Op 6 en 7 november is het weer BoekKunstBeurs in Leiden. Dan komen de liefhebbers van papier, leer, perkament, boeken, uitgeven, grafisch ontwerp, kleur, marge drukwerk, drukpers, boekbinden, tekst en nog veel meer, bij elkaar in de Pieterskerk in Leiden. Ik ga er in ieder geval naar toe.
De afgelopen tijd ben ik ook bezig geweest met het
nadenken over en proberen te maken van kapitaalband.
Het is lang geleden dat ik dat een keer met
de hand zelf gemaakt heb.
Een eenvoudige kapitaalband is goed te doen voor iedereen.
Het begint met het kiezen of maken van de kern.
Je kunt je draad wikkelen om een strook papier of perkament,
maar ik probeer twee andere materialen uit:
vlas (touw) of leer.
Naast werken aan kapitaalband heb ik nog een paar stapjes
gezet om de rug en de platten af te maken.
Een smalle strook, vochtig gemaakt leer, laat zich prima oprollen waarna je dat kunt vastzetten op de hoek van iets (in mijn geval een stuk karton). Dan laat je het daar drogen.
De strengen zijde die ik heb komen uit een erfenis. Ik heb dus maar een beperkt kleurspectrum voorhanden. Sinds dat ik deze foto gemaakt heb, ben ik al op zoek geweest naar de kleuren die ik wil hebben. Die heb ik ook gekocht. Maar om te oefenen doen deze prima hun werk. Het touw heeft nogal wat rafels. Die krijg ik onder controle door met een beetje boekbinderslijm de buitenkant in te smeren. De kern is daardoor compacter en er steken straks geen verdwaalde vezels uit.
De leren kern voor een test kapitaalband is droog. Je kunt natuurlijk ook kapitaalband kopen. Immers voor de constructieve functie (bescherming tegen stof en bij elkaar houden van de rug bij gebruik) ga ik de band niet maken. Het is puur voor de sier. Maar ik heb nu meer keuze (kleur, grootte, volume, enz).
Op internet zijn veel filmpjes te vinden waarin uitgelegd wordt hoe je dit maakt. Groot verschil is dat de meeste filmpjes het tonen terwijl men een boek bij de hand heeft waarop het kapitaalband wordt gemaakt. Dit heb ik in de hand gemaakt en zonder hulpstuk is het resultaat dan slordiger dan wat mogelijk is. Dat denk ik toch. Dus ik denk nog na over een soort van statief van karton, hout of iets dergelijks, waar ik het op kan gaan maken.
Ik ga de leren, ronde rug met valse ribben bevestigen
op de eerste platten. Daar komen dan straks de
uiteindelijke platten op. Zodat het leer tussen de
platten vast komt te zitten.
Het hoogteverschil wat daardoor gaat ontstaan in de
buurt van de rugzijde van de platten, is te groot om
te negeren. Dat moet ik opvangen.
Hier zie je de leren rug rond de binnenste plat zitten. Het dunne blauwe karton komt tussen de twee platten aan de voor- en achterkant van het boek. De blauwe kleur zal als een smal lijntje
aan de kop, staart en voorkant van de platten te zien blijven. Constructief vangt het, het hoogteverschil dat door het leer ontstaat op (dat moet allemaal nog wel blijken maar dat is het idee).
Zo zal dan het eindresultaat er uit moeten gaan zien. Maar hier ligt alles nog los en dit is zoals de achterkant er uit kan gaan zien.
Eigenlijk wil ik de valse ribben proberen te versieren met een paar simpele blinddruk-lijntjes met de fileten die ik pas geleden kocht. Die wil ik dan afwerken met een beetje goudverf. Maar ik heb nog te veel vragen dus ik denk dat ik dat achterwege laat.
Wordt vervolgd.
De laatste keer zag je het natte leer voor de ronde rug
met valse ribben op de mal liggen. Ingesnoerd.
Het resultaat….
De ronde rug met valse ribben. Bijna gereed om op het boek te bevestigen.
De kop en staart van de leren bekleding van de rug nog omvouwen en vastlijmen.
Het voorplat dekt straks de plaats af waar de rug bevestigd wordt aan de rest van de boekband en ook de linten. Maar de originele afbeelding moet er in komen te vallen. Dus ga ik een vorm uitsnijden waarin de afbeelding precies valt.
Tijd om de voorplat langzaam maar zeker voor te bereiden
op het bevestigen van de voorplat op het boek samen met
de afbeelding van de voorplat van de originele boekband.
Er moet een groot stuk uit de voorplat gesneden worden en past dan straks de afbeelding?
De delen komen in ieder geval mooi los van elkaar. Het uitgesneden deel zou zomaar een andere boekband kunnen worden.
Zo past dan de originele afbeelding in het voorplat. Misschien de binnenkant van het voorplat en de afbeelding nog van een blauwe kleur voorzien?
Hopelijk gaat dat dit beeld opleveren. Maar nu eerst verder aan de rug….
Het werk is verder gegaan aan de rug met valse ribben
en de platten van het boek Vrolijke Vrienden.
De laatste keer dat is er over schreef had ik de valse
ribben opgespannen en te drogen gezet. Daarnaast had
ik de eerste platten bevestigd aan de schutbladen.
Ook daarvoor was het tijd om te drogen. In de boekenpers.
Dus wat is het resultaat.
Zo zijn de ribben geworden. Ze zijn gedroogd en ingekort. Dat was de veiligste optie. Nu ik bijna aan het eind ben is het beter niet te veel risico’s meer te nemen. de ribben liggen hier nog los maar die ga ik direct vastlijmen op de rug.
Zo komt het boekblok uit de boekenpers. Mooi recht en strak. De linten zijn nog los en het keukenpapier kan ik uit het boek nemen.
Dit is het schutblad voor. Met de gele rand van het voorplat. Rechts zit het schutblad gelijmd tegen het originele schutblad.
Voorbij het schutblad de frontispiece en het titelblad met tekeningen van Bob Uschi. Het originele boekblok.
Achterin weer een zelfgemaakt schutblad dat bevestigd is aan het achterplat.
Dan passen en meten. Even kijken wat de beste positie is voor de valse ribben. Gaat de breedte van het leer dadelijk passen. Is de hoogte van de rug en het leer goed.
Nadat ik de ribben op de rug heb gelijmd kan ik beginnen met de linten. Een derde mechanisme om het boekblok en de boekband met elkaar te verbinden: 1: het gaas dat de rug verbind met schutblad en plat, 2: het schutblad dat zich verbind met het originele schutblad en de platten en dan nu 3: de lintjes die het naaiwerk verbind met de platten.
Dat gaat zowel aan de voor- als aan de achterkant gebeuren.
De onderdelen van de rug nog even droog en zonder lijm passen en meten.
Hier is het leer bevochtigd en de ronde rug met ribben ingelijmd. Dan plaats ik ze op elkaar om ze hierna op de mal te plaatsen.
Op de mal kan ik nu met een koordje de ribben extra goed in het leer zetten.
Nu wachten tot het allemaal droogt.
De laatste keer dat ik in mijn werkplaats aan het werk
was aan Vrolijke Vrienden van Jan Mens (tekst) en
Bob Uschi (illustraties) heb ik de eerste platten,
voor en achter, aangebracht en heb ik een volgende
stap gezet voor de valse ribben.
Bij de platten moest ik de omslagen nog op maat maken. Ik gebruik daarbij een kleine tool die ik gekocht heb bij iBookbinding. Die tool bestaat uit een kleine ‘hoeklineaal’ (op de foto blauw) die specifiek op dikte is gemaakt. Met een 3d-printer. Ik maak platten van karton in twee diktes dus heb ik twee van dergelijke tools gekocht. Werkt uitstekend.
Hier ligt het boekblok gereed om de platten er op te lijmen. Het boekblok ligt op een schone handdoek. Het bovenste vel papier dat je ziet is de enige kant van het schutblad dat nog niet gelijmd is aan een onderdeel van het boek. Tussen schutblad en boekblok ligt een lijmvel wat later, na het lijmen, vervangen wordt door keukenpapier. Gaas en linten liggen weggeslagen maar na het aanbrengen van de lijm bevestig ik eerst het gaas en vervolgens, met de mooie kant naar beneden, het eerste achterplat. Het geheel met een plat aan beide kanten ligt nu in de boekenpers.
Voor de valse ribben snij ik eerst drie stroken karton. Twee centimeter breed en zes centimeter lang. Voor of na dat ik het leer op de rug bevestig ga ik de ribben inkorten. De ribben mogen geen belemmerende factor worden bij het openen en sluiten van het boek. Maar misschien helpen ze wel bij het mooi vormen van de ribben. Nog even over nadenken. Veilig is snel inkorten. Op de stroken heb ik het midden aangegeven om ze dadelijk op hun juiste plaats te krijgen.
Dan leg ik ze in een bakje met water. Duw ze even onder water. Dan wachten…….
Ik had verwacht dat het karton zou blijven drijven. Maar dat doet het niet. Als het zinkt dan heb ik ze uit het water gehaald en ben ik ze op de kartonnen, voorgevormde, rug gaan plaatsten. Nog zonder lijm.
Nu staan ze te drogen onder de touwen. Morgen zal het wel droog zijn en kan ik het resultaat zien. Dan kan een volgende stap gezet worden. Intussen heb ik trouwens het leer voor de rug al op maat gesneden en ben ik 1 rand gaan dunnen.
Het is heel spannend aan het worden.
Steeds een stapje verder betekent dat ik steeds
dichter bij het uur van de waarheid kom.
Gaat mijn plan werken?
Het goede nieuws is dat de schutbladen mooi gelijmd
zijn tegen de originele schutbladen.
Het eerste experiment met de valse ribben is ook goed gelukt.
Hier zie je het eerste schutblad. De linkerhelft komt straks tegen de voorkant van de boekband te zitten. Maar het rechterdeel is mooi gelijmd op het originele, blanco schutblad van Vrolijke vrienden.
Ook het schutblad achter zit mooi vast. Dat geeft veel stevigheid om het originele en oude boekblok. Idee is dat het boek weer heel wat jaren onbeschadigd door het leven kan.
Met een stuk leer en een mal en wat karton heb ik een valse rib gemaakt en dat allemaal aan elkaar gelijmd. Alles is hier goed gedroogd en je ziet hier de kant die je normaal nooit ziet: de binnenkant.
Als ik met deze test een boek zou maken dan zou de rug er zo uit komen zien. De rib is goed zichtbaar. De vorm blijft goed in het leer. Straks als de echte rug wordt gemaakt moet ik misschien meer aandacht schenken aan de plaats waar het koord loopt. Dat mag nog dichter tegen de rib en strakker qua vorm.
De mal die ik gemaakt heb is bedoeld voor het boekblok van Vrolijke vrienden. Dus steeds passen en meten. Vooral ook omdat de rug mooi om het boekblok moet passen maar dat het boek ook nog open moet kunnen. Ik denk nog na over kapitaalband. Die zal ik moeten maken voordat het kapitaalband en de rug, tegelijk, aan het boekblok worden gezet.
De rechterkant is minder mooi dan de linkse kant.
Dit is een saaie foto maar bedoeld om duidelijk te maken dat ik de boekband ga maken met opgelegde platten. Dat wil zeggen dat ik de rug en de platten los van elkaar maak. De voorkant en de achterkant van het boek, zal steeds bestaan uit twee platten die ik op elkaar lijm. Dat doe ik bijvoorbeeld om de linten van het boekblok weg te werken en goed aan de band te bevestigen. Ook het leer van de rug ga ik tussen de twee plathelften bevestigen. Bovendien ga ik volgende ruimte in de buitenste plathelft van de voorkant uitsparen om de afbeelding van de originele boekband in de nieuwe boekband op te nemen. Grote plannen. Nu nog uitvoeren…..
Zoveel als mogelijk probeer ik de originele voorkant van Vrolijke vrienden in de nieuwe boekband op te nemen.
Voor nu zijn alle platten beplakt met papier. De omslagen moet ik nog wel aanbrengen. Maar nu ligt alles in de boekenpers om mooi vlak op te drogen. Ik denk dat ik beter één voorplat nog niet had moeten beplakken maar weghalen is vaak nog wel mogelijk.
Wordt vervolgd.
Drie winkels met drie etalages.
Ze leveren me drie foto’s op.
Twee grappig en één met een verhaal.
Deze slogan zag ik in het raam van een kapperszaak in Leiden: Niet goed ? Haar terug.
In een andere etalage in Leiden, bij een tweede hands boekenzaak, zag ik dit boek liggen: Mir Taqi Mir, Selected ghazals and other poems. eerder heb ik heel veel moeite gedaan (en de uitgeverij ook) om een exemplaar van dit boek te kopen en bezorgd te krijgen. Nu lag het daar gewoon midden in de etalage.
In de etalage van een Bredase dierenwinkel zag ik dit bord: Je hoeft niet op het raam te kloppen, de beestjes zwaaien toch niet terug. Ik vermoed wat Vlaamse inbreng want ik denk niet dat veel mensen in Breda het woord ‘Beestjes’ in dit verband zouden gebruiken. Maar de opmerking is duidelijk.
Dit is het boek dat bedoeld is voor een breed publiek en dat verscheen bij de tentoonstelling Kracht van Kronieken.
Het is ongelofelijk moeilijk om een goed boek te schrijven
dat voor een heel breed publiek interessant is. Daarin is
Johan Oosterman volgens mij goed gelukt.
Een boek over een heel oud boek (gemaakt rond 1460) is
een uitdaging. Het kroniekenhandschrift is met de hand
geschreven en voorzien van tekeningen.
Dat is anders dan het algemene beeld van dergelijke oude
boeken. Dat met de hand geschreven past wel in het
algemene beeld maar daar passen toch eerder de pagina’s
met goud en schilderwerk. Miniaturen.
Dan is het ook niet zo maar een roman.
Het is een geschiedenisboek.
Allemaal redenen waarom het schrijven van zo’n breed
mogelijk boek niet eenvoudig is.
Op maar twee punten had ik behoefte aan Google:
het Graafschap Mark en het begrip bannerheren.
Beide begrippen zou ik omschrijven als typisch Gelders.
Het graafschap Mark is waarschijnlijk heel bekend
als je de middeleeuwse geschiedenis van Gelderland
kent. Ook zijn bannerheren, ridders die het recht hadden
om bij bepaalde gebeurtenissen hun familiewapen (wapenschild)
te dragen, iets dat ik niet kende.
Hoe de grenzen van verschillende bisdommen in het gebied
liepen in verhouding tot de grenzen van de wereldlijke
heersers, is heel verhelderend en verklaart de structuur
van het boek.
Wat ik heel leuk aan het boek vind is dat er een vertaling
in is opgenomen van de kroniek van Gelre.
Dat geeft een goed beeld van wat er in een kroniek kon staan
en dat is heel, heel uiteenlopend.
Mij vielen een paar dingen op en die loop ik even langs:
= in algemene zin komt er erg veel oorlog in voor.
Meestal heel erg lokaal. Bijna als stammenoorlogen.
Daarnaast is de kroniek niet helemaal chronologisch.
Ook als je de opgeschreven datums voor waar accepteert,
staan de gebeurtenissen nog steeds niet op volgorde.
= de overstroming van 1287
Water speelde toen, net als nu, in het leven van mensen
een grote rol. Bij water mag je ook ‘het klimaat’ lezen.
= De dijk in Tiel wordt regelmatig doorgestoken.
In 1270 door de hertog van Brabant en in 1273 opnieuw
door hertog Jan van Brabant. Dan op Sint Victorsdag.
Daar vind ik twee datums voor: 21 juli of een dag in
december.
= Jodenvervolgingen komen regelmatig terug soms in
schokkende bewoordingen:
1309 Kasteel te Born
1349 door de kruisbroeders ‘want de pest heerste’
1370 in Brussel
= de strenge winter van 1363
= de vette hertog van Gelre, geboren op 13 mei 1333
(Sint Servaas), die overlijdt op 4 december 1371 (Sint
Barbaradag).
= de periode met twee pausen Urbanus en Clemens
= aan het einde van de tekst verandert het detailniveau
en liggen de gebeurtenissen dichter bij elkaar. Dan somt
de tekst de huwelijken en geboortes van kinderen op.
Dan neemt het bijna de vorm aan van een stamboom.
Hopelijk komt de hele vertaalde/hertaalde tekst van
het Berghse Kroniekenhandschrift snel beschikbaar.
Leuk boek. Aanrader.
Zeker na bezoek aan Kasteel Huis Bergh en de tentoonstelling
Kracht van Kronieken.
Dit is dan de manier waarop je het Berghse Kroniekenhandschrift op de tentoonstelling kunt zien. Dat valt dan altijd een beetje tegen omdat het boek natuurlijk ingebonden is en je niet al de bladzijdes tegelijk kunt tonen. Maar dat wordt dan weer goed gemaakt door het boek te tonen tussen veel andere, gerelateerde boeken en voorwerpen. Onbekende auteur, Berghse Kroniekenhandschrift, Rijnland, 1450 – 1460.
Dit is de openliggende tekstpagina.
Dit is de openliggende afbeelding. Dit is niet een afbeelding van een specifiek persoon maar een soort van archetype van ‘De Vorst’.
Het gebeurde nogal eens dat een boek uit elkaar gehaald werd om bladen los te verkopen. Zou verboden moeten worden. Met de digitale mogelijkheden van nu is dat niet nodig en kun je ieder detail in beeld brengen. Daarom nog even focus op de afbeelding.
Er is nog meer te zien aan het boek. Je ziet aan de zijkanten bijvoorbeeld de klavieren (zeg maar de tabbladen). Van bijvoorbeeld perkament werd een soort van knoopje gemaakt dat aan een belangrijke pagina werd vast gemaakt. Bijvoorbeeld aan het eerste blad van iedere kroniek. Je ziet het klavier in het bovenste groene vierkant. Het andere groene rechthoek laat zien dat er waarschijnlijk ook sluitwerk aan de buitenkant van het boek zit.
Bij de tentoonstelling is een boek verschenen over het
handschrift van Johan Oosterman. Het boek is bedoeld
voor een breed publiek.
In het boek staat een mooie foto van het gesloten handschrift.
Daar zijn duidelijk de klavieren te zien en het boek heeft ooit sluitwerk gehad. Je ziet er ook ander beslag. In het midden en op de vier hoeken zitten metalen steuntjes. ‘Het Berghse kroniekenhandschrift – Begin van de Gelderse geschiedschrijving’ door Johan Oosterman. Pagina 20.
Getijdenboek, Arnhem, circa 1460 – 1480.
Getijdenboek, Arnhem, circa 1460 – 1480. Initiaal in detail.
Getijdenboek, Brugge, 1475 – 1500. Geen penwerk meer met goud in de marge maar een compleet geschilderde lijst rond de tekst.
Hiëronymusbijbel, Noord Frankrijk, circa 1250. Hiëronymus was de monnik/kerkvader die de bijbel in het latijn vertaalde. In deze versie is een soort van selfie van hem te zien in de eerste letter. Daarin zie je dat hij druk met het manuscript bezig is. Hij heeft een mes in zijn ene hand en een schrijfstift in de andere. Het mes diende om eventuele fouten weg te krabben van het perkament.
De versiering beslaat de volledige hoogte van de tekst (en meer). Hiëronymusbijbel, Noord Frankrijk.
Hiëronymusbijbel, Noord Frankrijk. Prachtig penwerk.
Hier zit Hiëronymus. Hij moet een beetje bukken om goed in beeld te komen. Hiëronymusbijbel, Noord Frankrijk.
Hiëronymus schrijft in de Hiëronymusbijbel, Noord Frankrijk, circa 1250.
Dit is een later voorbeeld van een boek waarin gegevens staan die in een handschrift als het Berghse Kroniekenhandschrift werden opgenomen. Dit is een kroniek speciaal rond Willem II. Gegevens (datums, gebeurtenissen) uit een dergelijk boek dienden als bron voor zo’n groter, meeromvattende kroniek. Kroniek over Willem II van Bergh, ‘s-Heerenberg, 1637.
Volgens mij begint de tekst met ‘In de naam van de vader, de zoon en de heilige geest’ en op dit fragment is goed te zien dat de binding zichtbaar is geworden door een scheur in het perkament. Kroniek over Willem II van Bergh, ‘s-Heerenberg, 1637.
In Kasteel Huis Bergh waren ook de ‘reguliere’
kunstwerken te zien.
Zo zijn twee voorkanten (voorplatten) van boeken
in de collectie aanwezig.
Vond ik toepasselijk bij Kracht van Kronieken.
Voorplat, Jezus aan het kruis met links Maria en rechts Johannes. Bovenaan het voorplat twee engelen, een met de zon en de ander met de maan, Limoges. Circa 1190 – 1210. De basis is van koper. Het kruis, de lendendoek en het andere beslag is email.
Zelfde voorplat maar nu het bovenaanzicht. De vorige foto laat zien hoe dik de voorplat is.
Dit lijkt me de engel met de zon.
Nog een voorplat. Een die helemaal is opgebouwd. De belangrijke afbeelding in het midden is verzonken in de lijst met mooie stenen. Voorplat, Heilige Petrus, Engeland, 12e eeuw. Opnieuw is koper de basis met daarop bergkristal en halfedelstenen.
Petrus heeft in de ene hand een grote sleutel en in de andere een boek. Voorplat, Heilige Petrus, Engeland, 12e eeuw.
De tentoonstelling was zeer de moeite waard.
Ik kan die iedereen aanraden.
Bij de tentoonstelling verschijnen twee boeken:
Het Berghse kroniekenhandschrift – Begin van de Gelderse geschiedschrijving door Johan Oosterman. Dit heb ik intussen gelezen en in een nog te schrijven bericht kom ik daar nog op terug. Het boek is heel leesbaar voor iedereen.
Het tweede boek is de meer wetenschappelijke editie. Voor alle duidelijkheid, geen van beide boeken is een echte catalogus van de tentoonstelling. Dit tweede boek is een bundeling van essays over het Berghse Kroniekenhandschrift. Ik ben al wel in dit boek begonnen en de toon van het boek is compleet anders als dat van Johan Oosterman (in het voordeel van Johan Oosterman die overigens ook één van de essays in dit boek schreef). Het Berghse Kroniekenhandschrift, redactie Wim van Anrooij & Jeanne Verbij-Schillings.
Een exemplaar van dit jeugdboek uit 1940 van Jan Mens
ben ik aan het her-inbinden.
Mijn exemplaar vond ik bij de kringloopwinkel en ik vond
de afbeelding op de boekband van Bob Uschi leuk genoeg
om het boek als uitgangspunt te nemen voor het opnieuw
inbinden van het boekblok en om er een nieuwe boekband
voor te maken.
Dat leidt tot een reeks experimenten.
Nu ben ik bezig te bekijken hoe ik het best een ronde,
leren, rug kan maken met valse ribben.
Dit is mijn testexemplaar van de ronde rug met daarop mijn testexemplaar van een valse rib. Idee is om te zien hoe ik met koordjes het eventueel vochtige leer hierop kan lijmen en vastzetten om de vorm van de ribben (het worden er drie) er in te houden.
Om de koordjes vast te kunnen zetten boor ik 6 gaten in de plank waarom de ronde rug gemaakt gaat worden. Daar kan ik dan 6 lange spijkers door steken die als ankerpunten gaan dienen.
Tussen de restjes vond ik dit stuk blauw ‘leer’. Ik heb het ooit gekregen als leer maar ik geloof dat eigenlijk niet. Het laat zich heel erg moeilijk dunnen en als ik er vormen in druk met fileten dan veert het erg snel weer terug. Ik denk dat het een soort van namaak leer is. Dus de uitkomsten van mijn experiment zijn dadelijk niet helemaal over te nemen op een echte leersoort. Maar ik waag het er op.
Moeilijk perspectief maar aan de andere kant ziet het er zo uit.
Nu het echte experiment. Op de mal huishoudfolie. Het leer (restje eerst bijgesneden) is nat gemaakt. De rug en de valse rib is ingelijmd. Het leer is over de ronde rug gelegd en met de koordjes benadruk ik de valse rib extra. Eens zien hoe dat er uit ziet als dat eenmaal opgedroogd is.
Aansluitend heb ik nog twee dingen gedaan: het binnenste schutblad dat ik heb gemaakt, is volledig tegen het al aanwezige schutblad van het boekblok gelijmd. Eerder had ik dat alleen nog maar met een strook lijm gedaan. Nu het hele blad. Dat is zowel aan de voor- als achterkant van het boekblok gebeurd. Het boekblok ligt nu in de boekenpers te drogen. Tweede activiteit is meer ervaring opdoen met de fileten. Deze keer heb ik ze verwarmd. Als mijn experiment met de ronde rug en valse ribben lukt, ga ik proberen een heel eenvoudige decoratie op het leer van de ribben te zetten. Maar eerst nog even oefenen. Dit is wel het leer dat ik wil gaan gebruiken.
Wordt vervolg.
Er komt veel informatie tot je op de tentoonstelling ‘Kracht
van Kronieken’, die je gelukkig middels een paar boeken
thuis nog eens rustig tot je kunt nemen.
Eigenlijk wil je dan nog een keer gaan kijken.
Maar nu vervolg ik mijn fotoserie.
In de illustraties van middeleeuwse kronieken komen veel wapenschilden terug. Er worden zelfs hele boeken aan gewijd. Wapenboek van Hendrik van Heesel, Holland (Den Haag). Circa 1456. Leuk die puntschoenen. Links het wapen van de Heren van den Bergh.
Dit is een prachtig Getijdenboek. Voor de tentoonstelling gaat het vooral om de mooie afbeelding die hieronder volgt maar die hoofdletter aan het begin van de tekst (Initiaal) is zo mooi! Getijdenboek, Rijnland, Keulen, 1486.
De rijkheid van de versieringen in een boek is vooral afhankelijk waarvoor men het boek wil gaan gebruiken. Het is minder afhankelijk van de inhoud van de tekst al bestaat daar natuurlijk wel heel vaak een relatie tussen. Een gebedenboek is vooral voor prive-gebruik en zo rijk versierd voornamelijk voor iemand van adel. Getijdenboek, Rijnland, Keulen, 1486.
Dit boek is van een andere kwaliteit dan het vorige. Het is ook een getijdenboek maar de afbeelding op de linkerpagina is er pas later ingelijmd. Niets mis mee maar minder kostbaar. Getijdenboek met ingelijmde tekening (links), Noord Frankrijk (Amiens). Eind 15e eeuw. Dis is een boek uit de collectie van Kasteel Huis Bergh.
Vanwege het linkse wapen (van de familie Van den Bergh) en omdat dit zo’n prachtig juweel is: Koormantelspeld van de Heilige Vitus, circa 1335. Een koorkap is een mantel met een speld als sluiting.
Veel van de kronieken proberen te reconstrueren wat een bijzondere oorsprong de familie van hun graaf, koning of keizer is. Bij een stad als Nijmegen (Ymmaghen) is het eenvoudig de oorsprong te herleiden naar de Romeinen en wie beter dan Julius Caesar? Die jeeste van Julius Caesar, Govert van Ghemen, Holland (Gouda), 1486 – 1487. Caesar eerder als ridder dan Romeins veldheer. ‘Die jeeste’ betekent ‘het waargebeurde verhaal’.
Een van de belangrijke kronieken in het Berghse Kroniekenhandschrift is de Pausenkroniek. Daarbij ging men vaak terug op een tekst die iemand anders al eerder had geschreven, om dat, indien nodig, aan te passen en te vervolmaken. De ‘Chronicon Pontificum et Imperatorum’ werd daar vaak voor gebruikt. Er bestaan dan ook veel versies van deze tekst. Ook daarin een afbeelding met de Paus en de Keizer. Dit is de versie: Martinus von Troppau, Pausen en Keizerkroniek, Chronicon Pontificum et Imperatorum, Hagenau. Circa 1460.
Het wapen van de Bisschop van Utrecht is hier duidelijk te zien. Dit betreft de Kattendijkekroniek, Noord Holland. Mogelijk uit de omgeving van Haarlem. Circa 1491 – 1493. Maar let nog eens goed op die afbeelding:
Het is een ingekleurde houtsnede van een lezende Bisschop!
Wordt vervolgd!
Een blogbericht met vorderingen op meerdere onderwerpen
van het opnieuw inbinden van een exemplaar van Vrolijke Vrienden,
een jeugdboek dat in 1940 verscheen bij De Arbeiderspers.
Geschreven door Jan Mens en met illustraties van Bob Uschi.
Je leest en ziet hier de volgende stappen op het vlak van:
= de boekenlegger;
= de ronde rug;
= het schoonsnijden van het boekblok.
Een kant van de boekenlegger bestaat uit het papier dat gekleurd is met lijm, potlood, ecoline en stift en de andere kant bestaat uit boekbinderslinnen. Die kant met boekbinderslinnen zie je hier. Opnieuw bijgesneden.
Deze kant is na het snijden ook voorzien van een laagje vernis (spuitbus).
Dan het experiment met de ronde rug. Zoals te zien is, is het goed gelukt om op de mal ruggebord goed rond te zetten. Bij het nogmaals passen bleek dat ik de rug twee centimeter te kort heb gemaakt. Niet erg want nu ik weet dat deze methode werkt is een nieuwe zo gemaakt.
Hier zie je de rug nog eens maar dan vanuit een ander perspectief. Die rug is ook best stevig. Omdat ik toch een nieuwe moet maken dacht ik dat ik deze rug goed kan gebruiken om te experimenteren met een dikker karton voor de valse ribben.
Maar eerst een nieuwe strook karton gesneden en die opgezet op de mal.
Dat zal intussen wel droog zijn. Dat ga ik morgen even bekijken.
Voor de valse ribben heb ik een dikker stuk karton gesneden. Dit karton zuigt langzamer het water op dus leg ik het maar even in water.
Die valse rib zet ik even vast met een touwtje op mijn eerste poging een ronde rug te maken uit karton.
Aan de onderkant is goed te zien dat het dikkere karton uit meerdere laagjes bestaat die door het water los komen van elkaar. Zeker als je het karton dan rond zet zijn de uiteinden ongelijk. Dat is prima want daardoor ontstaat een geleidelijke overgang. Ik zit er wel aan te denken om het water dat ik gebruik om het karton in te zetten om het flexibeler te maken te voorzien van een deel lijm. Daarmee hoop ik dat het opgedroogde resultaat nog beter bij elkaar blijft en nog steviger wordt.
Op mijn werkbank was geen plaats meer voor verdere experimenten. Tijd dus om het boekblok met de schutbladen eens in de snijmachine te leggen. Vraag is of het lukt om een klein stukje van het oude boekblok af te snijden. De bladspiegel van het boek kan het best hebben. De marges vind ik wel erg breed. Maar het papier is oud en het schutblad is verhoudingsgewijs veel steviger.
Het snij-afval.
Het schoonsnijden verliep erg goed. Hier zie je het voorste schutblad.
Zo zit het achter schutblad er nu uit. Op een paar plaatsen is zelfs een klein deel van de advertenties/artikeltjes weggesneden.
De kop, staart en voorsnede van het boekblok zijn nu mooi aan elkaar gelijk. Als bij een nieuw boek. De foto die je nu ziet is een stuk van een advertentie die in de krant stond. Die krantenpagina gebruikte ik als basis voor mijn schutblad. Die wordt straks volledig verlijmd met het voorplat. Daar zie je straks dus niet meer van.
Al een paar weken geleden kocht ik het boek maar
omdat afgelopen donderdag 16 september het NRC
er aandacht aan gaf, hier ook even aandacht voor
het oorlogsdagboek van Koos Speenhoff.
Speenhoff was a; voor de Tweede Wereldoorlog
een bekende Nederlander:
Jacobus Hendrikus (‘Koos’) Speenhoff was een Nederlands dichter-zanger, illustrator en kunstschilder. Voor de Nederlandse kleinkunst heeft hij een pioniersrol vervuld. In 1968 was Speenhoff een van de vier bekende namen uit de begintijd van het cabaret die de revue passeerden in het vierluik Namen die je nooit vergeet dat gepresenteerd werd door Wim Ibo.
Zijn bekendste liedjes zijn Het broekie van Jantje, Brief van een moeder aan haar zoon die in de nor zit en De schutterij (Daar komen de schutters).
In tegenstelling tot wat velen denken heeft Speenhoff zichzelf nooit Koos Speenhoff laten noemen. Deze voornaam is hem in de volksmond toegedicht.
Dat hij bekend was, dat hij over de eerste zeven dagen
van de Tweede Wereldoorlog een dagboek schreef,
en dat dit uitgebracht werd door de Statenhofpers,
was voor mij de reden dit boek te kopen.
J.H. Speenhoff, Zeven dagen oorlog. Uitgeverij Statenhofpers. Bezorgd en van een nawoord voorzien door Jacques Klöters.
Al lezend treft vooral zijn directe manier van schrijven
met een heel eigen humor die niet bij iedereen altijd even
goed zal vallen.
Maar daarmee is het wel een echt verslag
van die eerste zeven dagen in mei 1940.
Hieronder het artikel van de NRC:
Multatuli, Niemand weet het en zy die beweren het te weten zyn ’t onderling niet eens. Idee 415.
Louis Couperus, De Stille Kracht.
Miguel de Cervantes, Don Quixote.
Multatuli, Van de maan af gezien zijn we allen even groot.
Besloot maar iets met boeken te kopen.
Er was gisteren al te weinig tijd om het eerste bericht
af te maken. Dus pak ik vandaag de draad op.
Een handschrift als het Berghse Kroniekenhandschrift
roept een aantal vragen op die de tentoonstelling
probeert te beantwoorden.
Vragen als:
= zijn er ook gedrukte versies van dergelijke kronieken;
= ik kende al wel miniaturen maar dit is toch een heel
andere manier van illustreren
= worden illustraties altijd speciaal voor een boek gemaakt
De illustraties werden niet altijd speciaal voor een boek gemaakt. Soms werden ze pas later toegevoegd. Dit boek is daar een voorbeeld van. Hugo Ripelin van Straatsburg is de auteur van het boek met de titel Compendium veritas theologiae, Duitsland. Deze versie is van circa 1400 – 1425. De afbeelding is later aan de tekst toegevoegd.
Een ander voorbeeld van een met pentekening geïllustreerd handschrift. Nederrijnse Historiebijbel, Rijnland (Keulen?), 1457.
Dit boek is een voorbeeld van een kroniek (geschiedenisboek). Willem van Berchen is de schrijver en het heet Kroniek van Gelre, Nijmegen, 1457. volgens mij schreef hij het er zelf bij:
Willem van Berchen is de belangrijkste geschiedschrijver van het middeleeuwse hertogdom Gelre. Zijn bekendste werk is de Gelderse kroniek, een hoogtepunt in zijn oeuvre, waarin hij de geschiedenis van het hertogdom Gelre vanaf het ontstaan tot in zijn eigen tijd beschrijft. Hij was ook geestelijke, maar in die hoedanigheid heeft hij aanzienlijk minder sporen in de Gelderse geschiedenis achtergelaten. We kennen hem op de eerste plaats als de auteur van een aantal kronieken en over zijn persoonlijke levenswandel weten we weinig. Geboren werd hij waarschijnlijk in Nijmegen. Hij stamde uit een Nijmeegs geslacht, zoals hij zelf in de proloog tot zijn Gelderse kroniek schrijft. Het zal een eenvoudig burgermilieu zijn geweest. Over zijn vader weten we niet meer dan dat hij in 1393 het Nijmeegse burgerrecht verwierf en van zijn moeder kennen we zelfs niet de naam.
Het biografisch woordenboek Gelderland geeft
nog veel meer informatie over Willem van Berchen.
De verhoudingen tussen de kerk en de vorsten was natuurlijk ook erg belangrijk. Daarom dat in dit boek een grote illustratie die verhoudingen tussen hen duidelijk maakt. Een houtsnede. Dit is een voorbeeld van een gedrukte kroniek. Hartmann Schedel, Liber Chronicarum, Neurenberg, 1493.
Een voorbeeld van een geïllustreerd boek, een handschrift. Met een pentekening van strijdende ridders bijvoorbeeld. Claes Heynensz, Hollantsche Cronike, Noordelijke Nederlanden, uit het midden van de 15e eeuw.
‘Kracht van Kronieken’ is een tentoonstelling die ik zag
in Kasteel Huis Bergh in ‘s-Heerenberg.
Daar ben ik vorige week naar toe geweest.
Aanleiding voor de tentoonstelling is de koop in 2017 van
een handschrift met een verzameling geïllustreerde kronieken,
of geschiedverhalen. De aankoop werd gedaan door Kasteel Huis Bergh.
Het gaat om 11 kronieken die allemaal worden ‘ingeleid’
door een gekleurde tekening.
Het is een indrukwekkende tentoonstelling waarvan ik hier maar een paar glimpen van kan laten zien. Dan nog, dan lukt me niet in één bericht. Dus dit is het eerste bericht. Zo’n kroniek (handgeschreven!) kan je natuurlijk alleen pagina voor pagina laten zien. Daarom was ik blij dat de introductiefilm een aantal van de afbeeldingen liet zien.
Dit stelt de Hertog van Gelre voor met zwaard en wapen.
Dit is de Bisschop van Utrecht met kromstaf en wapen. Een belangrijk onderdeel van een geschiedenis is altijd het verklaren van de machtsverhoudingen op het moment dat de geschiedenis verschijnt. Dus zie je stambomen en een toelichting op de machthebbers: pausen, bisschoppen, keizers, koningen en de adel.
Dit is de Graaf van Holland, ook met vaan en wapen.
Kasteel Huis Bergh, Kracht van Kronieken: Berghse Kroniekenhandschrift, Rijnland, circa 1450 – 1460. Dus een nog volledig geschreven boek uit de tijd dat de boekdrukkunst net op gang kwam in Europa.
Vandaag nog een bericht met dezelfde titel…..
Beetje verwarrend……
Ik hoop van niet. Bij het inbinden van een boek
komen verschillende activiteiten aan bod die
soms op het eerste gezicht nog niets met elkaar
te maken hebben.
Daar komen steeds andere vaardigheden, kennis en
ervaringen aan te pas.
Die probeer ik een beetje uit elkaar te houden.
Ik dit stukje gaat het over het experiment met paste paper
om te komen tot schutbladen voor het boek.
De schutbladen wilde ik in eenzelfde kleurtoon hebben
als de afbeelding op het originele boek.
Daarbij heb ik bij het voorste schutblad een andere
werkwijze gevolgd als bij het achterste.
Wel komen op beide schutbladen artikeltjes en advertenties
voor die ik op Delpher gevonden heb met de zinsnede
“Vrolijke vrienden”.
Dit wordt het schutblad dat achterin het boek het boekblok gaat verbinden met de boekband.
Hier zie je nog een keer beide schutbladen en de originele afbeelding van de boekband van 1940. Als de schutbladen eenmaal in het boek verwerkt worden kan je ze niet meer in één oogopslag zien. De schutbladen worden nu dubbel gevouwen (in de breedte) en vervolgens gelijmd op de gelukkig aanwezige maar blanco, originele schutbladen. Voor nu lijm ik ze eerst vast met een strookje lijm maar later vormen het blanco schutblad en het door mij gemaakte schutblad één geheel.
Hier is het achterste schutblad aangebracht op het boekblok. Je ziet dat het gaas en de bandjes nog steeds aan de buitenkant uitsteken. Het gaas ga ik later aan het nu zichtbare schutblad bevestigen. Het komt dan tussen het schutblad en het eerste achterplat te zitten. De schutbladen zijn groter dan het boekblok. Als beide schutbladen bevestigd zijn ga ik het boekblok schoonsnijden aan drie kanten. Voor de oplettende lezer: De bandjes zaten eerst binnen het gaas. Door een kleine insnijding in het gaas heb ik ze naar buiten gehaald. Ik wil het gaas en de bandjes op verschillende manieren met de boekband vervlechten.
Deze paste paper droodle wordt een boekenlegger speciaal voor Vrolijke vrienden. Ik heb de vorm wat bijgesneden en vervolgens is het papier geplakt op een stuk boekbinderslinnen, blauw boekbinderslinnen. Daarna is het in de boekenpers gegaan. Zal straks nog een keer het geheel bijsnijden.
Ook het eerste schutblad heb ik met een strook lijm bevestigd aan het boekblok. Na het vouwen van dit schutblad moest ik nog wat stukjes lijmen. Dit schutblad is erg dik, misschien te. Het bestaat uit een pagina krantenpapier, vlechtwerk van stroken dik papier en daarop de Delpher-fragmenten. Dus hier en daar 4 lagen. Dit geheel ligt nu onder bezwaar.
Aan de nieuwe boekband wil ik een leren, ronde rug maken.
Dat heb ik niet eerder gedaan.
Ik wil nu eerst met karton een ronde basis maken.
Straks daaroverheen het leer lijmen met valse ribben (ver-
dikking op de rug die suggereert dat op die plaats
de boekband gebonden is met touw of iets dergelijks)
Die ribben kan ik dan proberen te gebruiken om een
eerste decoratie met de fileten te maken.
Omdat de rug van het boekblok niet rondgezet is of gaat worden maak ik een losse rug. Om die rug te vormen heb ik eerst een ronde mal gemaakt voor de rug. Twee plankjes tegen elkaar gelijmd en die rond gemaakt met een schaaf en schuurpapier.
Nadat het ruggebord op maat is gesneden heb ik het onder water gehouden. Je voelt dan meteen dat het karton heel flexibel wordt. Na het te laten uitdruipen heb ik de kartonnen strook op de mal gelegd en toen vastgezet met touw.
Zo staat het nu te drogen. Ik hoop dat het touw er af kan vanmiddag zodat ik een eerste stap met de valse ribben en het leer kan zetten.
Dat deel van de boekband dat ik ook in de nieuwe band wil later terugkomen ligt hier op het nieuwe schutblad. Vooral om de kleuren blauw te bekijken. Om te zien of ze een beetje bij elkaar horen.
Intussen moet ik nog wel het achter schutblad maken en
ben ik nog steeds niet tevreden hoe het proces verloopt om
past paper schutbladen te maken.
Twee pogingen. In het laatste geval wordt ik geholpen door twee kleuren ecoline die ik op de lijm laat vallen en vervolgens betrek bij het ‘kammen’ van de lijm.
Nu ik de ecoline voor de dag heb gehaald droodle ik nog wat op een stuk droog paste paper waar ik niet meteen een toepassing voor heb. Daar gebruik ik ook kleurpotloden bij.
Afgelopen week bezocht ik de tentoonstelling ‘Kracht van Kronieken’ in Kasteel Huis Bergh. Tot voor kort wist ik niet van het bestaan van dit prachtige kasteel. Ik heb er een tijdje met mijn spreekwoordelijke open mond rondgelopen.
En toen had ik nog geen boek gezien…..
Argusvlinder 