Tagarchief: Winnetou

Winnetou deel II: nieuwe vertaling, vertrouwd leesplezier

Posted on by

Zie het als een ‘guilty pleasure’ of als jeugdsentiment:
de afgelopen paar weken las ik met veel plezier
deel twee van de Winnetou-trilogie.

IMG_9222KarlMayWinnetou

Uitgerij IJzer, Karl May, Winnetou, deel II.

Een paar jaar geleden verscheen deel één in een nieuwe Nederlandse vertaling
en dit jaar is deel twee aan de beurt.
Jet Quadekker’s vertaling leest uitstekend en is gebaseerd op
de historisch-kritische Duitse uitgave uit 2014 (Karl May Verlag).
De oorspronkelijke editie dateert uit 1893.
In Nederland verschijnt dit ruim 400 pagina’s tellende boek bij Uitgeverij IJzer.
Hopelijk is die al druk bezig met deel drie en kijken ze al uit
naar het vertalen van de avonturen van Kara Ben Nemsi.

Als kind las ik al pocketuitgaven over Winnetou en Old Shatterhand.
In mijn herinnering had ik een hele reeks, maar toen deel één verscheen
ben ik mijn boekenkast nog eens langsgegaan
— het bleken er verrassend weinig.

Karl May was ooit bijzonder populair in Nederland.
Dat blijkt ook uit de collectie Nederlandstalige uitgaven
in de Koninklijke Bibliotheek:
zij beheren een verzameling Karl May van meer dan 600 boeken.

De Oosterbaancollectie omvat 648 Nederlandse Karl May-boeken uit de periode 1886-2006. Deze komen uit de nalatenschap van de heer Oosterbaan. Het is de meest complete verzameling Nederlandstalige Karl May-uitgaven die ooit bijeen is gebracht.

 

De Duitse schrijver Karl May (1842-1912) is vooral bekend van verhalen over Old Shatterhand en Winnetou in het ‘wilde westen’. En van zijn verhalen over Kara Ben Nemsi en Hadji Halef Omar in het Midden-Oosten. De 1e Nederlandse vertaling verscheen in 1882. Het werk van Karl May wordt nu nog steeds herdrukt, 140 jaar later.
In juli 2008 ontving de KB een zeer omvangrijke collectie Nederlandstalige uitgaven van Karl May. Dit was een legaat (erfenis) van verzamelaar Joan C. Oosterbaan, die op 21 juni 2008 overleed. De heer Oosterbaan las in zijn jeugd De schat in het Zilvermeer van Karl May. Het boek maakte een onuitwisbare indruk op hem. Vanaf die tijd verzamelde hij alles van Karl May en bouwde hij een indrukwekkende verzameling op. Ook ging Oosterbaan op zoek naar aanvullende informatie over de verschillende series en uitgeversreeksen. Daarnaast zocht hij naar de oorspronkelijke Duitse teksten. Hij legde zijn bevindingen vast in een aantal naslagwerken. En hij zocht contact met andere belangstellenden en verzamelaars. Dit legde de basis voor de in 2006 opgerichte Karl May Vereniging.

Voor mij blijven het vooral spannende avonturen.
Winnetou en Old Shatterhand zijn ‘weldenkende’ helden:
slim, moreel, en uiteindelijk lukt hun plan altijd.
Ze staan voor het Goede, en de verhalen zijn niet ingewikkeld.

Er valt ongetwijfeld veel te zeggen over Karl Mays bronnen
en over hoe hij verschillende volken neerzet,
maar voor mij is het vooral aangenaam lezen.

Toen ik in 2021 over deel één schreef, wist ik niet
dat ik vijf jaar zou moeten wachten op deel twee.
Waarschijnlijk begint dat ritme nu opnieuw
— dus zie ik deel drie ergens rond 2029 verschijnen.
Intussen is deel twee al uitgelezen en zoek ik iets anders.

Een echt jongensboek

Posted on by

De afgelopen dagen las ik Winnetou, de nieuwe Nederlandse vertaling,
van een verhaal dat ik van vroeger kende.
Dus ben ik ook even mijn boekenkast ingedoken.
Daar vond ik nog een paar deeltjes van de pocket-serie die ik
waarschijnlijk ooit las.

IMG_5439KarlMayPocketsDrieVanDe50

Maar uit de nieuwe vertaling werd me niet duidelijk hoe de nieuwe vertaling zich verhield ten opzichte van de drie delen uit de Karl May-serie die ik nog heb: deel 3, 13 en 49.

IMG_5443HetSpectrum

De serie waarvan ik de deeltjes heb stammen uit de jaren ’60 – ’70. Dus van rond mijn tiende jaar of later.

IMG_5443UnterGeiern

Dit deel: ‘De zoon van de berejager’ is in het Duits verschenen onder de titel ‘Unter Geiern’ (tussen gieren). Redactie: dr. F. C. de Rooy, in een vertaling van H. A. Richel-van der Hoog.

IMG_5444KarlMayPocketsVoorZoonEnVader

Dit zijn de 50 titels in de pocket-serie ‘voor zoon en vader’. Blijkbaar is die nieuwe titel een eerste van drie nieuwe vertalingen van ‘Winnetou’, het boek van Karl May dat in 1893 verscheen. Het kwam uit in drie delen.

IMG_5440KarlMayDeZoonVanDeBerejager

Deel drie in de serie van 50 is dus ‘De zoon van de berejager’. Of ik die boeken vroeger ook daadwerkelijk gelezen heb weet ik niet. Naast de boeken waren er ook de populaire films met Lex Barker. Barker speelde de rol van ‘Old Shatterhand’ maar speelde ook de rol van ‘Tarzan’ in 5 films (!) en een rol in La dolce vita. Daarnaast waren westerns een populair genre op televisie. Denk aan Bonanza en Gunsmoke.

IMG_5441KarlMayDeBoodschapVanWinnetou

Dit is de achterkant van deel 13: De boodschap van Winnetou. Dat de serie boeken van Karl May ook boeken bevatten die zich afspelen in het Midden-Oosten (Hadji Halef Omar en Kara Ben Nemsi en het gebied waar hun verhalen zich afspelen wordt omschreven als het Turkse rijk) was me onbekend. Daar is in dit deel nog geen sprake van.

IMG_5442KarlMayHetTestamentVanDeInca

Mijn derde deeltje is deel 49 uit de serie: Het testament van de Inca.

IMG_5486KarlMayWinnetouVertalingJosephineRijnaartsEllySchippers

Dit is dan de nieuwe vertaling van Josephine Rijnaarts en Elly Schippers. Spannende verhalen over vroegwijze Old Shatterhand die veel bewondering heeft voor culturen die anders zijn dan de zijne en die niet automatisch in de bekeerstand schiet als de dingen anders lopen dan hij vanuit zijn christelijke achtergrond gewend is. Dat alleen al lijkt me opmerkelijk voor boeken uit de tweede helft van de 19e eeuw, begin 20ste. Opmerkelijk is dat dit deeltje uit de reeks door de boekhandel op de achterflap nog steeds beschreven wordt alsof het een verhaal is van Winnetou en Old Shatterhand.

De verhalen laten zich heerlijk lezen.
De schrijver toont je de denkwijze van de hoofdfiguren
en dat maakt het aan de ene kant zo aantrekkelijk omdat
je als lezer mogelijkheden aangereikt krijgt waar je misschien zelf
niet automatisch op zou komen. Maar al snel leer je die mogelijke
ontwikkelingen te voorspellen. Of dit dan ook leuk en
interessant blijft voor oudere lezers. Ik vrees van niet.
Maar ik heb genoten.
Voor uitgevers is het werk al heel lang een leuke
bijverdienste.

Paying the land – Terug aan het land

Posted on by

Vertalen van teksten is in de stripwereld nog iets waar
wel iets aan te verbeteren valt.
Afgelopen weken las ik het stripverhaal/graphic novel
van Joe Sacco.

Joe Sacco heeft een journalistieke stripstijl.
Zijn verhalen zijn vaak geen verzonnen verhaaltjes maar een verslag
van een journalistieke zoektocht.
In dit geval naar de omstandigheden van de oorspronkelijke bewoners
van Noordwest-Canada.

IMG_5359JoeSaccoTerugAanHetLand2020

De titel ‘Terug aan het land’ benadrukt het aspect van teruggeven aan het land wat je van het land gaat afnemen. In het licht van de geschiedenis een beetje een ‘zweverig eco aftreksel’ van het verhaal. ‘Paying the land’ heeft meer aspecten in zich: het moeten betalen voor land dat van jou is, überhaupt betalen voor land en dan de mogelijke weg naar de toekomst; zou die liggen voor de oorspronkelijke bewoners bij het meer respectvol omgaan met de ‘aarde’. Lees het verhaal er maar eens op na.

Terwijl ik dit boek lees (bijna 250 pagina’s) lees ik ook een
nieuwe vertaling van ‘Winnetou’. Oorspronkelijk geschreven door
Karl May in 1893, nu in een moderne vertaling van Josephine Rijnaarts
en Elly Schippers.

De boeken van Karl May zijn belangrijk geweest voor onze beeldvorming
van de oorspronkelijke bewoners. Natuurlijk naast films en allerlei
andere culturele uitingen.
De vertaling gaat ook over de rol van ‘Winnetou’ op dat beeld.
Hoe ver die beeldvorming gaat realiseerde ik me vandaag toen ik me
wilde aankleden om naar mijn werkplaats te gaan.
Op mijn stoel lag mijn broek. Een spijkerbroek. Kijk eens naar het logo.

IMG_5360KarlMayWinnetou18932021JosephineRijnaertsEllySchippers

Wikipedia over spijkerbroek: Een spijkerbroek, ook wel jeans, is een broek die meestal van een blauwe, sterke, gekeperde katoenen stof (denim oftewel spijkerstof) wordt gemaakt. De broeken zijn voorzien van een soort kleine klinknagels die de zakken verstevigen, vandaar de naam spijkerbroek. Jacob Davis en Levi Strauss kregen op 20 mei 1873 octrooi op deze bevestigingswijze. Oorspronkelijk was dit type broek bedoeld voor goudzoekers en mijnwerkers en later als werkkleding. In de tweede helft van de 20e eeuw zou de spijkerbroek uitgroeien tot een algemeen geaccepteerd mode-artikel.

De impact van de verhalen over de oorspronkelijke bewoners
van Noord-Amerika en de manier waarop die of werden afgeslacht of
bijeengedreven werden en van hun land werden verdreven, gaat ver.

In de inleiding (veel verder ben ik nog niet) lees ik het volgende:

Inderdaad, het rode volk ligt op sterven!
Van Vuurland tot ver voorbij de Noord-Amerikaanse meren ligt de reusachtige patient languit op de grond, geveld door een onverbiddelijk lot, dat geen mededogen kent.
Hij heeft zich er uit alle macht tegen verzet, maar tevergeefs, zijn krachten taanden zienderogen, er resten hem nog een paar ademtochten, en de stuiptrekkingen die van tijd tot tijd zijn naakte lichaam doen trillen zijn convulsies die de dood aankondigen.
Is dit vroegtijdige einde zijn eigen schuld?
Heeft hij het verdiend?

Pagina 14, inleiding door Karl May op Winnetou.
Uit 1893 in een 2021 vertaling van Josephine Rijnaerts en Elly Schippers.

De eerste regel zegt het meteen: geen tekst van 2021.
Maar de vragen aan het einde zijn eigenlijk ook het onderwerp
van de bezoeken die Joe Sacco brengt aan Canada.
Helaas is het beeld van Karl May maar ten dele waar.
De oorspronkelijke bewoners zijn niet verdwenen.
Ze zijn door de overheid ontworteld. Dat is veel erger.
Sacco vat dat bijvoorbeeld samen in de volgende plaat.

IMG_5355JoeSaccoTerugAanHetLand2020

De overheid sleurde mensen de bush uit om hun kinderen de scholen in te krijgen, en die studeerden zich weg van onafhankelijkheid op het land en toe naar een geldeconomie zonder banen.

Het deel van het boek over de onderhandelingen over het land
tussen overheid en de oorspronkelijke bewoners vind ik ingewikkeld.
Moeilijk te volgen. Maar de boodschap is duidelijk.
Het is een heel goed boek.

Op ‘Winnetou’ kom ik zeker nog een keer terug maar
dan moet ik het eerst gelezen hebben.