Papyrus

Posted on juni 26, 2019 by Argusvlinder

Afgelopen week heb ik een paar vellen papyrus gekocht.
De reden ligt natuurlijk bij het boek van J.A. Szirmai:
The archaeology of medieval bookbindings.
In dat boek staat een tekening die redelijk duidelijk is en
voldoende om zelf eens een boekmodel te maken van een boek
met 1 katern zoals de boeken gevonden bij Nag Hammadi.
In een aantal gevallen werd daar papyrus gebruikt om de
boekband te maken.

Zo ziet er een vel papyrus uit. Deze vellen zijn zo’n 30 bij 40 centimeter.

De verkopende partij omschrijft het product als volgt:

Het Egyptische Papyrus is een product waarvan de maakwijze vrijwel hetzelfde is als in het 3e millennium voor Christus toen het werd uitgevonden. Deze voorloper van ons papier wordt gewonnen uit het merg van de stengel van de Cyperus Papyrus. De bast van de stengel wordt geschild en uit het merg worden lange, dunne repen gesneden die na te hebben geweekt in water, in 2 lagen haaks over elkaar gelegd worden. Dit ‘weefsel’ wordt vervolgens gehamerd en het sap dat daarbij vrijkomt, verbindt de repen als een soort lijm. Vervolgens wordt het vel geperst. Na het drogen wordt het oppervlak gepolijst om een mooi glad oppervlak te krijgen waarop de inkt niet uitloopt.

Je ziet de banen van de oorspronkelijke planten lopen. Ik kijk er naar uit om met dit materiaal iets te gaan doen.

Middeleeuwse Tuinen in het RMO (versie warmteplan)

Posted on juni 25, 2019 by Argusvlinder

Al een paar dagen ben ik bezig met het voorbereiden van een blogpost
op basis van mijn bezoek afgelopen zaterdag aan de tentoonstelling
‘Middeleeuwse tuinen’ in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.
Maar ook vandaag ging het niet lukken om het af te krijgen.
Ik schuif de warmte maar de schuld in de schoenen.

Daarom een eerste, heel korte versie.

Dit is de introductie van de tentoonstelling.

Er zijn vele mooie gebruiksvoorwerpen, boeken en er is kunst te zien. Maar voor mij was dit wel heel bijzonder. Omdat het India komt en omdat je het niet vaak ziet. Maria met kind, uit de Falnameh (Waarzeggersboek misschiens is ‘het boek met voortekenen” een betere naam?). India, 1550 – 1600.

Er volgt nog veel meer, als het weer morgen beter is,
gaat dat vast lukken.

Omslagband met directe strengeling: de sluiting

Posted on juni 24, 2019 by Argusvlinder

Deze boekband heeft een flap waarmee ook de voorsnede
en het voorplat (deels) wordt bedekt.
Omdat goed te laten zitten zit er een sluiting op.
De sluiting wordt gemaakt met twee smalle stukjes leer
en een kraal. 10 Cm leer zegt Peter Goddijn.
Ik vermoed dat de lengte van dat leer afhankelijk is
van de grootte van de kraal. Dat staat niet in het boek,
maar het is wel mijn vermoeden.
Hoe ging dat boek ook al weer worden?

Dit is de tekening uit het boek van Peter Goddijn. Je ziet dat de band helemaal om het boekblok zit. Een halfronde flap ligt op het voorplat. Om voorplat en flap bij elkaar te houden wordt met een stukje keer een kraal op het voorplat bevestigd. Het tweede stukje leer zal als een lusje dienen en in bevestigd op de flap.

De perkamenten boekband lag nog te drogen onder bezwaar. Alle secties (voorplat, rug, achterplat, voorsnede en voorflap) zijn beplakt met papier. Hier ligt de band tussen twee driehoeken en een cicerolat om in de vorm te komen en blijven. De kraal ligt er op om een idee te geven of de kraal niet te groot is.

Zo’n sluiting heb ik niet eerder gemaakt.
Daarom besluit ik om het eerst eens te proberen op een stuk
Zaansch Bord: drie insnijdingen op 1 cm van elkaar zou
hoed moeten zijn.

Hier zie je dat het gelukt is om de kraal te bevestigen. In heb de uiteindes van het leer hier niet gelijmd aan het bord. Ik wil dit nu nog een keer proberen op de dummy die ik gebruikt heb om het grote stuk perkament te snijden.

Zo ziet de achterkant er dan uit. Ik vind het er goed uitzien.

Hier heb ik de insnijdingen in de dummy aangebracht. Overigens is denk ik, het bevestigen van de kraal het eenvoudigst. Het probleem komt pas bij de lus die om de kraal moet passen maar ook weer niet te ruim.

Hier is het leer door de eerste insnijding gehaald. Zo’n stuk papier in de vorm van de omslagband is toch weer heel anders dan de test met het Zaansch Bord. Dat was een stuk eenvoudiger omdat het stuk Zaansch Bord veel kleiner was.

Dan door insnijding nummer twee.

Als laatste door insnijding nummer 3. Straks bij de definitieve versie ga je dan het leer aan de achterkant met lijm bevestigen. Maar nu wil ik weten hoe ik de lus moet bevestigen. De flap past al wel mooi onder de kraal.

Uiteindelijk is me dat gelukt. De insnijdingen heb ik wel korter op elkaar aangebracht. De totale lengte dat het leer in de papieren band zit gewerkt is daardoor korter. Daardoor is de lus groter. Ik ben benieuwd hoe anderen dit aanpakken. Alles bij elkaar is het een heel gepriegel.

Misschien de kraal een kleur geven?
Wordt vervolgd…

RMO lichtshow

Posted on juni 23, 2019 by Argusvlinder

Gisteren was ik in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.
Daar projecteert men op die prachtige tempel van Taffeh
een paar keer per dag een lichtshow.
Hier een paar foto’s daarvan.

De grote binnenruimte van het museum wordt verduisterd en dan kan het lichtspel beginnen.

Soms zie je bijna de vormen van de Egyptische tempel niet meer.

Een Griekse strijder gaat het gevecht aan.

Een overzicht van allerlei voorwerpen die te zien zijn in dit schitterende museum. Warm vandaag? Misschien niet in het RMO.

Doe niet zo mal ik heb niet stilgezeten

Posted on juni 22, 2019 by Argusvlinder

De eerste keer had ik 6 strengels gemaakt,
maar voor de manier waarom ik de Omslagband met directe
strengeling ga maken heb ik er 11 nodig.
Dus nadat ik het stuk perkament had uitgesneden voor deze band
had ik beter zicht waar ik de strengels uit kon snijden.
Daarna heb ik nog zo’n 6 strengels gemaakt.

Maar ik realiseer me dat ik nog niet heb laten zien op basis van welke schets dat ik het boek maak. Je ziet hier op de schets van pagina 199 van het boek van Peter Goddijn ‘Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden’ dat het een binding is waarbij de band helemaal om het boekblok heen zit. Het sluit met een kraal en twee leren koordjes. Op de rug zit de versteviging deze keer niet aan de binnenkant maar aan de buitenkant. Daardoor worden het decoratieve elementen.

Dit zijn de strengels. De lengte van ieder van deze zit rond de 35 – 40 centimeter (niet opgedraaid). Er is een uitschieter die langer is. Dat heeft alles te maken met de natuurlijke vorm van de huid waar ik de perkamenten stroken uit snij. Als dat door omstandigheden te lang is ga ik dat niet nu al afsnijden. Dat zien we straks wel.

Alles bij elkaar een kleine bussel strengels.

Ik heb het perkament waarvan twee secties gecacheerd waren onder bezwaar uitgehaald. Het perkament is mooi recht geworden. Daarna, en ik heb daar geen foto’s van, heb ik de overige drie secties voorzien van papier. Dat ligt nu onder bezwaar te drogen.

Voor de stukken verstevigingsleer ga ik terug naar de stukken leer die ik nog heb liggen van een oude tas. Van een deel heb ik al een boekband gemaakt. Dit stuk heb ik gebruikt om met de foliepers te oefenen een tekst op de band (die ik toen maakte) te krijgen. Het was een beschrijving van de Bradelbinding.

Dit is een stuk leer uit een stevige hoek van de tas. Uit de andere hoek snij ik zo’n zelfde vorm. Ik ben van plan om de decoratieve elementen over het scharnier te laten lopen op het voor- en achterplat. Het is nog niet op maat maar groot genoeg. De perkamenten band ligt immers onder bezwaar.

Wordt vervolgt…

Intermezzo

Posted on juni 20, 2019 by Argusvlinder

Natuurlijk is het fantastisch om in Azië langs bezienswaardigheden
te gaan. Met een beetje geluk ga je van tempel naar tempel.
Vaak midden in de natuur.
Maar het is ook fantastisch om zomaar langs een rivier te gaan.

Als we in Vientiane het hotel uitliepen waren we meteen aan de weg die langs de Mekong loopt. Aan de andere kant zie je Thailand liggen. Tussen het water en de weg veel droogliggend land.

Dit is daar de sfeer in de avond. Op de stoep heb je openluchtrestaurants. Het eten wordt er ter plaatse bereid. Vegetarisch, vis of vlees. Kies maar.

Hier een uitgebreide keuze aan vlees.

Schaaldieren.

Groentes.

Op de grill wordt het bereid. Super.

Nog meer strengels – Mal maken – Perkament snijden – Cacheren

Posted on juni 19, 2019 by Argusvlinder

Weer een paar stappen gemaakt met de
Omslagband met directe strengeling.
Ik begreep eerst niet goed waar die naam van komt maar
de naam is ontstaan bij deze band omdat je de katernen
middels nestels of strengels direct verbind met de omslag.
er is nog een binding waarbij dat op een indirecte manier gebeurd.

Goed, de vorige keer was ik blijven steken bij een eerste set
nestels of strengels. Maar ik moet er nog meer hebben.

Hier liggen de strengels in het vocht. Dadelijk kan ik ze weer ‘opdraaien’.

Intussen kan dan de omslagband gemaakt worden (aldus Peter Goddijn). Deze keer adviseert hij een mal te maken. Hier zie je dat ik een stuk papier heb van de juiste hoogte en dat ik een eerste poging doe om de plaatsen vast te stellen waar ik moet rillen om dadelijk de strook op de juiste manier te vouwen.

Om de mal en de katernen precies gelijk te laten lopen gebruik ik twee driehoeken. Daar schuif ik het papier tegen aan en vervolgens de katernen. Hier markeren we het voorplat. De omslagband zal een omslag worden met een envelopsluiting. Dus is ga achtereenvolgens op de mal markeren: het voorplat, de rug, het achterplat, het voorfront en de envelopflap. Die envelopflap krijgt een halfronde vorm.

Na de eerste twee vouwen weer passen en meten.

Dan meet ik de rug op met deze passer. Als je met een passer werkt is de kans heel groot dat je preciezer werkt dan wanneer je de maat neemt met een liniaal. Met opmeten maak je snel een fout. Omdat een boekblok dikker is aan de rug dan aan het voorfront, neem je de breedte van de rug en je neemt dat als de breedte van het voorfront. Aan die kant krijgt het boekblok dan meer ruimte.

De mal is bijna klaar. De flap die over de voorplat gaat is nog niet halfrond.

Nu is de mal gereed. De voorflap is halfrond. Dat heb ik met de hand getekend en ik ga die zo ook uit de hand snijden uit het perkament.

Zo ziet de mal er uit als die gesloten is met de katernen erin. Bij deze vorm geeft Goddijn aan geen omslagen te maken aan de randen. Dat zou best wel kunnen alleen die halfronde flap is dan wat moeilijk. Goddijn laat ook in het midden of je het perkament gaat cacheren, bekleden met papier om doorkijk te voorkomen en meer stevigheid aan te brengen. Ik heb besloten te cacheren met een lichte soort papier. Niet uit 1 stuk papier zoals het perkament maar uit lossen stukken om wat ruimte vrij te laten aan de randen en bij de scharnierende oppervlaktes.

Maar eerst eens kijken wat een geschikte plaats is op het perkament om de band uit te snijden.

Dit is de perkamenten omslagband. Nog niet alle vouwen zijn in het perkament aangebracht.

Zo ziet het er dan uit als je het om het boekblok past.

Hier is net de voorplat bekleed met papier. Door de lijm gaat het perkament meteen bol staan. Vandaag voorzie ik de voorplat en de rug van een stuk papier. Dan gaat de band onder bezwaar. Later deze week volgen de achterplat, het voorfront en de envelopflap.

Om het plakken op de rug makkelijker te maken leg ik een zware driehoek op de voorplat zodat die al kan wennen aan het onder bezwaar drogen en rusten. Je ziet de rug ook direct bollen van de lijm.

Gelezen: Reynaert de Vos

Posted on juni 18, 2019 by Argusvlinder

Omdat ik de tekst van ‘Van den vos Reynaerde’ onlangs kocht, in losse katernen van de Stichting Handboekbinden, met de bedoeling het met een middeleeuwse binding in te binden, moet ik me een beetje verdiepen in de achtergrond van het verhaal. een goed begin is dit rijk geïllustreerde boekje.

Het boekje geeft een overzicht van het ontstaan van de tekst,
en beschrijft de ontwikkeling van het gegeven ‘Reynaert de Vos’
in de literatuur door de eeuwen heen.
Met alle literaire en politieke gevolgen van dien met een speciale
aandacht voor de illustraties van al die uitgaves.
Dat laatste is ook zo in het geval van de uitgave
van de Stichting Handboekbinden.
De schrijver van dit boekje is Niels Schalley.

Pha That Luang De gouden stupa van Vientiane

Posted on juni 18, 2019 by Argusvlinder

Een beetje buiten het stadscentrum van Vientiane
ligt een gouden stupa met daarnaast een klooster en tempel.

We pakken de draad op bij Patuxai, daar waren we even gestopt. De fietsen even geparkeerd. De eerste twee fietsen hier zijn degene die wij gebruikten.

Het weer zat die dag niet mee. Het was behoorlijk bewolkt. Af en toe kwam de zon er door maar dat doet weinig af van het onwerkelijke beeld van deze gouden Boeddhistische stupa. Hier zit de koning (Setthathirath, 1534–1571) die de opdracht tot de bouw gaf, in de vorm van een standbeeld, voor de stupa.

Naast de stupa ligt een enorme parkeerplaats. Bij evenementen zal het hier wel druk zijn maar het geeft als voordeel dat de stupa vrij staat. Dus al van een afstand straalt het goud je tegemoet. In de huidige vorm gebouwd in de 16e eeuw, zwaar beschadigd en gerestaureerd in de 19e eeuw.

Zoals vaak in Azië: vogeltjes die vrijgelaten worden als vorm van gebed.

De stupa is enorm.

Volgens een Engelstalige Wikipedia-artikel is er ook een Nederlands tintje aan de stupa maar buiten deze tekst vind ik er niet veel over op internet. Niet in het Engels of het Nederlands.

Wikipedia:

In 1641, a Dutch envoy of the Dutch East India Company, Gerrit van Wuysoff, visited Vientiane and was received by King Sourigna Vongsa at the temple, where he was, reportedly, received in a magnificent ceremony. He wrote that he was particularly impressed by the “enormous pyramid and the top was covered with gold leaf weighing about a thousand pounds”. However, the stupa was repeatedly plundered by the Burmese, Siamese and Chinese.

In 1641 zou er een Nederlandse vertegenwoordiger van de VOC,
Gerrit van Wuysoff, een bezoek gebracht hebben aan de stad.
Hij werd ontvangen door Koning Sourigna Vongsa,
met een schitterende ceremonie.
Hij heeft opgeschreven (waar?) dat hij zeer onder de indruk was
van een piramide waarvan de top was bedekt met goud.
Ongeveer 1000 pond goud.

Dit is gebaseerd op “Cummings, J., Burke, A (1994). Lonely Planet
Country Guides:Laos. Lonely Planet. p. 70. ISBN 1-74104-086-8.”

Dreigende torens. Spelen met licht.

Toch zullen er veel mensen zijn die deze slapende Boeddha bijzonderder vinden.

Echt lekker liggen is er niet bij denk ik.

Hij is zeker erg groot maar zijn voeten zijn ook de moeite van het bekijken waard.

Er was net een evenement geweest bij de tempel die bij Pha That Luang ligt. Er werden marktkramen opgeruimd en de bezoekers waren net allemaal weg. Daarom was het bij deze Boeddha zo rustig.

Misschien verwachtte iedereen dat het zou gaan regenen. Daarom was het misschien zo rustig. Maar regen hebben we er niet gezien.

Deze monnik werd onderbroken tijdens het vegen door zijn telefoon. Mij ging het om de tattoo op zijn rug.

Met een verwijzing naar de ouders?

Maar nog niet alle marktkramen waren weg.

Niet tekenen of schrijven op de muren – Patuxai

Posted on juni 17, 2019 by Argusvlinder

In Vientiane bezochten we een aantal toeristische trekpleisters.
Vaak te voet maar ook een keer op de fiets.
Met de fiets gingen we eerst naar Patuxai, een triomfboog
van moderne makelij. Dus niet perse iets waarvoor je naar Azië gaat
maar als je er dan toch bent dan is het een mooie onderbreking
op de route naar Pha That Luang (een gouden Boeddhistische
pagode zo’n drie kilometer buiten het stadscentrum).

Patuxay of de Victory Gate of Vientiane, in de verte.

Kleine vertaling: Een hoog bouwwerk dat lijkt op de Arc de Triomphe met de naam Patuxay. Gebouwd in 1962 maar nooit volledig afgemaakt vanwege de turbulente geschiedenis van het land. Van dicht bij een betonnen monster. Vandaag vooral gebruikt voor het vermaak van de mensen. Op de 7de verdieping heb je een goed uitzicht op de stad.

De buitenkant is versierd. Binnen is er weinig versiering.

Binnen is ook een verdieping met verschillende handelaren met souvenirs. Vooral voor de lokale toerist.

Dan is dit het uitzicht.

De diverse bouwstijlen van de gebouwen rond dit plein zijn weer prima op elkaar afgestemd.

Niet tekenen of schrijven op de muren.

Omslagband met directe strengeling

Posted on juni 16, 2019 by Argusvlinder

Mijn huidige project is de “Omslagband met directe strengeling”
zoals beschreven in hoofdstuk 3.2 van het boek van Peter Goddijn.
Het betreft een 18e eeuwse binding, de zogenaamde langsteekband.

Daarvoor ben ik bezig om 4 katernen te maken de gedeeltelijk
bestaan uit geprinte bladen.
De afbeeldingen die ik print op die bladen komen uit de catalogus
‘Kriezels, aubergines en takkenbossen’ die bij een tentoonstelling
in Museum Meermanno is verschenen.
In de catalogus probeert Anne S. Korteweg randversieringen in Noordnederlandse
handschriften van de 15e eeuw te verdelen in categorieën en
het op die manier mogelijk te maken te bepalen
wanneer en waar een boek is gemaakt.
De bladen die niet met afbeeldingen zijn voorzien zijn de
pagina’s die je kunt gebruiken om de modellen van de
randversieringen na te tekenen.
Om het boek voldoende dikte te geven heb ik nog drie blanco katernen
toegevoegd. Dat brengt het totaal op 7 katernen (oneven is
mooier dan een even aantal). De bladen hebben nu alles bij elkaar
drie kleuren.
Nu de katernen gereed zijn begin ik aan de strengels.

Dit zijn de vier centrale katernen. Ze bestaan uit bedrukte (donkerder bruin papier) en onbedrukte vellen (geel papier). Hun gewicht is vergelijkbaar. De formaten komen nog niet overeen en daarom ga ik het boekblok snijden.

Voor ik de vellen bedruk maak ik een proefdruk. Die bind ik apart in als vier deeltjes. Hier een voorbeeld van een bedrukt blad.

Hier zitten de katernen voor een nachtje in de blokpers.

Dit zijn de vier boekjes die ik van de proefdrukken gemaakt heb. Genummerd (snijden en spatten).

Dit zijn de katernen uit de blokpers. Je ziet de verschillende kleuren papier.

Hier is het boekblok gesneden. Dat is misschien bij een oud boek niet de manier. Als je de indruk van handgeschept papier wilt hebben dan is dit niet de manier om dat te doen.

De katernen zijn geprikt. Zie dat ik de blauwe katernen op een andere plaats en maat op 2 plaatsen geprikt heb. Dat doe ik om de strengels dadelijk zoveel mogelijk ruimte te geven in de rug.

Een strengel is in dit verband een smalle strook perkament die na bevochtiging opgerold wordt zodat er een soort garen ontstaat. Omdat Goddijn spreekt over het bevochtigen met stijfsel heb ik het deze keer gelegd in een mengsel van water en PVA (boekbinderslijm). De vorige keer heb ik alleen water gebruikt. Eens zien hoe dit werkt.

Je zet het vochtige perkament aan een kant vast op een stuk karton of iets dergelijks en dan draai je het perkament (dat heel soepel is geworden door het vocht) rond zodat er een soort koordje ontstaat. Naast stengel wordt dit ook een nestel genoemd. Als de strengels straks droog zijn worden ze weer hard maar blijven ze wel gedraaid. Zo gaan ze straks dienen als garen om de katernen aan de rug te binden.

Eigenlijk heb ik geen restperkament om strengels van te maken. Bovendien is perkament duur. Nu heb ik stukken die korter zijn dan ik nodig heb. Daaruit heb ik een stuk gesneden van 6mm breed. Dat snij ik in de lengte bijna helemaal doormidden. In plaats van een kang stuk van 40 centimeter heb ik nu twee stukken van 20 cm die aan een kant nog aan elkaar zitten. Als je die vochtig maakt behandel ik het net zo als een lange strook. Ergens in het midden blijft er dan een stukje uitsteken. Ik denk dat ik dat er straks afknip.

Ik heb de andere huurders van de FutureDome op de hoogte gebracht: Pas op! Hier worden strengels gemaakt.

Vandaag eens zien of de strengels goed gedroogd zijn.

Art Nouveau in Meermanno

Posted on juni 16, 2019 by Argusvlinder

In mijn blogpost over de tentoonstelling met de art nouveau
boekbanden, gaf ik al aan dat het verhaal eigenlijk niet af was.
Het ontbrekende stukje wil ik vandaag even tonen.
De tentoonstelling ging heel bijzonder over drie ontwerpers
van boekbanden (en andere voorwerpen) Th.W. Nieuwenhuis,
G.W. Dijsselhof en C.A. Lion Cachet (Gerrit Willem Dijsselhof,
Carel Adolph Lion Cachet en Theo Nieuwenhuis).
In 1892 werd er in Amsterdam een grote tentoonstelling
gehouden rond het boekenvak.
De drie ontwerpers werden uitgenodigd een diploma te ontwerpen.
De drie heren vonden het een mooie gelegenheid hun ideale
kunst daar bij in te zetten.
Ze ontwierpen en maakten drie houtsnedes voor de diploma’s.
Op de tentoonstelling is daar het een en ander van te zien
maar fotograferen was moeilijk.
Gelukkig was er een boek te koop dat in 2003 is uitgegeven
door de uitgeverij De Buitenkant.

Ernst Braches, Alle nieuwe kunst wordt eerst niet begrepen.

Zoals meestal is het boek een erg mooie uitvoering van Uitgeverij De Buitenkant.
Om het boek zit een papieren omslag met een van de diploma’s
waar het verhaal om gaat.

Papieren omslag van het boek “Alle nieuwe kunst wordt eerst niet begrepen”.

Bij het boek zijn drie “levensgrote reproducties naar de houtsneden
in Museum Boijmans Van Beuningen te Rotterdam” toegevoegd.
Ze laten de niet enthousiast ontvangen ontwerpen zien die
Th.W. Nieuwenhuis, G.W. Dijsselhof en C.A. Lion Cachet maakten.
Een nieuwe kunst was in Nederland geland.
Voor een liefhebber is het waarschijnlijk genieten maar hoe dan ook
het vakmanschap straalt er van af.
Daarom laat ik hier de drie inzendingen zien en van elk ontwerp wat details.
De tentoonstelling is nog te zien tot en met 23 juni.

De diploma zoals ontworpen door Dijsselhof: G.W. Dijsselhof, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

Het diploma ontworpen door Nieuwenhuis. Th.W. Nieuwenhuis, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

Dit is het ontwerp van Cachet. C.A. Lion Cachet, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

Dit is niet alleen een versiering, dit is een Indiase tekst (Hindi, Devanagari-schrift).

Dit is dan weer Hebreeuws (onderaan de afbeelding). In het boek wordt op de vele details van de diploma’s ingegaan.

Helmut Salden in Meermanno

Posted on juni 16, 2019 by Argusvlinder

De tentoonstelling over het werk van Helmut Salden
was al weer even voorbij maar toen ik vorige week
in Meermanno kwam was er nog wel een kleine uitgave
te koop met een korte levensbeschrijving en een
beschrijving van zijn werk.

Helmut Salden, A prolific lettering artist. Een vruchtbare letterkunstenaar. Grappig is dat de omslag van dit boekje gebaseerd is op een van de boekomslagen waar Salden aan gewerkt heeft: het boek ‘Ik heb altijd gelijk’ van Willem Frederik Hermans.

Ik heb nog even in mijn eigen boekenkast gekeken en ik vond
al gauw vier boeken waarin de typografie van Salden gebruikt is.

Vier delen uit de Russische bibliotheek. Van Oorschot.

Nag Hammadi

Posted on juni 13, 2019 by Argusvlinder

Een paar weken geleden raadde Jan Bosch ons op de
open dag van de Stichting Handboekbinden een reeks boeken aan.
Een van die boeken heb ik gekocht en hoofdstuk 1 heb ik gelezen.
Het gaat om J.A. Szirmai, The archaeology of medieval bookbinding.
Dit eerste hoofdstuk gaat vooral over de codexen (boeken) die
gevonden zijn bij Nag Hammadi.
Boeken die samen met vondsten op andere plaatsen, bekend staan
als de oudste, overlevende codexen.
13 Boeken gevonden in 1945 in Egypte.
Er zijn oudere bladen of fragmenten bekend.
Soms wel uit de 2e eeuw na Christus.
Maar deze ‘complete’ boeken zijn uit 3de of 4de eeuw.
Eigenlijk is alles wat je er verder over zegt onderwerp
van discussie: hoe ze gevonden zijn, het scheiden van de
bindingen van de tekstblokken, de vinders, de originele vindplaats,
en dan de inhoud.
Het meeste is op zijn minst verstoord en er gaan wilde verhalen
de ronde over de inhoud. Met titels als ‘Gebed van de apostel Paulus’,
‘Geheime boek van Jacobus’ en ‘Evangelie der Waarheid’ (om er
maar een paar te noemen), hebben allerlei speculanten
alle ruimte om er de grootste onzin over te roepen.

Dit is een foto van de Nag Hammadi boeken kort na hun ontdekking. De publicatie van de foto vond 4 jaar na de vondst plaats door Doresse en Mina. De eerstvolgende die iets van de codexen kan onderzoeken (5 boeken) is Van Regemorter in 1955 en 1960. In 1961 wordt voor het eerst een schets van de binding gepubliceerd door Doresse. Tussen 1972 en 1977 verschijnt dan een facsimile editie.

Szirmai richt zich gelukkig op de binding emn doet dat
als een archeoloog. Dus alleen feiten tellen.
In het eerste hoofdstuk wordt de volgende tekening opgenomen.

Let wel. Dat wil niet zeggen dat alle boeken zo zijn gemaakt.

In de set van 13 boeken worden 3 groepen herkend:

Groep 1:

Deze groep bestaat uit 3 boeken.

– alle drie de boeken hebben als materiaal voor de platten en de rug papyrus
en wel de twee platten en de rug uit 1 stuk;
– ze hebben geen inkeping bij de rug zoals op de tekening staat (notch);
– de leren katernstrengels zijn aan de binnenkant geknoopt;
– de sluitingsbandjes aan de kop en de staart, hebben een breed einde
dat tussen de bekleding en de papyrus zijn geplakt;
– ze hebben geen flap;
– ze zijn klein (23,5 – 24,5 cm hoog).

Groep 2 bestaat uit 4 codexen:

– ze hebben een rechthoekige flap (dus geen driehoek zoals op de tekening);
– geen achterplat van papyrus;
– ze hebben twee leren stroken, tussen de boekbekleding en de rugstrip
ter hoogte van de katernbevestiging;
– de bekleding van de omslag is vastgezet met kleine bandjes,
geknoopt aan de binnenkant;
– de katernstrengels zijn geknoopt op de rug;
– er is geen decoratie aanwezig op de bekleding.

Groep 3 is eigenlijk geen groep.
Het zijn de overige boeken die uiteenlopend van binding zijn.

In deze typering van de groepen heb ik sommige details weggelaten.
Dit overzicht dient vooral om gevoel te krijgen voor de verschillen
tussen de 13 boeken.
De beschrijving van Szirmai is fascinerend.

Zojuist, ‘lekkere’ hagelbui in Breda

Posted on juni 13, 2019 by Argusvlinder

De hagelbui van vanavond.

Nog een keer Teun Hocks

Posted on juni 13, 2019 by Argusvlinder

Afgelopen week, net voor het einde van de tentoonstelling
met werk van Teun Hocks, gaf de kunstenaar een presentatie
in het Stedelijk Museum Breda.

Op deze dinsdagavond waren er zo’n 75 mensen op af gekomen. De stoelen waren opgesteld in de tentoonstellingsruimte.

Hier staat Hocks nog even te wachten tot iedereen binnen is.

Aan de hand van foto’s gaat hij door zijn werk maar meer in het bijzonder gaat hij in op zijn werkwijze.

Zo laat hij de verschillende stadia van een werk zien. Hij begint met het maken van tekeningen. Steeds opnieuw net zolang tot het een vorm gekregen heeft die zal gaan werken volgens Hocks. Dan gaat hij in het atelier een ‘decor’ maken. Vaak zal dat bestaan uit een beschilderd doek, op de voorgrond al dan niet aangevuld met rekwisieten. Hier gaat het om een zeegezicht. In de verte de zee, op de voorgrond strand.

De achtergrond kan heel relevante elementen bevatten. Zoals dit schip.

De rook uit de schoorsteen van het schip is misschien nog belangrijker. Rook/rookkolommen komen vaker voor in zijn werk.

Dan neemt hij zelf plaats in het decor, met rekwisieten. Dan worden er foto’s gemaakt. De meeste handelingen worden door Hocks zelf uitgevoerd.

De foto vaak een sepia of zwart/wit foto, wordt dan
door Hocks bewerkt. Dat kan digitaal maar in de meeste gevallen
zal een foto op een groter formaat worden afgedrukt
waarna die foto met olieverf door Hocks wordt ingekleurd.
Dat is dan het werk wat wij op de tentoonstelling zien.

Na afloop signeert Hocks (meegebrachte) boeken.

Dit is mijn exemplaar. Een leuke avond over een heel goede tentoonstelling die intussen voorbij is. Afgelopen zondag was er nog een klein feestje. Ik zag Hocks toevallig na afloop in een gezelschap in de buurt van het museum lopen.

Nassaudag – Riddertoernooi

Posted on juni 12, 2019 by Argusvlinder

Afgelopen maandag was er een riddertoernooi op het
Kasteel van Breda (Nederlandse Defensie Academie of KMA).
Het was er drukker dan vorige keer.

Toen ik er de eerste keer rondliep lag het harnas van een van de ridders nog in losse onderdelen uitgestald.

Tussen de ridderuitrusting lag ook een draakje.

Het bleek de versiering van een helm te zijn.

Het stadswapen in het Kasteel van Breda.

Het toernooi kan beginnen.

Een bijzondere band met Art Nouveau

Posted on juni 11, 2019 by Argusvlinder

Ik val maar meteen met de deur in huis:
een groot liefhebben van art nouveau ben ik niet.
Die kunst vorm is soms wel erg druk maar dat neemt niet weg
dat het ook regelmatig aangenaam is om naar te kijken en
mooie vormen aanreikt.
Daarom toch maar naar de tentoonstelling ‘De Bijzondere Band’ geweest
die als ondertitel gebruikt: Art nouveau-boeken van Dijsselhof,
Lion Cachet en Nieuwenhuis.

De activiteiten van William Morris en zijn Kelmscott Press was het begin van de Arts & Crafts movement en leidde niet alleen in Engeland tot een hernieuwde aandacht voor mooi verzorgd drukwerk. Gier een voorbeeld van zijn werk: William Morris, A note on founding the Kelmscott Press. Kelmscott Press, Hammersmith, 1898, Huis van het boek.

Wat mij zo opvalt is dat de illustraties en de versieringen
van dit boek (en die van vele soortgenoten) zo geïnspireerd
lijkt te zijn door de manier waarop in de middeleeuwen
de boeken voorzien werden van randdecoraties.

Walter Crane, The claims of decorative arts. Uitgeverij: Lawrence & Bullen, Cambridge, 1892, Universitaire Bibliotheken Leiden. De ontwerper en de ambachtsman slaan de handen ineen op deze boekband.

Dat Art Nouveau niet per definitie druk en overvloedig moet zijn bewijst deze band. Tine van Hoytema, Uilengeluk – Geteelend op steen door Th van Hoytema. C. M. van Gogh, Amsterdam, 1895. Huis van het boek.

Dat idee van een uil kwam ook terug op deze kalender uit 1905: Theo van Hoytema, Kalender 1905, Tresling & Co, Amsterdam, 1904. Huis van het boek.

Alleen al vanwege de titel zou je dit boek uitkiezen: Frederik van Eeden, Johannes Viator – Het boek van de liefde, W. Versluys, Amsterdam, 1892. Bandontwerp: R. N. Roland Holst. Universitaire Bibliotheken Leiden.

Deze tekst is een introductie en een afbakening van de tentoonstelling: “Aanvankelijk gingen ze uit van het middeleeuwse beginsel dat de levende natuur het leidende motief moest bieden voor de decoratie van objecten”…”Maar omstreeks 1895 won de overtuiging terrein dat de levende natuur juist wel was opgebouwd vanuit abstracte wiskundige beginselen”.

De afbeelding rond de voorgaande tekst is afkomstig van dit ontwerp: Louis Couperus, Metamorfoze, L. J. Veen, Amsterdam, 1897. Bandontwerp Jan Toorop. Huis van het boek.

Langzaam buigt de tentoonstelling af naar een onderwerp waar ik eerder vnooit bij had stilgestaan: het gebruik van batik bij het maken van boekbanden. Soms op stof zoals in dit voorbeeld maar verder volgen nog voorbeelden met perkament. Louis Couperus, De stille kracht, L. J. Veen, Amsterdam, 1900. Band in gebatikt linnen. Ontwerp Chris Lebeau. Huis van het boek.

Dit is een eerste voorbeeld: batik op perkament. Album aangeboden aan Koningin Wilhelmina door de Nederlandse Sportvereenigingen, 1898, gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.

Walter Crane, Kunst en samenleving, Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, tweede druk 1903. Ingenaaid papieren omslag. Ontwerp G. W. Dijsselhof. Huis van het boek. Dit is een van de eerste boeken in deze blog post die het belang van deze boekwinkel (Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam) aangeeft.

Medisch Weekblad, Jaargang 1, 1894 – 1895. Band in linnen. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Er volgen nog meer mooie boekbanden in deze blogpost maar
wil je zelf nog een kijkje gaan nemen in Museum Meermanno
dan kan dat nog tot en met 23 juni.

Het volgende is wel een heel speciaal project.
Er volgen 5 verschillende boekbanden die allemaal dezelfde
catalogus beschermen. Iedere binding had zijn eigen ‘doelgroep’.

Catalogus der tentoonstelling van portretten en voorwerpen betrekking hebbende op het huis van Oranje- Nassau van Holkema & Warendorf, Amsterdam, 1898. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Ingenaaide omslag in grijs papier. Universitaire Bibliotheken Leiden. Een beetje gewoontjes.

Idem maar zwaarder papier in gebatikt perkament.

Idem maar bestemd voor buitenlandse gasten. Koninklijke Bibliotheek.

Idem maar dit is het exemplaar voor Koningin Wilhelmina. Deze vind ik goed geslaagd. Zie hoe de ‘W’ mooi past in het ontwerp. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.

Je kunt het al raden. Hetzelfde van inhoud maar deze keer gaat het om het exemplaar van Koningin Emma. Die ‘E’ vind ik niet echt mooi in dit ontwerp. Maar ook dit is gebatikt perkament.

Voor wie het vergeten is.
Batikken doe je door op de ondergrond was aan te brengen en
daarna de verf aan te brengen. Dit kun je keer op keer doen.
Als de ondergrond stof is dan kun je de stof na het drogen
van de verf schoonmaken of terwijl de was op het textiel zit
de stof kreuken zodat de was barsten vertoont die dan in een
verfbad weer tot bijzondere effecten leidt.
Bij perkament is dat allemaal wat moeilijker.

Grote vraag is ook hoe je toch zo precies de was kunt aanbrengen.
Afgelopen zaterdag was er een boekbindster die daar experimenten
aan het uitvoeren was en haar ervaringen met ons deelden.

Overigens waren er meerdere boekbinders die verbonden zijn aan de
Stichting Handboekbinden aanwezig.

Weer een experiment. Bijzondere kleuren. H. A. van Bakel, Kleinoodiën uit Luther’s nalatenschap, S. L. van Looy, Amsterdam, 1917. Band in linnen met goud- en zilverbestempeling, chemisch behandeld. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Dit is wel een heel mooi perkament. Melkwit, glimmend. Prachtig. Etha Fles, Inleiding tot de kunstgeschiedenis. H. Honig, Utrecht, 1903. Band in perkament met blind- en goudbestempeling. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Dan was en nog een serie gele grote boeken. C. Hofstede de Groot, Rembrandt 26 photogravures. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1901. Luxe exemplaar voor Koningin Emma. Portefeuille van gebatikt perkament. Ontwerp C. A, Lion Cachet, Koninklijke Verzamelingen.

Door het rustige ontwerp is dit voor mij een van de mooiste ontwerpen. M. C. Nieuwbarn, Antoon van Dijck. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1904. Luxe exemplaar van Koningin Wilhelmina. Van gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Koninklijke Verzamelingen.

C. Hofstede De Groot, De Rembrandttentoonstelling. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1899. Luxe exemplaar #21. Portefeuille van gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Dit is het logo van Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam met daarin de initialen van C. A. Lion Cachet.

Dan was er nog een heel bijzondere serie.
Het toont het vakmanschap maar ook de aandacht en de tijd
die er in producten werd gestoken

Deze tekst legt prima uit wat de volgende foto’s tonen.

Een serie boeken met verschillende kleur banden maar allemaal exemplaren van hetzelfde boek. Voorzien op de achterkant met de initialen van de koper. Er zijn niet meer dan 50 exemplaren per kleur gemaakt. Jan Hofker, Gedachten en Verbeeldingen, S. L. Looy, 1906. Binder Jan Mensing. Ontwerp Nieuwenhuis.

Gebatikt perkament!

Eerlijk gezegd was dat nog niet alles.
Maar morgen meer.

Om niet alleen te pronken met andermans veren

Posted on juni 10, 2019 by Argusvlinder

of in dit geval: vossenharen,
ook nog even stilstaan bij het feit dat ik het tweede
katern voor de “Omslagband met directe strengeling” af heb.
Ik heb een hele reeks voorbeelden uit het boek “Kriezels,
aubergines en takkenbossen” overgenomen.
Het boek gaat over het penwerk of de randversieringen
in Noordnederlandse, vijftiende-eeuwse handschriften.
De samenstelling van het boek was in handen van Anne S. Korteweg.

Om niet steeds een leeg boek te moeten inbinden bestaan straks de vier katernen uit twee delen: een deel van 4 bladen met afbeeldingen van randversieringen en een blanco deel van 5 bladen. Zo kom ik toch aan een katern van 8 bladen. Dikke katernen die er voor zorgen dat er straks voldoende ruimte is om de katernen in te binden met perkamentstrengels maar die ook voldoende ruime laten om inscheuren te voorkomen.

Met mijn printer heb ik eerst een soort correctieversie geprint op gewoon papier. De versie die uiteindelijk in het boek gaat landen is gemaakt met een zwaardere papiersoort. Dat heb ik zo ook voor katern 1 gedaan.

Beide proefkaternen zijn ieder op zich ingebonden in een kaft die ik al had liggen.

Het boek “Kriezels, aubergines en takkenbossen” is zo interessant
omdat het categorieën van versieringen heeft proberen te identificeren
en die vervolgens te plaatsen in de tijd en in de plaatsen waar
deze boekdecoraties zijn ontstaan.
Zo kun je een handschrift uit Utrecht herkennen op basis van de
decoraties die in het boek zijn aangebracht.

Van den vos Reynaerde

Posted on juni 10, 2019 by Argusvlinder

Omdat ik bij de Stichting Handboekbinden moest zijn om
de blokpers op te halen, kon ik gelijk mijn kopie van
‘Van den vos Reynaerde’ meenemen.

De Stichting Handboekbinden heeft als thema dit jaar
het middeleeuwse boek. Een uitgave van ‘Van den vos Reynaerde’
is dan helemaal op zijn plaats.

Even de geschiedenis van deze tekst van Wikipedia:

Van den vos Reynaerde, is een episch dierdicht dat geldt als een hoogtepunt in de Nederlandse middeleeuwse literatuur,
hoewel het gebaseerd is op het Latijnse dierenepos Ysengrimus.
Het telt in totaal 3469 versregels en is geschreven in het Middelnederlands.
Waarschijnlijk werd het geschreven tussen 1257 en 1271.

In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, is het verhaal geen fabel,
maar een epos (heldendicht) in de vorm van een dierenverhaal.
Wel is het verhaal duidelijk geïnspireerd op veel bekende fabels uit de Oudheid.

Het verhaal zou in de 13e eeuw zijn geschreven door een zekere Willem,
over wie in de eerste regels gezegd wordt dat hij nog iets anders gemaakt heeft,
namelijk Madocke (tegenwoordig: Madoc) (Willem die Madocke maecte; in moderne versies vaak: Willem die ook Madoc schreef).
Nog een aanwijzing is dat men bij de laatste verzen van het verhaal een acrostichon opmerkt: BI WILLEME.
Deze vermeldingen worden echter ook wel gezien als een parodie op middeleeuwse auteursprologen en slotwoorden.
Volgens Jacob van Maerlant schreef rond 1200 de Vlaamse dichter Willem van Hulst een verhaal “De reis van Madoc”,
gebaseerd op het leven van de 12e-eeuwse, Welshe troonpretendent Madoc ap Owain.
Een andere mogelijke kandidaat is Willem van Boudelo, alias Willem Corthals.

De wortels van het Reynaertverhaal reiken diep in het verleden, tot Aesopus en Phaedrus, de grootste fabeldichters uit de klassieke oudheid.
Een van de directe voorlopers is het omstreeks 1100 in het Latijn geschreven Ysengrimus,
een eerste grote verzameling met fabels en verhalen over dieren met daarin een wolf centraal.
De dieren hebben daar voor het eerst eigennamen.
De dichter van dat werk is vermoedelijk “Magister Nivardus”.
Waarschijnlijk was hij een clericus die zeer goed de situatie van de Sint-Pietersabdij én het religieuze leven in Gent en de wijde omgeving kende.

Het Middelnederlandse Reynaertverhaal is echter in hoofdzaak gebaseerd op een Frans verhaal: Le Plaid, letterlijk vertaald ‘het pleidooi’.
Dit verhaal verscheen rond 1160 en was het eerste deel van een grotere verzameling vossenverhalen:
Le Roman de Renart, geschreven door Perrout de Saint Cloude.
De Vlaamse Reynaert volgt tot halverwege de plot van Le Plaid vrij getrouw om dan met Reynaerts tweede biecht een eigen weg in te slaan.

Van dit dierenepos is een manuscript integraal bewaard gebleven in het Comburgse handschrift,
een codex die dateert van tussen 1380 en 1425 en afkomstig is uit het Gentse, vermoedelijk uit een kopiistenatelier.
‘Van de vos Reynaerde’ bevindt zich op de folio’s 192 t/m 232.

De vijf overgeleverde manuscripten zijn (in volgorde van geraamde ouderdom):

Rotterdams handschrift, perkament, Geldern-Kleef, ca. 1260-1280 (63 deels verminkte verzen, ontdekt in 1933)
Darmstadts handschrift, perkament, Nederlands Limburg, ca. 1275-1300 (287 verzen, ontdekt in 1889)
Dycks handschrift, perkament, Nedersticht/Oost-Holland, ca. 1330-1360 (3393 verzen, ontdekt in 1907)
Comburgs handschrift, perkament, Oost-Vlaanderen, begin 15e eeuw (3469 verzen, ontdekt eind 18e eeuw)
Brussels handschrift, papier, Oost-Vlaanderen, ca. 1400-1415 (369 verzen, ontdekt in 1971)

De versie die door de Stichting Handboekbinden wordt uitgeleverd in samenwerking met Atelier De Ganzenweide bevat een hele serie prachtige illustraties. De illustraties zijn van Gustave van de Woestyne, Wim de Cock en Henri van Straten. De vormgeving was in handen van Jannie de Groot. Dat alles gesteund door het Reynaertgenootschap.

Dat heeft tot gevolg dat er voor mij een extra reden is om een
middeleeuwse boekbinding te gaan maken.
Daar moet ik nog wel even over nadenken.

Maar als ik deze prachtige bladen zie, gaan mijn handen al weer jeuken.

Deze stapel wordt mijn kopie van ‘Van den vos Reynaerde’.

Wordt vervolg.

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen: