het risico dat er stukken van de platten afbreken.
In het voorplat is ook een stuk uit het voorplat gehaald waar straks de sluitriem bevestigd zal worden.
De leren riempjes zijn ingesneden. Bij de vorige dummy had ik de tekening in het boek van Goddijn verkeerd geïnterpreteerd en het insnijden gedaan terwijl de voorplat al op het naaibankje lag. Dat is een stuk eenvoudiger als je het wat eerder doet.
Door het materiaal van de platten, dat geen massief hout is, is dit mijn beste stuk gereedschap: een guts.
De kern van het kapitaal (Goddijn noemt het ‘het basiskapitaal’) is van perkament. Hier zie je twee stroken perkament in het water liggen weken om er dadelijk strengels van te maken.
Omdat ik zo zuinig mogelijk ben met het perkament en omdat de instructies van Goddijn niet altijd heel helder zijn, zijn de stroken ongelijk van lengte. Ik weet namelijk niet precies welke lengte ik had moeten nemen. Goddijn zegt: ‘die zo lang zijn als driemaal de dikte van het boekblok’. Maar is dat exclusief of inclusief de platten? In mijn geval is het boek 2 cm dik, zijn de platten ieder 1 cm dik. Moet je dan 3 maal 2 of 3 maal 4 nemen? Volgens mij heb ik ongeveer 11 cm nodig. Dus de rekensom is volgens mij inclusief de dikte van de platten (3×4=12). Maar altijd zelf passen en meten!
De strengels zijn niet moeders mooiste maar ik denk dat het er mee door kan. Het lijkt me in ieder geval geen slecht idee om het perkament in een stukje papier te rollen.
Dan ziet dat er zo uit.
Na het perkament ingelijmd te hebben zet ik het nog even vast met een tang. Daarmee kan ik het perkament ook goed in de sleuf stoppen en wordt het heel plat.
Dit is dan het resultaat.
Hier zie je dat de voorplat gereed is om het boekblok te gaan naaien: het basiskapitaal en de leren bindingen zitten aan het voorplat vast.
‘The art of Bookbinding’ van Joseph Zaehnsdorf in een uitgave van Atelier de Ganzenweide.
Hier ligt het voorplat met het eerste katern op het naaibankje.
Dit is de tekening in het boek van Goddijn (pagina 27). In de tekst staat dan het volgende: ‘De katernen worden aan de ingesneden bindingen vastgemaakt met een dubbele wikkelnaaiing. Aan kop en staart worden ook de kapitaalkernen mee genaaid met een rondslag via het gat voor de kettingsteek’. Dat is prima maar dan moet je natuurlijk wel weten/begrijpen wat een dubbele wikkelnaaiing, een rondslag en een kettingsteek zijn. Het boek van Goddijn is vooral goed voor mensen die de kunst van het boekbinden al onder de knie hebben. Het is geen stap-voor-stap instructieboek.
Het eerste katern is genaaid en met het tweede is een begin gemaakt. Gelukkig zijn het niet zo veel katernen.
Maar die overige katernen volgen volgende keer.
Voor het eerst van mijn leven heb ik een boormachine gekocht.
In huis gebruik ik nooit een boormachine.
Dat let het zo nauw dat ik het liever iemand anders laat doen.
in de meeste muren in mijn huis raak je niet met een gewone
boormachine.
Ik had op internet rondgekeken maar ik raakte al snel
verstrikt in allerlei discussies over wat het beste type
batterij was. Daar maak ik me niet zo druk over.
Ik wil een eenvoudige machine voor kleiner werk.
Misschien een schroef in of uitdraaien.
Ben nog naar een grote bouwmarkt geweest. Daar duizelde het helemaal.
Daar waren ‘aanbiedingen’ die zeer ruim boven het bedrag
lagen dat ik in mijn hoofd had.
Laat de Action een boormachine verkopen voor 29,95 euro.
Volgens mij een prima machine voor mijn toepassingen.
Dus het werk aan de voor- en achterplat van
‘The art of bookbinding’ (Joseph Zaehnsdorf) kon beginnen.
De randen aan de buitenkant afgerond met schuurpapier en de plaatsen afgetekend waar de sleuf, de doorboring en de geul moet komen.
Op beide platten en zowel buiten- als binnenkant.
Hier zie je dat ruimte is uitgespaard waar het leren riempje in bevestigd wordt. Vervolgens loopt dit riempje door de plat naar de andere kant. Daar zou een soort tunnel in het hout moeten zitten. Voorgeboord met de boormachine. Maar het materiaal dat ik als plat gebruik is geen massief hout. De buitenkanten zijn van hout, een fineer. De kern is van verschillende materialen. Sommige heel zacht. Het boren van een tunnel leidde bijna gelijk in het beschadigen van de bovenkant. Dus straks. bij ‘Van den vos Reynaerde’, in het eikenhout zal ik het opnieuw proberen. Maar voor deze dummy volg ik de aanpak die ik in de eerste dummy ook gebruikte: een ruimte uitsparen aan het oppervlak waarin het riempje past.
De volgende keer begin ik hier de riempjes eerst verder vast te zetten. Ik zou ook voor het basiskapitaal een tunnel moeten maken. Op de hoek. Dat ga ik, om dezelfde reden, niet eens proberen. Dat wordt een sleufje. Daar zal het perkament in moeten passen. Als dat lelijk dreigt te worden onder het leer zal ik het opvullen met papier maché.
Deze week kwam er een pakketje met twee exemplaren van
‘ABC der bomen’ een ABCdarium van private press ‘De Witte Adelaar’.
Twee exemplaren kocht ik: één met een rood ingekleurde letter ‘A’
en één met een vergulde letter ‘A’.
Wanneer krijg je nog eens een poststuk met zoveel postzegels?
Met de rode letter ‘A’ en bijbehorende aquarel van de hand van Ria Van Meulder. Gereed om zelf in te binden. Dus dat ga ik waarschijnlijk binnenkort doen.
De colofon. ‘De Witte Adelaar’ op de papiersoort B.F.K. Rives van 210 gram. Het lettertype in Cochin.
Dit is het tweede exemplaar met een gouden letter ‘A’.
Dat de letter ‘A’ verguld is kun je hier een beetje beter zien. ABC der bomen, ABCdarium Arbores, ABCdaire de l’Arbres,
Terwijl ik aan een dummy aan het werken was,
lag onder bezwaar het volgende boekblok al klaar.
Het boekblok betreft ‘The Art of bookbinding’ van
Joseph William Zaehnsdorf (1853 – 1930).
Het boek is van 1880 en de versie die ik als dummy
ga inbinden is uitgegeven door Atelier de Ganzenweide.
Het is geen middeleeuws boek maar de afmetingen
komen bijna exact overeen met de beschrijving van Peter Goddijn
bij zijn beschrijving van ‘Band met houten platkernen,
gesloten scharnieren, opliggende bindingen, vaste rug,
romaanse aanrijging, chevronkapitaal, platsluiting en
titelraampje (11e eeuw)’.
De beschrijving probeer ik te volgen.
Volgens de beschrijving van Goddijn (Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden, pagina 24) hoort de kapitaalsnede 2 bij 2 mm te zijn. Dat had ik ook aangebracht. Maar na de ervaring met de eerste dummy maak ik het toch groter: 5 bij 5 mm. Je ziet op deze foto ook het perkamenten dekblad dat om het eerste katern zit.
De beschrijving van dit boek (‘The Art of bookbinding’) dat je
gewoon in de boekhandel kunt kopen is op de website van Bol als volgt:
Originally published in 1880 this early work on book binding is a comprehensive and informative look at the subject. The contents are extensively illustrated, The information on book binding makes for absorbing reading throughout. Many of the earliest books, particularly those dating back to 1900s and before, are now extremely scarce and increasingly expensive.
Met platten. Ik heb 1 voor 1 de katernen ontdaan van het hoekje. Met een mes een boekblok in een keer doorsnijden lukte me de vorige keer niet. Nu zitten er wel kleine verschillen tussen de hoekjes maar de functie is om voldoende ruimte te maken voor het kapitaalband. Dat is er nu.
Hier wordt het boekblok in de houten blokpers gezet. Ik ga voor het eerst een boek niet prikken in de rug maar ik ga op de plaatsen waar de bindingen komen (3 plaatsen) en de plaatsen waar de kettingsteek komt (2 plaatsen voor het basiskapitaal) inzagingen maken.
Vijf zaagsneden in de rug van het boekblok terwijl het in de blokpers geklemd ligt.
Het resultaat.
Compleet met houten platten en de drie leren riempjes (van een oude tas). De perkamenten kapitaalkernen moet ik nog maken.
De volgende stap is het aftekenen van de platkernen zodat daar de gaten in geboord kunnen worden. Dat is een spannend moment. Vooral de twee gaten voor de kapitaal kern. De platten zijn geen massief hout maar een soort multiplex. Toen ik bij de eerste dummy probeerde deze gaten te maken dreigde de hoek af te breken. Dat moet ik hier zien te voorkomen. Bij de dummy heb ik toen de pogingen gestaakt. Hier wil ik dat het wel lukt.
Al eerder liet ik hier het metalen beslag zien dat ik gekocht heb.
Op de website van ‘Onterfd goed’ stond het beschreven
als ‘Metalen beslag van klein meubel of boek. Gedecoreerd
met bloemmotief. Museum Prinsenhof, Delft, 12 centimeter. Rond 1900’
Vraag was of het voorwerp mooier wordt door het te poetsen
en zo ja, hoe en waarmee.
Dus ben ik er mee naar mijn moeder gegaan.
We besloten het te proberen met koperpoets en azijn.
Het bloemmotief is nu beter te zien.
Volgens mij komt het niet van een boek maar van een klein meubelstuk.
In de ene richting gaat het bijna 90 graden open en in de andere richting
volledig 180 graden.
Maar het gaat bij mij op mijn volgende boek als sieraad dienen.
Een website die voorwerpen verkoopt die erfgoedinstellingen (moet je
wel breed zien) niet langer kunnen of willen beheren.
Ik zag een advertentie en ging eens kijken op de website.
Dit is zoals ze zichzelf beschrijven:
Onterfd Goed adviseert en helpt erfgoedbeheerders (musea, gemeentes, etc) bij het verbeteren van hun collecties. Voor de objecten die niet in die collecties thuis horen zoekt Onterfd Goed een goed nieuw thuis. Door een object of kunstwerk te kopen help je ons Nederlands erfgoed te bewaren en weer zichtbaar te maken.
Op de site viel mijn oog op het volgende voorwerp:
Ik zag dit al op een boek zitten.
Beslag – rond 1900
Metalen beslag van klein meubel of boek
Gedecoreerd met bloemmotief
Afkomst.: Museum Prinsenhof Delft
Afmeting: 12 centimeter
Conditie: goed
Het scharnier werkt alleen niet perfect.
De eerste dummy is er vooral op gericht
= het doe-het-zelf pakket van Atelier Libri te gebruiken
om een boeksluiting te maken;
= ervaring op te doen met leer en houten platten;
= ervaring op te doen met het zelf maken van
kapitaalband;
= om tijd te kopen en in tussen toch zinvol bezig te zijn en
intussen nog wat juiste materialen te kopen.
Ergens had ik gelezen over de gewoonte om de hoeken van de omslagen met een draad aan elkaar te maken. Ik vond dat een leuk idee. Daarvoor koos ik het rode garen dat ik ook gebruikt heb voor de kapitaalband. Maar dat moet ik veel beter voorbereiden. Misschien is er iemand die me uit kan leggen hoe ik dat het best kan doen. Na de achterplat heb ik dat maar niet meer aan de voorplat geprobeerd.
Na de stroken leer vanaf de rug op de platten gelijmd te hebben heb ik de omslagen op de voor- en achterplat gelijmd. Ik heb dat gedaan alsof ik een schrift kaft. Dat kan beter. Ik ken ook wel een techniek om dat te doen. Dat was al eens eerder hier te zien. Maar bij dit middeleeuws uiterlijk kon het wel. Nu kan ik de muiter gaan vastzetten. Eerst nog even passen en zien of de sluithaak er goed in past.
De muiter gaat goed.
Zoals je kunt zien zijn de katernen op de rug direct beplakt met het leer.
Ik kies voor een vierkant borgplaatje. Daarmee ga ik het riempje op de achterplat vastzetten met vier messing spijkertjes. Om de sluithaak met het riempje op de juiste plaats te krijgen heb ik het leer afgetekend. Maar dan zo dat er stippen staan waar het leer net overheen bevestigd moet worden.
Het riempje zit er aan en de sluithaak past goed in de muiter.
De hoeken heb ik nog wel iets verbeterd maar bij de volgende dummy doe ik dat anders. Je ziet ook goed dat mijn tafeloppervlak goed is voor het ruwe werk maar voor de afwerking met leer ontstaan er te veel beschadigingen. Dat is jammer dus dat moet anders de volgende keer. Ik weet alleen nog niet hoe. Probleem is natuurlijk dat je bijvoorbeeld een hamer moet gebruiken om de muiter en sluithaak op de platten te bevestigen. Dat moet met een beetje kracht.
Met de eerste dummy ben ik best tevreden. Het moet bij de volgende dummy beter maar ik heb hier veel van geleerd. Zaterdag begin ik hopelijk aan The Art of Bookbinding (versie Atelier De Ganzenweide).
Volgende maand is het weer zover.
Op 9 en 10 november is het de Boekkunstbeurs 2019.
Gezamenlijk georganiseerd door de ‘Stichting Drukwerk in de Marge’ en
de ‘Stichting Handboekbinden’.
Katinka Polderman is de schrijfster van de beursuitgave.
Een boek dat op de beurs al direct door iedereen ingebonden kan worden.
Denk niet: dat kan ik niet.
Er is altijd goede uitleg en voldoende instructeurs om je eventueel te helpen.
De poster die ik gisteren ontving hangt al op de raam van mijn werkplaats.
Mijn kapitaalband maak ik met als kern een stuk touw, 3 mm dik henneptouw. Het touw wat ik onlangs kocht pluist nogal en daarom heb ik mijn vorige poging weer ongedaan gemaakt (en omdat de wikkeling te ongelijkmatig was). Ik heb het hele stuk touw ingesmeerd met een beetje lijm waardoor de pluisdraden aan de kern vast gaan zitten en niet meer uitstaan. De eerste keer had ik steeds twee omwentelingen met één kleur gedaan. Deze keer drie. Daardoor slaag ik er in meer gelijkmatige groottes te krijgen van de kleurvlakjes. Links zie je het zichtbare resultaat, rechts hetzelfde stuk kapitaalband maar dan de achterkant. Je ziet dat ik er beter in geslaagd ben om ieder gekleurd stukje op dezelfde manier te beginnen.
Eigenlijk had de kern voor het kapitaalband gelijk met het naaien van het boekblok meegenaaid moeten worden. Dat snap ik nu beter dan toen ik aan het boek begon bovendien is dit boek eigenlijk wat aan de kleine kant. Maar bij de volgende dummy (The Art of Bookbinding) ga ik dat wel doen. Het bevestigen van de hennepkern aan de platten die erg glad zijn valt niet mee. Ik zet de vast met lijm en het schildersplakband gebruikt om ze even op hun plaats te houden.
Linksonder ook.
Als het kapitaalband integraal meegenaaid wordt dan kan het niet zo los staan van de katernen zoals het nu is. Dat komt wel goed als er straks het de leren bekleding om komt.
Dit is het leer dat het boekblok en de platten gaat bekleden. Het moet nog wat verder bijgesneden worden. Op de rug, bij het kapitaalband, maak ik nog een extra stukje rood leer aan de band.
Dan zal het er zo gaan uitzien. Het leer zit nu nog los rond de platten. Naar het stuk op de rug is er al uitgesneden. En de flapjes die strajs als eerste op de boven- en onderkant van de flappen komen, zijn ook al losgesneden. Ik weet niet hoe groot ik die ga laten. Nu zijn ze 4 cm lang.
Zo gaat het kapitaalband dan zichtbaar worden.
Dit is dan zo’n klein stukje rood leer. Aan een kant gedund met een mes.
Het eerste plat ligt te drogen nadat het aan het leer is bevestigd. Je ziet de twee rode leren strookjes die de rug gaan afwerken. Door die kleine rode randjes die er dubbel op gelijmd zitten en doordat ze een beetje boven het leer van de rug uitsteken, wordt het een klein ‘afdakje’ boven de kapitaalband.
Hier zijn beide platten en de rug gelijmd en ligt het boek te drogen. Je ziet hier duidelijk de smalle leren stroken die vanaf de achterkant van het boek op de platten komen. Daar komt vervolgens het leer over dat van de zijkant naar binnen wordt gevouwen en gelijmd. Als laatste haan dan de voorkanten volgen. Het huidige plan is om de naden daar met de rode katoenen draad dicht te naaien. Maar dat is dan meer ter decoratie dan iets anders.
De losse katernen van Van den vos Reynaerde, uitgebracht door
Atelier de Ganzenweide, ga ik inbinden in een middeleeuwse binding.
Naar een model beschreven door Peter Goddijn.
Maar daar komt zoveel bij kijken dat ik besloten heb eerst een dummy
te maken. Maar al lezend ontdekte ik zoveel nieuwe dingen
en had ik zoveel vragen dat ik besloot om met een Doe-het-zelf pakket
voor een boeksluiting van Atelier Libri een dummy te maken
voordat ik aan de echte dummy begin.
Het klinkt gecompliceerd maar ik leer zoveel van deze voorbereiding
dat ik blij ben met de keuze.
Hoe ver ben ik?
Ik heb een dik boekblok gemaakt, klein maar dik.
Gebonden op leren riempjes met houten platten.
Nu ben ik bezig met het boekbeslag; de sluiting.
Daarvoor had ik nog een kniptang nodig om uit een plaatje
messing een vorm te kunnen knippen.
De sluiting is nu bijna gereed.
De foto’s in deze blog gaan daar over.
Dan wil ik ook nog oefenen met handgemaakt kapitaalband.
Dat loopt nog niet zoals ik wil maar ik maak vorderingen.
Dit zijn de sluithaak (boven) en een plaatje messing met drie gaten. Uit dat plaatje knip ik dadelijk het bevestigingsplaatje dat gebruikt wordt om het leren riempje aan de sluithaak te zetten. Dat wordt dus passen en meten.
Even passen met een strookje papier (wit onderaan) hoe lang en breed het strookje leer moet worden.
Dat lijkt me een goede afmeting.
Het riempje wordt van rood leer.
Steeds passen en meten en nu het bevestigingsplaatje aftekenen om uit te knippen.
Nu passen en meten met in ieder geval 1 set gaten op zijn plaats.
Eerst het bevestigingsplaatje vastgezet met 1 messing spijker. Nu zijn de laatste twee aan de beurt. Het vinden van de gaatjes en recht houden van het leer is nog niet eenvoudig.
Een tussen resultaat.
Als de kapitaalband gereed is kan ik de boekband in elkaar zetten en
de sluiting plaatsen. Als dat af is dan kan ik aan de echte dummy beginnen.
Inderdaad. er is nog werk aan de winkel. Maar ik snap beter dan voor deze poging hoe ik het moet gaan doen. Dit kan ik eenvoudig uit elkaar halen. Dan om het pluizen van het henneptouw een beetje in te tomen een beetje insmeren met lijm. Dan kan ik dit verder weer goed gebruiken voor de tweede poging.
We hebben het al een aantal keren besproken.
Al ruim voor mijn vakantie.
Mijn moeder heeft een deel van een erfenis van mijn tante
altijd bewaard. Mijn tante overleed in 1990.
Maar ze is zelf niet zo’n borduurster.
Ik zelf ook niet maar ik heb wel een andere toepassing.
De ‘erfenis’ zit in dit koffertje.
Dit zie je dan allemaal als je het koffertje opent. Blijkbaar kocht mijn tante materiaal bij ‘Riet Thielen Mode Stoffen’ in Breda.
Dit is duidelijk een proeflap. Je ziet dat verschillende steken worden gedemonstreerd. Je zien ook hoe je een sluiting kunt maken met een knoopje en met een haakje. Dit maakten vroeger veel vrouwen op school. Intrigerend zijn de vermoedelijke initialen ‘PK’. Die zijn in ieder geval niet van mijn tante. Of ze deze lap als voorbeeld er bij hield of wat voor ander doel het had weet ik niet.
Er zitten ook een aantal borduurwerken in die al helemaal of ver gereed zijn. Zoals dit grasveldje met allerlei bloemen.
Hier is wel een begin gemaakt maar is het werk nooit afgekomen.
De naam van de plant staat bij het borduurwerk: Malva Moschata of Muskuskaasjeskruid.
Solanum Dulcamara of Bitterzoet.
Nu ben ik niet van plan om nog te leren borduren.
Maar de borduurwerken die je hier zit kan ik wel
verwerken in boekbanden.
Mijn tante werkte in de bibliotheek.
Met enige regelmaat kreeg ik boeken die afgeschreven waren in de bib.
Ik heb ze nog: een hele reeks van de Rechter Tie-serie.
Waarschijnlijk zou ze het wel kunnen waarderen als haar werk wordt gebruikt
om boeken mee te maken.
Deze koperen pot met bloemen is eigenlijk nog niet af. Bij de pot ontbreekt nog de schenktuit. Pot is dan ook niet het beste woord. Beter is misschien ‘ketel’.
Vervolgens zitten er in het koffertje een hele reeks enveloppen. De enveloppen zijn genummerd.
Iedere envelop bevat een streng garen van een bepaalde kleur.
De nummertjes komen overeen met de kleurnamen die in drie talen op dit overzicht staan.
Soms zit het garen niet meer in de originele hulsjes maar is het op een stuk karton gedraaid.
Het garen is allemaal katoen.
Ik wil het gebruiken om zelf het kapitaalbandje te maken voor boeken.
Dat heb ik nog nooit gedaan maar ik heb op zondag een paar
video’s bekeken van de website ‘Bookbinder’s Chronicle‘.
Een prachtige site met een paar hele mooie en goede video’s.
De mevrouw die de video’s maakt begrijpt heel goed hoe je zo’n video
moet maken en hoe je schijnbaar moeilijke dingen moet uitleggen
zodat ze begrijpelijk worden.
Van de video’s werd ik enthousiast en tegelijk een beetje depri,
omdat ik me dan ook realiseer wat ik allemaal nog niet zo goed kan als zij.
Het leer heb ik uitgesneden voor mijn boek en daar zoek ik even twee kleuren bij om een kapitaalband te kunnen maken.
Met deze kleuren splijtgarens ga ik nu eerst een klein proefje maken.
Ik zie heel goed dat ik een paar fouten heb gemaakt en dat iets strakker de kleuren afwisselen het resultaat nog gaat verbeteren. Maar al bij al viel het niet tegen.
Nu is voor het boek dat ik aan het maken ben, het eigenlijk de bedoeling
om het kapitaalband integraal mee te naaien bij het naaien van het boekblok.
Maar daarvoor had ik wat dingen moeten doen die ik overgeslagen heb.
Dat kan ik nu niet meer corrigeren.
Daar moet ik een creatieve oplossing voor bedenken.
Komt goed!
We hebben het al een aantal keren besproken.
Al ruim voor mijn vakantie.
Mijn moeder heeft een deel van een erfenis van mijn tante
altijd bewaard.
Maar ze is zelf niet zo’n borduurster.
Ik zelf ook niet maar ik heb wel een andere toepassing.
Maar helaas ligt er op dit moment Flickr uit.
Dus ik kan mijn foto’s niet uploaden naar mijn provider.
Opnieuw een paar stappen verder.
Het boek is nu helemaal aan de leren riempjes gebonden.
Dat blijf je straks mooi zien achter het leer.
De tweede plat bevestigd.
Een uitholling gemaakt in een van de platten zodat
straks de muiter mooi over dat gat kan worden geplaatst
en de sluithaak er goed kan invallen.
De toelichting op de termen in het verhaal van vandaag
is afkomstig van een website helemaal gewijd
aan boekbeslag.
De katernen zijn aan de leren riempjes genaaid. Het boekblok is losgemaakt van het naaibankje.
Het boek valt mooi open.
kantsluiting gevormd door een sluithaak en een aan een platkant of -rand bevestigde muiter. De sluithaak kan bevestigd zijn aan een sluitlip of onderdeel zijn van een geheel metalen klamparm die de afstand tussen de platten overbrugt en met een scharnier en aanzetstuk aan het plat is bevestigd.
De riempjes moet ik hier nog op maat maken en dan bevestigen aan de plat.
Dan ziet het er zo uit. Mijn garen is wel dun als ik dat vergelijk met foto’s van bindingen bij andere boekbinders. Nog eens uitzoeken waar hem dat in zit.
Muiter
metalen onderdeel van een sluiting dat aan een plat is bevestigd en waar een sluithaak of klamparm in kan grijpen. De muiter is meestal vlak aan de rand van het plat bevestigd, maar kan zich ook elders bevinden: (kant- resp.) platmuiter. Naar de vorm kan men onderscheiden: uitgesneden muiter, penmuiter, rolrandmuiter, omgezette muiter.
Ik maak een uitholling op de plaats waar de muiter komt te zitten. Dat is om er voor te zorgen dat straks de sluithaak er goed in past.
De leren bekleding komt straks nog tussen het gat en de muiter te zitten. Eens zien hoe dat gaat passen.
(Sluit)klamp / (sluit)haak
metalen onderdeel van een sluiting, aan het einde tot een klauw gebogen, dat in een muiter kan grijpen. Indien het geheel uit metaal bestaat, heet dit een klamparm. De sluithaak is meestal aan een sluitlip bevestigd, maar kan ook uitgevoerd zijn als een geheel metalen klamparm. De haak kan zich ook aan een sluitriem of overslag bevinden.
Zo moet de sluithaak dan straks (aan een riempje) in de muiter haken.
Het leek me een goed idee om het doe-het-zelf pakket te kopen
voor boekbeslag bij Atelier Libri.
Voordat ik zelf beslag moet gaan knippen en zo.
Bovendien koop ik daar tijd mee om mijn gereedschap op
orde te brengen. Ik ben erg blij met dit plan.
Want ik ben al tegen een aantal dingen aan gelopen die ik me
eerder niet gerealiseerd had en die nu niet voor onoverkomelijke
problemen zorgen.
Allereerst moet ik een boek maken want het beslag past nier zomaar
op ieder boek. Het moet ongeveer 6 centimeter dik zijn.
De afgelopen tijd heb ik wat vorderingen gemaakt. Zo heb ik met de figuurzaag de twee platten uitgezaagd. Het materiaal is een soort triplex met een fineerafwerking. Speciaal geschikt voor vochtige ruimtes want het komt uit een badmeubel.
Het papier gaat dan nog een tijdje in de boekenpers maar dit is zo het idee. Nu wil ik er gaten in boren zodat ik op een eenvoudige manier met leren riempjes kan werken.
Hier zijn de gaten geboord (met dank aan mijn vader) en heb ik het hout afgetekend om het met een beitel wat uit te hakken. Uiteindelijk heb ik dat met een guts gedaan.
Na de boekenpers ziet het voorbeeld er al beter uit.
De bovenste plat is afgetekend zoals de buitenkant van de platten gaat worden: een sleuf van de rand naar het gat. De onderste plat toont hoe de binnenkant gaat worden: een sleuf vanaf het gat een anderhalve centimeter het plat op. Rechts liggen de twee riempjes die ik ga gebruiken.
Die riempjes passen prima in de sleuven. Hier zie je de binnenkant. Vanaf het gat waar het riempje doorkomt steekt een sleuf nog anderhalve centimeter verder. Deze ruimte ga ik gebruiken om het riempje te lijmen en met spijkertjes vast te zetten.
Dit is dan het beeld straks, nog voor ik de platten ga bekleden. Maar dan moet eerst het naaien van het boekblok nog gebeuren.
Dit is dan de buitenkant van een plat.
De riempjes zitten intussen al vastgespijkerd met messing spijkertjes aan het plat.
Alle sleuven zijn gemaakt en aan 1 plat zitten de riempjes al vast. Je ziet dat de riempjes nog veel te lang zijn maar dat komt later wel goed.
Zo gaat dat boekbeslag (klampslot) dan ongeveer komen. Zal best leuk worden.
Maar eerst het boekblok naaien. Volgens Goddijn gebruikte men in de middeleeuwen (in ieder geval voor het boek waar ik aan wil gaan werken) nog geen naaibank. Maar ik denk dat het handig is. Wat ik hier fout doe is dat ik voor mijn gevoel bezig ben op het achterplat. In de middeleeuwen werkte men vanaf het voorplat. Vervolgens kan ik niet met riempjes werken en maar twee rijen gaatjes prikken in de katernen. In dit kleine boek is er buiten de riempjes eigenlijk geen plaats meer voor nog een rij gaten. Dat moet ik anders oplossen. Maar nu begrijp ik beter hoe Van den vos Reynaerde straks genaaid moet worden.
De oplossing voor nu 1 gat extra in het midden. Niet ideaal. Misschien niet mooi. Maar het werkt (denk ik). Je ziet dat het plat met tape vast zit op de naaibank.
De riempjes worden vastgezet aan de naaibank (eigenlijk een stuk van een oude keukenstoel). Het naaien kan beginnen.
De riempjes zijn ingesneden. De draad gaat via het middelste gat het eerste katern in.
Vandaar uit ga ik eerst in het linkse gat naar buiten en zet ik het katern daar vast aan het linker riempje. Vervolgens is de rechtse kant aan de beurt. Via het middelste gat komt de draad weer naar buiten en gaat dan het tweede katern in. Daar ga ik de volgende keer verder. Daar gaat dan een visgraat steek volgen. Ik ben benieuwd.
Het Koninklijk Paleis op de Dam had ik nog nooit bezocht.
De tentoonstelling: ‘Het universum van Amsterdam – Schatten uit de
cartografie van de Gouden Eeuw’ gaf de doorslag.
Wat een fantastisch gebouw.
Wat een fascinerende tentoonstelling!
Vandaag is de tentoonstelling voor het laatste te zien.
De pracht en praal van de ‘Burgerzaal’ en de vertrekken er om heen
laten zien hoe rijk Amsterdam was in de 17e eeuw maar ook hoe
zelfverzekerd de burgers van Amsterdam waren.
De vierschaar. De plaats waar ter dood veroordelingen werden uitgesproken.
De slang uit het Bijbels scheppingsverhaal met de appel. De duivel en de verleiding.
Het centrale reliëf van de Vierschaar: het Salomons oordeel. Artus Quellinus is de maker van al dit moois.
Atlas, hier in de Burgerzaal. Hij draagt de hemel op zijn schouders en kijkt neer op de marmeren wereldkaarten in de vloer van de zaal. De architect Jacob van Campen ontwierp de grote zaal als ontmoetingsplaats voor alle burgers. Op het dak van het paleis staat een bronzen versie.
Atlas boven Vrouwe Justitia.
Muurdecoratie met een aap en granaatappels.
Rond de Burgerzaal zijn een aantal gangen die toegang geven tot allerlei kantoren. Heen kantoortuinen zoals we die nu kennen maar deftige vertrekken voor regenten en burgemeesters. Nu ontvangstruimtes van de koning.
Muurdecoratie.
Een van de ‘kantoren’.
Blaeu-kabinet voor de Atlas Major, anoniem, rond 1664.
De hele wereld in een atlas.
De Atlas Major was een prestigeproject.
Vanaf 1662 bracht Joan Blaeu hem uit: twaalf delen met bijna 600 kaarten en duizenden pagina’s met beschrijvingen van de wereld.
Het maakte Blaeu de beroemdste cartograaf van zijn tijd.
In de Atlas Major komen veel facetten van de Gouden Eeuw samen:
de aanwezigheid van Nederlanders in de wereld, de rijkdom die er vergaard werd en de rijke cultuur
van wetenschap, kunst en ondernemerschap, die in Amsterdam en de Republiek bloeide.
Cartografie als symbool van een tijdperk.
Pronkkabinet voor een atlas.
De Atlas Major was zo bijzonder (en omvangrijk) dat er speciale pronkkasten voor gemaakt werden.
Dit exemplaar is wel de mooiste die nog bestaat.
Het perenhout is gesneden in de vorm van drakenpoten, engelen, bloemen en planten.
Een wat exotisch aandoend, maar spannend geheel.
De aanleiding om naar Amsterdam te gaan was naast het paleis en de tentoonstelling, het feit dat we op vakantie gingen.
De atlassen tonen niet alleen kaarten maar ook bijvoorbeeld klederdracht. Hongaarse klederdracht in dit voorbeeld.
Of Venetiaanse dracht.
Of een vloot op zee.
De enorme atlas voor de Grote Keurvorst van Brandenburg lag toevallig open op Italië.
Laat ‘de hak van Italië’ nou net het gebied zijn waar wij naar toe gaan op vakantie.
De atlas van de Grote Keurvorst van Brandenburg is één van de allergrootste boeken ter wereld.
De gigant weegt 125 kilo en meet geopend 170 bij 220 centimeter.
Dit onhandelbare boek werd niet gemaakt om in te bladeren, maar als imponerend pronkstuk.
De atlas bevat 37 grote, gekleurde, wandkaarten, ingebonden in een zware omslag.Johan Maurits van Nassau-Siegen bestelde het boek rond 1663 voor zijn vriend, Friedrich Wilhelm, de keurvorst van Brandenburg.
Alleen het meest uitzonderlijke geschenk was goed genoeg en deze reuzenatlas voldeed bij uitstek.
Het boek is één van drie reuzenatlassen die in Amsterdam werden gemaakt, vermoedelijk door Joan Blaeu, voor bijzondere opdrachtgevers.
Hun formaat was zo uitzonderlijk dat pas in 2012 voor het eerst twee grotere reuzenboeken gemaakt werden.
Dit is nog eens een echt ‘randfiguur’. Joan Blaeu (?), De atlas van de Grote Keurvorst van Brandenburg.
Petronella Oortman was één van de rijkste vrouwen van Amsterdam.
Zij liet een groot pronkpoppenhuis bouwen en richtte het levensecht in.
Behalve prachtig meubilair, gebruiksvoorwerpen en schilderijen, horen ook deze drie atlassen tot de inboedel.
Ze zijn gemaakt uit stukjes van echte gedrukte kaarten.
In 1607 gaf Jodocus Hondius een van de eerste atlassen uit op klein formaat uit.
De reden hiervoor geeft hij in zijn voorwoord: de atlas is voor mensen die geïnteresseerd zijn in geografie,
maar een groot exemplaar te duur of onpraktisch vinden.
Hondius vond duidelijk een gat in de markt, zijn atlas werd een commercieel succes.
François Halma: Atlas der Nederlanden. Rond 1816: Agri Batavorum.
Een van de gangen die uitkomen op de Burgerzaal en die dienden als tentoonstellingsruimte (met projectie).
De Mozeszaal. Jacob de Wit schilderde in 1737 dit enorme doek waarvan je nu maar een klein maar centraal deel ziet.
Een soort van grisaille in diezelfde Mozeszaal.
Ik zal niet zeggen dat ik dit allemaal mooi vind maar indruk maakt het wel.
Hét balkon en hét monument op de Dam.
Dit decoratieve element op de muur zag je eerder terug in de plafondschildering.
De roedenbundels met een bijl of fasces (in Latijn). Dit is een oud Romeins symbool van het gezag van de hogere magistraten. Het symbool bestaat uit een bundel houten roeden (berkentakken) die een bijl insluiten, bijeengehouden door roodleren riemen. Fasces werden door ambtenaren (lictores) voor de magistraten uit gedragen en betekenen de “macht om te straffen”. De bijl symboliseerde de “macht over leven en dood” en de riemen de “macht om te arresteren”.
Tekst gevonden in een beschrijving van het thema van Open Monumentendag 2016.
Een tapijt.
Een stoel.
Klein deel van een van de kaarten in de vloer van de Burgerzaal met een geel klein stukje van de projectie die op de kaarten plaatsvond.
De drie oorspronkelijke kaarten werden ontworpen door de beroemde Joan Blaue.
Hij was de meest succesvolle cartograaf van Amsterdam en lid van het stadsbestuur.
Als voorbeeld voor de twee galfronden van de wereld gebruikte hij vermoedelijk zijn eigen prestigieuze wandkaart uit 1648.
Het was de grootste gedrukte kaart tot dan toe en bevatte recente cartografische informatie.
Het meest opvallend is de noordwestkust van Australie (Nova Hollandia) en Tasmanië, in 1643 in kaart gebracht door Abel Tasman.
Pieter Goos, De Zee-atlas ofte Water-wereld, 1669.
Waterwereld
Nuttig voor ‘heren en kooplieden’ en ‘schippers en stuurlieden’, zo adverteert Pieter Goos zijn Zee-atlas met 41 uirtvouwvare kaarten.
De prachtige kleuring suggereert dat dit exemplaar voor de eerste, rijkere groep bestemd was.
Goos specialiseerde zich in maritieme cartografie.
Zijn uitgeverij stond aan de Texelse kaai, aan het havenfront (de huidige Prins Hendrikkade).
Jan Huygen van Linschoten, Cornelis Claes: Itinerario Voyage ofte schipvaert van Ian Huygen van Linschoten naer Oost ofte Portugaels Indiën, 1596.
Reis naar Indië
De rijke Indische archipel was aanvankelijk een handelsgebied van de Portugezen en alleen zij wisten precies hoe je er heen moest varen.
Rond 1580 bemachtigde Jan van Linschoten geheime informatie over stromingen, dieptes, eilanden en zandbanken, die nodig was om veilig aan te komen.
Met zijn reisbeschrijving voeren Hollandse kooplieden ook naar de Oost en werd de archipel een wingewest van de VOC.
West-Indische paskaert.
West-Indische paskaert waer in de graden der breedde over wederzijden vande middellijn wassende so vergrooten dat die geproportioneert sijn tegen hunne nevenstaende graden der lengde :, vertonende (behalven Europaes zuydelijckste) alle de zeekusten van Africa en America, begrepen in ’t Octroy bij de H.M.H. Staten Generael der vereenichde Nederl. verleent aende Generale West Indische Compagnie : mitsgaders die van Peru en Chili inde groote Zuyd-Zee
Het aanzicht van Nieuw Amsterdam of Manhattan.
Of je nog een globe wilt kopen? Solomon of Dirck de Bray, Interieur van een winkel. Rond 1650 – 1675. De winkel staat vol met boeken en er hangen schilderijen. Maar achterin. Boven op de planken staan globes. Allemaal te koop.
Detail van de muurdecoratie van de vorige foto. Een globe met sterrenbeelden (?).
En een detail van de kroonluchter.
De dood, onderdeel van de beeldengroep van Vrouwe Justitia in de Burgerzaal.
Vrouwe Justitia.
De Stedenmaagd, het symbool voor Amsterdam.
In het boek staat dat ik voor het binden materiaal moet gebruiken
van 3 mm dik. Deze leverancier heeft henneptouw.
Dus dat heb ik besteld.
Het is door de leverancier op 13 augustus verstuurd.
Op 18 september kon ik het ophalen bij een afhaalpunt van PostNL.
J. Hewit & Sons is de leverancier. Het pakket kon niet in de brievenbus en was heel goed ingepakt.
Daar is het dan: een metalen vouwbeen (in leren etui) en het henneptouw van 3 mm doorsnee. je kunt het ook in Nederland kopen maar dit bedrijf is gespecialiseerd in leer en andere materialen voor het boekbinden.
Omdat ik Van den vos Reynaerde wil gaan inbinden met een
Middeleeuwse bindwijze, en ik de technieken daarvoor voor de eerste maal
ga toepassen, hik ik een beetje tegen het volgende project.
Eerlijk is eerlijk, er zijn ook een paar praktische problemen:
– gereedschap: ik beschik niet over al het benodigde gereedschap
en dat kopen duurt even;
– materialen: ik heb niet al die materialen in voorraad. Het zoeken,
kopen en geleverd krijgen kost tijd;
– de technieken; sommige van de technieken die ik moet gaan toepassen
zijn niet eenvoudig en daarvoor wil ik me voorbereiden.
Omdat het boek dat ik wil gaan maken ook boekbeslag bevat wat je met de hand moet gaan maken, vond ik dit boekbeslag in de vorm van een klampslot uit het Doe-het-zelf pakket van Atelier Libri wel een goed idee. Ter voorbereiding.
Het boek dat ik ga maken staat beschreven in ‘Westerse boekbindtechnieken
van de Middeleeuwen tot heden’ dat geschreven is door Peter Goddijn.
Je ziet dat ik hier niet het hele boekbeslag zelf moet gaan maken. De muiter (dat deel van het slot dat vast aan de voorplat zit en waaraan het ‘dwarsbalkje’ zit waaraan straks de sluithaak houvast gaat vinden on het boek te sluiten. Op de foto het rechtse messing voorwerp onder de plastic zak met staalwol.) en de sluithaak zijn al voorgevormd. Ik moet wel zelf twee kleine borgplaatjes zelf gaan knippen.
Waar ik niet bij stilgestaan had (dom) was dat ik wel een boek nodig heb
met een bepaalde dikte.
Daarom heb ik besloten een blanco dummy te maken voor ik aan de ‘echte’ dummy
(The Art of bookbinding van Joseph Zaehnsdorf) ga beginnen en voor
dat ik aan ‘Van de vos Reynaerde’ ga beginnen.
Het boek moet eigenlijk ten minste 5 centimeter dik zijn.
Dat kost een berg papier.
Daarom ook ga ik ook bij de kleine, blanco dummy, houten platten gebruiken
van 1 centimeter dik (1 cm voor en 1 cm achter).
Het papier is nu deels op maat gesneden maar ik ben er nog niet.
Waarschijnlijk heb ik nog wel een paar katernen nodig.
Deze week heb ik weer wat stappen gemaakt met mijn ‘Boek in blik’-project.
Ik wil niet te veel voortgang maken want het boek is nog bijna helemaal leeg.
Een paar pagina’s zijn gevuld maar er is nog heel war werk te doen
aan de inhoud.
Ik heb gedacht dat het boek, in het blik gebonden gaat worden.
Die binding moet wel zichtbaar blijven.
Ik ben begonnen met het boekblok te voorzien van een leren rug.
Het leer is afkomstig uit een oude tas.
Van dat leer heb ik al eens een boekband gemaakt.
Van een ander stuk van de tas, een hoek van de bodem,
sterker, met een ander oppervlak, en van een lichtere kleur, heb ik een strook
leer gemaakt die aan de buitenkant van het blik gaat komen.
De binding moet dan vast komen aan de leren rug, vervolgens vanuit de
binnenkant van het blik door de gaten in het blik, aan de leren strook aan
de buitenkant worden vastgemaakt.
Vastmaken kan nog niet want als ik dat doe dan kan ik geen pagina’s
meer bedrukken of moeilijker dingen in het boekblok plakken.
Hier zie je de leren rug van het boekblok terwijl het boekblok in het blik ligt.
Hier zie je de strook dubbelgevouwen leer, dat aan de buitenkant zal worden bevestigd. Nu het bindmechanisme nog uitdenken. Je ziet ook goed de gaten in het blik aan de linkerkant. De gaten rechts zie je niet, maar die zijn er wel.
Al weer een lange tijd geleden kocht ik een aantal boekkits
van SpiaBooks.com (Pia Wortham).
Een boekbindster in Spanje verkoopt de lits online.
Als ik eens geen zin heb in iets ingewikkelds dan maak
ik zo’n eenvoudig klein boekje.
Deze keer de Serpent (slang).
Volgens mij is de boekbindster opgeleid in de architectuur
en dat zie je terug in de boekjes.
Met deze boekkit kan ik twee boekjes maken. De eerste maak ik zoals de materialen uit het pakket komen.
Dit is de inhoud van het pakket: een duidelijke beschrijving en al het papier/karton dat er nodig is. Alleen de lijm zit er niet bij.
In dit geval is het materiaal eenvoudig. De handgeschreven afmetingen zijn in centimeters.
Voor het tweede boek ga ik al wat linoprints maken. De afdrukken met de boekenpers zijn niet zo mooi. De afdrukken met de lepel zijn veel beter. Maar ik ga dit nog verder kleur geven.
Zo ziet het eerste, blanco boekje, eruit.
Een beetje Sydney Opera House.
Bijkleuren stap 1.
Bijkleuren stap 2.
Misschien de volgende keer aan allebei de kanten kleur opbrengen. Misschien uitgaande van een slangmotief?
Omdat ik binnen veel blauw gebruik ook op de buitenkant wat blauw. Het rood van de buitenkant komt binnen ook terug.
De achterkant.
Argusvlinder 