Logogrief

Een paar dagen geleden zocht ik een boek in mijn boekenkast.
Zoals altijd vond ik het boek wat ik zocht maar er was ook ‘bijvangst’.
Ik zag een goed ingebonden boek waarvan de rug niet direct een
lichtje liet branden.
Wat is dat?

Ik nam het mee en heb er veel uren in doorgebracht.
Het bleek een verzameling te zijn van ‘Boek & Band’.
Volgens het boek (tweede druk): ‘Boek & Band is het mededelingenblad
van de Nederlandse Handboekbinders- en Bandenontwerpgroep (NHB)’
Eerste jaargang no. 1 van het blad is van oktober 1984.

Binnenkort hoef ik een dergelijk boek niet meer te kopen want
leden van de Stichting Handboekbinden krijgen toegang tot de

‘gedigitaliseerde uitgaven van de Stichting Handboekbinden en haar voorgangers. De tijdschriften omvat o.a. de tijdschriften ‘Handboekbinden’, ‘Vouwbeen’, ‘Boekbehoud’, ‘Boek & Band’ en ‘Tampon’. De tijdschriften gaan terug tot ongeveer 1920 en het archief groeit constant.’

In Boek en Band vond ik een leuk artikel.
Het ging over een ‘logogrief’, dat begrip kende ik niet.
Er werd wel verwezen naar een ander boek dat ik heb.
Het begrip komt ook voor in ‘Opperlandse taal- & letterkunde’
uitgebracht door Battus (Hugo Brandt Corstius).
Dus even opgezocht.

BattusOpperlandseTaalEnLetterkunde

Mijn exemplaar is een zesde druk, 1985. Tweede hands, gekocht voor 9 gulden.


Nu geeft Battus geen definitie van wat een logogrief is.
Ook op internet kom ik niet echt verder: een taalspelletje of raadsel.
Meer kan ik er niet van maken.

BattusOpperlandseTaalEnLetterkundeJSpierLogogrief

Battus voert dit voorbeeld op van J. Spier. Leuk maar echt iets anders dan wat ik in Boek & Band las.


Boekenkast

Want dit is het gedicht ‘Boekenkast’ van Mr. J. Versfelt. En dat las ik in ‘Boek & Band’. Een klein raadsel. De cijfers verwijzen naar de letters van het woord ‘boekenkast’. Het woord dat zo ontstaat is onderwerp van de daarna volgende dichtregels.


Nu stond er in Boek & Band ook een afbeelding van het boekje
uit 1876 waar het gedicht in is opgenomen.
Dat heb ik gekocht want het is een leuke boekband.

IMG_2417MrJVersfeltGedichten1876GebrGiuntaDAlbaniVoorkant

Mr. J. Versfelt, Gedichten, 1876, gedrukt door Gebr. Giunta D’Albani.


IMG_2418MrJVersfeltGedichten1876GebrGiuntaDAlbaniAchterzijde

Op de achterkant komt dezelfde, geblinddrukte, oosters aandoende versiering voor als op de voorzijde. Maar dan zonder de centrale afbeelding in goud.


IMG_2419MrJVersfeltGedichten1876GebrGiuntaDAlbaniRug

Op de rug, niet heel goed zichtbaar: ‘J. Versfelt Gedichten’.


IMG_2420MrJVersfeltGedichten1876GebrGiuntaDAlbaniTitelpagina

Gedichten door Mr. J. Versfelt, Ridder der Militaire Willemsorde, 4de klasse, Vice-president van het Provinciaal Geregtshof in Noordbrabant, geboren 21 april 1805, gestorven 3 december 1874.


IMG_2421MrJVersfeltGedichten1876GebrGiuntaDAlbaniLogogriephenEnz

Op pagina 27 begint het onderdeel van de ‘Logogriephen enz.’ met het gedicht ‘Boekenkast’.


Mooi toch?

Pakketje

IMG_2289Pakket

Vandaag kwam er een pakketje uit Steenwijk. Twee stuks gereedschap voor het blinddrukken of vergulden van boeken.


IMG_2292LijnFilet

De lijnfileet is nieuw, 3mm breed, 10 cm lang.


IMG_2294Bloempje

Het ‘edelweiss’ bloempje is een tweedehands. Een beperkte investering om wat ervaring op te doen. ik ga beginnen met blinddrukken. Of ik voor de Cultuurnacht er nog aan toe kom weet ik niet.


Pronken met de De vergeten letters van iemand anders

Vandaag is de ‘Beurs voor bijzondere uitgevers’ in Amsterdam.
Helaas kon ik daar niet naar toe.
Maar ik ben er zeker van dat een aantal van de mensen van wie ik
in dit bericht producten toon of noem, op die beurs aanwezig
zullen zijn als gast of als exposant.
Dus het geeft mij de kans om een juweel van drukwerk te laten
zien die ik een tijdje terug kocht op de BoekKunstBeurs in Leiden:
De vergeten letters, een project van Hans van Eijk (In de Bonnefant)
en Jan Klerken (acerPERS).
Deze twee margedrukkers nodigde alle drukkers in Nederland (en België?)
uit om rond het thema ‘Vergeten letters’ een drukwerk te maken.
Vermoedelijk was het A3-fromaat het uitgangspunt.

IMG_2074VergetenLettersProjectVanHansVanEijk(InDeBonnefant)EnJanKlerken(acerPERS)DeDoos

De doos met meer dan 30 drukwerken die ik kocht in Leiden.


Kiezen is de niet-gekozenen te kort doen.
In dit bericht toon ik een aantal prachtige werken maar
dat wil niet zeggen dat degene die ik niet koos,
niet mooi zijn.
Dit is gewoon een eerste oppervlakkige selectie.

IMG_2075VergetenLettersProjectVanHansVanEijk(InDeBonnefant)EnJanKlerken(acerPERS)

De omslag van de inhoudsopgave.


IMG_2076VergetenLettersProjectVanHansVanEijk(InDeBonnefant)EnJanKlerken(acerPERS)DeInhoud

Hier de inleiding en een overzicht van de 33 inzendingen.


IMG_2077VergetenLettersProjectVanHansVanEijk(InDeBonnefant)EnJanKlerken(acerPERS)DeEerste15

Omdat alle 33 inzendingen individueel tonen wel erg veel ruimte vraagt, hier een overzicht van de eerste 15.


IMG_2078VergetenLettersWijn&EenVergetenLetterGedichtjesWynandVanDeVinMercatorPers

Deze omslag is blauw. De foto geeft de kleur niet helemaal juist aan. Op de vorige foto is dit de meest linkse op de bovenste rij: Wijn & een vergeten letter, gedichtjes van Wynand van de Vin, Mercator Pers. Op de vorige foto zie je de kleur van de omslag correct.


IMG_2082VergetenLettersWijn&EenVergetenLetterGedichtjesWynandVanDeVinMercatorPers


IMG_2083VergetenLettersWijn&EenVergetenLetterGedichtjesWynandVanDeVinMercatorPers

een vergeten letter
creatief zetten
is zetten en dichten
tegelijkertijd
dat kan een hobby zijn
vaak ook noodzaak
voor een dichter
met te weinig tijd
die ook zetter is
dan komt het voor
dat zo’n letterzetter
neer gaat letten
op het dichten
dan op het zetten
en als hij dan niet goed oplet
en geen corrector op hem let
wordt de niet gezette letter
een vergeten letter

Wynand van de Vin

IMG_2084VergetenLettersWijn&EenVergetenLetterGedichtjesWynandVanDeVinMercatorPers

In veel inzendingen is een colofon opgenomen met vermelding van gebruikt papier en lettertype(s). Nog even over de blauwe omslag. Dat is zo’n fijn fluweelzacht papier. Deed me meteen aan wijn denken.


IMG_2085JellyNijhuisTheFreemontPressLetterbak

Bij deze inzending van Jelly Nijhuis van The Freemont Press is een afbeelding van een letterbak in de omslag verwerkt. Blinddruk.


IMG_2086JellyNijhuisTheFreemontPressSemiDoorzichtigGeaderdPapier

Binnenin een mooi, zacht, semi doorzichtig blad met vezels.


IMG_2087JellyNijhuisTheFreemontPressEleanorRoosevelt

Dan volgt het drukwerk met een citaat van Eleanor Roosevelt.


IMG_2088DeZwarteHenPersRoosjeKeijserGemengdeBerichtenVergetenLetters

Als een Werkman is Roosje Keijser van De zwarte hen pers aan de slag gegaan met ‘Gemengde berichten’.


IMG_2089NellekeBoomsmaVogelboompersVergetenLetters

De vergeten letters van Nelleke Boomsma van de Vogelboompers.


IMG_2091VergetenLettersProjectVanHansVanEijk(InDeBonnefant)EnJanKlerken(acerPERS)DeTweedeHelft

De tweede helft.


IMG_2092LienVanHorenZetwerkCeesSmoldersNederlandsDrukkerijMuseumEtten-LeurVergetenLettersEenLetterSprookje

Tot mijn verrassing zag ik die lettersprookje van Lien van Horen, ze heeft het zetwerk laten doen door Cees Smolders van het Nederlands Drukkerij Museum in Etten-Leur. Daar heb ik ook een tijd, met heel veel plezier, een opleiding handzetten gevolgd bij Cees Smolders.


IMG_2093LienVanHorenZetwerkCeesSmoldersNederlandsDrukkerijMuseumEtten-LeurVergetenLetters


IMG_2094StephHeyvaertKatrienDeNilVergetenLetters

Iedere ontwerper en drukker kiest zijn eigen invalshoek en dat levert heel verrassend werk op. Hier van Steph Heyvaert en Katrien de Nil.


IMG_2097FrançoiseVogelenzangVogelboompersVergetenLetters

Françoise Vogelenzang, Vogelboompers.


IMG_2098KarelFGildemacherDeHynsteblomFergettenLettersOverVergetenLettersEnDeSpellingVanHetFries

Een heel uitgebreide inzending is die van Karel F. Gildemacher van De Hynsteblom: Fergetten Letters. Over vergeten letters en de geschiedenis van de spelling van het Fries.


IMG_2099IzaakBrunkeGevlogen

Virusgrafiek kwam met meerdere inzendingen en had die gebundeld. Dit is Izaak Brunke met ‘Gevlogen’.


IMG_2100HarrietRademakersBlauwdrukVoorEenVergetenLandschap

Harriet Rademakers met ‘Blauwdruk voor een vergeten landschap’ (misschien staat de foto wel op zijn kop).


IMG_2101HetVergetenLetterFeestacerPers35Kleuren

35 Kleuren. Vijfendertig! Het Vergeten letterfeest van acerPERS.


IMG_2104SanderPinkseVergetenLettersWillemSandbergBijStadsdrukkerijAmsterdam

Het verhaal van de letters staat op de kaft van dit ingezonden werk van Sander Pinkse. Hij gebruikt letters die vergeten waren en die in het verleden Willem Sandberg gebruikte voor drukwerk van het Stedelijk. De drukkerij die Sandberg gebruikte was de Stadsdrukkerij Amsterdam. Vandaar.

IMG_2102SanderPinkseVergetenLettersWillemSandbergBijStadsdrukkerijAmsterdam


Misschien had is toch alle 33 drukwerkjes moeten laten zien……

Workshop Persvergulden

Ik wil nog een aantal foto’s laten zien van de workshop Persvergulden
die georganiseerd en gegeven werd door de Stichting Handboekbinden.
Het doel van het werken met een verguldpers is natuurlijk
om een groot aantal boekbanden op dezelfde manier te bedrukken
met een titel, een afbeelding of decoraties.

Mijn mijn eigen kleine foliepers heb ik dat al een geprobeerd.
Maar de kniehevelpers heeft veel meer kracht.
Daardoor kun je een reliëf in het basismateriaal krijgen die je dan
wel of niet (blinddruk) voorziet van een kleur (goudblad of de vele
kleuren die mogelijk zijn met de moderne folies).
Dat basismateriaal kan bijvoorbeeld bekleed grijsbord zijn met
boekbinderslinnen of leer of iedere ander bekledingsmateriaal.
De kracht van de pers gebruik je in combinatie met de temperatuur
die je kunt regelen. De stempel(s) wordt verwarmd.
Dat zorgt er voor dat de lijm die aan de folie zit smelt en
vervolgens de kleur vastzet op het te bedrukken materiaal.

Om meerdere boekbanden op een pers, op dezelfde manier te bedrukken,
moet de positie van je tekst/afbeelding ten opzichte van het
te bedrukken materiaal steeds dezelfde blijven.
Daarom plak je de stempel (dat kan 1 plaatje zijn maar ook een
combinatie van afbeeldingen en letters enz) vast aan de verguldpers.
Dan moet je er nog voor zorgen dat het te bedrukken materiaal steeds op
dezelfde plaats op de tafel van de verguldpers komt te liggen.

Kortom, er komt wel wat bij kijken.
En dan heb ik het nog niet gehad over het feit dat al die materialen
steeds weer anders op elkaar reageren.
De ene folie is anders dan de andere.
Houdfolie kan het goed doen op linnen maar kan een langere verwarming
nodig hebben op leer enz.

IMG_0218DeStempelsDieIkWilGebruiken
De Stichting Handboekbinden heeft een hele serie stempels waar we uit konden kiezen. Ik vroeg of er ook afbeeldingen van dieren tussen zaten. Toen zag ik deze vlinder. Vlinder en geen vlinders, want deze twee stempels vormen samen 1 afbeelding. Je kunt ze stempelen met bijvoorbeeld twee kleuren. De rechtse stempel leek me de basis en de linkse voor kleur 2.


IMG_0220VoorbeeldMetStempelVanStichtingHandboekbinden

Globaal bespraken we boekbandontwerpen. Van dat onderwerp alleen kun je al een hele studie maken. Als voorwerp diende de stempel van de Stichting Handboekbinden.


IMG_0221EenCompositeur

We bespraken de verschillende mogelijkheden om dergelijke bedrukkingen te maken. Het kan bijvoorbeeld met de hand met behulp van deze compositeur/letterhaak. Hier kun je 1 regel tekst in opnemen en die dan met de hand op het basismateriaal plaatsen.


IMG_0223Verguldpers

Eigenlijk heb ik geen goede foto van de pers gemaakt. Je ziet hier maar een deel van het apparaat. Je ziet de tafel waarop een kartonnetje zit geplakt om het te bedrukken materiaal steeds op dezelfde plaats te hebben. Daarboven met de houten handel (links) en de thermostaat (rechts) is het verwarmingselement en het deel van de pers waar je de stempel tegen bevestigd. De tafel is in hoogte verstelbaar. Dat is een heel belangrijk gegeven want daarmee bepaal je onder andere hoe diep de stempel in het basismateriaal gaat drukken.


IMG_0224MijnOntwerp

Dit is mijn ontwerp. De tekst staat een beetje gebogen, ieder woord begint langs een diagonaal. Onderaan komt dan de vlinder. De tweede stempel van de vlinder ligt hier bij maar maakt geen deel uit van dit eerste ontwerp. De tweede vlinder gebruik je pas bij een tweede drukgang.


IMG_0231ContramalMaken

Je plaatst je ontwerp omgekeerd in de pers met daaronder een stuk grijsbord. Dat wordt de contramal genoemd. Die gebruik je even later om je ontwerp op de juiste plaats in de pers te lijmen. Om de stempels op papier en in de pers te lijmen gebruik je een speciale lijm. De stichting heeft dergelijk lijm laten ontwikkelen want die lijm moet en sterk zijn maar toch eenvoudig te verwijderen zijn.


IMG_0232ContramalDieVastgeplaktLigtopDeTafel

Dit is de contramal. die bepaalt dadelijk waar de stempel aan de pers worden geplakt maar ook waar je straks het te bedrukken materiaal moet leggen om steeds opnieuw hetzelfde resultaat te krijgen.


IMG_0233OvertolligPapierWeggekniptStempelsAanPersPlakken

De contramal ligt nu op zijn plaats. Tussen kartonnetjes ingeklemd zodat het basismateriaal straks op de juiste plaats te leggen is. Van het ontwerp is het teveel aan papier afgeknipt. Dat werkt makkelijker.


IMG_0234VierPogingenVerschillendeMaterialen02

Iedere deelnemer kreeg 4 verschillende materialen om het ontwerp op af te drukken met verschillende (kleuren) folies. dit zijn 2 voorbeelden van de resultaten. Dit zijn resultaten na de eerste drukhang. Bij twee ontwerpen zou ik nog afdrukken maken met een andere kleur en de andere vlinderstempel.


IMG_0234VierPogingenVerschillendeMaterialen01

En nog eens twee voorbeelden.


IMG_0270Folies

Dit zijn de folies die ik gebruikte.


IMG_0278DeAvonturenVanDeArgusvlinder

Door het glimmend vermogen van de folies is het niet altijd eenvoudig een foto te maken van het resultaat.


IMG_0281DetailVanDeVlinder

Dit is de vlinder op boekbindlinnen. Voor je met folie gaat drukken en na het blinddrukken kun je nog een of meerdere extra persgangen uitvoeren met bijvoorbeeld bakpapier om het linnen zo egaal mogelijk te krijgen. He ziet bij de vlinder dat het nog niet zo eenvoudig is om een egaal beeld te krijgen. Daar speelt de warmte van de pers, de soort folie en de lengte van het contact tussen de stempel, de folie en het basismateriaal een rol. Te kort dan kun je het effect krijgen wat je hier ziet. Te lang kan als resultaat geven dat de folie gaat uitlopen. Overigens vind ik het rastereffect bij een vlinder wel leuk. Komt dicht tegen de kwetsbare structuur van een vlindervleugel aan.


Al bij al een hele leuke cursusdag, veel goede informatie
en voldoende tijd om de dingen uit te proberen.
Nu kan ik in mijn werkplaats weer verder.

Persvergulden: blinddruk

Bij de workshop Persvergulden hebben we gebruik mogen
maken van een fantastische en krachtige kniehevelpers.
Door de constructie van de pers ontwikkelt de pers een
grote druk zodat een metalen voorwerp (een afbeelding of
een of meerdere letters) relatief eenvoudig in een harde
oppervlakte kan worden geperst.
Wanneer je dat doet zonder gebruik van kleur, folies of goudblad
dan krijg je dus een kale afdruk.
Dat noemt met ‘Blinddruk’ (er zijn vast veel betere definities).

Afgelopen zaterdag maakten we er meerdere.
Van twee heb ik een foto gemaakt:

IMG_0276BlinddrukStichtingHandBoekBinden

Dit is een blinddruk in grijsbord van het logo van de Stichting HandBoekBinden. Een mooie techniek als je die bijvoorbeeld bij een boekband gebruikt die met boekbindlinnen in ingebonden.


IMG_0277BlinddrukDeAvonturenVanDeArgusvlinder

Er was een stempel van een vlinder. Een stempel die uit twee delen bestaat die je over elkaar heen moet gebruiken. Die stempel wilde ik gebruiken in combinatie met een tekst die een beetje rond staat. Nog even oefenen. Zoals je ziet had ik een onderkast ‘D’ (kleine letter ‘D’) te weinig. Ik was zo druk bezig te begrijpen in welke stappen de verguldpers ging werken dat ik te weinig aandacht voor het ontwerp had. De ‘D’ van ‘ArgusvlinDer’ had in moeten omwisselen met de ‘D’ van ‘de’. Van een hoofdletter ‘V’ voor ‘van’ en de letters waren beter benut. Ook had ik meer moeten concentreren op het beter rond zetten van de vierkante letters.


Workshop Persvergulden van de Stichting Handboekbinden

IMG_0213Persvergulden

Het afgelopen weekend was het rustig op bloggebied. De reden daarvoor is dat ik deelnam aan de cursus Persvergulden die in Amersfoort werd gegeven. Met heel veel plezier heb ik met 3 andere cursisten de hele dag gewerkt aan boekbanden, bandontwerpen, blinddrukken en werken met de kniehevelpers. Super! Je ziet hier een deel van de materialen die werden uitgedeeld met onder andere een boekje geschreven door Gijs Wortel.


IMG_0235GemeenschappelijkResultaat

De komende dagen meer over deze cursus maar hier alvast het gemeenschappelijke resultaat. Vier boekbandontwerpen per cursist. De dag was erg goed verzorgd, iedereen kwam uitgebreid aan de beurt om ervaring op te doen. Uitstekende docent. Proficiat Stichting Handboekbinden met dit initiatief waarmee over het afgelopen jaar meer dan 75 boekbind(st)ers de kans kregen kennis en ervaring op te doen van de technieken die bij Persvergulden een rol spelen.

Perkamenten boekband

Een afbeelding van de boekband met het eerste deel
van de schutbladen was ik mijn bezoekers nog schuldig.

WP_20180627_15_28_46_ProMetSchutbladHalfvast

Er is goed te zien dat het schutblad niet vast gelijmd zit aan de band. Dat heb ik bewust gedaan. Het dummy boekblok, de versteviging van de vlakken en de schutbladen mogen de kwaliteit van deze Indiase perkamenten boekband met blinddruk niet beïnvloeden.