Omslagband met lias

Omdat ik een beetje vastliep met Pallieter
kon ik verder werken aan de Omslagband met lias.
In de rug worden twee verstevigingsstroken aangebracht
om het perkament bij het inbinden niet kapot te trekken.
Dat kun je doen met perkament, leer of papier.
Ik kies voor Zaansch Bord. Ik heb wat kleine stukken liggen.
Het is stevig en flexibel. Ik denk ideaal voor deze toepassing.

IMG_0695TweeVerstevigingsstrokenVanZaanschBord

Dit zijn de twee stroken. Met ril en vouw.


Terwijl ik hier aan werk neem ik nog een keer
stukken van het betreffende Hoofdstuk in ‘Westerse boekbindtechnieken
van de Middeleeuwen tot heden’ van Peter Goddijn door.
Daarom ben ik steeds aan het passen en meten om er zeker van te zijn
dat ik de tekst goed begrijp.

IMG_0696MatenAfgemetenOpPerkamentenBandKaternenEvenPassen

Hier kun je zien dat ik de rug afgetekend heb op het witte papier waarmee het perkament bekleed is. Voordat ik dit ga rillen en omvouwen wil ik zeker weten dat de afmetingen allemaal kloppen. Langzaam wordt me duidelijk dat we ook omslagen aan het boek gaan maken en dat Peter Goddijn voorstelt om dat als laatste activiteit te doen. Misschien ga ik die volgorde toch aanpassen. Ik kan het perkament veel eenvoudiger onder bezwaar brengen of in de pers stoppen als het boekblok nog niet in de band zit. Nog even over nadenken.


IMG_0697ZoPassenDeVerstevigingsstrokenOmDeKaternenInDeBand

Passen en meten.


IMG_0698DePerkamentenBandIsGerild

Na het rillen en het omvouwen ziet de perkamenten band er dan zo uit. Ik vind het mooi worden. Die natuurlijke tekening is mooi.


IMG_0699ZoPassenDeKaternenInDePerkamentenBandRandenNogOmTeSlaan

Zo passen de katernen er dan in. Het is duidelijk dat perkament alleen de neiging heeft te gaan golven. Dus daar moet je extra op letten. Daarom weet ik niet of het slim is om als laatste actie de omslagen te maken. Goddijn beschrijft een methode om met twee persen de omslagen vast te zetten. Nog even los van het feit dat ik die twee persen niet heb, lijkt het me een beetje bewerkelijk.


IMG_0700KaternenVoorgepriktMetEenPapierenMal

De katernen heb ik geprikt met een papieren mal. Daar heb ik de passer bij gebruikt maar dat kan ook zonder. Als je heel ervaren bent en je volgt niet de voorgeschreven maten maar de ‘toevallige’ afmetingen van je materiaal dan is een passer een super hulpmiddel. Veel veiliger dan meten. Daar maak je makkelijk fouten mee.


IMG_0701ZaanschBordInOmslagbandVanPerkament

De beschrijving laat je de katernen, de verstevigingsstroken en de band los van elkaar terwijl je ze aan elkaar gaat rijgen. Als al die delen los zitten is dat moeilijker (denk ik) dan wanneer de verstevigingsstroken al aan de band zijn vastgelijmd. Dus dat heb ik gedaan. Of dat goed werkt gaan we uitvinden. Ik heb alleen de ruggen aan elkaar gelijmd.


IMG_0702PerkamentenOmslagbandMetVerstevigingEnGeprikteKaternenLiggenGereedOmTeBinden

Volgende keer de ‘lias’, of het aan elkaar rijgen van de verschillende delen….. Of toch eerst de omslagen aanbrengen?


Mijn omslagband met lias

IMG_0679Perkament

Het perkament is mooi glad geworden. Het was opgerold naar me toegestuurd. Een paar dagen op een vlakke ondergrond met gewichten en het vel is vlak. Nu kan ik er een eerste band uit gaan maken.


IMG_0680OmslagbandPerkamentEnKaternen

Het perkament laat zich goed snijden. De afmetingen van het papier zijn anders dan in het boek van Peter Goddijn (Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden) vermeldt maar dat kwam gewoon zo uit. Ik ga de omslagband met vier katernen maken. Bij mij is het papier al gesneden en heeft dus geen imitatie rafelranden die je bij handgeschept papier kunt verwachten. Misschien ga ik dat ooit nog eens proberen maar nu gaat het er mij vooral om de inbind-stappen goed te doorgronden.


IMG_0684VleeszijdeVanHetGecacheerdePerkamentNa1UurOnderBezwaar

De eerste stap is het cacheren van het perkament. Moeilijke term voor bekleden. Perkament is een beetje doorzichtig. Als je daar niets aan zou doen zou je bijvoorbeeld inbind-elementen kunnen zien die een boekband niet perse mooier maken. Je kunt dat natuurlijk zelf kiezen. Maar bij een eerste poging probeer ik de instructies zoveel mogelijk te volgen. Cacheren betekent in dit geval dat je het perkament aan de binnenkant (in mijn geval de vleeszijde, de ruwe kant van het perkament) beplakt met wit papier (90 grams). Hier zie je het beplakte perkament met het witte papier naar voor (de vleeszijde). Door het vocht in de lijm gaat het perkament bollen. Je wil dat het perkament na het drogen weer mooi vlak is dus heb ik het onder bezwaar gelegd om te laten drogen. Hier zie je het perkament nadat het ongeveer 1 uur onder bezwaar heeft gelegen. Het bollen is al egaler geworden. Ik laat het nog eens 24 uur onder bezwaar liggen. Dan zal het vast mooi vlak zijn.


IMG_0685DeHaarzijdeVanHetGecacheerdePerkamentNa1UurOnderBezwaar

Dit is de haarzijde van het perkament. De tekening van de rug (de wat donkere streep rechts) komt straks op de voorkant van het boek.


Omslagband met lias: perkament

Vorige week, heb ik met behulp van leden van de
Facebook-groep ‘Boekbinders onder elkaar’,
bij een Nederlandse leverancier van perkament
een vel perkament gekocht.
Het is perkament van een geit.
Het vel kwam in een koker en heeft dus op zijn minst een dag
of vier opgerold gezeten.
Om er een boekband van te maken moet het vel eerst weer een beetje
vlak worden dus het vel ligt nu als het ware
onder bezwaar te rusten.
Het is weer een heel ander materiaal dan bijvoorbeeld leer.
Ik ben benieuwd wat voor verrassende avonturen ik daar weer ga meemaken.

IMG_0664PerkamentGeit

Een zware driehoek links en wat uitvulwit rechts om de rol perkament wat vlakker te laten worden.


Omslagband met lias

Zo heet het boek(model) dat ik ga maken in het boek van
Peter Goddijn: Westerse boekbindtechnieken van
de Middeleeuwen tot heden.
Het is een relatief eenvoudige vorm van het inbinden van een
aantal katernen in een perkamenten omslagband.
Het is relatief eenvoudig in de zin dat de band direct
met de katernen wordt ingebonden. Veel minder stappen voor de
handboekbinder dus veel minder kans op fouten.
Daar staat tegenover dat de tekst van Goddijn niet
altijd even vanzelfsprekend is.
De hele beschrijving zijn 4 kantjes en daar staan heel wat
afbeeldingen op. Toch heb ik die vier kantjes al vele malen gelezen
de afgelopen dagen, daarbij heb ik andere hoofdstukken van het boek
en een voorbeeld op internet geraadpleegd, om tot de volgens
mij juiste interpretatie van de tekst te komen.

Op internet staat een beschrijving en een foto van Boekmodel 14.
De naam lias komt van het latijnse ‘ligare’, dat ‘binden’ betekent.
Ik ken geen latijn maar rijgen lijkt me ook een goede vertaling.

IMG_0654OmslagbandMetLias

Omslagband met lias. De foto’s heb ik gemaakt terwijl het boek op mijn schoot lag, dus die zijn soms vertekend. Wil je er meer van weten, koop dan het hele mooie boek.


Dit hierboven is de schets van een Omslagband met lias.
Bij het maken van een boek is er eigenlijk sprake van een hele
constructie die door de boekbinder wordt gemaakt.
Daarbij worden allerlei materialen gebruikt.
Hier wordt het perkament (in die tijd, 18e eeuw, een goedkoop materiaal)
er als het ware om heen geslagen en met de katernen, het papier,
aan elkaar geregen.
De sterkte van het boek komt vooral van de materialen zelf,
niet zozeer van de kunstige constructie.

IMG_0656AchtKaternenVan!2Dubbelbladen

De met rood onderstreepte zinnen laten zien dat de tekst niet altijd even helder is.


‘Vouw acht katernen van twaalf dubbelbladen elk.’

Een katern gevouwen met 12 bladen papier is veel, heel veel.
Normaal zie je 4 bladen in een katern, of 6.
Dan vond ik ook verwarrend dat bij het volgende boekmodel (Omslagband
met directe strengeling) een uitroepteken staat bij de opdracht
katernen te vouwen uit 10 bladen.

Dan de term ‘dubbelblad’.
Het boekbinden is een ambacht met enorm veel woorden die we alleen
bij het boekbinden gebruiken. Zeker als je dan ook nog kennis wilt nemen
van boekbinden in een andere taal, is de spraakverwarring compleet.
Een dubbelblad is een stuk papier dat je om te gebruiken in een katern
in twee gelijke stukken vouwt. Tekening 277 (rechtsonder) laat dat zien.

‘Maak de band niet te groot, bijvoorbeeld 16 x 12 (hxb) cm.’
Wat ik verwarrend vond is de term ‘band’. De band is getekend op
tekening 277. Je ziet daar duidelijk dat de band veel breder is dan hoog.
De schrijver bedoelt dat de voorkant van het te maken boek 16 centimeter hoog
wordt en de breedte van de voorkant van het boek 12 centimeter.
De band wordt dan 16 bij 24 centimeter + de ruimte nodig voor de rug.

De tekeningen zijn dan weer wel erg goed.

IMG_0655Naaien

Hier zie je precies hoe het binden in zijn werk gaat en hoe je er voor zorgt dat je met één draad al de katernen aan het perkament kunt rijgen.


IMG_0659VierKaternenVanTwaalfDubbelbladen

Dit zijn de eerste vier katernen. Ieder katern bestaat uit 12 bladen. Ze zijn groter dan de afmetingen die Goddijn opgegeven heeft. Het gaat in dit geval om papier dat overgebleven is van een eerder project. Om daar reepjes van af te halen vind ik zonde. Mijn papier lijkt niet op handgeschept. Het boek geeft aanwijzingen hoe je dat kunt imiteren. Ik twijfel nog om 8 katernen te gebruiken. Ik heb daar voldoende papier voor maar met 8 katernen maak je een boek met zo’n 384 pagina’s. Daar gaan er 2 af om als schutblad te worden gebruikt. Da’s veel. Als ik 4 katernen gebruik zijn het nog steeds 192 bladzijdes. Maar dan wordt het boek natuurlijk dunner. Ik denk er nog over. Intussen liggen de 4 katernen in de boekenpers (die stap staat niet in het boek.