Omslagband met directe strengeling

Het volgende boek dat ik wil gaan maken komt ook uit het boek
van Peter Goddijn: Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden.
Het is hoofdstuk 3.2 Langsteekband, 18e eeuw.

Omdat ik er niet zo van houd steeds maar
lege boekmodellen te maken heb ik voor dit boek iets bedacht.
Ik ga weer uit van 4 katernen, van hetzelfde papier als ik
gebruikt heb voor de Omslagband met lias.

Maar ieder katern krijgt 3 zacht gele bladen minder, dus 5.
Die vervang ik door drie A4 bladen (bruin of blauw)
van 160 gram. Het zacht gele papier is nog zwaarder.

Op die nieuwe bladen komen voorbeelden uit het boek
‘Kriesels, aubergines en takkenbossen’.
Die kan de lezer of gebruiker van het boek dan overtekenen
op de lege ruimtes en de lege pagina’s.

Zo is het een boekmodel maar heeft het ook een inhoud (al
wordt de inhoud op zijn beurt weer door modellen gevormd).

IMG_0758OmslagbandMetDirecteStrengelingKriezelsAuberginesEnTakkenbossen

De maat van het zacht gele papier is groter dan dat van het nieuwe bruine papier. Ik moet nog nadenken of ik dat gelijk ga snijden.


IMG_0763OmslagbandMetDirecteStrengelingKriezelsAuberginesEnTakkenbossen

Ik had twee exemplaren geprint. Bij dit exemplaar zie je ook de achterkant waar twee modellen te zien zijn van Utrechtse kronen. Alle voorbeelden zijn voorbeelden van randversieringen in middeleeuwse boeken. Okay, de boekbindtechniek is 18e eeuws en de modellen van randversieringen zijn 15e eeuws. Daar zit dus wel wat tijd tussen. Perfect past dat niet maar het past wel bij mijn doel.



De Amerikaanse Prinses

Goed, ‘Omslagband met lias’ en ‘Pallieter’ zijn beide
ingebonden dus tijd om het naaien van De Amerikaanse Prinses
van Annejet van der Zijl af te maken.

IMG_0747AnnejetVanDerZijlGenaaid

Deze katernen zijn genaaid met een wit garen. Dit is een draad die voorzien is van was. Dat werkt fijn. Een beetje stroever en daardoor blijft de draad makkelijk goed zitten. Inclusief de blanco en illustratiekaternen zijn het 22 katernen.


IMG_0749AnnejetVanDerZijlDeAmerikaansePrinsesGenaaidGaasBevestigdWatTeDoenMetSchutbladEnLeeslint

De rug is voorzien van lijm. Daarna is een stuk gaas aangebracht. Nu wordt het tijd om na te denken over de kleur van het leeslint en de manier waarop de schutbladen worden aangebracht. Ik heb ook de rekening nog die ik van Atelier de Ganzenweide heb ontvangen bij het boek. Die wil ik in het boek verwerken. Nog even nadenken dus.


Omslagband met lias: geslaagd!

De omslagband is gereed.
Ik ben blij dat ik het experiment met perkament aan gegaan ben.
Een heel nieuwe ervaring maar leuk.

IMG_0739OmslagbandMetLiasGoedGelukt

Als foto is dit misschien voor veel mensen niet meer dan een plat vlak maar voor mij is dit de geslaagde voorkant van mijn eerste boek met een perkamenten band. Ik vind het mooi hoe de tekening van het perkament op de voorplat te zien is. Ik heb van de gelegenheid gebruik gemaakt om eens een etiket (titelschild) op een band te plakken. Als het etiket er goed op zit (de lijm helemaal gedroogd) dan nog even de potloodstrepen uitgummen en dan is het gereed. Het is een stuk handgeschept papier maar het had drie rechte zijdes. Door het papier nat te maken en daar te scheuren langs een liniaal ontstond de rafelrand die ik zo graag wilde hebben.


IMG_0742OmslagbandMetLiasGoedGelukt

De binding heb ik bij de tweede poging mooi strak gekregen. Goed geslaagd. Ook het lijmen van de schutbladen aan de boekband en het daarna in de pers plaatsen om golven van het perkament tegen te gaan is goed gelukt.


Tweede poging met Omslagband met lias

Vrijdagavond had ik een eerste poging gedaan
om de katernen te verbinden met de perkamenten band
zoals beschreven in het boek van Peter Goddijn:
‘Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden’.
Ik was niet blij met het resultaat.

Zaterdag kon ik een resultaat zien van een geslaagde poging
van een meer ervaren boekbindster op de Open Dag van de
Stichting Handboekbinden in Amsterdam.
Sommige dingen waren hetzelfde aan haar en mijn boekmodel maar
de binding bij haar was een stuk strakker.

Dus zondagmiddag een nieuwe poging. Minder voorzichtig als bij
de eerste poging lukte het nu veel beter. ik ben tevreden.

IMG_0729OmslagbandMetLiasTevredenMetResultaatTweedeNaaiPoging


IMG_0730OmslagbandMetLiasBoekblokPastNaTweedePogingOokGoed

Het boekblok past weer prima. Ik heb van ieder katern twee vellen weggehaald. Het aantal vellen (12) was vooral gekozen om een goede spreiding te krijgen van de gaten die gebruikt worden bij het naaien. Dat heb ik nu al bereikt. Maar minder dikke katernen past misschien beter bij deze afmetingen. Voorlopig denk ik dat dit een goede keuze is maar de tijd zal het leren.


Nu ik deze hindernis met succes genomen heb volgt de volgende.
Natuurlijk.
Het is volgens Goddijn de bedoeling het eerste blad van
het eerste katern en het laatste blad van het laatste katern
te gaan benutten als schutbladen.
Probleem daarbij is dat vocht en perkament niet goed samen gaan.
Dus moet je daar voorzieningen voor treffen.
Vandaar dat ik eerst goed ben gaan passen en meten en
de stappen me voorstel die ik moet nemen om het eerste schutblad
en de band onder de pers te krijgen.

IMG_0731OmslagbandMetLiasGelijmdeVerstevigingsstrokenNetVoorLijmenSchutblad1

Zo ga ik het lijmen. Het katern beschermen met een lijmvel.


IMG_0732OmslagbandMetLiasVoorbereidenLijmenEnPersenSchutblad1

Zo ga ik het ingelijmde schutblad en de plat tussen twee vlakke planken bekleed met bakpapier leggen. Dat kan dan in zijn geheel in de pers. Ik kan niet zoals De Haas in Goddijn beschrijft de twee platten en twee schutbladen in één keer in een pers brengen. Ik moet het een voor een doen. Als de plat met schutblad in de pers zit, waar is dan de rest van het boek?


IMG_0733OmslagbandMetLiasGeenRommeltjeMaarVoorzichtigPersenEenPlatMetEersteBladEersteKatern

Dit is niet zomaar een rommelige stapel. Hier ondersteun ik de omslagband met een boek terwijl de plat en het schutblad in de pers zitten. En nu maar drogen en hopen dat het er allemaal mooi recht uitkomt.


Boekbinden op vrijdagavond

Het blijkt dat mijn hosting partner nog een andere methode heeft
om foto’s naar de site te brengen.
Het werkt nog niet vlekkeloos maar het werkt.
Daarom kan ik jullie laten zien hoe ik vrijdagavond de perkamenten
band vanonder bezwaar heb gehaald en het boekblok aan de boekband
heb kunnen rijgen.

IMG_0712OmslagbandMetLiasBandGoedOnderBezwaarUitgekomen

De band kwam prima onder bezwaar uit. Het papier was ook nog even in de boekenpers gegaan. Niet om het helemaal af te persen maar om het een beetje ‘te bedwingen’. Maar dat betekent dat het toch gelukt is om de omslagen aan de band te maken. Gisteren mijn ervaringen nog besproken op de Open Dag van de Stichting Handboekbinden. Daar hoor ik vergelijkbare ervaringen. Dus ik zit op de goede weg.


IMG_0713OmslagbandMetLiasVoorprikkenMetMal

Peter Goddijn beschrijft een methode waarbij het prikken van de gaten in de verstevigingsstroken en de perkamenten boekband plaatsvindt vanuit de voorgeprikte gaten in de katernen. Dat kan best werken maar voor een eerste uitvoering ga ik toch te werk met een mal. Met de mal prik ik de gaten voor, langs de binnen- en buitenkant, in de verstevigingsstroken en de band (die aan elkaar gelijmd zijn bij mij. Dat levert een goed beeld op aan de buitenzijde. Ik heb het zo precies mogelijk gedaan zodat de gaten in de katernen overeenkomen met die in de band.


IMG_0714OmslagbandMetLiasAlleGatenVoorgeprikt

Hier zie je dat. Je kunt zowel de gaten in de katernen als in de boekband zien. Overigens is dit de werkwijze die Goddijn zelf ook beschrijft bij het volgende model in zijn boek: 3.2 Omslagband met directe strengeling.


IMG_0715OmslagbandMetLiasNietOpNaaibankjeWelDraadVastgeplakt

Dan begint het rijgen of inbinden. Achteraf kan ik zeggen dat het niet meeviel. Ik heb maar vier katernen maar het perkament is veel minder soepel en werkt minder mee dan gehoopt.


IMG_0717OmslagbandMetLiasGarenNietStrakGenoeg

Dit is het resultaat. Misschien voor een eerste keer voldoende maar ik heb besloten het garen uit het boek te halen en het opnieuw in te binden. Dit moet beter kunnen. Misschien ben ik wat te voorzichtig geweest. Bang om het garen strakker te trekken en daarbij het perkament te beschadigen.


IMG_0718OmslagbandMetLiasFormaatKlopt

Maar het boekblok (dat ik toch nog even bijgesneden had aan de voorzijde voor het inbinden) past mooi in de band. Daar ben ik tevreden over. De perkamenten wordt misschien wat open gedrukt door de dikte van het papier. Nu ik de binding nog een keer opnieuw ga doen ga ik proberen of dit beter kan als ik de katernen in omvang terugbreng van 12 naar 11 of 10 bladen. Maar eigenlijk denk ik dat ook zonder deze afslanking de band prima gaat passen. Ik moet de ‘schutbladen’ nog gaan bevestigen aan het perkament. Bij het boekmodel dat ik op de Open Dag van de Stichting Handboekbinden heb gezien ontbrak die laatste stap. Ik ben de maakster vergeten te vragen waarom ze die stap niet heeft uitgevoerd.


Wordt vervolgd.

Omslagband met lias

In mijn laatste reguliere post over deze band heb ik zowel
de activiteiten aan de katernen als die aan de
perkamenten band besproken.
Maar daarna heb ik nog een middag aan het boekmodel kunnen werken.
Daarbij heb ik vooral gewerkt aan de omslag van de band.
In het boek van Peter Goddijn wordt daar een werkwijze
besproken van De Haas.
Ik heb besloten het anders te voen omdat ik niet beschik
over twee boekpersen en omdat ik nog weinig ervaring met
perkament heb en dat nu direct kan opdoen.

IMG_0705OmslagbandMetLiasInslagBijDeRug

Ik heb er voor gekozen de omslag aan de rug als een apart strookje perkament te behandelen. Daarnaast heb ik twee klemmen gebruikt die niet speciaal voor boekbinden in de winkel te koop zijn. En de hulp van die twee klemmen was geen overbodige luxe. Je ziet dat het cacheren de volgende keer beter moet. Niet op het gele oppervlak maar hier en daar zitten golfjes in het papier. Uiteindelijk zie je daar waarschijnlijk niet veel van. Als laatste handeling gaat straks de buitenste pagina van de katernen (pagina 1 en allerlaatst van het boek) als schutblad tegen de band gelijmd worden.


IMG_0706OmslagbandMetLiasKleineRandenOmvouwenIsLastigBijPerkament

Ook de stalen driehoeken komen goed van pas.


IMG_0707OmslagbandMetLiasMetIngeslagenRanden

De kop en de staart (boven- en onderkant van de band) zijn al gereed. Alleen de voorzijde (de kant waar je het boek opent) moet ik nog doen.


IMG_0708OmslagbandMetLiasGereedVoorHetRijgen

De omslagband is gereed om met het rijgen van de katernen te beginnen. Overigens staat bij het volgende boekmodel van Peter Goddijn goed beschreven hoe je er voor kunt zorgen dat de gaten die je gebruikt bij het inbinden (rijgen) op de juiste, mooie plaats gaan komen. Dat ga ik vandaag nog uitproberen.


IMG_0709OmslagbandMetLiasGereedVoorHetRijgen

Zo ziet de band er dan uit van buiten. Je ziet dat het omvouwen en rillen behoorlijk wat spanning op het perkament zet. De band gaat nu nog voor bijna twee dagen onder bezwaar. Omdat ik de band mooi recht wil hebben maar ook omdat ik bijna twee dagen niet aan het boekmodel kan werken.


IMG_0710OmslagbandMetLiasZoGaatDeBandOnderBezwaar

Dit gaat zo onder bezwaar.

Meer nog niet gepubliceerde foto’s heb ik niet op Flickr staan.
Dus ik hoop dat deze hosting site snel weer volledig functioneel online zal zijn.

Hendrik de Haas is een boekbinder die als eerste in Nederland
een instructieboek over boekbinden heeft gemaakt.

Hosting partner voor mijn foto’s is down

Voor mijn foto’s op mijn blog gebruik ik Flickr.
Dat is een grote internationale foto website die onlangs
is overgenomen door een andere foto website.
Om klanten beter te kunnen helpen, hoop ik,
schakelen ze over op servers (machines) van Amazon.
Het idee is dat dit veiliger en voor Flickr goedkoper.

Omslagband met lias. Het perkament is gereed maar ligt intussen onder bezwaar

Omslagband met lias. Het perkament is gereed maar ligt intussen onder bezwaar totdat de vier katernen er in worden geregen. Je ziet dat WordPress ook de mogelijkheid heeft afbeeldingen te hosten. Maar dat is veel te omslachtig voor de vele afbeeldingen die ik gebruik.


Met die overgang van hun eigen servers naar Amazon
zijn ze nu bezig en daarom kan ik even niet bij mijn foto’s
om een nieuwe post te schrijven.
Graag had ik vertelt over de laatste ontwikkelingen
aan mijn Omslagband met lias (Langsteekband, 18e eeuw).
Dat zal dus nog even moeten wachten.
Gelukkig kun je wel gewoon mijn oude blogpost met foto’s zien.

Nog een keer passen en meten

Nog een keer passen en meten.


Omslagband met lias

Omdat ik een beetje vastliep met Pallieter
kon ik verder werken aan de Omslagband met lias.
In de rug worden twee verstevigingsstroken aangebracht
om het perkament bij het inbinden niet kapot te trekken.
Dat kun je doen met perkament, leer of papier.
Ik kies voor Zaansch Bord. Ik heb wat kleine stukken liggen.
Het is stevig en flexibel. Ik denk ideaal voor deze toepassing.

IMG_0695TweeVerstevigingsstrokenVanZaanschBord

Dit zijn de twee stroken. Met ril en vouw.


Terwijl ik hier aan werk neem ik nog een keer
stukken van het betreffende Hoofdstuk in ‘Westerse boekbindtechnieken
van de Middeleeuwen tot heden’ van Peter Goddijn door.
Daarom ben ik steeds aan het passen en meten om er zeker van te zijn
dat ik de tekst goed begrijp.

IMG_0696MatenAfgemetenOpPerkamentenBandKaternenEvenPassen

Hier kun je zien dat ik de rug afgetekend heb op het witte papier waarmee het perkament bekleed is. Voordat ik dit ga rillen en omvouwen wil ik zeker weten dat de afmetingen allemaal kloppen. Langzaam wordt me duidelijk dat we ook omslagen aan het boek gaan maken en dat Peter Goddijn voorstelt om dat als laatste activiteit te doen. Misschien ga ik die volgorde toch aanpassen. Ik kan het perkament veel eenvoudiger onder bezwaar brengen of in de pers stoppen als het boekblok nog niet in de band zit. Nog even over nadenken.


IMG_0697ZoPassenDeVerstevigingsstrokenOmDeKaternenInDeBand

Passen en meten.


IMG_0698DePerkamentenBandIsGerild

Na het rillen en het omvouwen ziet de perkamenten band er dan zo uit. Ik vind het mooi worden. Die natuurlijke tekening is mooi.


IMG_0699ZoPassenDeKaternenInDePerkamentenBandRandenNogOmTeSlaan

Zo passen de katernen er dan in. Het is duidelijk dat perkament alleen de neiging heeft te gaan golven. Dus daar moet je extra op letten. Daarom weet ik niet of het slim is om als laatste actie de omslagen te maken. Goddijn beschrijft een methode om met twee persen de omslagen vast te zetten. Nog even los van het feit dat ik die twee persen niet heb, lijkt het me een beetje bewerkelijk.


IMG_0700KaternenVoorgepriktMetEenPapierenMal

De katernen heb ik geprikt met een papieren mal. Daar heb ik de passer bij gebruikt maar dat kan ook zonder. Als je heel ervaren bent en je volgt niet de voorgeschreven maten maar de ‘toevallige’ afmetingen van je materiaal dan is een passer een super hulpmiddel. Veel veiliger dan meten. Daar maak je makkelijk fouten mee.


IMG_0701ZaanschBordInOmslagbandVanPerkament

De beschrijving laat je de katernen, de verstevigingsstroken en de band los van elkaar terwijl je ze aan elkaar gaat rijgen. Als al die delen los zitten is dat moeilijker (denk ik) dan wanneer de verstevigingsstroken al aan de band zijn vastgelijmd. Dus dat heb ik gedaan. Of dat goed werkt gaan we uitvinden. Ik heb alleen de ruggen aan elkaar gelijmd.


IMG_0702PerkamentenOmslagbandMetVerstevigingEnGeprikteKaternenLiggenGereedOmTeBinden

Volgende keer de ‘lias’, of het aan elkaar rijgen van de verschillende delen….. Of toch eerst de omslagen aanbrengen?


Mijn omslagband met lias

IMG_0679Perkament

Het perkament is mooi glad geworden. Het was opgerold naar me toegestuurd. Een paar dagen op een vlakke ondergrond met gewichten en het vel is vlak. Nu kan ik er een eerste band uit gaan maken.


IMG_0680OmslagbandPerkamentEnKaternen

Het perkament laat zich goed snijden. De afmetingen van het papier zijn anders dan in het boek van Peter Goddijn (Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden) vermeldt maar dat kwam gewoon zo uit. Ik ga de omslagband met vier katernen maken. Bij mij is het papier al gesneden en heeft dus geen imitatie rafelranden die je bij handgeschept papier kunt verwachten. Misschien ga ik dat ooit nog eens proberen maar nu gaat het er mij vooral om de inbind-stappen goed te doorgronden.


IMG_0684VleeszijdeVanHetGecacheerdePerkamentNa1UurOnderBezwaar

De eerste stap is het cacheren van het perkament. Moeilijke term voor bekleden. Perkament is een beetje doorzichtig. Als je daar niets aan zou doen zou je bijvoorbeeld inbind-elementen kunnen zien die een boekband niet perse mooier maken. Je kunt dat natuurlijk zelf kiezen. Maar bij een eerste poging probeer ik de instructies zoveel mogelijk te volgen. Cacheren betekent in dit geval dat je het perkament aan de binnenkant (in mijn geval de vleeszijde, de ruwe kant van het perkament) beplakt met wit papier (90 grams). Hier zie je het beplakte perkament met het witte papier naar voor (de vleeszijde). Door het vocht in de lijm gaat het perkament bollen. Je wil dat het perkament na het drogen weer mooi vlak is dus heb ik het onder bezwaar gelegd om te laten drogen. Hier zie je het perkament nadat het ongeveer 1 uur onder bezwaar heeft gelegen. Het bollen is al egaler geworden. Ik laat het nog eens 24 uur onder bezwaar liggen. Dan zal het vast mooi vlak zijn.


IMG_0685DeHaarzijdeVanHetGecacheerdePerkamentNa1UurOnderBezwaar

Dit is de haarzijde van het perkament. De tekening van de rug (de wat donkere streep rechts) komt straks op de voorkant van het boek.


Omslagband met lias: perkament

Vorige week, heb ik met behulp van leden van de
Facebook-groep ‘Boekbinders onder elkaar’,
bij een Nederlandse leverancier van perkament
een vel perkament gekocht.
Het is perkament van een geit.
Het vel kwam in een koker en heeft dus op zijn minst een dag
of vier opgerold gezeten.
Om er een boekband van te maken moet het vel eerst weer een beetje
vlak worden dus het vel ligt nu als het ware
onder bezwaar te rusten.
Het is weer een heel ander materiaal dan bijvoorbeeld leer.
Ik ben benieuwd wat voor verrassende avonturen ik daar weer ga meemaken.

IMG_0664PerkamentGeit

Een zware driehoek links en wat uitvulwit rechts om de rol perkament wat vlakker te laten worden.


Omslagband met lias

Zo heet het boek(model) dat ik ga maken in het boek van
Peter Goddijn: Westerse boekbindtechnieken van
de Middeleeuwen tot heden.
Het is een relatief eenvoudige vorm van het inbinden van een
aantal katernen in een perkamenten omslagband.
Het is relatief eenvoudig in de zin dat de band direct
met de katernen wordt ingebonden. Veel minder stappen voor de
handboekbinder dus veel minder kans op fouten.
Daar staat tegenover dat de tekst van Goddijn niet
altijd even vanzelfsprekend is.
De hele beschrijving zijn 4 kantjes en daar staan heel wat
afbeeldingen op. Toch heb ik die vier kantjes al vele malen gelezen
de afgelopen dagen, daarbij heb ik andere hoofdstukken van het boek
en een voorbeeld op internet geraadpleegd, om tot de volgens
mij juiste interpretatie van de tekst te komen.

Op internet staat een beschrijving en een foto van Boekmodel 14.
De naam lias komt van het latijnse ‘ligare’, dat ‘binden’ betekent.
Ik ken geen latijn maar rijgen lijkt me ook een goede vertaling.

IMG_0654OmslagbandMetLias

Omslagband met lias. De foto’s heb ik gemaakt terwijl het boek op mijn schoot lag, dus die zijn soms vertekend. Wil je er meer van weten, koop dan het hele mooie boek.


Dit hierboven is de schets van een Omslagband met lias.
Bij het maken van een boek is er eigenlijk sprake van een hele
constructie die door de boekbinder wordt gemaakt.
Daarbij worden allerlei materialen gebruikt.
Hier wordt het perkament (in die tijd, 18e eeuw, een goedkoop materiaal)
er als het ware om heen geslagen en met de katernen, het papier,
aan elkaar geregen.
De sterkte van het boek komt vooral van de materialen zelf,
niet zozeer van de kunstige constructie.

IMG_0656AchtKaternenVan!2Dubbelbladen

De met rood onderstreepte zinnen laten zien dat de tekst niet altijd even helder is.


‘Vouw acht katernen van twaalf dubbelbladen elk.’

Een katern gevouwen met 12 bladen papier is veel, heel veel.
Normaal zie je 4 bladen in een katern, of 6.
Dan vond ik ook verwarrend dat bij het volgende boekmodel (Omslagband
met directe strengeling) een uitroepteken staat bij de opdracht
katernen te vouwen uit 10 bladen.

Dan de term ‘dubbelblad’.
Het boekbinden is een ambacht met enorm veel woorden die we alleen
bij het boekbinden gebruiken. Zeker als je dan ook nog kennis wilt nemen
van boekbinden in een andere taal, is de spraakverwarring compleet.
Een dubbelblad is een stuk papier dat je om te gebruiken in een katern
in twee gelijke stukken vouwt. Tekening 277 (rechtsonder) laat dat zien.

‘Maak de band niet te groot, bijvoorbeeld 16 x 12 (hxb) cm.’
Wat ik verwarrend vond is de term ‘band’. De band is getekend op
tekening 277. Je ziet daar duidelijk dat de band veel breder is dan hoog.
De schrijver bedoelt dat de voorkant van het te maken boek 16 centimeter hoog
wordt en de breedte van de voorkant van het boek 12 centimeter.
De band wordt dan 16 bij 24 centimeter + de ruimte nodig voor de rug.

De tekeningen zijn dan weer wel erg goed.

IMG_0655Naaien

Hier zie je precies hoe het binden in zijn werk gaat en hoe je er voor zorgt dat je met één draad al de katernen aan het perkament kunt rijgen.


IMG_0659VierKaternenVanTwaalfDubbelbladen

Dit zijn de eerste vier katernen. Ieder katern bestaat uit 12 bladen. Ze zijn groter dan de afmetingen die Goddijn opgegeven heeft. Het gaat in dit geval om papier dat overgebleven is van een eerder project. Om daar reepjes van af te halen vind ik zonde. Mijn papier lijkt niet op handgeschept. Het boek geeft aanwijzingen hoe je dat kunt imiteren. Ik twijfel nog om 8 katernen te gebruiken. Ik heb daar voldoende papier voor maar met 8 katernen maak je een boek met zo’n 384 pagina’s. Daar gaan er 2 af om als schutblad te worden gebruikt. Da’s veel. Als ik 4 katernen gebruik zijn het nog steeds 192 bladzijdes. Maar dan wordt het boek natuurlijk dunner. Ik denk er nog over. Intussen liggen de 4 katernen in de boekenpers (die stap staat niet in het boek.