Babi Badalov: I am euromental

IMG_2508ClubSoloBabiBadalovIAmEuromental

Babi Badalov: I am euromental (2015). Te zien in Club Solo in Breda.


Mijn fascinatie voor kunst komt het meest naar buiten
in mijn aandacht voor kunst waarbij tekst of letters een grote rol spelen.
Daar zoek ik vaak ook mijn inspiratie voor boeken die ik maak.
Zo zag ik onlangs bij Club Solo in Breda werk van Babi Badalov.
Geboren in Azerbeidzjan in 1959, studeert oa in St. Petersburg en
vlucht dan naar West-Europa.

Ik citeer het informatieblad waarin Club Solo zowel Cécile Verwaaijen
als Babi Badalov voorstelt.

Zijn observaties combineert hij met reflecties over actuele geopolitieke problemen die zijn eigen persoonlijke ervaringen weerspiegelen.
Badalov tast de grenzen van de taal af en verkent de beperkingen die ze oplegt. Hij gebruikt vooral linguïstische vondsten.
Op basis van misverstanden door onvoldoende talenkennis maakt hij associaties of haalt hij woorden uit elkaar of verdraait hij ze.
Badalov is ook geïnteresseerd in het manipuleren van betekenis door het visualiseren van taal. Voor hem is schrijven tekenen, en omgekeerd.

Letters lopen uit in sierlijke ornamenten.
Hij wil afbeeldingen met letters maken.
De speelwoorden van Badalov gaan ook ergens over: nationalisme, culturele integratie, consumptie, gendergelijkheid, mondialisering,….

Musea in het buitenland

Dan vooral die musea in landen waar wat minder aandacht en
mogelijkheden zijn voor kunst en cultuur.
Zoals dit eenvoudige maar mooie museum in Antigua.

DSC00626AntiguaMuseoDeCapuchinas

Antigua Museo de Capuchinas, in het voormalige Kapucijnenklooster en kerk complex. De afbeeldingen en voorwerpen zijn vaak van lang nadat de vulkaanuitbarsting/aardbeving de stad verwoestte. Veel barok. Maar de opstelling is origineel. De informatie beperkt. Het fotobeleid en de verlichting vaag. Maar een bezoek meer dan waard.


DSC00620BabyJesusOfThePasion18thCentBaroqOilOnWood

Baby Jesus of the passion, 18th century, baroque, oil on wood. Ik toon, als dat kan, de Engelse beschrijving van de toelichting. Het werk toont het kindje Jezus te midden van al de werktuigen van de passie: het kruis, het ‘INRI’-bord, de doek met de afbeelding van het hoofd van Jezus, tangen, nagels, dobbelstenen, hamer, de trap, de staak met de spons, de speer en ga zo maar door.


DSC00622SaintBonaventura18thCentBaroqueWoordCarvingPolychromeAndGilt

Saint Bonaventura, 18th century, baroque, wood carving, polychrome and gilt.


DSC00624TheCatholicAntiguaGuatemalaCriesTheDeathOfItsRedeemerJesus19thCentRomanticStyleOilOnCanvasWoodCarvingAndGoldLeaf02

DSC00624TheCatholicAntiguaGuatemalaCriesTheDeathOfItsRedeemerJesus19thCentRomanticStyleOilOnCanvasWoodCarvingAndGoldLeaf01

Een blijkbaar lokaal werk met drie vulkanen op de achtergrond: The catholic Antigua Guatemala cries the death of its redeemer Jesus, 19th century, romantic style, oil on canvas, wood carving and gold leaf.


DSC00627AntiguaMuseoDeCapuchinas

Geen idee wat dit is. Iemand een idee? Ik dacht dat het een mooie foto zou opleveren. Element van een dak of een fontein (?).


DSC00628AntiguaMuseoDeCapuchinas

Misschien de top van een processiestaf (beetje te groot?) of baldakijn.


DSC00630AntiguaMuseoDeCapuchinas


DSC00633AntiguaMuseoDeCapuchinas


DSC00634AntiguaMuseoDeCapuchinas

Hoofd van een bisschop (?).


Kees Schoenmakers – Dio Rovers

Aangezien ik maar wat op bed lag had ik tijd om eens rustig
het boek van Kees Schoenmakers over Dio Rovers door te nemen.
Het verscheen eind vorige jaar en is een prettig boek om
te lezen en door te bladeren.
Het beschrijft het leven van Dio Rovers en dat van zijn
directe familie. Maar de nadruk ligt natuurlijk op
zijn activiteiten op en rond de Grote Kerk in Breda en
zijn vrije werk als tekenaar en schilder, verknocht aan Breda.

IMG_2547KeesSchoenmakersDioRoversBeeldendMonumentVanBreda1896-1990

Kees Schoenmakers: Dio Rovers – Beeldend monument van Breda (1896 – 1990).


Maar niet alleen als zelfstandig kunstenaar, ook als promotor van kunst en cultuur,
van mede-organisator van carnavalsactiviteiten en het maken van ontwerpen daarvoor,
tot het aan de wieg staan van het kunstonderwijs in Breda (1e directeur St Joost).
Als opleider door het geven van cursussen, als restaurateur van de schilderingen
in de Grote Kerk en als beschermer van erfgoed in de aanloop na en tijdens de
Tweede Wereldoorlog.
Eigenlijk te veel om op te noemen en het boek doet dat natuurlijk veel
beter dan dat ik dat hier nu kan.

IMG_2548DioRoversKeesSchoenmakersTekeningFiaalBaldakijn1926HoutskoolOpPapierTekeningBaldakijnKooromgang1926HoutskoolOpPapier

Een voorbeeld van een van de vele manieren waarop Dio Rovers betrokken was bij de restauratieactiviteiten in de Grote Kerk van Breda: Tekening fiaal baldakijn, 1926, houtskool op papier en Tekening baldakijn kooromgang, 1926, houtskool op papier.


Even opzoeken, fiaal:

[ architectonische termen] Een gotische bekroning in de vorm van een toren met uitsteeksels, ook wel fioel genoemd. Het werd als decoratief element boven een venster of portaal geplaatst, of als extra verzwaring voor een steunbeer.Een meer gangbare benaming is pinakel.

IMG_2549DioRoversKeesSchoenmakersBredaseMarktInWinter1952OlieverfOpDoek

Dit werk van Dio Rovers ken ik het best: Bredase markt in winter, 1952, olieverf op doek.


IMG_2550DioRoversKeesSchoenmakersVissersMetNetten1947HoutskoolOpPapier

Zijn werken met houtskool zien er fascinerend uit: Vissers met netten, 1947, houtskool op papier.


IMG_2551DioRoversKeesSchoenmakersMarkdalInWinterCa1940OlieverfOpDoek

Zijn werk is altijd figuratief maar dit is wel heel dicht tegen abstract aan. Mooi van kleur. Markdal in winter, circa 1940, olieverf op doek.


Een overzichtstentoonstelling van zijn werk, hier in Breda,
zou mij heel veel plezier doen.

The Met – New York: Sahel – Art and Empires on the Shores of the Sahara

The Met, of The Metropolitan, is een van de grootste en
belangrijkste musea. Één keer heb ik het museum bezocht.
De kans dat dit snel nog eens gebeurt is klein.
Maar daarom kun je nog wel volgen wat voor tentoonstellingen
men er organiseert.

‘Sahel – Art and Empires on the Shores of the Sahara’ viel meteen op.
De Sahel is een gebied in Afrika waarbij ik meteen aan een woestijn
moet denken. En Live Aid.
Dan denk ik niet meteen aan oude beschavingen.
Maar die waren er wel.
Deze tentoonstelling laat dat zien.
De afbeeldingen komen van de website.
Dus wil je meer zien, ga kijken.

Mijn afbeeldingen staan in een willekeurige volgorde.
Kenner van deze culturen ben ik niet.
Maar je hoeft geen kenner te zijn om te kunnen zien hoe bijzonder
deze voorwerpen zijn.

RecliningFigure12th–14thCenturyMiddleNigerCivilizationMaliJenne-jenoTerracotta

Reclining figure, 12th – 14th century, Middle Niger Civilization, Mali, Jenne-jeno of Djenné-Djenno, terracotta.


From the first millennium, the western Sahel—a vast region in Africa just south of the Sahara Desert that spans what is today Senegal, Mali, Mauritania, and Niger—was the birthplace of a succession of influential polities. Fueled by a network of global trade routes extending across the region, the empires of Ghana (300–1200), Mali (1230–1600), Songhay (1464–1591), and Segu (1640–1861) cultivated an enormously rich material culture.

 

Samenvatting:
Het westen van de Sahel, een regio ten zuiden van de Sahara,
waar nu de landen Senegal, Mali, Mauritanië en Nigeria zijn,
was de geboorteplaats van een reeks opeenvolgende staten.
Gevoed door een netwerk van handelsroutes waren daar de rijken van
Ghana (200 – 1200), Mali (1230 – 1600), Songhay (1464 – 1591)
en Segu (1640 – 1861) die een enorm rijke cultuur ontwikkelde.

TheImportantStarsAmongTheMultitudeOfTheHeavens1733MaliTimbuktuPaper-DocumentsManuscripts

The important stars among the multitude of the heavens, 1733, Mali, Timbuktu, paper documents, manuscripts.


The science of astronomy has deep roots in Islamic scholarship.
As early as the ninth century thinkers such as Ahmad ibn Mohammad ibn Kathir al-Farghani’ (d. 861) enhanced mathematical models of the cosmos, using improved instruments, and also revised the Ptolemaic system.
This astronomical instructional text features a diagram that illustrates the rotation of the heavens.
It was used as a guide for tracking the movement of the stars in order to determine the beginning of the seasons as well as decipher horoscopes.

SeatedMaleFigure12th–14thCenturyMiddleNigerCivilizationTerracotta

Seated male figure, 12th – 14th century, Middle Niger Civilization, terracotta.


KneelingFigure12th–14thCenturyMiddleNigerCivilizationMaliInnerNigerDeltaTerracotta

Kneeling figure, 12th – 14th century, Middle Niger Civilization, Mali, Inner Niger Delta, terracotta.


Head3rd–11thCenturyNigerBura-Asinda-SikkaTerracotta

Head, 3rd – 11th century, Niger, Bura-Asinda-Sikka, terracotta.


Veel van de voorwerpen die je in dit bericht ziet zijn grafgiften.

Iedere keer dat een Nederlands politicus over de Islam spreekt
als een minderwaardige/achtelijke cultuur, dan verdraait hij bewust
de werkelijkheid hij is of zijn minst niet goed geïnformeerd.
Als het dat laatste is dan kan hij in het vervolg beter zijn mond houden.

HorseOrChariotOrnament9th–12thCenturyBronzeSenegalMatamRegion

Horse or chariot ornament, 9th – 12th century, bronze, Senegal, Matam Region.


BalaPlayers15th–16thCenturyDogonPeoplesMaliNorthCentralBandiagaraPlateauHardwoodWithOrganicMaterialsIron

Bala players, 15th – 16th century, Dogon peoples, Mali, North Central Bandiagara plateau, hardwood with organic materials, iron.


Bura-Asinda-SikkaTorsoOfAnEquestrian(RuiterGrafgift)3rd–11thCenturyExcavated1985Terracotta

Bura-Asinda-Sikka, torso of an equestrian (ruiter), 3rd – 11th century, excavated 1985, terracotta.


Bracelet3rd–11thCenturyBuraPeoplesNigerBronze

Bracelet, 3rd – 11th century, Bura peoples, Niger, bronze.


FemaleBody(VenusOfThiaroye)Before2000BC(Vraagteken)SenegalSandstone

Female body (Venus of Thiaroye), before 2000 BC(?), Senegal, sandstone.


Equestrian(Ruiter)Ca1400SoninkePeoplesMaliWood

Equestrian (ruiter), circa 1400, Soninke peoples, Mali, wood.


FemaleFigure18th–19thCenturySoninkePeoplesMaliWood

Female figure, 18th – 19th century, Soninke peoples, Mali, wood.


Cécile Verwaaijen in Club Solo

Een tijdje terug liet ik de poster van de tentoonstelling
al zien op mijn blog.
Maar dit weekend ben ik ook naar de tentoonstelling gaan kijken.

‘Club Solo’ wat is dat? Het is de ‘opvolger’ van Lokaal01 in Breda.
Volgens de eigen website:

Kunstenaarsinitiatief Club Solo presenteert vijf keer per jaar solotentoonstellingen van Nederlandse en Belgische kunstenaars.

 

Hotel Solo biedt eens per jaar een podium aan een buitenlands kunstenaarsinitiatief.

 

Café Solo is een podium voor kleinschalige presentaties, zoals muziekoptredens, poëzieavonden, lezingen en filmvoorstellingen.

 

VISIE

Club Solo biedt mid-career kunstenaars de mogelijkheid werk te maken en te tonen in solopresentaties. De kunstenaar en zijn werk staan centraal. Voor het publiek is Club Solo een laagdrempelig, uitgesproken platform voor Nederlandse en internationale beeldende kunst.

Dit was de poster die ik mooi vond en die me hielp
om Club Solo ook weer een keer te gaan bezoeken.

IMG_2350CécileVerwaaijenClubSoloBreda

Cécile Verwaaijen. Ik was benieuwd.


De ruimte van Club Solo is niet groot.
Er is een benedenzaal en twee zalen boven (1 groter en 1 kleiner).
Vroeger was er boven nog een gang. Bovenaan de trap is een ruimte
waarin je loopt als je boven aankomt, een soort van hal.
‘Achter’ de trap is nog een ruimte met een glazen wand
die op de trap uitkijkt. Deze was niet in gebruik voor de tentoonstelling.

Verwaaijen werkt sinds 2018 aan de serie ‘Learning Arabic’.
Ze gaf een periode Nederlandse les aan de ‘nieuwkomers’, vaak
met een Arabische achtergrond en leerde deze mensen beter kennen.
De wens om zelf Arabisch te leren was het begin van een
proces van ‘uitburgeren’, dat leidde tot werken waarvan je
er een aantal in Club Solo kunt zien.

In de benedenzaal is de installatie Goodnight te zien.
De pilaren in de benedenzaal zijn bekleed met tapijt en
gebedskleden.

IMG_2500CécileVerwaaijenClubSoloBredaGoodnight

Goodnight.

IMG_2502CécileVerwaaijenClubSoloBredaGoodnight
IMG_2503CécileVerwaaijenClubSoloBredaGoodnight

Niet alle onderdelen van Goodnight zijn op mijn foto’s te zien.


IMG_2501CécileVerwaaijenClubSoloBredaMandala

Mandala.


IMG_2499CécileVerwaaijenClubSoloBredaOjalá

Ojalá (Ojalá= laten we hopen dat). We zien hier gebedskleden die letterlijk uit elkaar zijn gehaald. Door de andere rangschikking van de onderdelen krijgen die een andere betekenis en waarde. Het is een aanmoediging om dingen die ‘vast zitten’ on beweging te krijgen. Er waait een frisse wind door de kleden.


IMG_2504CécileVerwaaijenClubSoloBredaFlower

Flower.


IMG_2505CécileVerwaaijenClubSoloBredaCourage

Courage. Twee decoratieve elementen maken zich los van het gebedskleed. Ze willen meer zijn dan een motief in het grote geheel. Ze gaan hun eigen weg.


IMG_2506CécileVerwaaijenClubSoloBredaOrange

Orange.


IMG_2507CécileVerwaaijenClubSoloBredaNiqaab

Niqaap.


De teksten zijn voor een deel afkomstig van de flyer
die bij de tentoonstelling wordt uitgedeeld.
Ik was (en ben) enthousiast.

IJM-414

GravemakerDeIJM-414

Met enige regelmaat stuurt een gastblogger (uit Middelburg) mij een foto met het verzoek die te plaatsen. Het gaat heel vaak over IJmuiden en de zee/zeevaart. Soms in de vorm van een (zelf geschreven) verhaal en soms in de vorm van een olieverfschilderij zoals vandaag. Het schilderij komt 31 januari te koop via catawiki.


6.665: Preview van de Cultuurnacht – Sylvia Thijssen

Gisteren kreeg ik een preview voor de Cultuurnacht.
Ik sta die avond zelf te vertellen over boekbinden en laat
mensen daar van alles over zien.
Een van mijn mededeelnemers in de FutureDome is Sylvia Thijssen.
Gisteren ben ik al even bij haar gaan kijken.

Ze heeft een ruimte, die vroeger een fabriekje was, veranderd
in een aantrekkelijke werkplaats en galerie, vol prachtig werk.
Net als aanstaande zaterdag op de Cultuurnacht, was de rode loper al uitgerold.

IMG_2371FutureDomeSylviaThijssen

Ik kwam niet langs de publieksingang maar was daarom niet minder welkom.


IMG_2372FutureDomeSylviaThijssen

Dit is een kleine versie van het beeld ‘De Speelhuisvrouw’ die in de Speelhuislaan te zien is in Breda.


IMG_2373FutureDomeSylviaThijssen

De ruimte die Sylvia ter beschikking heeft bestaat uit een aantal grote en kleine ruimtes, vertrekken, die met elkaar verbonden zijn en overal is werk van haar te zien.


IMG_2375FutureDomeSylviaThijssen

Sylvia Thijssen in de FutureDome, Nassausingel 26, Breda.


IMG_2376FutureDomeSylviaThijssen

Aan de ingang hing dit overrompelend werk.


IMG_2377FutureDomeSylviaThijssen

Zaterdag zal hier de performance plaatsvinden. Spannend.


IMG_2378FutureDomeSylviaThijssen

Ik ben blij dat ik op een rustig moment de gelegenheid gehad heb de ruimte van Sylvia Thijssen te bezoeken. Absoluut een aanrader.


Cécile Verwaaijen – Club Solo, Breda

Eerlijk gezegd had ik nog nooit van Cécile Verwaaijen gehoord
maar ze heeft een mooie naam en de poster van de tentoonstelling
vind ik gewoon mooi. Ik ga kijken!

IMG_2350CécileVerwaaijenClubSoloBreda

Cécile Verwaaijen – Club Solo, Breda.


Woman in red

Dat is de titel van een bekend liedje maar, en daar gaat het mij
hier om, de naam van een schilderij.
Toen ik in Málaga de collectie van de dependance van het
State Russian Museum bezocht, was dat één van de werken
die er voor mij uitsprongen.

DSC02619SelectedSaintsStDemetriosStParaskevaStAnastasiaLate15the-Early16thCentNovgorodProvinceTemperaOnWood

Maar eerst even iets anders. Er is daar een grote ruimte met een aantal iconen die alle ruimte krijgen om tot hun recht te komen. Selected saints St Demetrios, St Paraskeva en St Anastasia. Late 15th – early 16th century, Novgorod Province, tempera on wood. St Demetrios wordt in Rusland ook St Demetrois of Soluneia genoemd. Overigens is de middelste heilige ook in het rood.


DSC02621NikoláiIoninWomanInRef1925OilOnCanvas

Nikolái Ionin, Woman in red, 1925, oil on canvas.


DSC02623KseniaNechitáiloMarketInYalta1970OilOnCanvas

Ksenia Nechitáilo, Market in Yalta, 1970, oil on canvas.


DSC02625PyotrMiturichPortraitOfTheComposerArtherLourié1915OilOnCanvas

De tentoonstelling over Anna Akhmatova is een uitdaging. Hoe maak je een aantrekkelijke tentoonstelling over een dichteres? Maar de schilderijen waren prachtig. Pyotr Miturich, Portrait of the composer Arther Lourié, 1915, oil on canvas.


DSC02627NátanAltmanPortraitOfAnnaAkhmatova1915OilOnCanvas

Nátan Altman, Portrait of Anna Akhmatova, 1915, oil on canvas. Veel van de namen van de schilders kende ik niet. Dat maakt zo’n bezoek wel zo bijzonder.


DSC02630KuzmaPetrov-VodkinPortraitOfAnnaAkhmatova1922OilOnCanvas

Beide portretten van de dichteres zijn heel verschillend van elkaar maar allebei schitterend geslaagd! Kuzma Petrov-Vodkin, Portrait of Anna Akhmatova, 1922, oil on canvas.


DSC02632KazimirMalévichPortraitOfNikolayPunin1933OilOnCanvas

Kazimir Malévich, Portrait of Nikolay Punin, 1933, oil on canvas.


Kunstvaria

Gisteren bezochten heel wat mensen foto’s van een tentoonstelling
die ik in 1977 heb gezien. Foto’s over het werk van Rubens.
Het bericht plaatste in ik 2018.
Misschien is dat omdat er deze maand een mooie Rubens op de markt komt.
De geschatte verkoopprijs ligt tussen 6 en 8 miljoen dollar.
Maar los van de prijs is het een prachtig werk.

PETERPAULRUBENSTheVirginAndChristChildWithSaintsElizabethAndJohnTheBaptistCirca1612

Traditioneel van opbouw in een grote driehoek maar schitterend uitgevoerd: Peter Paul Rubens, De maagd en het Christuskind met de heiligen Elizabeth en Johannes de Doper (The Virgin and Christ Child with saints Elizabeth and John the Baptist), circa 1612.


In ink land – In het land van inkt

Vandaag las ik een stukje op de blog van Jona Lendering:
Mainzer Beobachter over de ‘Theory of the Leisure Class’

Thorstein Veblen (1857-1929) ontwikkelde de Theory of the Leisure Class (1899), waarin hij uitlegt dat mensen niet economisch rationeel handelen maar vooral verlangen naar status. Hij wees daarbij op twee aspecten: conspicuous consumption ofwel opzichtig consumeren en conspicuous leisure ofwel opzichtig luieren.

Voorbeelden van het eerste: een Rolex om je pols of vervoer in een dure auto.
Voorbeeld van het tweede: verre vakanties en museumbezoek.

Ik moet denk ik dan concluderen dat ik bij de tweede groep hoor SmileyKleiner
Want weer volgt er een bericht over een museumbezoek in Malaga.
Ik ben bijna aan het einde.

DSC02618CentrePompidouMálaga

In Málaga bezocht ik ook het Centre Pompidou Málaga. Het Centre Pompidou in Parijs is een tijd terug al uitgebreid met een aantal vestigingen in Frankrijk. Zo bezocht ik al eens het Centre Pompidou in Metz. Ook in Malaga is er een gebouw waar men een collectie moderne kunst toont vanuit Parijs. Het gebouw is vooral te groot en te leeg. Het kan hele grote groepen toeristen ontvangen maar toen ik er was liepen er maar een paar bezoekers. Het gebouw heeft een soort van veelkleurige glazen kubus op het dak staan zodat het lijkt op een mislukte parkeergarage (waar het naast gevestigd is).


Er waren twee tentoonstellingen: een collectietentoonstelling
en ‘Alechinsky in ink land’.

DSC02608CentrePompidouMálagaPierreAlechinskyTrio2011InkOnA19thCenturyOfficialForm

Centre Pompidou Málaga, Pierre Alechinsky, Trio, 2011, ink on a 19th century official form.


Dus ik begon bij Pierre Alechinsky.
Toen de collectie: Utopías modernas (moderne utopieën).
Ik maakte er een paar foto’s.

DSC02610CentrePompidouMálagaRobertDelaunayRythmeJoieDeVivirOilOnCanvas1964

Robert Delaunay; Rythme, Joie de vivir, oil on canvas, 1964.


DSC02612CentrePompidouMálagaFrankStellaTheOldLadyOfTheGardenFromTheConesAndPillarsAcrylicPaintGlycerophtalicLacquerFluorescentPaintOn11ElementsAndHoneycombPanel1986

Frank Stella, The old lady of the garden, from ‘The Cones and Pillars, acrylic paint, glycerophtalic lacquer, fluorescent paint on 11 elements and honeycomb panel, 1986.


Bij dit imposante werk van Stella stond een uitleg in drie zinnen
maar met heel veel woorden:

As successor to the first American abstract artists, Stella rejected the approach of those who, like Pollock, used the canvas as a means of expression, and became the forerunner of abstract painting seeking no further references than those of its own artistic medium.
This work focused on reflection about the illusionism of painting, creating a dialogue between representational space and real space.
After his minimalistic stage, he endeavered to abandon the illusory space of the flat surface through emphatic sculptural and maximalist paintings, into which he finally began te reintroduce the illusionist logic, now amplifying it by constructing the representation in a three-dimensional space.

Samenstelling/vertaling:
Als erfgenaam van de eerste Amerikaanse abstracte schilders,
verwierp Stella de benadering van hen, zoals Pollock,
die het canvas als hun manier van uitdrukken gebruikten,
en werd hij een voorloper van kunstenaars die alleen nog maar
verwezen naar hun eigen artistiek medium.
Dit werk reflecteert op het illusionistische aspect van schilderen
door een dialoog op te zetten tussen de voorgestelde ruimte en
de echte ruimte.
Na een eerdere minimalistische periode, probeert hij
de tweedimensionale ruimte van het canvas achter zich te laten
door sculpturaal en maximalistisch te schilderen,
waarbij het illusionistische aspect van schilderen vorm krijgt
in een driedimensionele voorstelling.

De vertaling is geheel voor mijn rekening.
Heb je suggesties ter verbetering, ik hoor ze graag.

DSC02617CentrePompidouMálaga

DSC02615CentrePompidouMálagaEvaAeppliGroupeDe13HommageAAmnestyInternational1968 13ClothedMannequinsSittingOnGardenChairsAnd16IronChairs3OfWhichAreEmpty

Eva Aeppli, Groupe de 13 (Hommage a Amnesty International), 1968. 13 Clothed mannequins sitting on garden chairs and 16 iron chairs, 3 of which are empty.


Ook bij dit werk was een toelichting voorhanden:

Aeppli’s textile sculptures are sets of life-sized puppets with cadaverous, mute, enigmatic faces expressing a sense of hopelessness, like ghosts awaiting an unknown sentence.
Their repetitive, anonymous character symbolizes the universality of human fragility, and the assumed collective burden of the tragedy of Fascism and the Second World War.
As a kind of memento mori, the drama is increased by the emptiness of three of the chairs, which seem to be waiting for us.
Serving as a reference to Amnesty International, the organization defending human rights, of which she was a member.
Aeppli displays her combative and idealistic spirit.

Ook hier een poging.

Het textiele beeldhouwwerk van Aeppli is een set van levensgrote poppen
met lijkkleurige, doofstomme koppen die een gevoel van uitzichtloosheid uitstralen,
als geesten die wachten op een onbekend oordeel.
Hun repeterend, anoniem karakter symboliseert de universele menselijke broosheid
en de veronderstelde collectieve last van de tragedie
van het Fascisme en de Tweede wereldoorlog.
Als een herinnering aan je eigen sterfelijkheid,
wordt het drama verhoogd door de drie lege stoelen
die op ons lijken te wachten.
Ze dienen als een verwijzing naar de mensenrechten organisatie
Amnesty International.
Aeppli was daar lid van.
Hier toont Aeppli haar strijdvaardigheid en idealisme.

DSC02616CentrePompidouMálaga

los paisajes del pintor de la luz – de landschappen van de schilder van het licht

DSC02586MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArte

Het bisschoppelijk paleis van Malaga of Palacio Episcopal, Málaga Centro de Arte, is een prachtig gebouw. Je kunt er als het ware niet omheen. Het gebouw staat naast de kathedraal in het centrum van Malaga. in 2014 bezochten we het voor het eerst en in 2019 gingen we er weer op bezoek. Volgens mij is er wel wat veranderd als het gaat wie het gebouw beheert. Maar ik weet dat niet zeker. De gevel is fel gekleurd en in het midden, op de eerste verdieping, daar waar je een balkon of groot raam zou verwachten, is een Piëta te zien. Wie het beeld gemaakt heeft en wanneer, kan ik niet vinden.


DSC02586MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArtePieta

De Piëta in een winterzonnetje.


DSC02587MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArteBovenaanzichtTuin

Het gebouw heeft een Arabisch aandoende tuin met hele mooie tegeltableaux. Ook in 2014 maakte ik er foto’s. Maar door issues met Photobucket, mijn vorige hostingpartij voor foto’s, neem ik de foto’s van 2019 allemaal op.


DSC02588MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArteInterieur

Binnen is het paleis ook erg mooi. De ruimtes worden gebruikt voor tentoonstellingen. Er waren er twee: een met moderne kunst en een met werken van Joaquin Sorolla y Bastida. Deze laatste schilder zou ik een soort van impressionist noemen. Hij leefde van 1863 – 1923. Hij is een tijdgenoot van Vincent van Gogh (1853 – 1890) en Edvard Munch (1863 – 1944). Of deze schilders elkaar of elkaars werk kenden weet ik niet.


DSC02589MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArte

Maar eerst de tegels uit de prachtige tuin.


DSC02590MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArte


DSC02591MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArte


DSC02592MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArte


DSC02593MalagaPalacioEpiscopalMálagaCentroDeArte


DSC02598MalagaPereLloberaTodoHiper2016OleoSobreLienzo

De moderne kunstwerken waren heel uiteenlopend van materiaal, stijl en techniek. Deze vond ik erg goed passen bij de jaarovergang in Nederland: Pere Llobera, Todo Hiper, 2016, oleo sobre lienzo (olieverf op canvas). Todos Hyper betekent ‘Allemaal hyper’.


Niet iedereen kent misschien Joaquin Sorolla.
Deze Spaanse schilder kreeg best veel aandacht bij internationale kunstveilingen
de afgelopen jaren. De prijzen voor zijn werk gaan van
een half tot anderhalf of twee miljoen euro.
Dat zegt niet alles, natuurlijk.
De afgelopen jaren waren er met enige regelmaat, werken van hem te zien
in mijn serie ‘Kunstvaria’.
Hier laat ik eerst wat werken volgen van de ruim 100 die nu in Malaga te zien zijn.
Ik heb geen foto’s gemaakt op de tentoonstelling, Tierra Ardentro (Binnenlands?).
Er liepen zoveel schrikaanjagende bewakers rond, dat ik dat maar
uit mijn hoofd gelaten heb.
Gelukkig was de catalogus goedkoop (en helemaal in het Spaans, jammer genoeg).
Na de werken van de tentoonstelling volgen de werken die ik over de jaren
al eens op mijn weblog heb getoond.

JoaquinSorollaYBastidaPaisajaDeSanSevastianOleoSobreLienzo1911

Joaquin Sorolla y Bastida, Paisaja de San Sebastian (het landschap van San Sebastian), oleo sobre lienzo, 1911. Edvard Munch had dit kunnen schilderen.


JoaquinSorollaYBastidaElBanoDeLaReinaValsainOleoSobreLienzo1907

Joaquin Sorolla y Bastida, El baños de la reina, Valsain. Oleo sobre lienzo, 1907. Dan ben je echt een ‘schilder van het licht’.


JoaquinSorollaYBastidaLaCatedralDeBurgosOleoSobreLienzo1910

Joaquin Sorolla y Bastida, La catedral de Burgos, oleo sobre lienzo, 1910.


JoaquinSorollaYBastidaVendimiandoJerezOleoSobreLienzo1914

Dit is de eye catcher van de tentoonstelling. Dit schilderij staat ook op de omslag van de catalogus. Joaquin Sorolla y Bastida, Vendimiando (de oogst), Jerez. Oleo sobre lienzo, 1914.


JoaquinSorollaYBastidaTiposDeLaAlcarriaOleoSobreLienzo1912

Sorolla maakte een serie schilderijen van de typische klederdracht en de mensen uit de verschillende regio’s van Spanje. Op de tentoonstelling is een groot aantal van die serie te zien. Dit is Joaquin Sorolla y Bastida, Tipos de la Alcarria, oleo sobre lienzo, 1912.


DSC02634SorollaTierraAdentro

De catalogus.


Dan volgen hier de werken die ik de afgelopen jaren
al een keer van Joaquin Sorolla heb getoond, in willekeurige volgorde:

JoaquínSorollayBastidaAndalucíaTheRound-Up1914

Joaquín Sorolla y Bastida, Andalucía – The Round-Up, 1914.


JoaquinSorollayBastidaNiñaEnLaPlaya1910

Joaquin Sorolla y Bastida, Niña en la playa, 1910.


JoaquinSorollaIdilioEnElMar1908

Joaquin Sorolla, Idilio en el mar, 1908.


JoaguinSorollaYBastidaOtraMargaritaAnotherMarguerite1892

Joaquin Sorolla y Bastida, Otra Margarita (Another Marguerite), 1892.


JoaquinSorollaCosiendoLaVela1896

Joaquin Sorolla, Cosiendo la vela, 1896.


JoaquínSorollaNiñaEntrandoEnElBaño

Joaquín Sorolla, Niña entrando en el baño, 1915.


JoaquínSorollaTheBaptism1900

Joaquín Sorolla, The baptism, 1900.


JoaquinSorollaTheWhiteBoatJávea1905

Joaquin Sorolla, The white boat, Jávea, 1905.


JoaquinSorollaYBastidaUnHebreo1898

Joaquin Sorolla y Bastida, Un Hebreo, 1898.


JoaquinSorollaYBastidaViejoPescadorEnUnaBarca(OldFishermanInABoat)1895

Joaquin Sorolla y Bastida, Viejo pescador en una barca (Old fisherman in a boat), 1895.


De vaste Siebold-collectie

IMG_2180JapanmuseumSieboldhuisTweePandenOudeGevelIntact

Het was mijn eerste bezoek aan het Japanmuseum Sieboldhuis. De tentoonstelling met de etsen van Tanaka Ryōhei was het eerste onderdeel van mijn bezoek. Dat brengt je ook in een naast geleden huis en dat zie je nog aan de binnenwand. Het past heel mooi bij de soberheid van de Japanse kunst. Het deel van het museum dat de collectie toont van Philipp Franz von Siebold, doet me denken aan Meermanno in Den Haag: een mooie verzameling die duidelijk lang geleden is ontstaan maar die juweeltjes bevat.


IMG_2182JapanmuseumSieboldhuisPrachtigeOpstelling

De opstelling van heel diverse objecten is heel sereen.


IMG_2184JapanmuseumSieboldhuisBoekMaarWatVoorEen

Er lagen ook boeken. Maar de context ontging me een beetje. Maar dat is niet erg bij een eerste bezoek. De volgende keer moet ik daar meer tijd voor nemen. Philipp Franz von Siebold was een van oorsprong Duitse arts die in Nederlandse dienst een aantal jaren op Deshima verbleef. Door huisbezoeken, zijn netwerk en een reis naar Edo was Siebold in staat veel voorwerpen over/van Japan te verzamelen.


IMG_2185JapanmuseumSieboldhuisMooieOpstelling

De uitstalling van de voorwerpen is mooi en met respect voor de delicate natuur van sommige voorwerpen.


IMG_2186JapanmuseumSieboldhuisHerbariumDetail

Waaronder heel veel planten en dieren.


IMG_2187JapanmuseumSieboldhuisHerbarium


IMG_2188JapanmuseumSieboldhuisHerbarium


IMG_2189JapanmuseumSieboldhuisOpSterkWater

Een deel van de gasten staan op sterk water.


Tanaka Ryōhei

Toen ik in Leiden een foto stond te maken van een boekhandel
viel me de reflectie van een boom in het water van een grote plas op.
Mooie kans om die vast te leggen.
ik maakte de volgende foto, zonder veel na te denken.

IMG_2160BoomInEenPlasWaterLeiden

Let ook op de kleine blaadjes. Achteraf drukte ik net iets te vroeg af (zo zei je dat vroeger met een fototoestel). Even later vielen er meer druppels in de plas.


IMG_2160BoomInEenPlasWaterMetHetNadruppelenVanDeBuiLeiden

Nu alleen nog een paar druppels rechtsonder.


IMG_2161JapanmuseumSieboldhuisVerstildeSchoonheidJapanseEtsenVanTanakaRyōhei

Tanaka Ryōhei is de kunstenaar van wie de etsen zijn die in het Japanmuseum Sieboldhuis worden getoond.


Tanaka Ryōhei

Tanaka Ryōhei (1933) heeft in zijn vijftigjarige carrière meer dan 770 etsen gemaakt met in totaal meer dan 100.000 afdrukken.
Op een paar uitzonderingen na heeft hij alle edities zelf gedrukt, in zijn eigen studio.

Tanaka werd geboren in Takatsuki, halverwege Kyoto en Osaka.
Hij had een aangeboren hartafwijking en spendeerde daardoor veel tijd thuis.
Tekenen werd daardoor zijn hobby.
In 1963, toen hij al dertig was, nam hij tekenlessen in het stedelijk kunstatelier voor amateurs in Kyoto.
De lessen werden gegeven door Furuno Yoshio (1909-1978).
Hij was een prentmaker die ook lesgaf in etsen.
Via hem raakte Tanaka gefascineerd door de etstechniek.
Als lid van de Etsersvereniging Kyoto stelde Tanaka zijn etsen tentoon in de Perfecturale galerie Kyoto.
Tijdens de tentoonstelling van 1964 werd zijn werk ontdekt door kunsthandelaar Yamada Tetsuo (1924-1998).
Hij werd Tanaka’s agent en zorgde ervoor dat zijn werk terechtkwam bij galeries, verzamelaars en musea in Japan en later ook in de rest van de wereld.
Tanaka werkte oorspronkelijk in een van de kamers van zijn woonhuis.
In 1969 liet hij een studio aan zijn huis bouwen.
Daar ontwierp en printte hij elke ets.
In 1970 waren zijn etsen zo populair geworden dat hij zijn baan kon opzeggen en zich volledig op zijn kunst kon starten.

In de loop der jaren zijn verschillende catalogi met Tanaka’s werk uitgegeven.
In 1985 bracht Yamada een overzichtscatalogus uit in het Japans en het Engels.
Succes in het buitenland volgde.
Tanaka werd uitgenodigd om deel te nemen aan tentoonstellingen in Italië, Joegoslavië, Duitsland, België, de Verenigde Staten, Hong Kong, Finland, China, Mexico en Bulgarije.

In 2013, toen hij tachtig werd, maakte hij met een laatste krachtinspanning zijn vijf laatste etsen.
‘Boerenhuis in de zon’ was het laatste werk.
Furuno Yoshio had hem alleen de basis van het etsen geleerd.
Tanaka ontwikkelde zijn eigen technieken.
Zijn technische vaardigheden zijn bijzonder.
Al in de jaren zestig ontwikkelde hij zijn eigen, herkenbare stijl.
Hij wist deze vijftig jaar vol te houden.

IMG_2164JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiWaterkantNr1EtsEnAquatint1977

Door de belichting en de etsen die achter glas zitten, is het niet eenvoudig te fotograferen. Mijn foto’s zijn slecht. Maar toeval wil dat de eerste foto over weerspiegelde bomen gaan. Tanaka Ryōhei, Waterkant nr 1, ets en aquatint, 1977.

IMG_2165JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiWaterkantNr1EtsEnAquatint1977TXT


IMG_2167JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiErsoornsInDeHerfstKleurenetsEtsEnAquatintVanTweePlaten1989

Tanaka Ryōhei, Esdoorns in de herfst. Kleurenets – ets en aquatint van twee platen, 1989.

IMG_2168JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiErsoornsInDeHerfstKleurenetsEtsEnAquatintVanTweePlaten1989TXT

IMG_2167JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiErsoornsInDeHerfstKleurenetsEtsEnAquatintVanTweePlaten1989Detail

Dit is een klein detail van het werk. Hier krijg je een idee van de enorme inspanning en beheersing die nodig is om zo’n werk te maken.


IMG_2169JapanmuseumSieboldhuisRembrandtVanRijnLandschapMetBoerderijEnGroteBoom1641

Er waren ook twee afdrukken van etsen van Rembrandt te zien: Rembrandt van Rijn, Landschap met boerderij en grote boom, 1641.


IMG_2171JapanmuseumSieboldhuisRembrandtVanRijnLandschapMetBoerderijEnTekenaarCa1645

Rembrandt van Rijn, Landschap met boerderij en tekenaar, circa 1645.


IMG_2174JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiDeGroteGinkoboomKleurenetsEnAquatint1988

Je ziet de weerspiegeling van de verlichting in Tanaka Ryōhei, De grote ginkoboom. Kleurenets en aquatint, 1988.


IMG_2176JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiEenZomerseKamerKleurenetsEnAquatint1986

Hier zie je goed hoe zijn figuratieve werk toch een aspect van abstractie heeft. Tanaka Ryōhei, Een zomerse kamer. Kleurenets en aquatint, 1986.


IMG_2178JapanmuseumSieboldhuisTanakaRyōheiZomerdagNr1EtsEnAquatint1985

Tanaka Ryōhei, Zomerdag nr 1. Ets en aquatint, 1985.


IMG_2208JapanmuseumSieboldhuisVerstildeSchoonheidJapanseEtsenVanTanakaRyōheiChrisVanOtterloo

Mijn foto’s zijn slecht maar gelukkig is er dit boek van Chris van Otterloo.


JapanmuseumSieboldhuisVerstildeSchoonheidJapanseEtsenVanTanakaRyōhei

Of beter nog: bezoek de tentoonstelling Verstilde schoonheid – Japanse etsen van Tanaka Ryōhei in het Japanmuseum Sieboldhuis in Leiden.


Rembrandt-Velázquez. Nederlandse & Spaanse Meesters

IMG_2118DoelVanDeDagRembrandt-VelázquezNederlandse&SpaanseMeesters

We zijn in Nederland zo verwend met het super Rijksmuseum. Ik maak 1 bericht maar had met gemak 3 of 4 berichten kunnen maken op basis van wat ik er vrijdag heb kunnen zien. Mijn bericht gaat dan ook dwars door de tijd, door de onderwerpen en stijlen. Maar ik heb genoten en ik raad iedereen aan dat ook te gaan doen. Regelmatig. De foto toont de pagina van de website van het Rijksmuseum waar ‘Het Lam Gods’ van Francisco de Zurbarán getoond wordt.


IMG_2119DamamsterdamVanuitDeTram

Vanuit de tram zie ik in de verte de Dam, rechts het Koninklijk Paleis en Links de Nieuwe Kerk (De Grote Suriname Tentoonstelling moet ik nog gaan zien).


IMG_2120RijksmuseumAmsterdamAangekomen

Het weer was vrijdag niet best.


IMG_2121RijksmuseumAmsterdamBinnenIsHetBeterDanBuiten

Binnen in het Rijksmuseum was het beter (Verse gemberthee met een stuk appeltaart). Mijn idee was om vandaag ook even langs de eregalerij te gaan. De nieuwste aanwinst, de gouden Diana en Actaeon Bokaal gemaakt door Paul van Vianen uit 1610 is er te zien (Bruikleen familie Wessels). Daardoor ging ik al dwalend door het Rijksmuseum. Ik kan dat iedereen aanraden.


IMG_2122RijksmuseumBibliotheek

Zo kwam ik voor het eerst in mijn leven in de bibliotheek van het Rijksmuseum terecht. Ik kende de ruimte van de foto’s. Niet in de laatste plaats door de foto’s van De Bezige Bij.


IMG_2123RijksmuseumAmsterdamBibliotheek


IMG_2124ArtusQuellinusPortretVanJohanDeWittAmsterdam1665CarraraMarmer

Vervolgens werd ik afgeleid door dit beeld en het gruwelijke schilderij dat er rechts van hangt: Artus Quellinus, Portret van Johan de Witt, Amsterdam, 1665, carrara marmer.


De laatste buste die Quellinus in Amsterdam maakte, was dit portret van Johan de Witt, raadspensionaris van Holland, de machtigste man van de Republiek.
De Witt was familie en een geestverwant van de voornaamste Amsterdamse regentenfamilies.
Nadat de Johan de Witt en zijn broer in 1762 waren vermoord, werden van deze buste diverse afgietsels gemaakt, die hun weg vonden naar de huizen van hun bewonderaars.

IMG_2126DianaEnActaeonBokaalPaulVanVianenGoud1610BadendeDiana

Diana en Actaeon Bokaal, Paul van Vianen, goud, 1610. Badende Diana op de rug gezien.


Liefde bloeit alleen onder de beste voorwaarden:dat wordt hier verbeeld.
Op het deksel is te zien dat de liefde (Venus) voldoende eten (Ceres) en drinken (Bacchus) nodig heeft.
Op de bokaal zelf wordt duidelijk dat liefde geen verraad duldt: daar wordt Diana, godin van de jacht, tijdens het baden bespied door de jager Actaeon.
Als straf verandert Diana hem in een hert, waarna hij door zijn eigen jachthonden wordt verscheurd.

IMG_2128DianaEnActaeonBokaalPaulVanVianenGoud1610

Bruikleen van mevrouw H.G. Wessels, 2019. BK-2019-27.


IMG_2129RijksmuseumAmsterdamNachtwachtRestauratie

Dan kun je natuurlijk nauwelijks om de Nachtwacht heen. In restauratie.


IMG_2131FransHalsPortretVanMaritgeClaesdrVooght1639OlieverfOpDoekSK-C-139

In de eregalerij kwam ik ook dit werk van Frans Hals tegen: Portret van Maritge Claesdr Vooght, 1639, olieverf op doek, SK-C-139. Maar mij ging het om het volgende detail:

IMG_2130FransHalsPortretVanMaritgeClaesdrVooght1639OlieverfOpDoekSK-C-139

Echt ‘een boek vol zilverwerk’ met een beschilderde boeksnede.


Frans Hals schilderde een groot aantal fraaie portretten van de Haarlemse hogere klasse; kennelijk voldeed hij aan alle eisen van zijn voorname opdrachtgevers.
Maritge Vooght, echtgenote van burgemeester Pieter Olycan, poseert hier in een traditionele houding, fier rechtop, de toeschouwer recht aankijkend.
Aan de linkerkant vermeldde Frans Hals haar leeftijd: 62 jaar.
Haar wapen daarboven werd later door een andere hand toegevoegd.

IMG_2134MartijnVanDeGriendtOnOff

Voor ik de tentoonstelling Rembrandt-Velázquez in liep ging ik nog even langs de wisselende fototentoonstelling met deze keer: Martijn van de Griendt en zijn tentoonstelling On/Off. Twee foto’s spraken me aan.


IMG_2133MartijnVanDeGriendtOnOffLowlandsFestival

De tentoonstelling gaat er over dat we tegenwoordig altijd ‘aan staan’, verbonden met het internet, bezig zijn ons zelf te tonen, op te gaan en verbergen in de grote stroom. Hier is een bezoeker van het Lowlands festival die het nodig vind om zelfs vanaf het toilet foto’s de wereld in te sturen.


IMG_2135MartijnVanDeGriendtOnOffHappinezFestivalHorseCoaching

Of je gelukkig wordt van dit Happinez festival (géén schrijffout) wordt durf ik te betwijfelen. Bovendien wat is (zie briefje tegen de paal links van het midden) ‘horse coaching’?


IMG_2136FranciscoDeZurburánDeHeiligeSerapion1628JanAsselijnDeBedreigdeZwaanCa1650

Eindelijk ben ik er dan. Hier zie je twee schilderijen waarbij sprake is van beeldrijm: Francisco de Zurburán, De heilige Serapion, 1628 en rechts Jan Asselijn, De bedreigde zwaan, circa 1650.


Volledige overgave.
Je leven geven voor een doel groter dan jezelf.
Links de heilige van Zurbarán, die met de armen omhoog gebonden zijn laatste adem uitblaast ten dienste van zijn geloof.
Daarnaast de zwaan van Asselijn, die zijn nest verdedigt met zijn leven.
Het werd hét beeld voor de vermoorde raadpensionaris Johan de Witt.
Het beeldrijm van de wijd geopende armen en vleugels, zo breed getoond in witte verf, toont een overgave in volle overtuiging.

IMG_2138JanLievensStillevenMetBoekenCa1627-1628HuidAlsPerkament

Jan Lievens, Stilleven met boeken, circa 1627 – 1628. Huid als perkament. Ook op het Spaanse schilderij (hier niet te zien) lag op de voorgrond een vers stuk brood.


IMG_2140RembrandtVanRijnLezendeOudeVrouw(profetes)1655Licht

Rembrandt van Rijn, Lezende oude vrouw (profetes), 1655. Licht.


IMG_2142AbrahamBloemaertDeAanbiddingVanDeDriekoningen1624PrachtEnHeerlijkheid

Abraham Bloemaert, De aanbidding van de Driekoningen, 1624. Pracht en heerlijkheid.


IMG_2145FransHalsRegentenVanHetHaarlemseOudemannenhuis1664WeesLiefdadig

Frans Hals, Regenten van het Haarlemse Oudemannenhuis, 1664. Wees liefdadig. Bij Frans Hals (en trouwens ook bij Rembrandt) valt me steeds op hoe impressionistisch hun werk is als je er wat dichterbij komt. Let maar eens op die witte omslag aan de pols van de figuur in het midden.

IMG_2144FransHalsRegentenVanHetHaarlemseOudemannenhuis1664WeesLiefdadigDetail

Zo ziet dat detail er van dichtbij uit.


IMG_2158DeKerstbal

Dit is de bouwplaat van een kerstbal die ik kreeg bij aankoop van de catalogus. Wederom een ontwerp van Irma Boom (de catalogus wel te verstaan).


IMG_2209Rembrandt-Velázquez. Nederlandse & Spaanse Meesters

In de catalogus ben ik nog niet begonnen maar ik heb al wel gezien dat het een prachtig kijkboek is.


De ochtend in het Rijksmuseum was geweldig.
De tentoonstelling is om jaloers op te zijn.
Als je zo met de werken in je collectie (en die van andere collecties)
te werk kunt gaan. Ik ben jaloers.

De heks van Dongen

Hij is een beetje dik aangezet, de titel van de tentoonstelling
in het Stedelijk Museum Breda.
Maar het museum komt van ver en maakt een inhaalslag met deze goede
tentoonstelling over de schilders die halverwege de 19de eeuw
naar het dorp Dongen trokken om er het ongerepte Brabantse land
met eigen ogen te zien en te schilderen.

IMG_1959DeHeksVanDongenEenKunstenaarsdorpInDe19eEeuwText

Een kunstenaarsdorp in de 19e eeuw.

Het Noord-Brabantse dorp Dongen was ooit een geliefd kunstenaarsoord.
Schilders kwamen van heinde en verre om hier studies te maken van het landschap en de bewoners.
Dongen was al vroeg in de 19e eeuw in trek.
Passend bij de romantische trend van die tijd vonden schilders er pittoreske bos- en heidegezichten, oude boerderijen en een bijzonder duingebied.
De omgeving lokte ook talrijke veeschilders.

Toen meer interesse ontstond voor binnenhuis- en volkstaferelen, vonden de kunstenaars onder de dorpsbewoners volop excentrieke types.
August Allebé ontdekte hier zijn ‘toverkol’.
Deze oude boerin met haar karakteristieke Dongense muts poseerde onder meer voor Petrus van der Velden, Johannes Albert Neuhuys en Suze Robertson.

Ook oude ambachten zijn vaak verbeeld op de Dongense schilderijen.
De Duitser Max Liebermann schilderde een Schoenmakerswerkplaats, dat op de Parijse Salon werd geprezen vanwege de losse, impressionistische stijl.
Jozef Israëls vond er zijn schoenmakersgezin aan de aardappelmaaltijd.
Hiermee inspireerde hij op zijn beurt Vincent van Gogh tot diens beroemde Aardappeleters.

IMG_1960WillenDeKlerkBivakInEenBosBijBreda1832OlieverfOpDoek

De interesse voor het Brabantse land werd onder andere aangewakkerd door de legering van troepen in Brabant rond de Belgische opstand. Willen de Klerk, Bivak in een bos bij Breda, 1832, olieverf op doek.


IMG_1961WillenDeKlerkBivakInEenBosBijBreda1832OlieverfOpDoekText

Willem de Klerk had als bijnaam de ‘Dordtse Koekkoek’: in zijn werk is de invloed merkbaar van Barend Koekkoek.
De Klerk woonde tijdens de Belgische Opstand twee jaar in Breda.
In die periode schilderde hij in de bosrijke omgeving dit tafereel van een militaire bivak.
Een van zijn studenten was de Dordtse veeschilder Frans Lebret, die ook in Dongen heeft gewoond.

IMG_1962ConstantCHuijsmansEenVanZijnSchetsboeken1832-1850

Constant C. Huijsmans was een van de eerste die Dongen als bijzonder dorp zag. Op deze foto een van zijn schetsboeken, 1832 – 1850.


IMG_1966ConstantCHuijsmansHetLandschapEeneVolgreeksVanOorspronkelijkeVoorbeeldenEnStudienVoorHetTeekenenMetPotloodVormendeEenenLeercursusInDitGenre

Constant C. Huijsmans werkte onder andere als tekenleraar aan de KMA in Breda. Voor zijn tekenpnderwijs ontwikkelde hij een methode. Die methode is hier op de foto te zien: ‘Het Landschap – Eene volgreeks van oorspronkelijke voorbeelden en studien voor het teekenen met potlood vormende eenen leercursus in dit genre’.


IMG_1964ConstantCHuijsmansHetLandschapEenFragmentVanEenVoorbeeld

Dit is fragment van een van de voorbeelden in de methode ‘Het landschap’ van Constant Huijsmans.


IMG_1968VoorbeeldBrabantseMuts

Voorbeeld van een Brabantse muts. Verder op de tentoonstelling wordt de muts van de Dongense boerinnen vaker genoemd. Ik heb wat moeite deze muts te herkennen op de schilderijen en tekeningen.


IMG_1969JanVethLezendeBoerinDongen1885EtsOpPapier

Jan Veth, Lezende boerin, Dongen, 1885, ets op papier.


IMG_1971AugustAllebéStaandeBoerinVrouwMuskens1869KrijttekeningOpPapier

August Allebé, Staande boerin – Vrouw Muskens, 1869, krijttekening op papier.


IMG_1973AugustAllebéBuurpraatje1869OlieverfOpPaneel

August Allebé, Buurpraatje, 1869, olieverf op paneel.


IMG_1975AugustAllebéBijDeWaterput1869OlieverfOpPaneel

August Allebé, Bij de waterput, 1869, olieverf op paneel.


IMG_1977ASmitsVrouwVerdiesenVoorDeHaanscheHoefTeDongen1905

A. Smits, Vrouw Verdiesen voor de Haansche Hoef te Dongen, 1905.


IMG_1978DeToverkolTXT

De toverkol

Bijgeloof speelde in de 19de eeuw nog een belangrijke rol op het Brabantse platteland.
Binnen de katholieke religie leefden oude heidense gebruiken gewoon voort.
Zo kalkten mensen naast de deur van hun boerderij heidense tekens om boze geesten af te weren.
Ook het geloof in spoken en heksen was nog niet uitgedoofd.
August Allebé, die Dongen typeerde als het ‘Heksenland’, speelde hier als eerste op in door een oude boerenvrouw als toverkol af te beelden.
Zijn model Pieternella Verhoeven (‘Pietje Verhoef uit de Biezen’) kreeg vervolgens diverse andere schilders op bezoek.
Ook in hun werk heeft zij de rol van sprookjesachtig type: de heks van Dongen.

IMG_1979AugustAllebéVinnenhuisTeDongen1868OlieverfOpDoek

August Allebé, Binnenhuis te Dongen, 1868, olieverf op doek.


IMG_1981AugustAllebéStudiesVanEenKnielendeEnStaandeBoerin-Dongen1868GewassenPentekening

August Allebé, Studies van een knielende en staande boerin – Dongen, 1868, gewassen pentekening.


IMG_1983RemigiusHaanenOpWegNaarHetDorp1834-1836OlieverfOpDoek

Remigius Haanen, Op weg naar het dorp, 1834 – 1836, olieverf op doek.


IMG_1985LijstMetKunstenaarsDieOpDeEenOfAndereManierAanDeOrdeKomenOpDeTentoonstelling

Dit is de lijst met kunstenaars die op de een of andere manier ook op de tentoonstelling aan de orde komen.


IMG_1986JohannesChristiaanKarelKlinkenbergLandschapMetBoerderijInDongen1871-1872OlieverfOpDoek

Johannes Christiaan Karel Klinkenberg, Landschap met boerderij in Dongen, 1871 – 1872, olieverf op doek.


IMG_1988JakobSmitsChristusBijDeBoerenCirca1920OlieverfOpDoek

Een fysiek groot werk in mijn geheugen dat veel indruk maakt: Jakob Smits, Christus bij de boeren, circa 1920, olieverf op doek. Afmetingen 103 x 128 cm.

IMG_1989JakobSmitsChristusBijDeBoerenCirca1920OlieverfOpDoekTXT


IMG_1990MaxLiebermannDeSpinster1880OlieverfOpPaneel

Max Liebermann, De spinster, 1880, olieverf op paneel.


IMG_2051DeSchildersVanDongenWBooks

Als er dan iets af re dingen is op de tentoonstelling dan is het wel de catalogus. Het boek bevat mooie afbeeldingen van de werken op de tentoonstelling maar de teksten zijn hetzelfde als op de tentoonstelling. Niet verkeerd maar je verwacht een catalogus om meer diepgang te krijgen.


Diepgang is er op een aantal punten nog zeker te realiseren.
Bijvoorbeeld rond de tekencursus van Huijsmans of de ‘heidens tekens’
die Brabanders naast hun deur schilderden.
Op de tentoonstelling zijn er voorbeelden van.
Op mijn foto’s staan er twee voorbeelden:

HeidenseTekens01IMG1973

Dit wordt genoemd als een afbeelding van de levensboom.

HeidenseTekens02IMG1977

Voor dit teken was geen duiding aanwezig.


Aan de tentoonstelling is ook een kleinere tentoonstelling
gekoppeld met modern werk: ‘Dongen revisited’.

DongenRevisitedEenActueleTerugblikANewRetrospectiveStedelijkMuseumBreda

Ook deze publicatie blijft wat aan de oppervlakte.


IMG_1992MarenneWeltenDoNotComeCloserSeriesLemon2016OlieverfOpDoek

Marenne Welten, Do not come closer series – Lemon, 2016, olieverf op doek.


IMG_1994TessaChaplinZT2019OlieverfOpDoek

Tessa Chaplin, ZT, 2019, olieverf op doek.

IMG_1996TessaChaplinTXT


Al bij al een goede tentoonstelling.
een goed startpunt voor nog een aantal kleinere en grote
vervolgtentoonstellingen.

Kunstkameraden: Glinsterende Zeedroom

Misschien is Nederlands een heel moeilijke taal maar het gemak
waarmee je in onze taal woorden kunt maken die meteen voor iedereen
ook een betekenis hebben, is overweldigend.

‘Kunstkameraden’ is zo’n prachtig woord en tegelijk een project
om kinderen te laten samenwerken met een kunstenaar.
In het Stedelijk Museum Breda zijn resultaten van de samenwerking
met een kunstenaar te zien.

IMG_1957Kunstkameraden

Het project stelt zich voor.


IMG_1956GlinsterendeZeedroomLeonieEnHusnaObjectEnFilmMixedMedia2019

Ik werd op de tentoonstelling enthousiast over een kastje, misschien ooit een televisiekastje, dat een soort aquarium is geworden met als achtergrond een film. Die achtergrond is op mijn foto wat vager geworden dan dat het filmpje in het echt is. Maar de naam van dit werk, schitterend: Glinsterende Zeedroom.


Het begrip ‘Glinsterende Zeedroom’ staat in geen enkel woordenboek.
Toch roept het meteen beelden op en beschrijft het prima wat
op de tentoonstelling te zien is in de kast.

IMG_1955GlinsterendeZeedroomLeonieEnHusnaObjectEnFilmMixedMedia2019

Glinsterende Zeedroom, Leonie en Husna, object en film met mixed media, 2019.


Cyprus – Eiland in beweging

‘Eiland in beweging’ is de naam van de tentoonstelling over de
geschiedenis van Cyprus in het RijksMuseum van Oudheden
in Leiden.
Op 9 november was ik in Leiden voor de BoekKunstBeurs en heb
toen in de middag deze tentoonstelling bezocht.
Zoals vaak maakte ik er ook wat foto’s, en nu ik terugkijk
in de catalogus, veel te weinig foto’s.

IMG_1839RMOCyprusBeeldjeTerracotta2000-1750vChr

De periode van bewoning van Cyprus is lang en er zijn dan ook voorwerpen die heel ver terug gaan in de geschiedenis. Dit beeldje met duidelijke trekken van een mens dateert van 2000 – 1750 voor Christus.


IMG_1841RMOCyprusBeeldjeVanEenVrouwMetVogelbekAardewerkazaphani1650-1050vChr

Beeldje van een vrouw met een vogelbek, aardewerk, Kazaphani, 1650 – 1050 voor Christus. Prachtige vorm.


IMG_1843RMOCyprusMengvatKraterMetOctopusAardewerk1300-1200vChrText

IMG_1843RMOCyprusMengvatKraterMetOctopusAardewerk1300-1200vChr

Mengvat of krater met octopus, aardewerk, 1300 – 1200 voor Christus.


IMG_1846RMOCyprusNaaldenEnPriemBeenKhirokitia4000-3000vChr

Kom je net van de BoekKunstBeurs en tref je op de tentoonstelling naalden en een priem aan. Basisgereedschappen voor een boekbinder. Naalden en priem van been, Khirokitia, 4000 – 3000 voor Christus.


IMG_1848RMOCyprusVrouwenportretTerracottaKyra-AyiosGeorgiosRigatos625-600vChr

Vrouwenportret, terracotta, Kyra-Agios Georgios Rigatos, 625 – 600 voor Christus.


IMG_1850RMOCyprusMannenportretGetrimdeHaardrachtEgyptischeGlimlachKalksteen575-550vChr

Mannenportret met getrimde haardracht en een lach om de lippen die aan een Egyptische glimlach doet denken. Kalksteen, 575 – 550 voor Christus.


IMG_1852RMOCyprusMannenportretKransEikenbladPriestervanZeusVraagtekenPerzischeBaardKalksteenAthienou470-460vChr

Mannenportret met een krans van eikenblad rond het hoofd. Daarom zou dit een Priester van Zeus kunnen zijn. De baard is typisch Perzisch. Kalksteen, Athienou, 470 – 460 voor Christus.


IMG_1854RMOCyprusVrouwenportretMeerDanLevensgrootOosterseStijlKalksteenMarchellosVraagtekenOmgevingPalaepaphos550-500vChr

Vrouwenportret (meer dan levensgroot) in oosterse stijl. Kalksteen, Marchellos (?), omgeving Palaepaphos, 550 – 500 voor Christus.


IMG_1856RMOCyprusKrijgersTeVoetWijgeschenkenTerracottaDiverseVindplaatsen600-500vChr

Krijgers te voet (wijgeschenken). Terracotta uit diverse vindplaatsen. 600 – 500 voor Christus.


IMG_1859RMOCyprusRitueleVaasPygos2500-2000vChrLimassolDruivenPersenPloegenDeegKneden

Cyprus, rituele vaas, Pygos, 2500 – 2000 voor Christus. Limassol. Op de vaas zijn scenes te zien die uitbeelden het persen van druiven, ploegen en bijvoorbeeld het kneden van deeg.

IMG_1858RMOCyprusRitueleVaasPygos2500-2000vChrLimassolDruivenPersenPloegenDeegKnedenFragment

Detail met zwaarbeladen ezel en het persen van druiven.


IMG_1861RMOCyprusBeeldVanAphroditeMarmer200-50vChrUitHavenVanPaphos

Beeld van Aphrodite, marmer, 200 – 50 voor Christus, gevonden in de haven van Paphos.


IMG_1863RMOCyprusGehoorndeManOpTroonKalksteen400-200vChr

Gehoornde man op troon. Kalksteen, 400 – 200 voor Christus.


IMG_1866RMOCyprusEuropaOpDestierTerracotta600-475vChr

Europa op de stier, terracotta, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1870RMOCyprusPlankvormigFiguurtjeTerracotta2500-2000vChr

Plankvormig figuurtje, terracotta, 2500 – 2000 voor Christus.


De tentoonstelling heet niet voor niets ‘Eiland in beweging’.
Het toont de ontwikkeling in de tijd maar ook de invloeden
van omliggende landen, die op hun beurt ook voor ‘beweging’ zorgen.
Letterlijk zie je Cyprus op de golven
van de Middellandse Zee meebewegen.
Die golven werken door tot op de dag van vandaag.

IMG_1871RMOCyprusPlankvormigeDubbelfiguurTerracottaDeneia2100-2000vChr

Plankvormige dubbelfiguur, terracotta, Deneia, 2100 – 2000 voor Christus.


IMG_1873RMOCyprusTheatermaskerTerracotta330-100vChr

Theatermasker, terracotta, 330 – 100 voor Christus.


IMG_1876RMOCyprusWijnkanaardewerk600-475vChrLetOpDiePrachtigeGepmetrischeTekening

De foto is misschien niet zo mooi maar deze kan is prachtig. Al die geometrische figuren. Wijnkan, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1878RMOCyprusWijnkanAardewerk1650-1050vChrLetOpDiePrachtigeGepmetrischeTekening

Wijnkan, aardewerk, 1650 – 1050 voor Christus.


IMG_1880RMOCyprusGrafbeeldVanEenJongenMetVogeltjeTerracottaPolisChrysochous400-300vChr

Grafbeeld van een jongen met vogeltje, terracotta, Polis Chrysochous, 400 – 300 voor Christus.


IMG_1882RMOCyprusGrafmonumentVoorEenOverledenVrouwInDeVormVanEenTempelKalksteenMarion450-400vChr

Grafmonument voor een overleden vrouw in de vorm van een tempel, kalksteen, Marion, 450 – 400 voor Christus.


IMG_1884RMOCyprusLeeuwKalksteenTamassos550-500vChr

Cyprus. Leeuw, kalksteen, Tamassos, 550 – 500 voor Christus.


IMG_1886RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur

Schalen, aardewerk met faience, 13e – 15e eeuw. Beweging in glazuur.


IMG_1888RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur


IMG_1889RMOCyprusSchalenAardewerkMetFaience13e-15eEeuwBewedinfInGlazuur

Op de tentoonstelling werd dit werk en ander aardewerk vergeleken met veel moderner aardewerk van bijvoorbeeld Picasso.


IMG_1890RMOCyprusKanMetGeitEnLotusAardewerk600-475vChr

Kan met geit en lotus, aardewerk, Cypro-archaïsch, circa 8e – 7e eeuw voor Christus.


IMG_1892RMOCyprusKanMetVogelAardewerk600-475vChr

Kan met vogel, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.


IMG_1893RMOCyprusPabloPicassoPlaquetteMetGezichtAardewerk1955-1965

Pablo Picasso, plaquette met gezicht, aardewerk, 1955 – 1965.


IMG_1895RMOCyprus


IMG_1896RMOCyprusPyxisAardewerkBellepaisVounousGraf64Nr138FranseMissieMiddenBronstijdCa1900vChr

Pyxis, aardewerk. Bellepais Vounous, graf 64, nummer 138 (opgegraven door een Franse missie), Midden Bronstijd, circa 1900 voor Christus.


IMG_1897RMOCyprusYvesKleinVenusBleuePigmentOpGips1970TorsoVanAphroditeMarmer2eEeuwNaChr

Duo presentatie:  Torso van Aphrodite, marmer, 2e eeuw na Christus, links en Yves Klein: Venus bleue pigment op gips, 1970, rechts.


IMG_1921Catalogus

Als je meer wilt zien of weten: de tentoonstelling loopt nog een tijd en dit is de catalogus die er bij verschenen is. Ga kijken! De redactie van het boek was in handen van Ruurd Binnert Halbertsma en Despina Pilides.


Georges Rouault

Al eens eerder was er werk van deze kunstenaar te zien
op mijn weblog. Deze week stuitte ik op een tentoonstellingscatalogus
uit 1952 van het Stedelijk Museum Amsterdam.
De tentoonstelling was van 9 mei tot 30 juni 1952.

Een klein boekje met een inleiding, een serie foto’s van werk van
Rouault en een lijst met 91 werken waarvan ik uit ga dat die
te zien waren en een levensbeschrijving.

Ik maakte een keuze uit de zwart/wit foto’s.

01 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 - Cat15 Odalisque OlieOpDoek1907

Georges Rouault, cat. 15, Odalisque, olieverf op doek, 1907.


02 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat22 LesFugitifs Gouache1911

Georges Rouault, cat. 22, Les Fugitifs, Gouache, 1911.


03 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat32 L'apprentiOuvrier OlieOpDoek1952

Georges Rouault, cat. 32, L’apprenti ouvrier (de leerjongen), olieverf op doek, 1952.


04 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat30 Gilles Papier1914-1930

Georges Rouault, cat. 30, Gilles, papier, 1914 – 1930.


05 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat35 LeChristAuxOutragesChristusGesmaadOlieOpDoek1932

Georges Rouault, cat. 35, Le Christ aux outrages of Christus gesmaad, olieverf op doek, 1932. Toen ook al in MOMA.


De doeken zijn echt niet zo zwart/wit als de foto’s tonen.
Dat werd veroorzaakt door financiële beperkingen in 1952.
Dit is de foto van het werk van MOMA:

GeorgesRouaultChristMockedBySoldiers1932MOMA


06 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat38 Crucifixion OlieOpDoek 1938

Georges Rouault, cat. 38, Crucifixion, olieverf op doek, 1938.


07 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat46 TeteDuChrist1937-38

Georges Rouault, cat. 46, Tête du Christ, 1937 – 1938.


08 StedelijkMuseumAmnsterdanGeorgesRouault1952 Cat55 LesJugesRechters OlieOpDoek

Georges Rouault, cat. 55, Les Juges of Rechters, olieverf op doek, 1939 – 1948.


Gisteren gevonden bij de kringloop

Gisteren vond ik drie boeken bij de Kringloopwinkel; in Breda.
De eerste was gisteren al op mijn weblog te zien.
Vandaag het tweede.

Nu ik er nog eens over nadenk toon ik ze niet in de volgorde
dat ik ze vond. Ik toon ze in de volgorde van vermeend belang
voor mij.

IMG_1820FSchmidt-DegenerRijksmuseumGidsMetAfbeeldingenMaart1938Omslag

F. Schmidt-Degener, Rijksmuseum – Gids met afbeeldingen. Maart 1938. Het boek heeft een kaft met vlekken en ezelsoren. De omslag zit op een aantal plaatsen los. Daar is nog wel iets aan te doen. Het boek is intensief gebruikt. Het lijkt wel of het boek werkelijk als naslagwerk in het museum is gebruikt. In de ‘naamlijst van kunstenaars’ staan met potlood aantekeningen en veel kunstwerken staan afgevinkt.


Wikipedia:

Frederik Schmidt Degener (Rotterdam, 10 december 1881 – Amsterdam, 21 oktober 1941) was van 1908 tot 1921 directeur van het Museum Boijmans in Rotterdam en van 1921 tot 1941 directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam. Daarnaast was hij kunsthistoricus, essayist en dichter.

Nog even een opmerking.
Ik noem Frederik Schmidt Degener hier als schrijver van de catalogus
maar tot nu toe ben ik zijn naam alleen tegengekomen onder de inleiding.
Op Delpher wordt M.C. Schoch genoemd als co-auteur.
Van deze persoon kan ik op Internet of op de website
van het Rijksmuseum niets vinden behalve dat het Rijksmuseum een exemplaar
van hetzelfde boek heeft.

IMG_1821FSchmidt-DegenerRijksmuseumGidsMetAfbeeldingenMaart1938Hoofdverdieping

Dit vond ik erg leuk. Er zitten 2 plattegronden in met beschrijving van de zalen: 234 Rembrandt’s Schuttersoptocht, bladzijde 41 (wij zouden nu zeggen de Nachtwacht). Daarnaast is in het rood de looproute aangegeven. Dit is te zien op deze plattegrond: Hoofdverdieping, kunst der 15e, 16e en 17e eeuw.


IMG_1822FSchmidt-DegenerRijksmuseumGidsMetAfbeeldingenMaart1938Benedenverdieping

De tweede plattegrond met de benedenverdieping en de Drucker-uitbouw.


Wikipedia:

De Druckeruitbouw is een gebouw van het Rijksmuseum Amsterdam, geopend in 1909, om de collectie Drucker-Fraser, een kunstcollectie van ‘moderne’ negentiende-eeuwse kunstwerken van de Haagse school, afkomstig van het kinderloze echtpaar J.C.J. Drucker-Fraser, tentoon te stellen. Tot dan stond een deel van de huidige collectie sinds 1904 in het Fragmentengebouw, maar daar was plaatsgebrek. In 1913 werd begonnen aan een uitbreiding, die in 1916 gereed kwam.

In 1996 is de Druckeruitbouw door architect Quist met het fragmentengebouw gerestaureerd tot de Zuidvleugel, tegenwoordig de Philipsvleugel. Tijdens de verbouwing van het Rijksmuseumgebouw in 2003-2013 was de Zuidvleugel de hoofdtentoonstellingsruimte. Sinds 2014 is er onder meer het restaurant RIJKS® gevestigd.

IMG_1823FSchmidt-DegenerRijksmuseumGidsMetAfbeeldingenMaart1938Afbeeldingen

In de gids is een hele serie foto’s van werken opgenomen.


Meer details gaan volgen.