Johan Oosterman: Het Berghse kroniekenhandschrift

JohanOostermanHetBerghseKroniekenhandschriftBeginVanDeGelderseGeschiedschrijving

Dit is het boek dat bedoeld is voor een breed publiek en dat verscheen bij de tentoonstelling Kracht van Kronieken.


Het is ongelofelijk moeilijk om een goed boek te schrijven
dat voor een heel breed publiek interessant is. Daarin is
Johan Oosterman volgens mij goed gelukt.

Een boek over een heel oud boek (gemaakt rond 1460) is
een uitdaging. Het kroniekenhandschrift is met de hand
geschreven en voorzien van tekeningen.
Dat is anders dan het algemene beeld van dergelijke oude
boeken. Dat met de hand geschreven past wel in het
algemene beeld maar daar passen toch eerder de pagina’s
met goud en schilderwerk. Miniaturen.

Dan is het ook niet zo maar een roman.
Het is een geschiedenisboek.
Allemaal redenen waarom het schrijven van zo’n breed
mogelijk boek niet eenvoudig is.

Op maar twee punten had ik behoefte aan Google:
het Graafschap Mark en het begrip bannerheren.
Beide begrippen zou ik omschrijven als typisch Gelders.
Het graafschap Mark is waarschijnlijk heel bekend
als je de middeleeuwse geschiedenis van Gelderland
kent. Ook zijn bannerheren, ridders die het recht hadden
om bij bepaalde gebeurtenissen hun familiewapen (wapenschild)
te dragen, iets dat ik niet kende.

Hoe de grenzen van verschillende bisdommen in het gebied
liepen in verhouding tot de grenzen van de wereldlijke
heersers, is heel verhelderend en verklaart de structuur
van het boek.

Wat ik heel leuk aan het boek vind is dat er een vertaling
in is opgenomen van de kroniek van Gelre.
Dat geeft een goed beeld van wat er in een kroniek kon staan
en dat is heel, heel uiteenlopend.

Mij vielen een paar dingen op en die loop ik even langs:

= in algemene zin komt er erg veel oorlog in voor.
Meestal heel erg lokaal. Bijna als stammenoorlogen.
Daarnaast is de kroniek niet helemaal chronologisch.
Ook als je de opgeschreven datums voor waar accepteert,
staan de gebeurtenissen nog steeds niet op volgorde.

= de overstroming van 1287
Water speelde toen, net als nu, in het leven van mensen
een grote rol. Bij water mag je ook ‘het klimaat’ lezen.

= De dijk in Tiel wordt regelmatig doorgestoken.
In 1270 door de hertog van Brabant en in 1273 opnieuw
door hertog Jan van Brabant. Dan op Sint Victorsdag.
Daar vind ik twee datums voor: 21 juli of een dag in
december.

= Jodenvervolgingen komen regelmatig terug soms in
schokkende bewoordingen:
1309 Kasteel te Born
1349 door de kruisbroeders ‘want de pest heerste’
1370 in Brussel

= de strenge winter van 1363

= de vette hertog van Gelre, geboren op 13 mei 1333
(Sint Servaas), die overlijdt op 4 december 1371 (Sint
Barbaradag).

= de periode met twee pausen Urbanus en Clemens

= aan het einde van de tekst verandert het detailniveau
en liggen de gebeurtenissen dichter bij elkaar. Dan somt
de tekst de huwelijken en geboortes van kinderen op.
Dan neemt het bijna de vorm aan van een stamboom.

Hopelijk komt de hele vertaalde/hertaalde tekst van
het Berghse Kroniekenhandschrift snel beschikbaar.

Leuk boek. Aanrader.
Zeker na bezoek aan Kasteel Huis Bergh en de tentoonstelling
Kracht van Kronieken.

Kracht van Kronieken II

Er was gisteren al te weinig tijd om het eerste bericht
af te maken. Dus pak ik vandaag de draad op.

Een handschrift als het Berghse Kroniekenhandschrift
roept een aantal vragen op die de tentoonstelling
probeert te beantwoorden.

Vragen als:
= zijn er ook gedrukte versies van dergelijke kronieken;
= ik kende al wel miniaturen maar dit is toch een heel
andere manier van illustreren
= worden illustraties altijd speciaal voor een boek gemaakt

DSC03284KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHugoRipelinVanStraatsburgVompendiumVeritasTheologiaeDuitslandCa1400-1425LaterIngeplakteGekleurdeTekening01

De illustraties werden niet altijd speciaal voor een boek gemaakt. Soms werden ze pas later toegevoegd. Dit boek is daar een voorbeeld van. Hugo Ripelin van Straatsburg is de auteur van het boek met de titel Compendium veritas theologiae, Duitsland. Deze versie is van circa 1400 – 1425. De afbeelding is later aan de tekst toegevoegd.

DSC03284KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHugoRipelinVanStraatsburgVompendiumVeritasTheologiaeDuitslandCa1400-1425LaterIngeplakteGekleurdeTekening02Detail


DSC03286KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenNederrijnseHistoriebijbelRijnland(Keulen)1457PentekeningGeillustraardHandschrift

Een ander voorbeeld van een met pentekening geïllustreerd handschrift. Nederrijnse Historiebijbel, Rijnland (Keulen?), 1457.


DSC03288KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenWillemVanBerchenKroniekVanGelreNijmegen1457Boek

Dit boek is een voorbeeld van een kroniek (geschiedenisboek). Willem van Berchen is de schrijver en het heet Kroniek van Gelre, Nijmegen, 1457. volgens mij schreef hij het er zelf bij:

DSC03288KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenWillemVanBerchenKroniekVanGelreNijmegen1457Titel


Willem van Berchen is de belangrijkste geschiedschrijver van het middeleeuwse hertogdom Gelre. Zijn bekendste werk is de Gelderse kroniek, een hoogtepunt in zijn oeuvre, waarin hij de geschiedenis van het hertogdom Gelre vanaf het ontstaan tot in zijn eigen tijd beschrijft. Hij was ook geestelijke, maar in die hoedanigheid heeft hij aanzienlijk minder sporen in de Gelderse geschiedenis achtergelaten. We kennen hem op de eerste plaats als de auteur van een aantal kronieken en over zijn persoonlijke levenswandel weten we weinig. Geboren werd hij waarschijnlijk in Nijmegen. Hij stamde uit een Nijmeegs geslacht, zoals hij zelf in de proloog tot zijn Gelderse kroniek schrijft. Het zal een eenvoudig burgermilieu zijn geweest. Over zijn vader weten we niet meer dan dat hij in 1393 het Nijmeegse burgerrecht verwierf en van zijn moeder kennen we zelfs niet de naam.

Het biografisch woordenboek Gelderland geeft
nog veel meer informatie over Willem van Berchen.

DSC03290KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHartmannSchedelLiberChronicarumNeurenberg1493GedruktHoutsnede

De verhoudingen tussen de kerk en de vorsten was natuurlijk ook erg belangrijk. Daarom dat in dit boek een grote illustratie die verhoudingen tussen hen duidelijk maakt. Een houtsnede. Dit is een voorbeeld van een gedrukte kroniek. Hartmann Schedel, Liber Chronicarum, Neurenberg, 1493.

DSC03290KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenHartmannSchedelLiberChronicarumNeurenberg1493GedruktHoutsnedeDetail


DSC03293KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenClaesHeynenszHollantscheCronikeNoordelijkeNederlandenMidden15eEeuw

Een voorbeeld van een geïllustreerd boek, een handschrift. Met een pentekening van strijdende ridders bijvoorbeeld. Claes Heynensz, Hollantsche Cronike, Noordelijke Nederlanden, uit het midden van de 15e eeuw.

DSC03292KasteelHuisBerghKrachtVanKroniekenClaesHeynenszHollantscheCronikeNoordelijkeNederlandenMidden15eEeuw


Nassaudag dit jaar met riddertoernooi

Dit jaar was het weer Nassaudag in Breda.
Met activiteiten in onder andere het centrum van de stad.
Het was erg druk op het Kasteel van Breda met een valkenshow
en een echt riddertoernooi.
Dat laatste vond ik een groot succes.

WP_20180521_13_09_40_ProRidderTweeUurVoorToernooi

Een van de ridders, 2 uur voor het begin van het toernooi.


WP_20180521_15_33_48_Pro

Kort voor de wedstrijd zaten de ridders al te paard.


WP_20180521_15_35_28_ProDeTweeRuitersTePaard


WP_20180521_15_45_33_ProErelogeToernooi

De ereloge van het toernooi.


WP_20180521_15_48_19_ProVoorstelrondjeToernooi

Dan volgt een voorstelrondje.


WP_20180521_15_49_26_ProGlimmendHarnas

Met een glanzend en glimmend harnas.


WP_20180521_15_49_39_ProVoorstellen


WP_20180521_15_49_43_ProVoorstellenRidder

De ruimte van het Kasteel van Breda is heel geschikt voor een dergelijk evenement.


WP_20180521_15_52_06_ProDeAanvalIngezet

Dan een aanloop.


WP_20180521_15_53_00_ProOpWegNaarEenNieuweLans

Na iedere confrontatie een nieuwe lans zodat de lans die net gebruikt is gecontroleerd kan worden.


WP_20180521_15_53_02_ProNieuweLans


WP_20180521_15_53_10_ProDeAanloop

Nog een confrontatie.


WP_20180521_15_57_15_ProHetToernooiKanBeginnen

Deze foto is in de lengte van het toernooiveld gemaakt. De ridders zetten hun paard aan tot galop.


WP_20180521_15_57_18_ProDeConfrontatie

Het treffen.