De vaste Siebold-collectie

Posted on december 17, 2019 by Argusvlinder

Het was mijn eerste bezoek aan het Japanmuseum Sieboldhuis. De tentoonstelling met de etsen van Tanaka Ryōhei was het eerste onderdeel van mijn bezoek. Dat brengt je ook in een naast geleden huis en dat zie je nog aan de binnenwand. Het past heel mooi bij de soberheid van de Japanse kunst. Het deel van het museum dat de collectie toont van Philipp Franz von Siebold, doet me denken aan Meermanno in Den Haag: een mooie verzameling die duidelijk lang geleden is ontstaan maar die juweeltjes bevat.

De opstelling van heel diverse objecten is heel sereen.

Er lagen ook boeken. Maar de context ontging me een beetje. Maar dat is niet erg bij een eerste bezoek. De volgende keer moet ik daar meer tijd voor nemen. Philipp Franz von Siebold was een van oorsprong Duitse arts die in Nederlandse dienst een aantal jaren op Deshima verbleef. Door huisbezoeken, zijn netwerk en een reis naar Edo was Siebold in staat veel voorwerpen over/van Japan te verzamelen.

De uitstalling van de voorwerpen is mooi en met respect voor de delicate natuur van sommige voorwerpen.

Waaronder heel veel planten en dieren.

Een deel van de gasten staan op sterk water.

Tanaka Ryōhei

Posted on december 16, 2019 by Argusvlinder

Toen ik in Leiden een foto stond te maken van een boekhandel
viel me de reflectie van een boom in het water van een grote plas op.
Mooie kans om die vast te leggen.
ik maakte de volgende foto, zonder veel na te denken.

Let ook op de kleine blaadjes. Achteraf drukte ik net iets te vroeg af (zo zei je dat vroeger met een fototoestel). Even later vielen er meer druppels in de plas.

Nu alleen nog een paar druppels rechtsonder.

Tanaka Ryōhei is de kunstenaar van wie de etsen zijn die in het Japanmuseum Sieboldhuis worden getoond.

Tanaka Ryōhei

Tanaka Ryōhei (1933) heeft in zijn vijftigjarige carrière meer dan 770 etsen gemaakt met in totaal meer dan 100.000 afdrukken.
Op een paar uitzonderingen na heeft hij alle edities zelf gedrukt, in zijn eigen studio.

Tanaka werd geboren in Takatsuki, halverwege Kyoto en Osaka.
Hij had een aangeboren hartafwijking en spendeerde daardoor veel tijd thuis.
Tekenen werd daardoor zijn hobby.
In 1963, toen hij al dertig was, nam hij tekenlessen in het stedelijk kunstatelier voor amateurs in Kyoto.
De lessen werden gegeven door Furuno Yoshio (1909-1978).
Hij was een prentmaker die ook lesgaf in etsen.
Via hem raakte Tanaka gefascineerd door de etstechniek.
Als lid van de Etsersvereniging Kyoto stelde Tanaka zijn etsen tentoon in de Perfecturale galerie Kyoto.
Tijdens de tentoonstelling van 1964 werd zijn werk ontdekt door kunsthandelaar Yamada Tetsuo (1924-1998).
Hij werd Tanaka’s agent en zorgde ervoor dat zijn werk terechtkwam bij galeries, verzamelaars en musea in Japan en later ook in de rest van de wereld.
Tanaka werkte oorspronkelijk in een van de kamers van zijn woonhuis.
In 1969 liet hij een studio aan zijn huis bouwen.
Daar ontwierp en printte hij elke ets.
In 1970 waren zijn etsen zo populair geworden dat hij zijn baan kon opzeggen en zich volledig op zijn kunst kon starten.

In de loop der jaren zijn verschillende catalogi met Tanaka’s werk uitgegeven.
In 1985 bracht Yamada een overzichtscatalogus uit in het Japans en het Engels.
Succes in het buitenland volgde.
Tanaka werd uitgenodigd om deel te nemen aan tentoonstellingen in Italië, Joegoslavië, Duitsland, België, de Verenigde Staten, Hong Kong, Finland, China, Mexico en Bulgarije.

In 2013, toen hij tachtig werd, maakte hij met een laatste krachtinspanning zijn vijf laatste etsen.
‘Boerenhuis in de zon’ was het laatste werk.
Furuno Yoshio had hem alleen de basis van het etsen geleerd.
Tanaka ontwikkelde zijn eigen technieken.
Zijn technische vaardigheden zijn bijzonder.
Al in de jaren zestig ontwikkelde hij zijn eigen, herkenbare stijl.
Hij wist deze vijftig jaar vol te houden.

Door de belichting en de etsen die achter glas zitten, is het niet eenvoudig te fotograferen. Mijn foto’s zijn slecht. Maar toeval wil dat de eerste foto over weerspiegelde bomen gaan. Tanaka Ryōhei, Waterkant nr 1, ets en aquatint, 1977.

Tanaka Ryōhei, Esdoorns in de herfst. Kleurenets – ets en aquatint van twee platen, 1989.

Dit is een klein detail van het werk. Hier krijg je een idee van de enorme inspanning en beheersing die nodig is om zo’n werk te maken.

Er waren ook twee afdrukken van etsen van Rembrandt te zien: Rembrandt van Rijn, Landschap met boerderij en grote boom, 1641.

Rembrandt van Rijn, Landschap met boerderij en tekenaar, circa 1645.

Je ziet de weerspiegeling van de verlichting in Tanaka Ryōhei, De grote ginkoboom. Kleurenets en aquatint, 1988.

Hier zie je goed hoe zijn figuratieve werk toch een aspect van abstractie heeft. Tanaka Ryōhei, Een zomerse kamer. Kleurenets en aquatint, 1986.

Tanaka Ryōhei, Zomerdag nr 1. Ets en aquatint, 1985.

Mijn foto’s zijn slecht maar gelukkig is er dit boek van Chris van Otterloo.

Of beter nog: bezoek de tentoonstelling Verstilde schoonheid – Japanse etsen van Tanaka Ryōhei in het Japanmuseum Sieboldhuis in Leiden.

Rembrandt-Velázquez. Nederlandse & Spaanse Meesters

Posted on december 15, 2019 by Argusvlinder

We zijn in Nederland zo verwend met het super Rijksmuseum. Ik maak 1 bericht maar had met gemak 3 of 4 berichten kunnen maken op basis van wat ik er vrijdag heb kunnen zien. Mijn bericht gaat dan ook dwars door de tijd, door de onderwerpen en stijlen. Maar ik heb genoten en ik raad iedereen aan dat ook te gaan doen. Regelmatig. De foto toont de pagina van de website van het Rijksmuseum waar ‘Het Lam Gods’ van Francisco de Zurbarán getoond wordt.

Vanuit de tram zie ik in de verte de Dam, rechts het Koninklijk Paleis en Links de Nieuwe Kerk (De Grote Suriname Tentoonstelling moet ik nog gaan zien).

Het weer was vrijdag niet best.

Binnen in het Rijksmuseum was het beter (Verse gemberthee met een stuk appeltaart). Mijn idee was om vandaag ook even langs de eregalerij te gaan. De nieuwste aanwinst, de gouden Diana en Actaeon Bokaal gemaakt door Paul van Vianen uit 1610 is er te zien (Bruikleen familie Wessels). Daardoor ging ik al dwalend door het Rijksmuseum. Ik kan dat iedereen aanraden.

Zo kwam ik voor het eerst in mijn leven in de bibliotheek van het Rijksmuseum terecht. Ik kende de ruimte van de foto’s. Niet in de laatste plaats door de foto’s van De Bezige Bij.

Vervolgens werd ik afgeleid door dit beeld en het gruwelijke schilderij dat er rechts van hangt: Artus Quellinus, Portret van Johan de Witt, Amsterdam, 1665, carrara marmer.

De laatste buste die Quellinus in Amsterdam maakte, was dit portret van Johan de Witt, raadspensionaris van Holland, de machtigste man van de Republiek.
De Witt was familie en een geestverwant van de voornaamste Amsterdamse regentenfamilies.
Nadat de Johan de Witt en zijn broer in 1762 waren vermoord, werden van deze buste diverse afgietsels gemaakt, die hun weg vonden naar de huizen van hun bewonderaars.

Diana en Actaeon Bokaal, Paul van Vianen, goud, 1610. Badende Diana op de rug gezien.

Liefde bloeit alleen onder de beste voorwaarden:dat wordt hier verbeeld.
Op het deksel is te zien dat de liefde (Venus) voldoende eten (Ceres) en drinken (Bacchus) nodig heeft.
Op de bokaal zelf wordt duidelijk dat liefde geen verraad duldt: daar wordt Diana, godin van de jacht, tijdens het baden bespied door de jager Actaeon.
Als straf verandert Diana hem in een hert, waarna hij door zijn eigen jachthonden wordt verscheurd.

Bruikleen van mevrouw H.G. Wessels, 2019. BK-2019-27.

Dan kun je natuurlijk nauwelijks om de Nachtwacht heen. In restauratie.

In de eregalerij kwam ik ook dit werk van Frans Hals tegen: Portret van Maritge Claesdr Vooght, 1639, olieverf op doek, SK-C-139. Maar mij ging het om het volgende detail:

Echt ‘een boek vol zilverwerk’ met een beschilderde boeksnede.

Frans Hals schilderde een groot aantal fraaie portretten van de Haarlemse hogere klasse; kennelijk voldeed hij aan alle eisen van zijn voorname opdrachtgevers.
Maritge Vooght, echtgenote van burgemeester Pieter Olycan, poseert hier in een traditionele houding, fier rechtop, de toeschouwer recht aankijkend.
Aan de linkerkant vermeldde Frans Hals haar leeftijd: 62 jaar.
Haar wapen daarboven werd later door een andere hand toegevoegd.

Voor ik de tentoonstelling Rembrandt-Velázquez in liep ging ik nog even langs de wisselende fototentoonstelling met deze keer: Martijn van de Griendt en zijn tentoonstelling On/Off. Twee foto’s spraken me aan.

De tentoonstelling gaat er over dat we tegenwoordig altijd ‘aan staan’, verbonden met het internet, bezig zijn ons zelf te tonen, op te gaan en verbergen in de grote stroom. Hier is een bezoeker van het Lowlands festival die het nodig vind om zelfs vanaf het toilet foto’s de wereld in te sturen.

Of je gelukkig wordt van dit Happinez festival (géén schrijffout) wordt durf ik te betwijfelen. Bovendien wat is (zie briefje tegen de paal links van het midden) ‘horse coaching’?

Eindelijk ben ik er dan. Hier zie je twee schilderijen waarbij sprake is van beeldrijm: Francisco de Zurburán, De heilige Serapion, 1628 en rechts Jan Asselijn, De bedreigde zwaan, circa 1650.

Volledige overgave.
Je leven geven voor een doel groter dan jezelf.
Links de heilige van Zurbarán, die met de armen omhoog gebonden zijn laatste adem uitblaast ten dienste van zijn geloof.
Daarnaast de zwaan van Asselijn, die zijn nest verdedigt met zijn leven.
Het werd hét beeld voor de vermoorde raadpensionaris Johan de Witt.
Het beeldrijm van de wijd geopende armen en vleugels, zo breed getoond in witte verf, toont een overgave in volle overtuiging.

Jan Lievens, Stilleven met boeken, circa 1627 – 1628. Huid als perkament. Ook op het Spaanse schilderij (hier niet te zien) lag op de voorgrond een vers stuk brood.

Rembrandt van Rijn, Lezende oude vrouw (profetes), 1655. Licht.

Abraham Bloemaert, De aanbidding van de Driekoningen, 1624. Pracht en heerlijkheid.

Frans Hals, Regenten van het Haarlemse Oudemannenhuis, 1664. Wees liefdadig. Bij Frans Hals (en trouwens ook bij Rembrandt) valt me steeds op hoe impressionistisch hun werk is als je er wat dichterbij komt. Let maar eens op die witte omslag aan de pols van de figuur in het midden.

Zo ziet dat detail er van dichtbij uit.

Dit is de bouwplaat van een kerstbal die ik kreeg bij aankoop van de catalogus. Wederom een ontwerp van Irma Boom (de catalogus wel te verstaan).

In de catalogus ben ik nog niet begonnen maar ik heb al wel gezien dat het een prachtig kijkboek is.

De ochtend in het Rijksmuseum was geweldig.
De tentoonstelling is om jaloers op te zijn.
Als je zo met de werken in je collectie (en die van andere collecties)
te werk kunt gaan. Ik ben jaloers.

De heks van Dongen

Posted on december 1, 2019 by Argusvlinder

Hij is een beetje dik aangezet, de titel van de tentoonstelling
in het Stedelijk Museum Breda.
Maar het museum komt van ver en maakt een inhaalslag met deze goede
tentoonstelling over de schilders die halverwege de 19de eeuw
naar het dorp Dongen trokken om er het ongerepte Brabantse land
met eigen ogen te zien en te schilderen.

Een kunstenaarsdorp in de 19e eeuw.

Het Noord-Brabantse dorp Dongen was ooit een geliefd kunstenaarsoord.
Schilders kwamen van heinde en verre om hier studies te maken van het landschap en de bewoners.
Dongen was al vroeg in de 19e eeuw in trek.
Passend bij de romantische trend van die tijd vonden schilders er pittoreske bos- en heidegezichten, oude boerderijen en een bijzonder duingebied.
De omgeving lokte ook talrijke veeschilders.

Toen meer interesse ontstond voor binnenhuis- en volkstaferelen, vonden de kunstenaars onder de dorpsbewoners volop excentrieke types.
August Allebé ontdekte hier zijn ‘toverkol’.
Deze oude boerin met haar karakteristieke Dongense muts poseerde onder meer voor Petrus van der Velden, Johannes Albert Neuhuys en Suze Robertson.

Ook oude ambachten zijn vaak verbeeld op de Dongense schilderijen.
De Duitser Max Liebermann schilderde een Schoenmakerswerkplaats, dat op de Parijse Salon werd geprezen vanwege de losse, impressionistische stijl.
Jozef Israëls vond er zijn schoenmakersgezin aan de aardappelmaaltijd.
Hiermee inspireerde hij op zijn beurt Vincent van Gogh tot diens beroemde Aardappeleters.

De interesse voor het Brabantse land werd onder andere aangewakkerd door de legering van troepen in Brabant rond de Belgische opstand. Willen de Klerk, Bivak in een bos bij Breda, 1832, olieverf op doek.

Willem de Klerk had als bijnaam de ‘Dordtse Koekkoek’: in zijn werk is de invloed merkbaar van Barend Koekkoek.
De Klerk woonde tijdens de Belgische Opstand twee jaar in Breda.
In die periode schilderde hij in de bosrijke omgeving dit tafereel van een militaire bivak.
Een van zijn studenten was de Dordtse veeschilder Frans Lebret, die ook in Dongen heeft gewoond.

Constant C. Huijsmans was een van de eerste die Dongen als bijzonder dorp zag. Op deze foto een van zijn schetsboeken, 1832 – 1850.

Constant C. Huijsmans werkte onder andere als tekenleraar aan de KMA in Breda. Voor zijn tekenpnderwijs ontwikkelde hij een methode. Die methode is hier op de foto te zien: ‘Het Landschap – Eene volgreeks van oorspronkelijke voorbeelden en studien voor het teekenen met potlood vormende eenen leercursus in dit genre’.

Dit is fragment van een van de voorbeelden in de methode ‘Het landschap’ van Constant Huijsmans.

Voorbeeld van een Brabantse muts. Verder op de tentoonstelling wordt de muts van de Dongense boerinnen vaker genoemd. Ik heb wat moeite deze muts te herkennen op de schilderijen en tekeningen.

Jan Veth, Lezende boerin, Dongen, 1885, ets op papier.

August Allebé, Staande boerin – Vrouw Muskens, 1869, krijttekening op papier.

August Allebé, Buurpraatje, 1869, olieverf op paneel.

August Allebé, Bij de waterput, 1869, olieverf op paneel.

A. Smits, Vrouw Verdiesen voor de Haansche Hoef te Dongen, 1905.

De toverkol

Bijgeloof speelde in de 19de eeuw nog een belangrijke rol op het Brabantse platteland.
Binnen de katholieke religie leefden oude heidense gebruiken gewoon voort.
Zo kalkten mensen naast de deur van hun boerderij heidense tekens om boze geesten af te weren.
Ook het geloof in spoken en heksen was nog niet uitgedoofd.
August Allebé, die Dongen typeerde als het ‘Heksenland’, speelde hier als eerste op in door een oude boerenvrouw als toverkol af te beelden.
Zijn model Pieternella Verhoeven (‘Pietje Verhoef uit de Biezen’) kreeg vervolgens diverse andere schilders op bezoek.
Ook in hun werk heeft zij de rol van sprookjesachtig type: de heks van Dongen.

August Allebé, Binnenhuis te Dongen, 1868, olieverf op doek.

August Allebé, Studies van een knielende en staande boerin – Dongen, 1868, gewassen pentekening.

Remigius Haanen, Op weg naar het dorp, 1834 – 1836, olieverf op doek.

Dit is de lijst met kunstenaars die op de een of andere manier ook op de tentoonstelling aan de orde komen.

Johannes Christiaan Karel Klinkenberg, Landschap met boerderij in Dongen, 1871 – 1872, olieverf op doek.

Een fysiek groot werk in mijn geheugen dat veel indruk maakt: Jakob Smits, Christus bij de boeren, circa 1920, olieverf op doek. Afmetingen 103 x 128 cm.

Max Liebermann, De spinster, 1880, olieverf op paneel.

Als er dan iets af re dingen is op de tentoonstelling dan is het wel de catalogus. Het boek bevat mooie afbeeldingen van de werken op de tentoonstelling maar de teksten zijn hetzelfde als op de tentoonstelling. Niet verkeerd maar je verwacht een catalogus om meer diepgang te krijgen.

Diepgang is er op een aantal punten nog zeker te realiseren.
Bijvoorbeeld rond de tekencursus van Huijsmans of de ‘heidens tekens’
die Brabanders naast hun deur schilderden.
Op de tentoonstelling zijn er voorbeelden van.
Op mijn foto’s staan er twee voorbeelden:

Dit wordt genoemd als een afbeelding van de levensboom.

Voor dit teken was geen duiding aanwezig.

Aan de tentoonstelling is ook een kleinere tentoonstelling
gekoppeld met modern werk: ‘Dongen revisited’.

Ook deze publicatie blijft wat aan de oppervlakte.

Marenne Welten, Do not come closer series – Lemon, 2016, olieverf op doek.

Tessa Chaplin, ZT, 2019, olieverf op doek.

Al bij al een goede tentoonstelling.
een goed startpunt voor nog een aantal kleinere en grote
vervolgtentoonstellingen.

Kunstkameraden: Glinsterende Zeedroom

Posted on november 25, 2019 by Argusvlinder

Misschien is Nederlands een heel moeilijke taal maar het gemak
waarmee je in onze taal woorden kunt maken die meteen voor iedereen
ook een betekenis hebben, is overweldigend.

‘Kunstkameraden’ is zo’n prachtig woord en tegelijk een project
om kinderen te laten samenwerken met een kunstenaar.
In het Stedelijk Museum Breda zijn resultaten van de samenwerking
met een kunstenaar te zien.

Het project stelt zich voor.

Ik werd op de tentoonstelling enthousiast over een kastje, misschien ooit een televisiekastje, dat een soort aquarium is geworden met als achtergrond een film. Die achtergrond is op mijn foto wat vager geworden dan dat het filmpje in het echt is. Maar de naam van dit werk, schitterend: Glinsterende Zeedroom.

Het begrip ‘Glinsterende Zeedroom’ staat in geen enkel woordenboek.
Toch roept het meteen beelden op en beschrijft het prima wat
op de tentoonstelling te zien is in de kast.

Glinsterende Zeedroom, Leonie en Husna, object en film met mixed media, 2019.

Cyprus – Eiland in beweging

Posted on november 19, 2019 by Argusvlinder

‘Eiland in beweging’ is de naam van de tentoonstelling over de
geschiedenis van Cyprus in het RijksMuseum van Oudheden
in Leiden.
Op 9 november was ik in Leiden voor de BoekKunstBeurs en heb
toen in de middag deze tentoonstelling bezocht.
Zoals vaak maakte ik er ook wat foto’s, en nu ik terugkijk
in de catalogus, veel te weinig foto’s.

De periode van bewoning van Cyprus is lang en er zijn dan ook voorwerpen die heel ver terug gaan in de geschiedenis. Dit beeldje met duidelijke trekken van een mens dateert van 2000 – 1750 voor Christus.

Beeldje van een vrouw met een vogelbek, aardewerk, Kazaphani, 1650 – 1050 voor Christus. Prachtige vorm.

Mengvat of krater met octopus, aardewerk, 1300 – 1200 voor Christus.

Kom je net van de BoekKunstBeurs en tref je op de tentoonstelling naalden en een priem aan. Basisgereedschappen voor een boekbinder. Naalden en priem van been, Khirokitia, 4000 – 3000 voor Christus.

Vrouwenportret, terracotta, Kyra-Agios Georgios Rigatos, 625 – 600 voor Christus.

Mannenportret met getrimde haardracht en een lach om de lippen die aan een Egyptische glimlach doet denken. Kalksteen, 575 – 550 voor Christus.

Mannenportret met een krans van eikenblad rond het hoofd. Daarom zou dit een Priester van Zeus kunnen zijn. De baard is typisch Perzisch. Kalksteen, Athienou, 470 – 460 voor Christus.

Vrouwenportret (meer dan levensgroot) in oosterse stijl. Kalksteen, Marchellos (?), omgeving Palaepaphos, 550 – 500 voor Christus.

Krijgers te voet (wijgeschenken). Terracotta uit diverse vindplaatsen. 600 – 500 voor Christus.

Cyprus, rituele vaas, Pygos, 2500 – 2000 voor Christus. Limassol. Op de vaas zijn scenes te zien die uitbeelden het persen van druiven, ploegen en bijvoorbeeld het kneden van deeg.

Detail met zwaarbeladen ezel en het persen van druiven.

Beeld van Aphrodite, marmer, 200 – 50 voor Christus, gevonden in de haven van Paphos.

Gehoornde man op troon. Kalksteen, 400 – 200 voor Christus.

Europa op de stier, terracotta, 600 – 475 voor Christus.

Plankvormig figuurtje, terracotta, 2500 – 2000 voor Christus.

De tentoonstelling heet niet voor niets ‘Eiland in beweging’.
Het toont de ontwikkeling in de tijd maar ook de invloeden
van omliggende landen, die op hun beurt ook voor ‘beweging’ zorgen.
Letterlijk zie je Cyprus op de golven
van de Middellandse Zee meebewegen.
Die golven werken door tot op de dag van vandaag.

Plankvormige dubbelfiguur, terracotta, Deneia, 2100 – 2000 voor Christus.

Theatermasker, terracotta, 330 – 100 voor Christus.

De foto is misschien niet zo mooi maar deze kan is prachtig. Al die geometrische figuren. Wijnkan, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.

Wijnkan, aardewerk, 1650 – 1050 voor Christus.

Grafbeeld van een jongen met vogeltje, terracotta, Polis Chrysochous, 400 – 300 voor Christus.

Grafmonument voor een overleden vrouw in de vorm van een tempel, kalksteen, Marion, 450 – 400 voor Christus.

Cyprus. Leeuw, kalksteen, Tamassos, 550 – 500 voor Christus.

Schalen, aardewerk met faience, 13e – 15e eeuw. Beweging in glazuur.

Op de tentoonstelling werd dit werk en ander aardewerk vergeleken met veel moderner aardewerk van bijvoorbeeld Picasso.

Kan met geit en lotus, aardewerk, Cypro-archaïsch, circa 8e – 7e eeuw voor Christus.

Kan met vogel, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.

Pablo Picasso, plaquette met gezicht, aardewerk, 1955 – 1965.

Pyxis, aardewerk. Bellepais Vounous, graf 64, nummer 138 (opgegraven door een Franse missie), Midden Bronstijd, circa 1900 voor Christus.

Duo presentatie: Torso van Aphrodite, marmer, 2e eeuw na Christus, links en Yves Klein: Venus bleue pigment op gips, 1970, rechts.

Als je meer wilt zien of weten: de tentoonstelling loopt nog een tijd en dit is de catalogus die er bij verschenen is. Ga kijken! De redactie van het boek was in handen van Ruurd Binnert Halbertsma en Despina Pilides.

Georges Rouault

Posted on november 8, 2019 by Argusvlinder

Al eens eerder was er werk van deze kunstenaar te zien
op mijn weblog. Deze week stuitte ik op een tentoonstellingscatalogus
uit 1952 van het Stedelijk Museum Amsterdam.
De tentoonstelling was van 9 mei tot 30 juni 1952.

Een klein boekje met een inleiding, een serie foto’s van werk van
Rouault en een lijst met 91 werken waarvan ik uit ga dat die
te zien waren en een levensbeschrijving.

Ik maakte een keuze uit de zwart/wit foto’s.

Georges Rouault, cat. 15, Odalisque, olieverf op doek, 1907.

Georges Rouault, cat. 22, Les Fugitifs, Gouache, 1911.

Georges Rouault, cat. 32, L’apprenti ouvrier (de leerjongen), olieverf op doek, 1952.

Georges Rouault, cat. 30, Gilles, papier, 1914 – 1930.

Georges Rouault, cat. 35, Le Christ aux outrages of Christus gesmaad, olieverf op doek, 1932. Toen ook al in MOMA.

De doeken zijn echt niet zo zwart/wit als de foto’s tonen.
Dat werd veroorzaakt door financiële beperkingen in 1952.
Dit is de foto van het werk van MOMA:

Georges Rouault, cat. 38, Crucifixion, olieverf op doek, 1938.

Georges Rouault, cat. 46, Tête du Christ, 1937 – 1938.

Georges Rouault, cat. 55, Les Juges of Rechters, olieverf op doek, 1939 – 1948.

Gisteren gevonden bij de kringloop

Posted on november 7, 2019 by Argusvlinder

Gisteren vond ik drie boeken bij de Kringloopwinkel; in Breda.
De eerste was gisteren al op mijn weblog te zien.
Vandaag het tweede.

Nu ik er nog eens over nadenk toon ik ze niet in de volgorde
dat ik ze vond. Ik toon ze in de volgorde van vermeend belang
voor mij.

F. Schmidt-Degener, Rijksmuseum – Gids met afbeeldingen. Maart 1938. Het boek heeft een kaft met vlekken en ezelsoren. De omslag zit op een aantal plaatsen los. Daar is nog wel iets aan te doen. Het boek is intensief gebruikt. Het lijkt wel of het boek werkelijk als naslagwerk in het museum is gebruikt. In de ‘naamlijst van kunstenaars’ staan met potlood aantekeningen en veel kunstwerken staan afgevinkt.

Wikipedia:

Frederik Schmidt Degener (Rotterdam, 10 december 1881 – Amsterdam, 21 oktober 1941) was van 1908 tot 1921 directeur van het Museum Boijmans in Rotterdam en van 1921 tot 1941 directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam. Daarnaast was hij kunsthistoricus, essayist en dichter.

Nog even een opmerking.
Ik noem Frederik Schmidt Degener hier als schrijver van de catalogus
maar tot nu toe ben ik zijn naam alleen tegengekomen onder de inleiding.
Op Delpher wordt M.C. Schoch genoemd als co-auteur.
Van deze persoon kan ik op Internet of op de website
van het Rijksmuseum niets vinden behalve dat het Rijksmuseum een exemplaar
van hetzelfde boek heeft.

Dit vond ik erg leuk. Er zitten 2 plattegronden in met beschrijving van de zalen: 234 Rembrandt’s Schuttersoptocht, bladzijde 41 (wij zouden nu zeggen de Nachtwacht). Daarnaast is in het rood de looproute aangegeven. Dit is te zien op deze plattegrond: Hoofdverdieping, kunst der 15e, 16e en 17e eeuw.

De tweede plattegrond met de benedenverdieping en de Drucker-uitbouw.

Wikipedia:

De Druckeruitbouw is een gebouw van het Rijksmuseum Amsterdam, geopend in 1909, om de collectie Drucker-Fraser, een kunstcollectie van ‘moderne’ negentiende-eeuwse kunstwerken van de Haagse school, afkomstig van het kinderloze echtpaar J.C.J. Drucker-Fraser, tentoon te stellen. Tot dan stond een deel van de huidige collectie sinds 1904 in het Fragmentengebouw, maar daar was plaatsgebrek. In 1913 werd begonnen aan een uitbreiding, die in 1916 gereed kwam.
…
In 1996 is de Druckeruitbouw door architect Quist met het fragmentengebouw gerestaureerd tot de Zuidvleugel, tegenwoordig de Philipsvleugel. Tijdens de verbouwing van het Rijksmuseumgebouw in 2003-2013 was de Zuidvleugel de hoofdtentoonstellingsruimte. Sinds 2014 is er onder meer het restaurant RIJKS® gevestigd.

In de gids is een hele serie foto’s van werken opgenomen.

Meer details gaan volgen.

Art Rendez Vous

Posted on oktober 15, 2019 by Argusvlinder

Zondag bezocht ik ‘Art Rendez Vous’ in Breda.
Een serie van tentoonstellingen/evenementen rond vooral grafiek.
Zeker het deel waar ik ben gaan kijken.

Eerst ging ik via het ‘Information Path’ (je mag het niet zeggen maar waarom dat dit allemaal in het Engels moet?). Langs 600 meter wordt de voormalige spoorbaan in de Speelhuislaan gevolgd met steeds mooie informatieborden over allerlei aspecten van het gebruiken van grafisch werk om ideeën, feiten, theorieën, enz te presenteren. Het onderzoek werd uitgevoerd door Sandra Rendgen en de illustraties waren van Jan Hamstra. Hele bijzondere feiten met goede informatie en prachtige beelden leiden op deze wandeling.

In de haven stonden een serie grote borden met aanbevelingen hoe om te gaan met gegevens op het Internet: volg je eerste indruk.

Persoonlijk vind ik dit de belangrijkste. Controleer de bronnen. Maar ook in grafisch opzicht is dit een knappe vondst: de neus van Pinokkio, die groeit als hij liegt, die onderdeel van een grafiek wordt. Maar als je niet goed kijkt naar de bron van de grafiek, dan zie je niet dat er gelogen wordt.

Er was ook een tentoonstelling onder de titel ‘Information Superpower’. Daar waren vele vormen van grafiek te zien die allemaal iets met informatie te maken hadden. Wel heel knap experimenteel vond ik dit werk van Sigitas Guzauskas, Living Map, 2018.

Sigitas Guzauskas, Living Map, 2018.

Overzicht van de op-stelling van ‘Information Superpower’.

Het telefoonboek van Wim Crouwel was ook te zien.

Detail.

St. Franciscus

Posted on oktober 4, 2019 by Argusvlinder

Het is vandaag St. Franciscus. Ik zag van hem heel wat afbeeldingen voorbij komen op Twitter maar deze van Cimabue nog niet.

Volgens Wikipedia:

Bencivieni di Pepo of Cenni di Pepo (Florence, 1240 – aldaar, 1302), ook wel genoemd Cimabue (klemtoon op ‘bu’; Italiaans voor ossekop) was een Florentijnse middeleeuwse schilder en ontwerper/uitvoerder van mozaïeken. Hij wordt door sommige kunsthistorici gezien als degene die aanzet heeft gegeven tot een nieuwe richting in de kunsten welke leidde tot de Renaissance.

Raketstart (reconstructie)

Posted on september 24, 2019 by Argusvlinder

Eerder was hier een serie foto’s van een tentoonstelling te zien die op de betreffende dag
van publicatie, zijn laatste dag beleefde.
Vandaag iets vergelijkbaars.
Het Stedelijk Museum Breda heeft een tentoonstelling met de naam ‘Raketstart’.
Een explosie van oude bekenden en nieuwe vondsten uit Breda.
De tentoonstelling loopt deze week voor het laatste.
Het is een aanrader.

De tentoonstelling is genoemd naar een werk van Pieter Laurens Mol waarmee
het museum zich wil presenteren als lanceerplatform voor nieuw talent.

Pieter Laurens Mol, Raketstart vanuit de Bredase binnenstad, 1945. Een schets met het zicht op het centrum van Breda. Op zich niet zo opvallend maar midden in de stad wordt een raket gelanceerd. De foto is uit de catalogus die groot is van formaat en mooi ontworpen. Maar met de regen van vanavond was het niet eenvoudig een goede foto te maken uit de catalogus. Ik heb spijt het werk niet gefotografeerd te hebben op zaal.

De catalogus. Zoals altijd heb ik een serie foto’s gemaakt van de dingen die ik leuk vond of die mij opvielen.

Danielle Lemaire, De laatste zomer, 2018. Ik meen dat ik eerder werk van haar gezien heb en dat ik ooit geprobeerd heb een werk van haar te kopen. Lukte uiteindelijk niet.

Romee van Oers, Zonder titel, 2017. Gouache, acrylverf op canvas.

Van de foto is moeilijk te zien waar je nu precies naar kijkt. Maar het is een hele reeks kleine brokken steen die min of meer aan elkaar gelijk zijn qua vorm en die op dezelfde manier in een speciaal daarvoor gemaakte presentatielijst liggen. Intrigerend. Margot Zweers, Set of flattened matter, 2019.

Frans van Veen, Notre Dame des Anges, 2018. Olieverf op doek.

Het werk van Jacomijn den Engelen trok me heel erg aan. De keuze voor een krat is natuurlijk heel slim als je een afdruk met hout op papier haat maken. De structuur van het hout doet het prima. Heel precies gemaakt. Ik ben heel benieuwd naar de gebruikte techniek. Later toon ik nog twee werken en de techniek werd me nog onduidelijker en het resultaat mooier. Jacomijn Den Engelsen, Crate, 2018. Houtdruk op papier.

Een oude bekende: Jaap de Vries. Heel mooi technisch werk. Jaap de Vries, Swamp, 2009. Aquarelverf op aluminium. Eerder was toen nog in de Beyerd een retrospective van zijn werk te zien. De kunstenaar was bij de opening toen aanwezig.

Jacomijn Den Engelsen, Suitcase, 2019. Houtdruk op papier.

Jacomijn Den Engelsen, Books, 2018. Houtdruk op papier.

De structuur van de huid (er stond ook een beeld van een haas met vergelijkbare knappe techniek) viel me op maar ook deze interpretatie van Medusa. Niet triomfantelijk en krachtig, zoals ik vaak de indruk heb dat afbeeldingen van Medusa uitstralen, maar haast als slachtoffer, angstig en zwak. Carolien Smit, Kleine Medusa, 2018. Keramiek.

Voor het geval dat de slangen niet opgevallen waren. Op dit detail staan er minstens vier.

Jaap de Vries, The Enigma of Love (X-Ray), 2010. Aquarelverf op aluminium.

Loek Grootjans, Storage for distorted matter (Case V.v.G.). From Vincent’s asylum. Vincent’s sunflower, 2014. Gedroogde zonnebloem in vitrine.

Dit werk hoort niet bij de tentoonstelling maar hing in de gal van het museum en ik ben een liefhebber van tekst in de kunst: Ad Marijnissen, Woorden of letters. Print op papier.

Omdat ik die middag nog even langs de Nieuwe Prinsenkade liep kwam ik op het idee om een reconstructie te maken van de Raketstart van Pieter Laurens Mol. Ga de tentoonstelling zien!

Koninklijk Paleis Amsterdam: Het universum van Amsterdam – Schatten uit de cartografie van de Gouden Eeuw

Posted on september 22, 2019 by Argusvlinder

Het Koninklijk Paleis op de Dam had ik nog nooit bezocht.
De tentoonstelling: ‘Het universum van Amsterdam – Schatten uit de
cartografie van de Gouden Eeuw’ gaf de doorslag.

Wat een fantastisch gebouw.
Wat een fascinerende tentoonstelling!

Vandaag is de tentoonstelling voor het laatste te zien.

De pracht en praal van de ‘Burgerzaal’ en de vertrekken er om heen
laten zien hoe rijk Amsterdam was in de 17e eeuw maar ook hoe
zelfverzekerd de burgers van Amsterdam waren.

De vierschaar. De plaats waar ter dood veroordelingen werden uitgesproken.

De slang uit het Bijbels scheppingsverhaal met de appel. De duivel en de verleiding.

Het centrale reliëf van de Vierschaar: het Salomons oordeel. Artus Quellinus is de maker van al dit moois.

Atlas, hier in de Burgerzaal. Hij draagt de hemel op zijn schouders en kijkt neer op de marmeren wereldkaarten in de vloer van de zaal. De architect Jacob van Campen ontwierp de grote zaal als ontmoetingsplaats voor alle burgers. Op het dak van het paleis staat een bronzen versie.

Atlas boven Vrouwe Justitia.

Muurdecoratie met een aap en granaatappels.

Rond de Burgerzaal zijn een aantal gangen die toegang geven tot allerlei kantoren. Heen kantoortuinen zoals we die nu kennen maar deftige vertrekken voor regenten en burgemeesters. Nu ontvangstruimtes van de koning.

Muurdecoratie.

Een van de ‘kantoren’.

Blaeu-kabinet voor de Atlas Major, anoniem, rond 1664.

De hele wereld in een atlas.
De Atlas Major was een prestigeproject.
Vanaf 1662 bracht Joan Blaeu hem uit: twaalf delen met bijna 600 kaarten en duizenden pagina’s met beschrijvingen van de wereld.
Het maakte Blaeu de beroemdste cartograaf van zijn tijd.
In de Atlas Major komen veel facetten van de Gouden Eeuw samen:
de aanwezigheid van Nederlanders in de wereld, de rijkdom die er vergaard werd en de rijke cultuur
van wetenschap, kunst en ondernemerschap, die in Amsterdam en de Republiek bloeide.
Cartografie als symbool van een tijdperk.

Pronkkabinet voor een atlas.
De Atlas Major was zo bijzonder (en omvangrijk) dat er speciale pronkkasten voor gemaakt werden.
Dit exemplaar is wel de mooiste die nog bestaat.
Het perenhout is gesneden in de vorm van drakenpoten, engelen, bloemen en planten.
Een wat exotisch aandoend, maar spannend geheel.

De aanleiding om naar Amsterdam te gaan was naast het paleis en de tentoonstelling, het feit dat we op vakantie gingen.

De atlassen tonen niet alleen kaarten maar ook bijvoorbeeld klederdracht. Hongaarse klederdracht in dit voorbeeld.

Of Venetiaanse dracht.

Of een vloot op zee.

De enorme atlas voor de Grote Keurvorst van Brandenburg lag toevallig open op Italië.

Laat ‘de hak van Italië’ nou net het gebied zijn waar wij naar toe gaan op vakantie.

De atlas van de Grote Keurvorst van Brandenburg is één van de allergrootste boeken ter wereld.
De gigant weegt 125 kilo en meet geopend 170 bij 220 centimeter.
Dit onhandelbare boek werd niet gemaakt om in te bladeren, maar als imponerend pronkstuk.
De atlas bevat 37 grote, gekleurde, wandkaarten, ingebonden in een zware omslag.

Johan Maurits van Nassau-Siegen bestelde het boek rond 1663 voor zijn vriend, Friedrich Wilhelm, de keurvorst van Brandenburg.
Alleen het meest uitzonderlijke geschenk was goed genoeg en deze reuzenatlas voldeed bij uitstek.
Het boek is één van drie reuzenatlassen die in Amsterdam werden gemaakt, vermoedelijk door Joan Blaeu, voor bijzondere opdrachtgevers.
Hun formaat was zo uitzonderlijk dat pas in 2012 voor het eerst twee grotere reuzenboeken gemaakt werden.

Dit is nog eens een echt ‘randfiguur’. Joan Blaeu (?), De atlas van de Grote Keurvorst van Brandenburg.

Petronella Oortman was één van de rijkste vrouwen van Amsterdam.
Zij liet een groot pronkpoppenhuis bouwen en richtte het levensecht in.
Behalve prachtig meubilair, gebruiksvoorwerpen en schilderijen, horen ook deze drie atlassen tot de inboedel.
Ze zijn gemaakt uit stukjes van echte gedrukte kaarten.

In 1607 gaf Jodocus Hondius een van de eerste atlassen uit op klein formaat uit.
De reden hiervoor geeft hij in zijn voorwoord: de atlas is voor mensen die geïnteresseerd zijn in geografie,
maar een groot exemplaar te duur of onpraktisch vinden.
Hondius vond duidelijk een gat in de markt, zijn atlas werd een commercieel succes.

François Halma: Atlas der Nederlanden. Rond 1816: Agri Batavorum.

Een van de gangen die uitkomen op de Burgerzaal en die dienden als tentoonstellingsruimte (met projectie).

De Mozeszaal. Jacob de Wit schilderde in 1737 dit enorme doek waarvan je nu maar een klein maar centraal deel ziet.

Een soort van grisaille in diezelfde Mozeszaal.

Ik zal niet zeggen dat ik dit allemaal mooi vind maar indruk maakt het wel.

Hét balkon en hét monument op de Dam.

Dit decoratieve element op de muur zag je eerder terug in de plafondschildering.

De roedenbundels met een bijl of fasces (in Latijn). Dit is een oud Romeins symbool van het gezag van de hogere magistraten. Het symbool bestaat uit een bundel houten roeden (berkentakken) die een bijl insluiten, bijeengehouden door roodleren riemen. Fasces werden door ambtenaren (lictores) voor de magistraten uit gedragen en betekenen de “macht om te straffen”. De bijl symboliseerde de “macht over leven en dood” en de riemen de “macht om te arresteren”.

Tekst gevonden in een beschrijving van het thema van Open Monumentendag 2016.

Een tapijt.

Een stoel.

Klein deel van een van de kaarten in de vloer van de Burgerzaal met een geel klein stukje van de projectie die op de kaarten plaatsvond.

De drie oorspronkelijke kaarten werden ontworpen door de beroemde Joan Blaue.
Hij was de meest succesvolle cartograaf van Amsterdam en lid van het stadsbestuur.
Als voorbeeld voor de twee galfronden van de wereld gebruikte hij vermoedelijk zijn eigen prestigieuze wandkaart uit 1648.
Het was de grootste gedrukte kaart tot dan toe en bevatte recente cartografische informatie.
Het meest opvallend is de noordwestkust van Australie (Nova Hollandia) en Tasmanië, in 1643 in kaart gebracht door Abel Tasman.

Pieter Goos, De Zee-atlas ofte Water-wereld, 1669.

Waterwereld

Nuttig voor ‘heren en kooplieden’ en ‘schippers en stuurlieden’, zo adverteert Pieter Goos zijn Zee-atlas met 41 uirtvouwvare kaarten.
De prachtige kleuring suggereert dat dit exemplaar voor de eerste, rijkere groep bestemd was.
Goos specialiseerde zich in maritieme cartografie.
Zijn uitgeverij stond aan de Texelse kaai, aan het havenfront (de huidige Prins Hendrikkade).

Jan Huygen van Linschoten, Cornelis Claes: Itinerario Voyage ofte schipvaert van Ian Huygen van Linschoten naer Oost ofte Portugaels Indiën, 1596.

Reis naar Indië

De rijke Indische archipel was aanvankelijk een handelsgebied van de Portugezen en alleen zij wisten precies hoe je er heen moest varen.
Rond 1580 bemachtigde Jan van Linschoten geheime informatie over stromingen, dieptes, eilanden en zandbanken, die nodig was om veilig aan te komen.
Met zijn reisbeschrijving voeren Hollandse kooplieden ook naar de Oost en werd de archipel een wingewest van de VOC.

West-Indische paskaert.

West-Indische paskaert waer in de graden der breedde over wederzijden vande middellĳn wassende so vergrooten dat die geproportioneert sijn tegen hunne nevenstaende graden der lengde :, vertonende (behalven Europaes zuydelijckste) alle de zeekusten van Africa en America, begrepen in ’t Octroy bij de H.M.H. Staten Generael der vereenichde Nederl. verleent aende Generale West Indische Compagnie : mitsgaders die van Peru en Chili inde groote Zuyd-Zee

Het aanzicht van Nieuw Amsterdam of Manhattan.

Of je nog een globe wilt kopen? Solomon of Dirck de Bray, Interieur van een winkel. Rond 1650 – 1675. De winkel staat vol met boeken en er hangen schilderijen. Maar achterin. Boven op de planken staan globes. Allemaal te koop.

Detail van de muurdecoratie van de vorige foto. Een globe met sterrenbeelden (?).

En een detail van de kroonluchter.

De dood, onderdeel van de beeldengroep van Vrouwe Justitia in de Burgerzaal.

Vrouwe Justitia.

De Stedenmaagd, het symbool voor Amsterdam.

Kunstvaria

Posted on september 3, 2019 by Argusvlinder

Voor het eerst sinds lange tijd weer eens een Kunstvaria.

Calvin Benjamin Grinnell, Running Elk, Mandan Hidatsa Arikara of een oorspronkelijke bewoner van Amerika. Plate No 287, 3 september 2017, modern wet plate.

Dorothea Lange, Residents awaiting evacuation to assembly centers, Oakland, 1942. Archival pigment print.

Frans Hals, Regentesses of the old mens alms house. Circa 1664. Oil on canvas, Frans Hals Museum.

Icon with the Koimesis (de dood van Maria), Corfu. 17th Century, British Museum.

Jim Campbell, Repixelated 2, 2017. Custom electronics, 300 LEDs, aluminum and Acrylic. Edition of 3.

Dit vind ik helemaal super. Zo’n voorwerp had ik eerder niet gezien. Een Boeddgistische gebedsdoos. Tibetan copper gau or prayer box with cloth case. 20th century. Used as personal shrine for traveling. Tibetan Buddhism. Typically worn as ornament during festivals. Kept in prayer niche in family home.

William Eggleston, Morals of vision, 1978. Artists book. Edition of 15 illustrated with 8 chromogenic prints.

Gelezen: Middeleeuwse tuinen

Posted on juli 19, 2019 by Argusvlinder

Annemarieke Willemsen schreef de catalogus voor de RMO-tentoonstelling (Rijksmuseum van Oudheden): Middeleeuwse Tuinen – Aardse paradijzen in Oost en West, 1200 – 1600.

Over de tentoonstelling zlef was hier al te lezen.
Bij het boek hink ik op twee gedachten:
het boek had best wat meer diepgang mogen hebben
aan de andere kant is het een introductie voor een breed publiek
van het idee dat de manier waarop in de middeleeuwen naar
de tuin werd gekeken niet zo anders was in Europa
vergeleken met het oosten.
Veel literaire teksten kom je tegen in het boek en
onderstaande past prima bij wat de tentoonstelling laat zien.

Gij die deze tuin binnen gaat, overdenk wat u zegt en zeg mij daarna of al deze wonderen toevallig of uit de kunst zijn ontstaan.

Opschrift van Giovanni Orsini in de tuinen van Bomarzo, 1547.

Readymade

Posted on juli 10, 2019 by Argusvlinder

Readymade (ook: objet trouvé) is een kunstvorm ontstaan in het begin van de 20e eeuw. De bekendste kunstenaar die de readymade gebruikte was dadaïst Marcel Duchamp. Een industrieel voorwerp wordt uit zijn alledaagse context gehaald en tot kunst bestempeld doordat het in een museale omgeving wordt getoond. Deze praktijk begon met de dadaïsten en werd in de twintiger en dertiger jaren vooral gecultiveerd door de surrealisten.

Citaat van Wikipedia.

We liepen terug van een wandeling door Vientiane naar ons hotel.
Bij een kruispunt stapte ik bijna in een gat in het voetpad.
In Nederland hoef je het voetpad niet zo in de gaten te houden.
Maar in andere delen van de wereld kun je dat soms maar
beter wel doen. Enfin, ik stapte bijna in dit gat:

Of dit nu past binnen de definitie van een readymade ….. daar valt over te twisten. Toch deed het me meteen aan een kunstwerk denken. In Berlijn (Bebelplatz Memorial van Micha Ullman) zie je door een glazen plaat, in de bestrating, lege boekenkasten. Het plein is een van de plaatsen waar de nazi’s boekverbrandingen organiseerden. Qua thema hebben deze twee gaten in het wegdek niets met elkaar te maken. Het portret in Vientiane is misschien niet eens bedoeld als kunst. Maar bij mij raakte de twee beelden verbonden. Wie is die jonge man op de afbeelding? Waar is hij? Waarom is die foto hier op deze plaats? Wie heeft die foto geplaatst…..

Launch, eindexamententoonstelling AKV St. Joost in Breda

Posted on juli 8, 2019 by Argusvlinder

Ieder jaar is er rond deze tijd een tentoonstelling
van werk van jonge kunstenaars die dit jaar afstuderen
op de AKV St. Joost.
Een paar foto’s van werken die ik er zag.

Er was veel aandacht voor duurzaamheid.
Zo zijn er mensen die zoeken naar manieren om met planten
die hier groeien materialen te ontwikkelen waarmee je
hedendaags design kunt maken.
Maar er zijn ook andere invalshoeken.

Dit is een werk van Fleur Jakobs. Het is een krachtig beeld. Zeker een manier om een gesprek over bijvoorbeeld duurzaamheid of je band met de natuur op gang te brengen.

Jamie Deckert maakte het bovenstaande werk. Door te lopen over het pad kon je via de installatie een tekst beluisteren. Het werk sprak me erg aan.

Voor mij bleef onduidelijk van wie dit werk is. Het lijkt me een combinatie van textiel met gips. Erg mooi.

Met veel lef en moed komt het werk van Karlijn van Beurden tot stand met zich zelf in de hoofdrol.

Dit is het kaartje van Lionne van Deursen. Daar ga je naar toe voor Material research & product design.

Op het internet schrijft Van Deursen:

In de materiaalstudie imperfecte perfectie worden de toepassingen van bacteriële cellulose als bruikbaar materiaal onderzocht. Met de focus op manieren van produceren, tactiele en esthetische kenmerken als kleur, textuur en lichtdoorlatendheid. Het leerachtige materiaal dat ontstaat door de bacteriën die cellulosedraden spinnen heeft leer vervangende eigenschappen, maar ook imperfecties in vergelijking met leer. De imperfecties van dit materiaal vormen het uitgangspunt voor materiaaltoepassingen.

Naomi Remijn heeft een boek uitgebracht over nieuwe grondstoffen, productiemethodes en aanpak. Als voorbeeld had ze een stoel staan met een ‘leren’ zitting. Dat ‘leer’ is door het verwerken en plantaardig materiaal tot stand gekomen.

Op internet schrijft ze:

In Nederland hebben wij een super vruchtbare grond, hier haal ik mijn materiaal vandaan. Inheemse groenten die hier groeien kunnen perfect ingezet worden om materiaal van te maken. Dit is heel erg gunstig voor het milieu, want op deze manier hoeven we geen of minder materiaal te importeren. Dit importeren stoot namelijk veel CO2 uit. Ook is het hebben van eigen materiaal economisch erg goed. Op die manier hoeven we geen geld te besteden aan het overkomen van materiaal.

De materialen die komen te groeien zijn groenten. Deze hebben dus een veel milieuvriendelijkere afkomst als bijvoorbeeld aardolie. Ook zijn de materialen diervriendelijk en kunnen bijvoorbeeld leer vervangen.

De materialen hebben geen perfecte groenten nodig en kunnen gemaakt worden vanuit resten van bijvoorbeeld de markt en sommige kunnen gemaakt worden vanuit een reststroom. Als we massa productie willen gaan inzetten hebben deze materialen ruimte nodig om te groeien. Deze ruimte kunnen we halen uit de vee industrie. De vee industrie moet inkrimpen vanwege de grote veestapel. Deze boeren verdienen nog steeds werk en hebben dan de mogelijkheid om materiaal te gaan groeien. Ook is de grond na het inkrimpen beschikbaar.

De groenten die ik hiervoor gebruikt heb zijn de oerwortel en de schorseneer.

Vanuit deze gedachten heb ik 4 materialen gemaakt. Textiel verf, leer gewone verf en papier.

Een dag dwalen door Middeleeuwse tuinen

Posted on juni 28, 2019 by Argusvlinder

Vorige week ben ik een dagje gaan dwalen door tuinen,
Middeleeuwse tuinen, om precies te zijn.
Dat deed ik onder andere in Leiden maar het begon in Breda.

De dag begon met een wandeling naar het station. Dan kom ik langs het Kasteel van Breda en loop ik door het Valkenberg. In de ochtend was het er rustig maar al gelijk zonnig.

Even later zat ik in Leiden in een tuin. Een tuin met extra aandacht voor de verschillende planten. Een krijgt hier ook wat aandacht vanwege de mooie vorm.

In de tuin, die verder helemaal leeg was, zat ik naast deze plant: een vijg. Naast de prachtige grote bladeren vallen de vruchten meteen op.

De tuinen die afgebeeld worden in handschriften volgen vaak het patroon dat je ook ziet in de tuinen uit de Perzische of Moslim-wereld. Het bestaan (of juist het niet bestaan) van dat verband intrigeert me. In New Delhi bezochten we ooit Humayun’s grafmomument. Volgens de UNESCO het eerste tuin-grafmonument. Het was pas gerestaureerd door onder andere schenkingen van het Aga Khan Development Network. Het was prachtig om in deze tuin eens al de waterwerken in werking te zien. Overal fonteinen en waterwegen. Je ziet die vaker in India maar vaak is er geen water te zien. Nu werden die mooie groenen tuinen ineens echt. Het zijn dat soort tuinen die ik me voor de geest haal als ik een handschrift zie met een Maria of een sultan in een tuin.

De overgang van de tuin buiten naar de tentoonstelling over tuinen binnen werd prima gemaakt door deze gieter van aardewerk, Utrecht, circa 1575.

Middeleeuwse Tuinen
Aardse paradijzen in oost en west
1200 – 1600

Een lustoord wordt door een heldere stroom bevloeid,
waar vogels harmonieus hun liedjes fluiten,
waar tulpen bloeien in een rijk palet,
waar vruchten zich tot dichte trossen sluiten.
Daar draagt onder de schaduw van de bomen
de lentewind een bont tapijt naar buiten.

Saadi, De rozentuin, 1258.

Een tuin is een omheind stuk grond, afgebakend van de wilde natuur, waar water en schaduw is, beplant met bloemen en bomen.
Er bestaan in de Middeleeuwen verschillende soorten tuinen.
Sommige zijn nuttig, zoals kruidentuinen, groentetuinen en wijngaarden.
Andere zijn vooral aangenaam, met bloemen, pergola’s bomenlanen en fonteinen.
In de praktijk bevatten de meeste tuinen zowel nuttige als aangename delen, zeker bij kastelen en paleizen, waar de tuin een statussymbool is.

In de periode van ongeveer 1200 – 1600 zijn er veel overeenkomsten tussen tuinen in het christelijke Europa en het islamitische oosten.
Europese kloostertuinen zijn gebaseerd op Perzische vierdelige tuinen (chahar-bagh).
In beide cultuurgebieden zijn tuinen symbolen van het goddelijke.
Er is Latijnse en Arabische poëzie over rozen en liefde in de tuin en zowel de sultan als Maria wordt afgebeeld in een besloten hof.
Bovendien stellen christenen én moslims zich het paradijs voor als een prachtige tuin.

De tentoonstelling volgt de aangekondigde thema’s. Ik ben op zoek naar bewijs dat Perzië Europa beïnvloed heeft. Bomen waaronder de plataan en wilg in een Perzisch herbarium, Kitab aga ib al-makluqat (Kitāb ‘ağā’ib al-maḫlūqāt), 1200 – 1400.

Vermoedelijk is dit de plataan.

Geweldig; diptamnus of adderkruid, solago (heliotroop) en peonya (pioenroos) in een herbaria handschrift, Pseudo-Apuleius (de schrijver), 1300 – 1400.

Mandragora (alruin), Marua (majoraan) En maurubium (malrove) in gedrukt boek met houtsnedes, Hortis Sanitatis, Mainz, 23 juni 1491.

De wortel van de alruin werd gezien als een mensvorming ding met heel bijzondere eigenschappen. Zoek het internet er maar eens op na. Hoe dan ook, het leverde mooie prenten op.

Gedrukt plantenboek met houtsnedes ‘Den Groten Herbarius met al sijn figueren, Antwerpen, 17 juni 1514.

Drs P. was een verrassing maar sluit heel goed aan:

Tussen eeuwenoude muren
Waar de schoonheid bloeit en geurt
Waar men ’t fluisteren der uren
Bijna lijfelijk bespeurd
In de laatste zonnestralen
Roept het klokje mij naar ’t lof
Doch ik wil nog even dralen
In mijn stille kloosterhof.

Daar u hier nu toch bent, nodig ik u gaarne uit
Om mijn bloemen en mijn vele plantjes te bekijken
Roomse kervel, Engelgras en Benedictus-kruid
Staan er prachtig bij zoals u ziet.

Bij die Paternoster-boom ziet u de Papenschoen
Kandelaartjes, Monnikskap en Rozenkransje prijken
Mijtertje en Slofje, die het ook uitstekend doen
En allicht ontbreekt het Kaarsje niet.

Jammerlijk genoeg schiet ook het onkruid welig op
Afgodskruid en Judaspenning zijn niet uit te roeien
Heksenkrans en Tovernoot, Alruin en Duivelskop
Wist ik maar vanwaar dat ontuig kwam.

Addertong, Menistenzusje, Galgenjong, Kalvijn
Zouden in een kloostertuin niet mogen kunnen groeien
Weet u dat hier Vrouwenharen voorgekomen zijn
Zelfs een Scharrel en een Tripmadam.

Maar ik moet u nu verlaten
Dadelijk begint het lof
Anders kon ik blijven praten
Want er is voldoende stof
Dat verklaart waarom ik lieden
Gaarne in mijn tuin ontvang
Mocht u nog wat willen wieden
Gaat u dan gerust uw gang.

Een tuin zonder tuinman (of vrouw) dat kan niet. Francesco Villamena, portret van tuinman, gravure, 1576 – 1624.

Dit was voor mij een grote ontdekking. Ik had nooit van een duimgieter gehoord. Gelukkig was er een filmpje met een demonstratie. eenvoudig maar heel effectief. Om secuur te kunnen gieten gebruik je een duimgieter, ook wel aangeduid met de Franse naam chantepleure, vanwege het zingende geluid dat hij maakt als hij ‘huilt’.

Maand maart in een gebedenboek, Luik, Maastricht, 1500 – 1525.

dit boek lag een beetje moeilijk open. Goed bedoeld maar je ziet nu alle pagina’s slecht. Dat mijn foto ook niet best is helpt dan niet. Paar te paard en Jager met honden, vogelkooi in de marge, getijdenboek, Middelnederlands, Vlaanderen, circa 1480.

Het maken van foto’s viel niet mee maar is een extra reden om dit zelf te gaan bekijken. Strooirand met vogels in een getijdenboek, Zuid Nederland, 1500 – 1525.

Dichter Hafiz en zijn ‘geliefde van middernacht’ in een tuin, Diwan (verzamelde gedichten) van Hafiz, 1489.

Tristan en Isolde schakend in de liefdestuin (Der minnen loep of verloop van liefdes), Dirc Potter, 1486. De afbeelding lijkt wel met waterverf gemaakt. Dat zegt meer van mij dan van de afbeelding maar de kleuren zijn zo mooi.

Vooral de gekleurde rand fascineerde me.

Hoe stoer staat de tekst hier niet rond de afbeelding? De Sassanidische koning Khosrow II en zijn geliefde Shirin in een tuin onder een baldakijn, Shahnama van Ferdowsi, Iran, 1500 – 1600.

Nog een voorwerp dat ik niet kende. Even iets heel anders. Vuurklok van slibaardewerk met duiven, hanen en een fantasie wapen, Alkmaar, Luttik, Ouddorp, 1560 – 1580.

We zijn aangekomen bij de tuin in de decoratieve kunst: groot tegelveld met arabesken en gestileerde lotusbloemen, Syrië, Damascus, 1500 – 1600.

Blauwe stervormige tegel in Ladjarvadina-waar, Iran, Kashan, 1250 – 1300.

Detail.

Maria met Christus in hortus conclusus in een getijdenboek, Zuid Holland, Leiden, 1480 – 1500.

Twee afbeeldingen naast elkaar met prachtige randen. Annunciatie en Maria met kind in bloemenranden, Getijdenboek in Middelnederlands, 1510 – 1530.

Let op de flap waarmee het boek afgesloten kan worden (links). Een koning houdt audiëntie in een tuin met bomen en dieren, Shahnama van Ferdowsi, Iran, 1437.

Deze was al eerder te zien maar ik kan het niet laten. Maria met kind, Falnameh (Waarzeggersboek), India 1550 – 1600.

Als een eerste toegift (zie het als een concert), een herhaling van drie pagina’s die hier boven al te zien waren.

‘Noli me tangere’ is een terugkerend thema in de kunst. De ontmoeting van Christus met Maria Magdalena in een tuin na zijn verrijzenis. Ook in boeken. Noli me tangere in de bloemenrand in een getijdenboek in het Middelnederlands. Meester met de zwarte ogen, Holland, circa 1490.

Even aandacht voor ‘gewoon’ penwerk in bovengenoemd boek.

Noli me tangere in Horae et preces, Meester van Gijsbrecht van Brederode, circa 1460.

Noli me tangere, ingekleurde houtsnede in een album van Jacob Cornelisz van Oostzanen, circa 1530.

Als afsluiting een afbeelding met tekst in het Hebreeuws. Dus de voorstellingen van tuinen beperkte zich niet tot de eerder genoemde culturen.

Middeleeuwse Tuinen in het RMO (versie warmteplan)

Posted on juni 25, 2019 by Argusvlinder

Al een paar dagen ben ik bezig met het voorbereiden van een blogpost
op basis van mijn bezoek afgelopen zaterdag aan de tentoonstelling
‘Middeleeuwse tuinen’ in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.
Maar ook vandaag ging het niet lukken om het af te krijgen.
Ik schuif de warmte maar de schuld in de schoenen.

Daarom een eerste, heel korte versie.

Dit is de introductie van de tentoonstelling.

Er zijn vele mooie gebruiksvoorwerpen, boeken en er is kunst te zien. Maar voor mij was dit wel heel bijzonder. Omdat het India komt en omdat je het niet vaak ziet. Maria met kind, uit de Falnameh (Waarzeggersboek misschiens is ‘het boek met voortekenen” een betere naam?). India, 1550 – 1600.

Er volgt nog veel meer, als het weer morgen beter is,
gaat dat vast lukken.

Nog een keer Teun Hocks

Posted on juni 13, 2019 by Argusvlinder

Afgelopen week, net voor het einde van de tentoonstelling
met werk van Teun Hocks, gaf de kunstenaar een presentatie
in het Stedelijk Museum Breda.

Op deze dinsdagavond waren er zo’n 75 mensen op af gekomen. De stoelen waren opgesteld in de tentoonstellingsruimte.

Hier staat Hocks nog even te wachten tot iedereen binnen is.

Aan de hand van foto’s gaat hij door zijn werk maar meer in het bijzonder gaat hij in op zijn werkwijze.

Zo laat hij de verschillende stadia van een werk zien. Hij begint met het maken van tekeningen. Steeds opnieuw net zolang tot het een vorm gekregen heeft die zal gaan werken volgens Hocks. Dan gaat hij in het atelier een ‘decor’ maken. Vaak zal dat bestaan uit een beschilderd doek, op de voorgrond al dan niet aangevuld met rekwisieten. Hier gaat het om een zeegezicht. In de verte de zee, op de voorgrond strand.

De achtergrond kan heel relevante elementen bevatten. Zoals dit schip.

De rook uit de schoorsteen van het schip is misschien nog belangrijker. Rook/rookkolommen komen vaker voor in zijn werk.

Dan neemt hij zelf plaats in het decor, met rekwisieten. Dan worden er foto’s gemaakt. De meeste handelingen worden door Hocks zelf uitgevoerd.

De foto vaak een sepia of zwart/wit foto, wordt dan
door Hocks bewerkt. Dat kan digitaal maar in de meeste gevallen
zal een foto op een groter formaat worden afgedrukt
waarna die foto met olieverf door Hocks wordt ingekleurd.
Dat is dan het werk wat wij op de tentoonstelling zien.

Na afloop signeert Hocks (meegebrachte) boeken.

Dit is mijn exemplaar. Een leuke avond over een heel goede tentoonstelling die intussen voorbij is. Afgelopen zondag was er nog een klein feestje. Ik zag Hocks toevallig na afloop in een gezelschap in de buurt van het museum lopen.

Louise Bourgeois in de Rijksmuseumtuin

Posted on juni 9, 2019 by Argusvlinder

Zoals intussen een beetje vertrouwd heeft het Rijksmuseum
in Amsterdam niet alleen binnen mooie tentoonstellingen maar ook
buiten in de tuin.
Zo is er op dit moment werk te zien van Louise Bourgeois.

Op een paar kolommen lagen beelden van verstrengelde handen. Dit is er een van.

Louise Bourgeois, Spider Couple, brons, 2003.

Louise Bourgeois, Quarantania, brons, 1947 – 1953.

Louise Bourgeois, In and out #2, aluminium, 1995 – 1996.

Louise Bourgeois, Crouching spider, brons en roestvrij staal, 2003. Een hurkende spin. Zouden spinnen dat kunnen?

Louise Bourgeois, Spider, brons, 1996. De associatie van moederschap en bescherming met een spin zal voor veel mensen op het eerste gezicht vreemd zijn.

Louise Bourgeois, Fountain, aluminium, 1999.

Argusvlinder

De avonturen van de Argusvlinder

Categorie archief: Kunst

De vaste Siebold-collectie

Tanaka Ryōhei

Rembrandt-Velázquez. Nederlandse & Spaanse Meesters

De heks van Dongen

Kunstkameraden: Glinsterende Zeedroom

Cyprus – Eiland in beweging

Georges Rouault

Gisteren gevonden bij de kringloop

Art Rendez Vous

St. Franciscus

Raketstart (reconstructie)

Koninklijk Paleis Amsterdam: Het universum van Amsterdam – Schatten uit de cartografie van de Gouden Eeuw

Kunstvaria

Gelezen: Middeleeuwse tuinen

Readymade

Launch, eindexamententoonstelling AKV St. Joost in Breda

Een dag dwalen door Middeleeuwse tuinen

Middeleeuwse Tuinen in het RMO (versie warmteplan)

Nog een keer Teun Hocks

Louise Bourgeois in de Rijksmuseumtuin

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen: