Humor in tijden met corona.
Akkoord het is een beetje laat van mij, maar de grap
is zo leuk en raak.
De grote bedrijven hebben gewoon niet door hoe belachelijk hun beslissingen soms zijn. Ze leven naast de wereld van gewone mensen die hun producten moeten kopen en belasting betalen. Fokke & Sukke maken dat zo duidelijk!
Een van de beste films ooit. Op vele vlakken: acteerwerk, schrijver, filmer enz. Deze versie bevat scene’s die niet in de bioscoop werden gezien bij de initiële screening. Ik twijfel of van de extra film het geheel beter geworden is.
Over deze superfilm schreef ik al eerder.
Deze is echt buitencategorie.
De acteurs (Alex Guinness, Anthony Quinn) zijn super.
Het script is geweldig goed. Kijk eens naar de scene met Arthur Kennedy
en Alec Guinness over het wel of niet achterlaten van gewonden.
(T.E. Lawrence en Robert Bolt met Michael Wilson)
De regisseur, denk maar aan de shots in de woestijn.
*****
Nee, ik had wel 5 of 6 onderwerpen waarover ik een bericht
wilde plaatsen vandaag.
Maar ik schaam me dood voor de reacties op de toespraak
van Arnon Grunberg in de Nieuwe Kerk op 4 mei.
Nederland heeft een probleem.
Het CDA en de VVD denken in Brabant een coalitie aan te gaan
met extreem rechts.
De betrokken politici kijken alleen naar hun eigen belang, dat van hun partij en
niet naar dat van Brabant, Nederland en de inwoners van Nederland.
De toespraak van Grunberg is niet beschuldigend maar legt wel uit.
Waar komt die haat vandaan (lees mee politici van Brabant!):
Zeggen het verleden nu wel te kennen is veelal een weigering om er kennis van te nemen. En wie zijn verleden niet kent, is niet zozeer gedoemd het te herhalen, als wel is hij gedoemd niet te weten wie hij is. Niets doet mensen zozeer naar een onwrikbare identiteit verlangen als het knagende vermoeden dat ze geen idee hebben wie ze zijn. En het is vaak de onwrikbare eigen identiteit, de weigering er speels mee om te gaan die ertoe leidt dat de ander als een volstrekte vreemde en een absolute vijand wordt gezien.
Wat Grunberg hier zegt is niet gericht tegen één groep.
Dit is waar voor iedereen.
Het probleem met Nederland is dat er te veel mensen zijn die ‘de ander
als een volstrekte vreemde en een absolute vijand’ zien.
Breda, Valkenberg, 5 mei 2020. Nu nog in vrijheid.
Ook in de landelijke politiek hebben we te maken met politici die
hun verantwoordelijkheid niet nemen maar
het vijandsbeeld alleen maar opstoken.
Die verantwoordelijkheid kwam duidelijk aan de orde:
En het is ook logisch dat als er gesproken wordt over bepaalde bevolkingsgroepen op een manier die doet denken aan de meest duistere tijd uit de twintigste eeuw, als dat gewoon is geworden, er vroeg of laat op die manier ook weer over Joden gesproken kan worden.
Voor mij was het van begin af aan duidelijk: als ze het over Marokkanen hebben, dan hebben ze het over mij.
‘Ik kan niet begrijpen, niet verdragen dat men een mens beoordeelt niet naar wat hij is, maar naar de groep waar hij toevallig toe behoort’, schreef Primo Levi in de jaren zestig aan zijn Duitse vertaler.
Woorden die wij wekelijks, misschien wel dagelijks zouden moeten herhalen, al was het maar om ons eraan te herinneren hoe giftig woorden kunnen zijn.
Dat een Nederlander in Auschwitz kerosine over levende vrouwen en kinderen moest uitgieten begon met woorden, met toespraken van politici.
Juist in deze geseculariseerde tijden rust, meen ik, een speciale verantwoordelijkheid op Kamerleden, op ministers om het goede voorbeeld te geven, om het woord géén gif te laten zijn, om altijd voor ogen te houden dat de staat noodzakelijk is maar tevens een potentieel kwaad dat met achteloze vanzelfsprekendheid mensen, bevolkingsgroepen kan vermorzelen.
Een punt van hoop, gisteren, was wat vervolgens de koning zei:
Oorlog werkt generaties lang door. Nu, 75 jaar na onze bevrijding, zit de oorlog nog steeds in ons.
Het minste wat we kunnen doen is: niet wegkijken. Niet goedpraten. Niet uitwissen. Niet apart zetten. Niet ‘normaal’ maken wat niet normaal is.
En: onze vrije, democratische rechtsstaat koesteren en verdedigen. Want alleen die biedt bescherming tegen willekeur en waanzin.
Dus CDA en VVD in Brabant (en Nederland),
laten we niet ‘normaal’ maken wat niet normaal is.
De nieuwswaarde van de foto’s in dit bericht is niet hoog,
maar het was mijn ochtendwandeling.
Tegen de muur op de hoek van het Kasteelplein zag ik deze handafdruk.
Natuurlijk waren de winkelstraten leeg. Logisch gezien het tijdstip: maandagochtend 08:00 uur. Het had net geregend wat bijdraagt aan de sombere sfeer op de foto’s. Torenstraat.
Breda, Kerkplein.
Karrestraat.
Breda, Korte Brugstraat.
Er is een paar weken geleden een onderzoek gestart naar de mogelijke vergroening van de kademuren. Daarom zie je bij de Markendaalseweg in het water deze bouwwerkjes.
Met publieksinformatie en veel Engelse woorden. Anders is het niet goed, he?
Markendaalseweg.
De poort in de Nieuwstraat staat meestal open. Vandaag was hij dicht. Kans gegrepen voor deze foto.
Om acht uur vanmorgen hingen de vlaggen in de Grote Kerk al halfstok.
Dat was ook zo bij het Stadhuis op de Grote Markt. Je ziet goed dat er niet veel wind was.
Dat is toch een schitterend boeket? Om gewoon blij van te worden!
De rubriek ‘Schrijver leest’ in BN/De Stem van afgelopen zaterdag, 2 mei 2020. Selma dan de Perre vertelt over de boeken die indruk op haar maakten. Mijn oog viel op de foto van het eerste boek.
BN/De Stem heeft een rubriek in de zaterdagbijlage: Schrijver leest.
Een schrijver kan dan een paar boeken aanprijzen.
Selma van de Perre heeft het boek ‘Mijn naam is Selma’ geschreven dat
op dit moment heel veel verkocht wordt.
Ze was zeventien toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Tot dan toe had het feit dat Selma joods was geen grote rol in haar leven gespeeld, maar nu werd het ineens een kwestie van leven en dood. Hoewel ze in 1942 werd opgeroepen
om zich te melden voor een werkkamp, wist ze daar onderuit te komen.
Ze sloot zich aan bij het verzet: onder de naam Margareta van der Kuit, ofwel Marga, vervalste ze documenten en koerierde ze door het hele land.
Verscheidene keren ontsnapte ze aan de nazi’s, maar in juli 1944 werd ze verraden en via kamp Vught naar Ravensbrück getransporteerd. Anders dan haar zusje Clara en haar ouders overleefde ze de gruwelen van het
kamp. Al die tijd wist niemand dat ze joods was, en niemand kende haar echte naam. Pas na de oorlog durfde ze die weer uit te spreken: Selma.
Het eerste boek is het boek dat haar leven veranderde.
Ik dacht: Volgens mij heb ik ook een exemplaar van dat boek.
Selma van de Perre: ‘Het boek dat mijn leven heeft veranderd’. Het gaat om Van Verre Volken. Leven en bedrijf der vreemde volken. Onder redactie van Prof H. Th. Fischer,
hoogleraar in de Volkenkunde aan de Rijksuniversiteit te Utrecht. Mijn exemplaar verscheen in 1939.
Dit is mijn exemplaar. Het boek is ingebonden met houten platten. Op internet heb ik nog een exemplaar gevonden die dat ook heeft. Deze versie is van Uitgeversmaatschappij W. de Haan NV, en is uit Utrecht, 1939. Op het internet spreken mensen over kwastjes op de band. Volgens mij voel ik aan de binnenkant van het plat het touw weer uit de plat komen. Het zou dus kunnen dat ze er niet alleen voor de versiering op te zien zijn maar dat ze verbonden zijn met het boekblok. Dat kan ik niet zien zonder het boek uit elkaar te halen en daarvoor is mijn exemplaar in een te goede staat. De rug is volgens de verkoper bekleed met slangenleer. Zo ziet en voelt het zeker. Maar ook dat kan ik onvoldoende beoordelen.
Detail van de prachtige voorplat. De totem en de titel zit in het hout gewerkt.
Ook de schutbladen zijn speciaal voor dit boek gemaakt. Hoeveel exemplaren er van dit boek gemaakt zijn heb ik tot nu toe niet kunnen achterhalen. Wel dat er meerdere drukken van verschenen zijn: in 1943 een tweede druk, in 1946 een derde druk en ergens noemt iemand ook een verschijningsjaar van 1948.
Aan een boek als dit – verschenen in 1939 – kleven, vanuit het perspectief van vandaag, wel wat problemen. Zeker als er dan ook nog een plaat van Egon Freiherr von Eickstedt (1892-1965) met als titel ‘De verbreiding der menschenrassen’ uit zijn boek ‘Rassenkunde’ wordt opgenomen. Maar aan de andere kant is dit dan weer een prachtige plaat met als titel: ‘Een lama uit Tibet in een costuum voor den duivelsdans’. Je kunt je voorstellen dat mensen door zo’n ingeplakte foto (!) geïnteresseerd raken in verre oorden.
Wat mij betreft pleit Prof H. Th. Fischer voor een beeld op Volkenkunde
waarbij er erkenning is voor de verschillen tussen mensen, …..
Inleiding, pagina 1:
Het spreekt vanzelf, dat in de beschrijvingen ook het uiterlijk der behandelde volken ter sprake komt en een aantal maal op de rassenproblemen wordt ingegaan.
terwijl hij indelingen naar hogere en lagere stadia verwerpt…..
Inleiding, pagina 5:
Hoe beter wij de vreemde kulturen leerden kennen, hoe onhoudbaarder dit schema, of andere dergelijke, bleken te zijn.
en hij een harmonische toekomst ziet.
Inleiding, pagina 7:
Een uitweg uit deze chaos zal slechts gevonden kunnen worden door een herstel van onderling vertrouwen tussen volken en volken, rassen en rassen en zal slechts geboren kunnen worden wanneer onbaatzuchtigheid waarachtigheid en onderlinge waardering de richtsnoeren worden in het onderling verkeer.
Dit is het titelblad van het boek. Het bevind zich rechts van de foto met de lama. Je kunt zien dat het papier al wel wat geleden heeft. De medewerkers aan het boek worden hier ook genoemd: Prof. Dr. V. van Bulck, Dr. J. J. Fahrenfort en Dr. J. Wisse.
Ik heb op het internet gezocht naar een typering van het boek, een beschrijving
van de plaats van het werk in de Nederlandse Volkenkunde.
Maar veel vindt ik niet.
Wel een uitspraak in het Katholiek Cultureel Tijdschrift ‘Streven’, jaargang 7 (1953-1954).
Daarin staat een artikel waaraan ook iemand meewerkt met de naam: Gaston Van Bulck.
Dat kan toeval zijn.
Daar wordt het boek als volgt beschreven:
In Van verre volken: leven en bedrijf der vreemde volken, kregen wij weliswaar een keur van boeiende lichtflitsen
uit de bonte reeks cultuurvolken, maar geen methodische, systematische uiteenzetting.
Mooi, hoe er gesproken wordt van ‘een keur van boeiende lichtflitsen‘.
Het had de titel van dit blogartikel kunnen zijn.
Dit is de wereldkaart van Egon Freiherr von Eickstedt. Geen grote speler in nazi Duitsland maar wel een wetenschapper die veel tijd doorbracht met het op basis van metingen (van schedel, ogen, neus, mond, enz) indelen van mensen in rassen.
De wikipedia-pagina over von Eickstedt is verdacht kort.
Doorklikken naar Web.Archive.Org levert iets meer op.
Naast losse, ingeplakte foto’s in kleur, staan er ook veel
zwart/wit foto’s in het boek. Hier een paar voorbeelden:
Deze Masai-vrouw staat op de pagina tussen pagina 160 en 161.
Of deze Mongoolse vrouwen met daaronder een foto van een geplaveide weg in Zuid-China en een koopman (?) die samengeperste thee bij zich heeft: tegelthee. De foto’s tonen een wereld die intussen niet of nauwelijks nog bestaat. De meeste termen en namen vinden we nu ongepast. Maar dat er een magisch, aantrekkelijk beeld van onze wereld uit spreekt is duidelijk.
Aan het eind van het boek nog een uitklapbare wereldkaart. Op de kaart staan allerlei verre volken genoemd.
Een klein beetje verborgen wordt ook de drukker genoemd: NV Amsterdamsche Boek- en Steendrukkerij V/H Ellerman, Harms & Co.
De achterkant van het boek. De rug is, naast het slangenleer (?) voorzien van een rode bestempeling. De kleur is niet zo fel maar nog steeds mooi.
Ik kan me goed voorstellen dat dit boek in 1939 een diepe indruk achterliet.
Op mij doet het dat nog steeds.
Vanmiddag liep ik langs de Nieuwe Prinsenkade.
Daar was iemand zijn hobby aan het uitoefenen.
Hoe de hobby heet weet ik niet maar je ziet mensen met een lang touw
en een haak (?) van de kant af dreggen in rustig stromend water.
De vondsten zag ik aan de kant staan.
In deze tijd van corona ga je dan geen praatje maken om uit te vinden
waar die prachtige ketting vandaan zou komen en of hij al die
kleren vanmiddag gevonden had.
Dus ik vul hier maar het een en ander in.
Die ketting vond ik fascinerend en later op de middag lag die er nog steeds. De fiets stond er ook nog.
Je kunt best blij zijn dat je de foto niet kunt ruiken. Het lijkt er op dat deze kleren al even in het water van de Singels gelegen hebben.
Intussen ben ik al weer wat verder met het inbinden van de katernen gemaakt door Private Press De Witte Adelaar. Het boekje ´ABC der Bomen´ bestaat uit 26 katernen met steeds een mooie kapitaal, een titelkatern en een colofon. Op deze foto zie je dat dit exemplaar er een is uit de serie met de rode ´A´. Er is ook een serie met een gouden eerste letter. Daar heb ik ook een exemplaar van. Dat ga ik later inbinden. Nu nog twee katernen. Het katern met de letter ‘A’ is voorzien van een vel doorschijnend papier. Ter bescherming.
Met de kettingsteek ingebonden. Het boekblok, stap 1, is gereed. Bij ieder exemplaar is ook een aquarel toegevoegd. Met bomen natuurlijk. De afmetingen van de aquarel zijn groter dan van het boekblok en ik wil de aquarel niet kleiner snijden. Toen ik dit kocht heb ik niet gevraagd hoe men het boekblok met de aquarel wilden combineren. Dus bedenk ik een eigen oplossing.
Bovenaan zie je nu een stuk perkament liggen. Ik ga het boekblok in een band van perkament zetten. Ik heb besloten de kleine verschillen in hoogte van de katernen te laten zoals het is. Dat geeft een beetje een ruw beeld misschien maar je mag zien dat dit allemaal handwerk is. Maar als het boekblok in het perkament zit, ben ik er nog niet. Daarover hopelijk binnenkort meer.
De vlaggenmasten voor de vlaggen van de geallieerden en van Nederland, staan gereed.
Voor het eerst sinds een aantal weken mochten de non-food
kramen weer opgesteld worden op de Grote Markt in Breda.
De foto’s zijn van rond 08:00 uur vanmorgen.
Het ging nog een beetje onwennig en de marktkooplui
hadden elkaar veel te vertellen over corona en de
ervaringen met de anderhalve meter-economie.
Dit is het beeld vanuit de Reigerstraat. De koopman van de eerste kram links kwam wat later. De volgende kraam links verkoopt textiel.
Rechts een nog lege marktkraam voor de stoffenhandelaar.
Vanuit Grote Markt Zuid naar het noorden kijkend. Veel auto’s kwamen net aanrijden om hun handel te gaan uitstallen.
Het was warm, op 30 december 2018.
De indrukken van de eerste helft van de wandeling waren
overweldigend. Daardoor trad bij mij de vermoeidheid wel op.
Het hoogteverschil tussen het begin van het bezoek en de acropolis is best groot. Hier kijken we terug op het veld voor het balspel (Campo de Pelota).
Bijna hetzelfde beeld. Nu zie je rechts nog net het linkerdeel van de gebouwen aan het veld.
Ik vermoed dat dit koffie is. In ieder geval gewoon mooi.
Ergens tussen deze piramides is ook de mogelijkheid om delen van de ondergronds liggende tempel Rosalila te bekijken. Daar hebben wij geen gebruik van gemaakt. Als je dat wilt zien moet je wel bij de kaartverkoop, gelijk aan de parkeerplaats, daarvoor kaartjes kopen. Op het terrein kan dat niet meer.
Buiten de piramides zijn er ook een groep huizen van notabelen te zien (of wat daar van over is natuurlijk).
Dit is de piramide waarvoor altaar Q te zien is (links van de bezoekers). Dat wil zeggen een replica van Altaar Q. Het origineel is in het museum te zien.
Decoratie (?) van de piramide.
Altaar Q is zo bijzonder omdat het een dynastie van heersers toont.
Altaar Q (replica).
Grappig. Misschien mag je dat niet zeggen maar dat vind ik gewoon.
Residences.
Grote driedimensionale puzzels.
Detail.
Vandaag ben ik begonnen aan een nieuw boek.
Het inbinden van ‘Van den vos Reynaerde’ is nog niet helemaal af
maar is wel ver. Ik heb alleen van de laatste stappen van vandaag
geen foto’s. Van het nieuwe boek wel.
Een tijdje terug kocht ik in België twee exemplaren van een
ABCdarium over bomen.
Ieder blad (het boek is ongeveer 10 bij 10 centimeter groot)
heeft een afdruk van een mooie kapitaal (hoofdletter).
Op een andere zijde staat dan de naam van een boom die begint
met de hoofdletter.
Zo heb ik dus 26 bladen + titelblad + colofon.
Het eerste blad van exemplaar 1 is met rood ingekleurd.
Het eerste blad van exemplaar 3 is met goud ingekleurd.
Bij beide boekjes zit een waterverftekening…..van bomen.
Ik heb een speciale presentatie van boek en tekening in gedachten
maar de eerste stap is het boekblok inbinden.
Daar ben ik vandaag mee begonnen.
Het colofon en de letter Z zijn al ingebonden. Nog een klein eindje te gaan.
Hier ligt het boekje en de tekening op het naaibankje.
De volgende keer meer aandacht voor de makers en de boom waarvan
de naam begint met een Z.
De wandeling was gisteren al. Ik was er nog niet
aan toe gekomen om er wat foto’s van te delen.
Gisteren zag ik volgens mij voor het eerst dit jaar weer jonge ganzen.
Nu nog een beperkt aantal en lief, klein, kwetsbaar.
Het regende voor het eerst sinds een paar weken. Daardoor rook het zo lekker. De grote kastanjebomen in het Valkenberg staan in bloei en zo nat zien die bladeren er nog interessanter uit.
De vorige foto had drie bomen opvallend in beeld. Op deze foto drie bruggen: de loopbrug op de voorgrond. Dan de Willemsbrug. De toegang vanuit de Willemstraat naar het Valkenberg. De derde brug zie je maar net. Het verbindt de Meerten Verhoffstraat met de JF Kennedylaan. Hoe de brug heet moet ik nog eens nazoeken.
Rond het theehuis in het park is veel te doen. Al geruime tijd hebben verhuurder en uitbater(ster) ruzie met elkaar over het onderhoud. Het laatste nieuws is dat de uitbater(ster) er volledig mee gaat stoppen. Tijd voor een foto van dit toch wat vreemde gebouw dat misschien op de tekentafel wel leuk leek maar niet past in de sfeer en stijl van het park.
Toen kwam ik deze jonge ganzen tegen. Bewaakt door een koppel oudere dieren.
In de zandbak.
Tijd om weer aan het werk te gaan.
Doctor Zhivago, een absolute topfilm!
Het is een typische film van David Lean.
Kijk naar de film en let goed op de kleuren en zijn spel
met hints. Niet vergeten: het camerawerk.
De film hangt aan elkaar van ontmoetingen.
Ontmoetingen in steeds andere mate van ‘vertrouwdheid’ tussen de personages.
Zo ontmoet Zhivago in het begin van de film Lara, alleen weten ze dat
niet van elkaar. Ze raken elkaar bijna aan.
Maar bij Lean springen dan de vonken al letterlijk over.
Even later ontmoeten ze elkaar weer. Deze keer is Zhivago zich bewust
van de ontmoeting. Maar Lara heeft daar nog geen weet van.
Weer even later ontmoeten ze elkaar weer. De actie ligt bij Lara.
Ondanks dat de actie bij haar ligt is ze zich nog niet bewust
van het bestaan van Zhivago.
Bij de ontmoeting aan het front is dat anders.
Maar de reeks is nog niet af.
De verteller weet niet of de laatste ontmoeting echt plaatsgevonden heeft.
Maar het had goed kunnen gebeuren.
Het afscheid aan het front wordt door kleur verbonden
met de latere ontmoeting achter de Oeral:
het geel van de zonnebloemen met de vallende blaadjes en
het geel van de veldbloemen in Yuriyatin.
Daartussen doen zich nog allerlei andere, soms niet minder
belangrijke ontmoetingen voor. We leren een hoop van
Rusland en de Eerste Wereldoorlog en het Communisme.
David Lean is de regisseur.
De acteurs zijn onder andere Alec Guinness, Omar Sharif, Rod Steiger,
Geraldine Chaplin, Julie Christie, Tom Courtenay, Ralph Richardson en Klaus Kinski.
Het boek waarop de film is gebaseerd is geschreven door Boris Pasternak.
De muziek van de film, met het bekende thema, is van Maurice Jarre
(en er is een stuk van Sergei Rachmaninoff te horen en de Internationale).
De jonge Zhivago lijkt zo op Omar Sharif omdat het zijn zoon is.
*****
In drie woorden de oorsprong van de naam van mijn blog.
De Argusvlinder is een vlinder maar ook een straatnaam
in Breda. Daar komt de naam vandaan.
Van die straat in het Westerpark in Breda.
Ergens tussen 2000 – 2005, schatten wij, kocht ik deze foto
bij BN/De Stem. In die tijd is deze foto ook gemaakt.
Maar precies kan ik dat aan de hand van deze foto of de envelop
waarin de foto kwam, niet meer bepalen.
De Argusvlinder, een van de vele straten in Westerpark in Breda met een vlindernaam.
Ondanks alles zijn er dingen die hetzelfde blijven
als andere jaren.
Koningsdag Breda.
Twee stroken perkament, een naturel en een bruin geverfd, voorzien van de titel van het boek ‘Van den vos Reynaerde’ en twee stroken messing en messing spijkertjes.
Van den vos Reynaerde in detail. In een variant van het titelvenster van Peter Goddijn. Wat je niet ziet is dat het eerste perkamenten dekblad tegen het eikenhouten voorplat is gelijmd. Daarom ligt het boek nu, nadat deze foto is gemaakt, in de boekenpers.
Deze doos voor resten leer, perkament of boekbindlinnen is gereed. Gemaakt met behulp van 3D-geprint gereedschap van iBookbinding.
Bij de Statenhofpers is een dagboek verschenen van Ivan Boenin.
Deze Russische schrijver en Nobelprijs-winnaar schreef tijdens zijn
verblijf in Zuid-Frankrijk, tijdens de Tweede Wereldoorlog,
een soort van dagboek.
Geen dagelijkse aantekeningen maar op volgorde van datum
bijgehouden beschrijvingen, gedachtes, natuurbeschrijvingen enz.
Zo schreef hij, in vertaling door Jan Paul Hinrichs, op 4 maart 1941:
“Nacht, nieuwe maan, mistral”.
Ivan Boenin: Nacht, Nieuwe maan, Mistral. Statenhofpers, 2020.
Zijn werk ken ik niet of nauwelijks maar een recensie op Twitter
haalde me over het boek te kopen.
Ik heb eerder werk van de Statenhofpers gekocht en het blinkt altijd uit
door zijn verzorgde uitvoering. Zo ook nu weer.
Wie was Boenin? Bij Van Oorschot vind je de volgende beschrijving:
Ivan Alexejevitsj Boenin (1870 – 1953) was afkomstig uit de lagere landadel en publiceerde zijn eerste verhalenbundel in 1892.
Hij wordt gerekend tot de zogenaamde neorealisten en was een groot bewonderaar van Tolstoj en Tsjechov, die hij beide persoonlijk kende.
Met die laatse raakte hij zelfs goed bevriend.
Kort na de revolutie van 1917 verliet hij Rusland via Odessa en vestigde zich na enkele jaren van omzwervingen in 1922 in Parijs, alwaar hij bleef publiceren.
In 1933 kreeg hij als eerste Russische schrijver de Nobelprijs voor zijn autobiografische roman Het leven van Arsenjev.
Hoewel hij ook gedichten schreef, is het vooral Boenins proza dat hem bekendheid verschafte.
Het bestaat voor het grootste deel uit verhalen, waarin men als overheersend thema wel het verdwijnen van de Russische aristocratie heeft gezien, gekoppeld aan de thema’s van liefde, dood en ondergang.
Boenin wordt wel beschouwd als de laatste vertegenwoordiger van de bloeiperiode uit de klassieke, 19e-eeuwse Russische literatuur.
Omdat hij behalve de Russische revolutie ook beide wereldoorlogen overleefde en tot op hoge leeftijd is blijven schrijven, geldt hij bovendien in literair-historisch opzicht als de overgangsfiguur bij uitstek: van het oude, feodale Rusland naar de moderne tijd.
Dit is een foto van Boenin in zijn jongere jaren.
Over de Nobelprijs schrijft Kristien Warmenhoven op haar website:
In 1933 werd hem als eerste Russische schrijver de Nobelprijs voor literatuur toegekend.
Hoewel niemand hem die prijs ooit heeft betwist, kleefde er duidelijk een politiek tintje aan.
Al tien jaar lang was er een comité actief om hem, als Russische emigrant, voor te dragen als kandidaat.
Bij de uitreiking van die prijs werd Boenin omstandig geprezen om het beeld dat hij in zijn werk heeft gegeven van het ‘verdwenen’ Rusland.
Met begrip werd gesproken over de gevoelens waarmee hij de vernietiging van zijn vaderland moest hebben aangezien.
Het titelblad van de nieuwe uitgave van de Statenhofpers. Jan Paul Hinrichs kwam met het idee om het dagboek uit te geven. Hij vertaalde de tekst en verzorgde het nawoord.
Eerder beschreef Jan Paul Hinrichs deze periode in het leven van Boenin
al eens in een artikel in De Parelduiker.
Dit artikel is te lezen in de “digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren”
De Parelduiker, Jan Paul Hinrichs: Aan de dis bij Ivan Boenin
Gedurende de Tweede Wereldoorlog zaten de Boenins nog in Grasse.
’s Winters konden ze toen niet meer naar hun appartement in Parijs terug.
Nadat op 22 juni 1941 Duitse troepen de Sovjet-Unie waren binnengevallen, pakte de politie in het door de Vichy-regering bestuurde ‘vrije’ Zuid-Frankrijk honderden Russen als ‘usual suspects’ op.
Boenin liet men met rust, maar zijn joodse huisgenoot Alexander Bachrach bleef een paar dagen vast.
Deze was alweer vrij toen André Gide, die toen in Cabris verbleef, op 4 juli 1941 een brief aan Boenin schreef waarin hij zijn bezorgdheid uit over zijn toestand en hulp aanbiedt.
Van enig contact tussen de twee was sinds begin jaren twintig schijnbaar geen sprake meer geweest.
Boenin, die in 1933 als eerste Rus de Nobelprijs kreeg maar nog altijd op grote afstand van de Franse culturele elite leefde, toont zich in zijn dagboek door Gides brief ‘erg geroerd’.
Het kwam nu ook tot een ontmoeting.
Op 28 augustus 1941 was Gide in Grasse te gast in de Villa Jeanette.
Boenin noteert die dag in zijn dagboek: ‘Heel aangename indruk.
Verfijnd, intelligent, maar dan ineens zegt hij: Tolstoj is asiatique.’
Cynisch vervolgt hij: ‘Hij is enthousiast over Pasternak (als mens: “hij heeft me de ogen geopend voor de ware toestand in Rusland”); hij was verrukt over Sologoeb.’
Boenins Frans was na twintig jaar verblijf in Frankrijk nog altijd niet verbeterd.
Hij wilde gewoon geen Frans leren en hij was ook niet geïnteresseerd in wat er in het land gebeurde.
Hij bestierde als een ongenaakbare edelman zijn eigen Russische enclave, met zijn gedachten vooral in het verleden.
Maar hij had nog zijn best gedaan.
Een paar dagen voor de ontmoeting had hij Gides La porte étroite gelezen.
Het begin beviel hem wel, maar wat volgde was ‘buitengewoon langdradig, vervelend, volkomen onbegrijpelijk’.
Na de ontmoeting zette hij zijn lectuur voort, maar weer zonder plezier.
In oktober 1941 las hij L’école des femmes: ‘saai, zouteloos, nietszeggend.
Waarom is dat geschreven?
Een intelligente man, hij schrijft prachtig, kent het leven, maar meer niet.’
Gide doet ook zelf in zijn dagboek verslag van zijn bezoek aan Boenin, die hem in pyjama had ontvangen: ‘Het was een nogal teleurstellend bezoek, want ondanks de vriendelijke pogingen van beide kanten, kwam er geen echt contact tot stand.
De een hechtte te weinig waarde aan wat de ander bewondert.
Zijn Tolstoj-cultus geneerde me evenveel als zijn verachting voor Dostojevski, voor Saltykov-Sjtsjedrin, voor Sologoeb.
We hebben beslist niet dezelfde heiligen, dezelfde goden.
Maar tijdens het hele gesprek gedroeg hij zich charmant.
Zijn mooie gezicht, hoewel vol rimpels, blijft edel en zijn ogen zijn vol enthousiasme.
[…]
Ik was een beetje in verlegenheid gebracht dat ik niets meer van hem kende dan De man van San-Francisco en Het dorp, een jeugdwerk dat, zoals hij zei, een heel beperkte en slechte indruk van hem geeft en waar ik helemaal ten onrechte zeer van houd.
Hij verloochent het bijna.
Ik weet niet wat hij van mij kent, noch heb ik kunnen vaststellen waarom ik hem sympathiek ben.’
Vera Boenina was bij de ontvangst niet aanwezig.
Maar twee dagen later herkende zij Gide in een restaurant.
In haar dagboek schrijft ze: ‘Ik heb goed naar hem gekeken. Een aangenaam, interessant gezicht, dat iets minder op een pastoor is gaan lijken.
[…]
Toen hij bij ons was (in mijn afwezigheid) zei hij dat hij geen piano kon spelen.
Hij was erg enthousiast over het Russische landschap.’
Op 16 september zat Gide andermaal bij Boenin aan de dis.
De Russische criticus Georgi Adamovitsj, die bij de ontvangst van Gide aanwezig was, verklaarde in 1969: ‘Boenin beheerste het Frans heel slecht, sprak moeizaam, begreep niet alles.’
Zonder hulp van tolkende tafelgenoten was een gesprek dan ook niet mogelijk geweest.
Adamovitsj vertelt dat Boenin en zijn gast het eerst over het laatste oorlogsnieuws hadden.
Maar daarna hadden ze het over literatuur, waarbij Boenin, die in eigen huis gewend was tafelgezelschappen te domineren, zich polemisch en pesterig opstelde.‘
De gastheer en de gast mochten elkaar, hoewel ze weinig gemeen hadden: Boenin was praatziek en spottend, Gide gedroeg zich gereserveerd, lachte beleefd om Boenins grapjes, maar hij reageerde alsof ze serieus waren.
[…]
Tolstoj en Dostojevski: vroeg of laat moest het gesprek ook hen aanroeren, en zo gebeurde.
[…]
Boenin sprak de naam Tolstoj uit om Dostojevski definitief te vernietigen en te schande te maken.
Gide haalde zijn schouders op, hief zijn handen omhoog, herhaalde een paar keer “ja, een genie, een groot genie…”, maar bekende dat hij Oorlog en vrede een monsterlijk vervelend boek vond (“un monstre d’ennui”).
“Wat? Wat zei hij?” vroeg Boenin in het Russisch, greep een enorme briefopener en zwaaide ermee met een gefingeerd beestachtige blik, alsof hij Gide wilde vermoorden.
Gide barstte in lachen uit en bleef voor lange tijd schudden van het lachen.
Daarna zei hij: “Ik zei wat ik werkelijk denk.
Als ik schrijf zou ik me natuurlijk anders uitdrukken, niet zo openhartig.
Maar boven Oorlog en vrede val ik in slaap…”’
Twee dagen later schreef Gide aan Roger Martin du Gard over zijn bezoek aan Boenin: ‘Grote wederzijdse sympathie, hoewel we het in niets met elkaar eens zijn.
[…]
Hij doet erg oud aan, maar is nog in goede conditie […].’
Er volgden in 1941 nog een paar ontmoetingen in restaurants in Nice, maar van een intensief contact was toen geen sprake.
Denk svp nou niet dat ik hier allemaal verstand van heb.
Ik heb gewoon een mooi boek gekocht en gelezen.
Op een speciale bladzijde ‘Aantekening’ wordt uitgelegd hoe het boek ontstaan is en hoe het een eerbetoon is aan uitgeverij Van Oorschot die in Nederland zoveel Russische literatuur heeft uitgebracht. JS is een van de twee mensen achter de Statenhofpers. Volgens hun website “De Statenhofpers is de privépers van Jaap Schipper en Christianne Duchateau.”
In het colofon wordt stilgestaan bij de lettertypes die werden gebruikt: voor de omslag een lettertype van Helmut Salden, zo vertrouwd van Van Oorschot en Literaturnaya voor de tekst in het boek. De teksten zijn gezet door Chang Chi Lan-Ying.
Een paar voorbeelden uit het boek:
29 maart 1940
“Ik lig, lees, kijk soms door de zonnige vensters en denk
aan mijn ik dat leest en al zo’n 60 jaar besef van zichzelf heeft –
en dat ik denkt dat het er over 5, 10 jaar niet meer zal zijn.
En niets zal het zien en denken. Vreemd!”
Boenin is zwaar op de hand.
Hij schrijft in zijn dagboek, verschillende keren, dat hij denkt te sterven
of anders toch erg snel.
Hij zal 83 jaar oud worden.
Maar zijn gevoel van opgesloten zitten, van eenzaam zijn, in
een gruwelijke tijd leven, dat zullen veel mensen ook vandaag ervaren.
Nog een voorbeeld:
5 april 1942:
“Ergens in de nacht, al in bed, met een boek,
in de dodelijke stilte van het huis besefte ik met afschuw:
wat een eenzaamheid!
En dat zijn de laatste dagen en nachten van het leven!”
Hoe actueel zijn opmerkingen zijn blijkt bijvoorbeeld
uit de laatste zin van zijn gedachten op 22 september 1942:
“De radio is een ramp. Liegt alleen niet hoe laat het is.”
Dat gevoel heb ik heel regelmatig bij onze huidige nieuwsbronnen.
Postzegel van de Sovjetunie met Boenin op latere leeftijd.
Hinrichs begint zijn nawoord met een soort van motto voor het boek.
Een citaat van Tjoettsjevs gedicht ‘Cicero’:
“Gezegend wie deze wereld bezocht
op haar noodlottige momenten.”
Heel passend.
Argusvlinder 