Over Argusvlinder

Living in Breda, in the Netherlands, likes to blog about all the things that keep me busy.

Niet tekenen of schrijven op de muren – Patuxai

Posted on juni 17, 2019 by Argusvlinder

In Vientiane bezochten we een aantal toeristische trekpleisters.
Vaak te voet maar ook een keer op de fiets.
Met de fiets gingen we eerst naar Patuxai, een triomfboog
van moderne makelij. Dus niet perse iets waarvoor je naar Azië gaat
maar als je er dan toch bent dan is het een mooie onderbreking
op de route naar Pha That Luang (een gouden Boeddhistische
pagode zo’n drie kilometer buiten het stadscentrum).

Patuxay of de Victory Gate of Vientiane, in de verte.

Kleine vertaling: Een hoog bouwwerk dat lijkt op de Arc de Triomphe met de naam Patuxay. Gebouwd in 1962 maar nooit volledig afgemaakt vanwege de turbulente geschiedenis van het land. Van dicht bij een betonnen monster. Vandaag vooral gebruikt voor het vermaak van de mensen. Op de 7de verdieping heb je een goed uitzicht op de stad.

De buitenkant is versierd. Binnen is er weinig versiering.

Binnen is ook een verdieping met verschillende handelaren met souvenirs. Vooral voor de lokale toerist.

Dan is dit het uitzicht.

De diverse bouwstijlen van de gebouwen rond dit plein zijn weer prima op elkaar afgestemd.

Niet tekenen of schrijven op de muren.

Omslagband met directe strengeling

Posted on juni 16, 2019 by Argusvlinder

Mijn huidige project is de “Omslagband met directe strengeling”
zoals beschreven in hoofdstuk 3.2 van het boek van Peter Goddijn.
Het betreft een 18e eeuwse binding, de zogenaamde langsteekband.

Daarvoor ben ik bezig om 4 katernen te maken de gedeeltelijk
bestaan uit geprinte bladen.
De afbeeldingen die ik print op die bladen komen uit de catalogus
‘Kriezels, aubergines en takkenbossen’ die bij een tentoonstelling
in Museum Meermanno is verschenen.
In de catalogus probeert Anne S. Korteweg randversieringen in Noordnederlandse
handschriften van de 15e eeuw te verdelen in categorieën en
het op die manier mogelijk te maken te bepalen
wanneer en waar een boek is gemaakt.
De bladen die niet met afbeeldingen zijn voorzien zijn de
pagina’s die je kunt gebruiken om de modellen van de
randversieringen na te tekenen.
Om het boek voldoende dikte te geven heb ik nog drie blanco katernen
toegevoegd. Dat brengt het totaal op 7 katernen (oneven is
mooier dan een even aantal). De bladen hebben nu alles bij elkaar
drie kleuren.
Nu de katernen gereed zijn begin ik aan de strengels.

Dit zijn de vier centrale katernen. Ze bestaan uit bedrukte (donkerder bruin papier) en onbedrukte vellen (geel papier). Hun gewicht is vergelijkbaar. De formaten komen nog niet overeen en daarom ga ik het boekblok snijden.

Voor ik de vellen bedruk maak ik een proefdruk. Die bind ik apart in als vier deeltjes. Hier een voorbeeld van een bedrukt blad.

Hier zitten de katernen voor een nachtje in de blokpers.

Dit zijn de vier boekjes die ik van de proefdrukken gemaakt heb. Genummerd (snijden en spatten).

Dit zijn de katernen uit de blokpers. Je ziet de verschillende kleuren papier.

Hier is het boekblok gesneden. Dat is misschien bij een oud boek niet de manier. Als je de indruk van handgeschept papier wilt hebben dan is dit niet de manier om dat te doen.

De katernen zijn geprikt. Zie dat ik de blauwe katernen op een andere plaats en maat op 2 plaatsen geprikt heb. Dat doe ik om de strengels dadelijk zoveel mogelijk ruimte te geven in de rug.

Een strengel is in dit verband een smalle strook perkament die na bevochtiging opgerold wordt zodat er een soort garen ontstaat. Omdat Goddijn spreekt over het bevochtigen met stijfsel heb ik het deze keer gelegd in een mengsel van water en PVA (boekbinderslijm). De vorige keer heb ik alleen water gebruikt. Eens zien hoe dit werkt.

Je zet het vochtige perkament aan een kant vast op een stuk karton of iets dergelijks en dan draai je het perkament (dat heel soepel is geworden door het vocht) rond zodat er een soort koordje ontstaat. Naast stengel wordt dit ook een nestel genoemd. Als de strengels straks droog zijn worden ze weer hard maar blijven ze wel gedraaid. Zo gaan ze straks dienen als garen om de katernen aan de rug te binden.

Eigenlijk heb ik geen restperkament om strengels van te maken. Bovendien is perkament duur. Nu heb ik stukken die korter zijn dan ik nodig heb. Daaruit heb ik een stuk gesneden van 6mm breed. Dat snij ik in de lengte bijna helemaal doormidden. In plaats van een kang stuk van 40 centimeter heb ik nu twee stukken van 20 cm die aan een kant nog aan elkaar zitten. Als je die vochtig maakt behandel ik het net zo als een lange strook. Ergens in het midden blijft er dan een stukje uitsteken. Ik denk dat ik dat er straks afknip.

Ik heb de andere huurders van de FutureDome op de hoogte gebracht: Pas op! Hier worden strengels gemaakt.

Vandaag eens zien of de strengels goed gedroogd zijn.

Art Nouveau in Meermanno

Posted on juni 16, 2019 by Argusvlinder

In mijn blogpost over de tentoonstelling met de art nouveau
boekbanden, gaf ik al aan dat het verhaal eigenlijk niet af was.
Het ontbrekende stukje wil ik vandaag even tonen.
De tentoonstelling ging heel bijzonder over drie ontwerpers
van boekbanden (en andere voorwerpen) Th.W. Nieuwenhuis,
G.W. Dijsselhof en C.A. Lion Cachet (Gerrit Willem Dijsselhof,
Carel Adolph Lion Cachet en Theo Nieuwenhuis).
In 1892 werd er in Amsterdam een grote tentoonstelling
gehouden rond het boekenvak.
De drie ontwerpers werden uitgenodigd een diploma te ontwerpen.
De drie heren vonden het een mooie gelegenheid hun ideale
kunst daar bij in te zetten.
Ze ontwierpen en maakten drie houtsnedes voor de diploma’s.
Op de tentoonstelling is daar het een en ander van te zien
maar fotograferen was moeilijk.
Gelukkig was er een boek te koop dat in 2003 is uitgegeven
door de uitgeverij De Buitenkant.

Ernst Braches, Alle nieuwe kunst wordt eerst niet begrepen.

Zoals meestal is het boek een erg mooie uitvoering van Uitgeverij De Buitenkant.
Om het boek zit een papieren omslag met een van de diploma’s
waar het verhaal om gaat.

Papieren omslag van het boek “Alle nieuwe kunst wordt eerst niet begrepen”.

Bij het boek zijn drie “levensgrote reproducties naar de houtsneden
in Museum Boijmans Van Beuningen te Rotterdam” toegevoegd.
Ze laten de niet enthousiast ontvangen ontwerpen zien die
Th.W. Nieuwenhuis, G.W. Dijsselhof en C.A. Lion Cachet maakten.
Een nieuwe kunst was in Nederland geland.
Voor een liefhebber is het waarschijnlijk genieten maar hoe dan ook
het vakmanschap straalt er van af.
Daarom laat ik hier de drie inzendingen zien en van elk ontwerp wat details.
De tentoonstelling is nog te zien tot en met 23 juni.

De diploma zoals ontworpen door Dijsselhof: G.W. Dijsselhof, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

Het diploma ontworpen door Nieuwenhuis. Th.W. Nieuwenhuis, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

Dit is het ontwerp van Cachet. C.A. Lion Cachet, Diploma internationale tentoonstelling voor boekhandelaars en aanverwante vakken, 1892.

Dit is niet alleen een versiering, dit is een Indiase tekst (Hindi, Devanagari-schrift).

Dit is dan weer Hebreeuws (onderaan de afbeelding). In het boek wordt op de vele details van de diploma’s ingegaan.

Helmut Salden in Meermanno

Posted on juni 16, 2019 by Argusvlinder

De tentoonstelling over het werk van Helmut Salden
was al weer even voorbij maar toen ik vorige week
in Meermanno kwam was er nog wel een kleine uitgave
te koop met een korte levensbeschrijving en een
beschrijving van zijn werk.

Helmut Salden, A prolific lettering artist. Een vruchtbare letterkunstenaar. Grappig is dat de omslag van dit boekje gebaseerd is op een van de boekomslagen waar Salden aan gewerkt heeft: het boek ‘Ik heb altijd gelijk’ van Willem Frederik Hermans.

Ik heb nog even in mijn eigen boekenkast gekeken en ik vond
al gauw vier boeken waarin de typografie van Salden gebruikt is.

Vier delen uit de Russische bibliotheek. Van Oorschot.

Nag Hammadi

Posted on juni 13, 2019 by Argusvlinder

Een paar weken geleden raadde Jan Bosch ons op de
open dag van de Stichting Handboekbinden een reeks boeken aan.
Een van die boeken heb ik gekocht en hoofdstuk 1 heb ik gelezen.
Het gaat om J.A. Szirmai, The archaeology of medieval bookbinding.
Dit eerste hoofdstuk gaat vooral over de codexen (boeken) die
gevonden zijn bij Nag Hammadi.
Boeken die samen met vondsten op andere plaatsen, bekend staan
als de oudste, overlevende codexen.
13 Boeken gevonden in 1945 in Egypte.
Er zijn oudere bladen of fragmenten bekend.
Soms wel uit de 2e eeuw na Christus.
Maar deze ‘complete’ boeken zijn uit 3de of 4de eeuw.
Eigenlijk is alles wat je er verder over zegt onderwerp
van discussie: hoe ze gevonden zijn, het scheiden van de
bindingen van de tekstblokken, de vinders, de originele vindplaats,
en dan de inhoud.
Het meeste is op zijn minst verstoord en er gaan wilde verhalen
de ronde over de inhoud. Met titels als ‘Gebed van de apostel Paulus’,
‘Geheime boek van Jacobus’ en ‘Evangelie der Waarheid’ (om er
maar een paar te noemen), hebben allerlei speculanten
alle ruimte om er de grootste onzin over te roepen.

Dit is een foto van de Nag Hammadi boeken kort na hun ontdekking. De publicatie van de foto vond 4 jaar na de vondst plaats door Doresse en Mina. De eerstvolgende die iets van de codexen kan onderzoeken (5 boeken) is Van Regemorter in 1955 en 1960. In 1961 wordt voor het eerst een schets van de binding gepubliceerd door Doresse. Tussen 1972 en 1977 verschijnt dan een facsimile editie.

Szirmai richt zich gelukkig op de binding emn doet dat
als een archeoloog. Dus alleen feiten tellen.
In het eerste hoofdstuk wordt de volgende tekening opgenomen.

Let wel. Dat wil niet zeggen dat alle boeken zo zijn gemaakt.

In de set van 13 boeken worden 3 groepen herkend:

Groep 1:

Deze groep bestaat uit 3 boeken.

– alle drie de boeken hebben als materiaal voor de platten en de rug papyrus
en wel de twee platten en de rug uit 1 stuk;
– ze hebben geen inkeping bij de rug zoals op de tekening staat (notch);
– de leren katernstrengels zijn aan de binnenkant geknoopt;
– de sluitingsbandjes aan de kop en de staart, hebben een breed einde
dat tussen de bekleding en de papyrus zijn geplakt;
– ze hebben geen flap;
– ze zijn klein (23,5 – 24,5 cm hoog).

Groep 2 bestaat uit 4 codexen:

– ze hebben een rechthoekige flap (dus geen driehoek zoals op de tekening);
– geen achterplat van papyrus;
– ze hebben twee leren stroken, tussen de boekbekleding en de rugstrip
ter hoogte van de katernbevestiging;
– de bekleding van de omslag is vastgezet met kleine bandjes,
geknoopt aan de binnenkant;
– de katernstrengels zijn geknoopt op de rug;
– er is geen decoratie aanwezig op de bekleding.

Groep 3 is eigenlijk geen groep.
Het zijn de overige boeken die uiteenlopend van binding zijn.

In deze typering van de groepen heb ik sommige details weggelaten.
Dit overzicht dient vooral om gevoel te krijgen voor de verschillen
tussen de 13 boeken.
De beschrijving van Szirmai is fascinerend.

Zojuist, ‘lekkere’ hagelbui in Breda

Posted on juni 13, 2019 by Argusvlinder

De hagelbui van vanavond.

Nog een keer Teun Hocks

Posted on juni 13, 2019 by Argusvlinder

Afgelopen week, net voor het einde van de tentoonstelling
met werk van Teun Hocks, gaf de kunstenaar een presentatie
in het Stedelijk Museum Breda.

Op deze dinsdagavond waren er zo’n 75 mensen op af gekomen. De stoelen waren opgesteld in de tentoonstellingsruimte.

Hier staat Hocks nog even te wachten tot iedereen binnen is.

Aan de hand van foto’s gaat hij door zijn werk maar meer in het bijzonder gaat hij in op zijn werkwijze.

Zo laat hij de verschillende stadia van een werk zien. Hij begint met het maken van tekeningen. Steeds opnieuw net zolang tot het een vorm gekregen heeft die zal gaan werken volgens Hocks. Dan gaat hij in het atelier een ‘decor’ maken. Vaak zal dat bestaan uit een beschilderd doek, op de voorgrond al dan niet aangevuld met rekwisieten. Hier gaat het om een zeegezicht. In de verte de zee, op de voorgrond strand.

De achtergrond kan heel relevante elementen bevatten. Zoals dit schip.

De rook uit de schoorsteen van het schip is misschien nog belangrijker. Rook/rookkolommen komen vaker voor in zijn werk.

Dan neemt hij zelf plaats in het decor, met rekwisieten. Dan worden er foto’s gemaakt. De meeste handelingen worden door Hocks zelf uitgevoerd.

De foto vaak een sepia of zwart/wit foto, wordt dan
door Hocks bewerkt. Dat kan digitaal maar in de meeste gevallen
zal een foto op een groter formaat worden afgedrukt
waarna die foto met olieverf door Hocks wordt ingekleurd.
Dat is dan het werk wat wij op de tentoonstelling zien.

Na afloop signeert Hocks (meegebrachte) boeken.

Dit is mijn exemplaar. Een leuke avond over een heel goede tentoonstelling die intussen voorbij is. Afgelopen zondag was er nog een klein feestje. Ik zag Hocks toevallig na afloop in een gezelschap in de buurt van het museum lopen.

Nassaudag – Riddertoernooi

Posted on juni 12, 2019 by Argusvlinder

Afgelopen maandag was er een riddertoernooi op het
Kasteel van Breda (Nederlandse Defensie Academie of KMA).
Het was er drukker dan vorige keer.

Toen ik er de eerste keer rondliep lag het harnas van een van de ridders nog in losse onderdelen uitgestald.

Tussen de ridderuitrusting lag ook een draakje.

Het bleek de versiering van een helm te zijn.

Het stadswapen in het Kasteel van Breda.

Het toernooi kan beginnen.

Een bijzondere band met Art Nouveau

Posted on juni 11, 2019 by Argusvlinder

Ik val maar meteen met de deur in huis:
een groot liefhebben van art nouveau ben ik niet.
Die kunst vorm is soms wel erg druk maar dat neemt niet weg
dat het ook regelmatig aangenaam is om naar te kijken en
mooie vormen aanreikt.
Daarom toch maar naar de tentoonstelling ‘De Bijzondere Band’ geweest
die als ondertitel gebruikt: Art nouveau-boeken van Dijsselhof,
Lion Cachet en Nieuwenhuis.

De activiteiten van William Morris en zijn Kelmscott Press was het begin van de Arts & Crafts movement en leidde niet alleen in Engeland tot een hernieuwde aandacht voor mooi verzorgd drukwerk. Gier een voorbeeld van zijn werk: William Morris, A note on founding the Kelmscott Press. Kelmscott Press, Hammersmith, 1898, Huis van het boek.

Wat mij zo opvalt is dat de illustraties en de versieringen
van dit boek (en die van vele soortgenoten) zo geïnspireerd
lijkt te zijn door de manier waarop in de middeleeuwen
de boeken voorzien werden van randdecoraties.

Walter Crane, The claims of decorative arts. Uitgeverij: Lawrence & Bullen, Cambridge, 1892, Universitaire Bibliotheken Leiden. De ontwerper en de ambachtsman slaan de handen ineen op deze boekband.

Dat Art Nouveau niet per definitie druk en overvloedig moet zijn bewijst deze band. Tine van Hoytema, Uilengeluk – Geteelend op steen door Th van Hoytema. C. M. van Gogh, Amsterdam, 1895. Huis van het boek.

Dat idee van een uil kwam ook terug op deze kalender uit 1905: Theo van Hoytema, Kalender 1905, Tresling & Co, Amsterdam, 1904. Huis van het boek.

Alleen al vanwege de titel zou je dit boek uitkiezen: Frederik van Eeden, Johannes Viator – Het boek van de liefde, W. Versluys, Amsterdam, 1892. Bandontwerp: R. N. Roland Holst. Universitaire Bibliotheken Leiden.

Deze tekst is een introductie en een afbakening van de tentoonstelling: “Aanvankelijk gingen ze uit van het middeleeuwse beginsel dat de levende natuur het leidende motief moest bieden voor de decoratie van objecten”…”Maar omstreeks 1895 won de overtuiging terrein dat de levende natuur juist wel was opgebouwd vanuit abstracte wiskundige beginselen”.

De afbeelding rond de voorgaande tekst is afkomstig van dit ontwerp: Louis Couperus, Metamorfoze, L. J. Veen, Amsterdam, 1897. Bandontwerp Jan Toorop. Huis van het boek.

Langzaam buigt de tentoonstelling af naar een onderwerp waar ik eerder vnooit bij had stilgestaan: het gebruik van batik bij het maken van boekbanden. Soms op stof zoals in dit voorbeeld maar verder volgen nog voorbeelden met perkament. Louis Couperus, De stille kracht, L. J. Veen, Amsterdam, 1900. Band in gebatikt linnen. Ontwerp Chris Lebeau. Huis van het boek.

Dit is een eerste voorbeeld: batik op perkament. Album aangeboden aan Koningin Wilhelmina door de Nederlandse Sportvereenigingen, 1898, gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.

Walter Crane, Kunst en samenleving, Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, tweede druk 1903. Ingenaaid papieren omslag. Ontwerp G. W. Dijsselhof. Huis van het boek. Dit is een van de eerste boeken in deze blog post die het belang van deze boekwinkel (Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam) aangeeft.

Medisch Weekblad, Jaargang 1, 1894 – 1895. Band in linnen. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Er volgen nog meer mooie boekbanden in deze blogpost maar
wil je zelf nog een kijkje gaan nemen in Museum Meermanno
dan kan dat nog tot en met 23 juni.

Het volgende is wel een heel speciaal project.
Er volgen 5 verschillende boekbanden die allemaal dezelfde
catalogus beschermen. Iedere binding had zijn eigen ‘doelgroep’.

Catalogus der tentoonstelling van portretten en voorwerpen betrekking hebbende op het huis van Oranje- Nassau van Holkema & Warendorf, Amsterdam, 1898. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Ingenaaide omslag in grijs papier. Universitaire Bibliotheken Leiden. Een beetje gewoontjes.

Idem maar zwaarder papier in gebatikt perkament.

Idem maar bestemd voor buitenlandse gasten. Koninklijke Bibliotheek.

Idem maar dit is het exemplaar voor Koningin Wilhelmina. Deze vind ik goed geslaagd. Zie hoe de ‘W’ mooi past in het ontwerp. Koninklijke Verzamelingen, Den Haag.

Je kunt het al raden. Hetzelfde van inhoud maar deze keer gaat het om het exemplaar van Koningin Emma. Die ‘E’ vind ik niet echt mooi in dit ontwerp. Maar ook dit is gebatikt perkament.

Voor wie het vergeten is.
Batikken doe je door op de ondergrond was aan te brengen en
daarna de verf aan te brengen. Dit kun je keer op keer doen.
Als de ondergrond stof is dan kun je de stof na het drogen
van de verf schoonmaken of terwijl de was op het textiel zit
de stof kreuken zodat de was barsten vertoont die dan in een
verfbad weer tot bijzondere effecten leidt.
Bij perkament is dat allemaal wat moeilijker.

Grote vraag is ook hoe je toch zo precies de was kunt aanbrengen.
Afgelopen zaterdag was er een boekbindster die daar experimenten
aan het uitvoeren was en haar ervaringen met ons deelden.

Overigens waren er meerdere boekbinders die verbonden zijn aan de
Stichting Handboekbinden aanwezig.

Weer een experiment. Bijzondere kleuren. H. A. van Bakel, Kleinoodiën uit Luther’s nalatenschap, S. L. van Looy, Amsterdam, 1917. Band in linnen met goud- en zilverbestempeling, chemisch behandeld. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Dit is wel een heel mooi perkament. Melkwit, glimmend. Prachtig. Etha Fles, Inleiding tot de kunstgeschiedenis. H. Honig, Utrecht, 1903. Band in perkament met blind- en goudbestempeling. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Dan was en nog een serie gele grote boeken. C. Hofstede de Groot, Rembrandt 26 photogravures. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1901. Luxe exemplaar voor Koningin Emma. Portefeuille van gebatikt perkament. Ontwerp C. A, Lion Cachet, Koninklijke Verzamelingen.

Door het rustige ontwerp is dit voor mij een van de mooiste ontwerpen. M. C. Nieuwbarn, Antoon van Dijck. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1904. Luxe exemplaar van Koningin Wilhelmina. Van gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Koninklijke Verzamelingen.

C. Hofstede De Groot, De Rembrandttentoonstelling. Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam, 1899. Luxe exemplaar #21. Portefeuille van gebatikt perkament. Ontwerp C. A. Lion Cachet. Huis van het boek.

Dit is het logo van Scheltema & Holkema’s Boekhandel Amsterdam met daarin de initialen van C. A. Lion Cachet.

Dan was er nog een heel bijzondere serie.
Het toont het vakmanschap maar ook de aandacht en de tijd
die er in producten werd gestoken

Deze tekst legt prima uit wat de volgende foto’s tonen.

Een serie boeken met verschillende kleur banden maar allemaal exemplaren van hetzelfde boek. Voorzien op de achterkant met de initialen van de koper. Er zijn niet meer dan 50 exemplaren per kleur gemaakt. Jan Hofker, Gedachten en Verbeeldingen, S. L. Looy, 1906. Binder Jan Mensing. Ontwerp Nieuwenhuis.

Gebatikt perkament!

Eerlijk gezegd was dat nog niet alles.
Maar morgen meer.

Om niet alleen te pronken met andermans veren

Posted on juni 10, 2019 by Argusvlinder

of in dit geval: vossenharen,
ook nog even stilstaan bij het feit dat ik het tweede
katern voor de “Omslagband met directe strengeling” af heb.
Ik heb een hele reeks voorbeelden uit het boek “Kriezels,
aubergines en takkenbossen” overgenomen.
Het boek gaat over het penwerk of de randversieringen
in Noordnederlandse, vijftiende-eeuwse handschriften.
De samenstelling van het boek was in handen van Anne S. Korteweg.

Om niet steeds een leeg boek te moeten inbinden bestaan straks de vier katernen uit twee delen: een deel van 4 bladen met afbeeldingen van randversieringen en een blanco deel van 5 bladen. Zo kom ik toch aan een katern van 8 bladen. Dikke katernen die er voor zorgen dat er straks voldoende ruimte is om de katernen in te binden met perkamentstrengels maar die ook voldoende ruime laten om inscheuren te voorkomen.

Met mijn printer heb ik eerst een soort correctieversie geprint op gewoon papier. De versie die uiteindelijk in het boek gaat landen is gemaakt met een zwaardere papiersoort. Dat heb ik zo ook voor katern 1 gedaan.

Beide proefkaternen zijn ieder op zich ingebonden in een kaft die ik al had liggen.

Het boek “Kriezels, aubergines en takkenbossen” is zo interessant
omdat het categorieën van versieringen heeft proberen te identificeren
en die vervolgens te plaatsen in de tijd en in de plaatsen waar
deze boekdecoraties zijn ontstaan.
Zo kun je een handschrift uit Utrecht herkennen op basis van de
decoraties die in het boek zijn aangebracht.

Van den vos Reynaerde

Posted on juni 10, 2019 by Argusvlinder

Omdat ik bij de Stichting Handboekbinden moest zijn om
de blokpers op te halen, kon ik gelijk mijn kopie van
‘Van den vos Reynaerde’ meenemen.

De Stichting Handboekbinden heeft als thema dit jaar
het middeleeuwse boek. Een uitgave van ‘Van den vos Reynaerde’
is dan helemaal op zijn plaats.

Even de geschiedenis van deze tekst van Wikipedia:

Van den vos Reynaerde, is een episch dierdicht dat geldt als een hoogtepunt in de Nederlandse middeleeuwse literatuur,
hoewel het gebaseerd is op het Latijnse dierenepos Ysengrimus.
Het telt in totaal 3469 versregels en is geschreven in het Middelnederlands.
Waarschijnlijk werd het geschreven tussen 1257 en 1271.

In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, is het verhaal geen fabel,
maar een epos (heldendicht) in de vorm van een dierenverhaal.
Wel is het verhaal duidelijk geïnspireerd op veel bekende fabels uit de Oudheid.

Het verhaal zou in de 13e eeuw zijn geschreven door een zekere Willem,
over wie in de eerste regels gezegd wordt dat hij nog iets anders gemaakt heeft,
namelijk Madocke (tegenwoordig: Madoc) (Willem die Madocke maecte; in moderne versies vaak: Willem die ook Madoc schreef).
Nog een aanwijzing is dat men bij de laatste verzen van het verhaal een acrostichon opmerkt: BI WILLEME.
Deze vermeldingen worden echter ook wel gezien als een parodie op middeleeuwse auteursprologen en slotwoorden.
Volgens Jacob van Maerlant schreef rond 1200 de Vlaamse dichter Willem van Hulst een verhaal “De reis van Madoc”,
gebaseerd op het leven van de 12e-eeuwse, Welshe troonpretendent Madoc ap Owain.
Een andere mogelijke kandidaat is Willem van Boudelo, alias Willem Corthals.

De wortels van het Reynaertverhaal reiken diep in het verleden, tot Aesopus en Phaedrus, de grootste fabeldichters uit de klassieke oudheid.
Een van de directe voorlopers is het omstreeks 1100 in het Latijn geschreven Ysengrimus,
een eerste grote verzameling met fabels en verhalen over dieren met daarin een wolf centraal.
De dieren hebben daar voor het eerst eigennamen.
De dichter van dat werk is vermoedelijk “Magister Nivardus”.
Waarschijnlijk was hij een clericus die zeer goed de situatie van de Sint-Pietersabdij én het religieuze leven in Gent en de wijde omgeving kende.

Het Middelnederlandse Reynaertverhaal is echter in hoofdzaak gebaseerd op een Frans verhaal: Le Plaid, letterlijk vertaald ‘het pleidooi’.
Dit verhaal verscheen rond 1160 en was het eerste deel van een grotere verzameling vossenverhalen:
Le Roman de Renart, geschreven door Perrout de Saint Cloude.
De Vlaamse Reynaert volgt tot halverwege de plot van Le Plaid vrij getrouw om dan met Reynaerts tweede biecht een eigen weg in te slaan.

Van dit dierenepos is een manuscript integraal bewaard gebleven in het Comburgse handschrift,
een codex die dateert van tussen 1380 en 1425 en afkomstig is uit het Gentse, vermoedelijk uit een kopiistenatelier.
‘Van de vos Reynaerde’ bevindt zich op de folio’s 192 t/m 232.

De vijf overgeleverde manuscripten zijn (in volgorde van geraamde ouderdom):

Rotterdams handschrift, perkament, Geldern-Kleef, ca. 1260-1280 (63 deels verminkte verzen, ontdekt in 1933)
Darmstadts handschrift, perkament, Nederlands Limburg, ca. 1275-1300 (287 verzen, ontdekt in 1889)
Dycks handschrift, perkament, Nedersticht/Oost-Holland, ca. 1330-1360 (3393 verzen, ontdekt in 1907)
Comburgs handschrift, perkament, Oost-Vlaanderen, begin 15e eeuw (3469 verzen, ontdekt eind 18e eeuw)
Brussels handschrift, papier, Oost-Vlaanderen, ca. 1400-1415 (369 verzen, ontdekt in 1971)

De versie die door de Stichting Handboekbinden wordt uitgeleverd in samenwerking met Atelier De Ganzenweide bevat een hele serie prachtige illustraties. De illustraties zijn van Gustave van de Woestyne, Wim de Cock en Henri van Straten. De vormgeving was in handen van Jannie de Groot. Dat alles gesteund door het Reynaertgenootschap.

Dat heeft tot gevolg dat er voor mij een extra reden is om een
middeleeuwse boekbinding te gaan maken.
Daar moet ik nog wel even over nadenken.

Maar als ik deze prachtige bladen zie, gaan mijn handen al weer jeuken.

Deze stapel wordt mijn kopie van ‘Van den vos Reynaerde’.

Wordt vervolg.

Mijn blokpers

Posted on juni 10, 2019 by Argusvlinder

Dit is een stuk gereedschap dat ik al heel lang
wilde hebben. Het ontbrak gewoon in mijn werkplaats.
Via de Stichting Handboekbinden kon ik deze blokpers kopen.
Daar ben ik heel blij mee.
Gisteren is hij ook direct aan het werk gezet.

Zoals je kunt zien heb ik in mijn werkplaats ook een kleine metalen boekenpers. Met deze grote houten pers heb ik dus meer mogelijkheden (formaat en dikte) en kan ik twee zaken tegelijk in de pers hebben.

Hier is de lichtval beter. Intussen zitten er de eerste twee katernen in voor de ‘Omslagband met directe strengels’.

Louise Bourgeois in de Rijksmuseumtuin

Posted on juni 9, 2019 by Argusvlinder

Zoals intussen een beetje vertrouwd heeft het Rijksmuseum
in Amsterdam niet alleen binnen mooie tentoonstellingen maar ook
buiten in de tuin.
Zo is er op dit moment werk te zien van Louise Bourgeois.

Op een paar kolommen lagen beelden van verstrengelde handen. Dit is er een van.

Louise Bourgeois, Spider Couple, brons, 2003.

Louise Bourgeois, Quarantania, brons, 1947 – 1953.

Louise Bourgeois, In and out #2, aluminium, 1995 – 1996.

Louise Bourgeois, Crouching spider, brons en roestvrij staal, 2003. Een hurkende spin. Zouden spinnen dat kunnen?

Louise Bourgeois, Spider, brons, 1996. De associatie van moederschap en bescherming met een spin zal voor veel mensen op het eerste gezicht vreemd zijn.

Louise Bourgeois, Fountain, aluminium, 1999.

All Rembrandts – Alle Rembrandts

Posted on juni 7, 2019 by Argusvlinder

Het laatste weekend van deze fantastische tentoonstelling
is begonnen. Met extra lange openingstijden.
Als je de kans hebt, ga dan kijken.
Hier mijn tweede serie met etsen van Rembrandt van Rijn.

Op de doos waarmee de kaart ‘Vriend van het Rijksmuseum’ kwam stelt Jan Rothuizen het Rijksmuseum nog even voor.

Bij het Aziatisch paviljoen ga ik altijd even kijken. Die Slapende Vishnu uit Cambodja bijvoorbeeld. Zo’n prachtig beeld.

Het schilderij rechts is een studie voor de ets links. Rechts: Rembrandt van Rijn, Ephraïm Bueno. Olieverf op paneel, circa 1647. SK-A-3982. Links: Rembrandt van Rijn, Ephraïm Bueno. Ets, droge naald en gravure, 1647. RP-P-OB-559.

Even de volle aandacht voor dit geweldige werk.Rembrandt van Rijn, Ephraïm Bueno.

Dit komt bij altijd als zo’n geheimzinnig werk over. Rembrandt van Rijn, Een geleerde in zijn studeerkamer (Faust). Ets, droge naald en gravure met plaattoon op Japans papier, circa 1652. RP-P-1962-122.

Dit is dat geheimzinnige symbool. Er zijn artikelen te vinden die dit (proberen) uitleggen.

Rembrandt van Rijn, Jan Six. Ets, droge naald en gravure, 1647. RP-P-1961-1160.

Het spel met de letters van het ‘logo’ van het Rijks Museum in allerlei uitingen van het museum werkt goed. Plastic tas (dat je dat nog op je weblog durft te plaatsen).

Rembrandt van Rijn, De drie bomen. Ets, droge naald en burijn, 1643. RP-P-OB-444.

Rembrandt van Rijn, De presentatie in de tempel. Ets, droge naald, circa 1640. RP-P-1961-1010. Wat mij betreft zijn we nu in de Champions League van de kunst belandt.

Rembrandt van Rijn, Franciscus knielend in gebed onder een boom (en voor het kruis). Ets en droge naald, 1657. RP-P-1962-92.

Rembrandt van Rijn, Jonge man zittend op de grond met een been uitgestrekt. Ets en burijn, 1646, 2e staat uit 3. RP-P-OB-254.

De finale van de Champions League (samen met Ecce Home waarvan hier nu geen foto). Rembrandt van Rijn, Christus geneest de zieken (Honderdguldenprent). Ets, droge naald en gravure op Japans papier, circa1648. RP-P-1962-1.

Al die karakters, al die houdingen. Die aankleding. Ken ik die baret niet ergens van?

Van gitzwart naar wit met alle nuances daartussen. Super!

Rembrandt van Rijn, De vierde Oosterse kop. Ets, 1635. RP-P-1961-1165.

Natuurlijk is zo’n grote tentoonstelling ook grote zaken doen. Links de bon van het boek dat ik er kocht en rechts het mapje voor de rekening van het restaurant.

Rembrandt van Rijn, Biografie van een rebel. Goed geschreven, begrijpelijk voor iedereen. Later dit jaar: Rembrandt – Velázquez. Dan ga ik zeker weer kijken!

De stormschade viel bij ons wel mee

Posted on juni 6, 2019 by Argusvlinder

Als je schade hebt van het slechtere weer van de afgelopen dagen dan is dat natuurlijk erg vervelend maar Breda is aan de dans ontsprongen. Dit is zo ongeveer het ergste wat ik gezien heb.

Alle Rembrandts – All Rembrandts

Posted on juni 5, 2019 by Argusvlinder

Afgelopen maandag ben ik naar de tentoonstelling
van alle etsen en tekeningen geweest in het Rijksmuseum
in Amsterdam.
De tentoonstelling loopt nog tot en met 10 juni.
Ik was laat met als gevolg dat je on-line geen kaarten
meer kon kopen met time slots.
Daarom ben ik Vriend van het Rijksmuseum geworden.

Verder zit er niet veel kleur in mijn blog want je ziet hier een eerste serie foto’s van vooral etsen van Rembrandt. Ik kan me niet veroorloven alle etsen te laten zien. Ik laat gewoon zien wat ik mooi of leuk vond en wat zo toevallig uit kwam. Wil je alle etsen en tekeningen van Rembrandt in het Rijksmuseum zien dan moet je opschieten.

Dit zijn drie staten of stadia in het proces van het maken van een ets. Drie afdrukken van de plaat waar Rembrandt aan werkte en waar hij nog aan verder ging werken. Dit is een manier om te controleren of je op de goede weg zit en of je het effect bereikt hebt dat je op het oog had. Rembrandt van Rijn, Zelfportret met slappe hoed en bewerkte mantel. Ets met toetsen droge naald, 1631. RP-P-OB-10, RP-P-OB-11 en RP-P-OB-12, staat 6, 7 en 12 van 15.

Dit is echt zo’n tentoonstelling die eigenlijk iedereen in Nederland moet gaan zien. Rembrandt van Rijn, Zelfportret etsend bij het raam. Ets en droge naald, 1648. RP-P-1962-9. De ontwikkeling die je in zijn etsen ziet is fenomenaal. Maar het werk stelt ook vragen over waar we eigenlijk naar kijken. De streepjes die Rembrandt in de metalen plaat (al dan niet voorbewerkt) krast staan niet zo ver van de verfstreken van Vincent van Gogh, de puntjes van Camille Pissarro, de vlakken van Piet Mondriaan of de pixels van een digitale foto. De manier waarop Rembrandt een beeld oproept met een paar lijnen staat niet zo ver af van de techniek die Pablo Picasso of Alberto Giacometti gebruiken. Zijn originaliteit en intelligentie in keuze van onderwerp, het moment dat wordt gekozen, dat staat niet zo ver af van de keuzes van Co Westerik, Anton Heyboer of Jean Tinguely. Al is de afstand in tijd soms groot.

Met stijgende verbazing heb ik gekeken naar de etsen die op het eerste gezicht helemaal zwart lijken maar die bij nadere beschouwing toch allerlei details bevatten. Rembrandt van Rijn, Een student aan tafel bij het licht van een olielamp. Ets, circa 164. 2RP-P-08-234.

De humor van de Rattengifverkoper. Rembrandt van Rijn, De rattengifverkoper. Ets, 1642. RP-P-1962-59. Zie de dode en levende ratten die de verkoper bij zich heeft.

Of zie het kleine kind onderaan zijn stuk pannenkoek verdedigen tegen de hongerige hond. Rembrandt van Rijn, De koekenbakster. Ets, 1635. RP-P-1961-1056.

En boeken, er waren veel boeken te zien op het werk van Rembrandt. zoals hier: Rembrandt van Rijn, Lezende vrouw. Ets, 1634. RP-P-OB-738.

Rembrandt van Rijn, De schelp. Ets, droge naald en burijn, 1650. RP-P-OB-242.

Rembrandt van Rijn, Studieblad met zelfportret, een bedelaarspaar en hoofden van een oude man en vrouw (je moet de afdruk van deze ets wel een paar keer draaien om alle details te zien). Ets, 1632. RP-P-OB-764.

Wat ik hier kan laten zien op mijn blog is zo’n klein deel van de tentoonstelling. Ongelofelijk. Rembrandt van Rijn, Studieblad met zelfportret, bedelaar en vrouw met kind. Ets en burijn, 1651. RP-P-OB-776.

Rembrandt van Rijn, Studieblad met boom en het bovenste deel van Rembrandts hoofd met baret. Ets, circa 1644. RP-P-OB-778. Bij de boom die je hier horizontaal ziet afgebeeld staat een persoon. Met een paar lijnen.

Ook weer de boeken. Rembrandt van Rijn, Cornelis Claesz Anslo. Ets en droge naald, 1641. TP-P-1961-1147.

Maar het was goed dat ik naar de tentoonstelling ging.
een tijdje terug had ik de ‘catalogus’ online gekocht.

Maandag stond ik in de rij bij de kassa en de persoon voor me
rekende een exemplaar van hetzelfde boek af.
De verkoper zei dat er een foutje in het boek zit en dat
er daarvoor een erratum is gemaakt.
Die has ik niet bij mijn boek gekregen.
Even later vroeg ik ernaar bij de verkoper en ik kreeg
ook een erratum.
Jammer dat het Rijksmuseum er niet zelf op gekomen was
alle online kopers dit toe te sturen.

Erratum, pagina 507.

Deze ets had ik anders moeten missen: Rembrandt van Rijn, Christus keert terug uit de tempel met zijn ouders. Ets en droge naald. RP-P1962-32. Hele concilies zijn er gehouden in de eerste eeuwen van de kerk over de al dan niet goddelijke natuur van Christus. Naast een ets waar Christus de geleerden toespreekt in de tempel loopt hier een jongen enthousiast te vertellen aan zijn moeder over wat een kind zoal bezig houdt.

Omslagband met directe strengeling

Posted on juni 3, 2019 by Argusvlinder

Het volgende boek dat ik wil gaan maken komt ook uit het boek
van Peter Goddijn: Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden.
Het is hoofdstuk 3.2 Langsteekband, 18e eeuw.

Omdat ik er niet zo van houd steeds maar
lege boekmodellen te maken heb ik voor dit boek iets bedacht.
Ik ga weer uit van 4 katernen, van hetzelfde papier als ik
gebruikt heb voor de Omslagband met lias.

Maar ieder katern krijgt 3 zacht gele bladen minder, dus 5.
Die vervang ik door drie A4 bladen (bruin of blauw)
van 160 gram. Het zacht gele papier is nog zwaarder.

Op die nieuwe bladen komen voorbeelden uit het boek
‘Kriesels, aubergines en takkenbossen’.
Die kan de lezer of gebruiker van het boek dan overtekenen
op de lege ruimtes en de lege pagina’s.

Zo is het een boekmodel maar heeft het ook een inhoud (al
wordt de inhoud op zijn beurt weer door modellen gevormd).

De maat van het zacht gele papier is groter dan dat van het nieuwe bruine papier. Ik moet nog nadenken of ik dat gelijk ga snijden.

Ik had twee exemplaren geprint. Bij dit exemplaar zie je ook de achterkant waar twee modellen te zien zijn van Utrechtse kronen. Alle voorbeelden zijn voorbeelden van randversieringen in middeleeuwse boeken. Okay, de boekbindtechniek is 18e eeuws en de modellen van randversieringen zijn 15e eeuws. Daar zit dus wel wat tijd tussen. Perfect past dat niet maar het past wel bij mijn doel.

De Amerikaanse Prinses

Posted on juni 3, 2019 by Argusvlinder

Nee ik spreek niet over Donald Trump op bezoek in de UK.
Hij gedraagt zich weer bijzonder.
Nee, ik spreek over het boek “De Amerikaanse Prinses”
van Annejet van der Zijl. Dat ben ik aan het inbinden.
In een rode geitenleren band.

Om de omslag aan de boekband te maken heb ik er deze keer voor gekozen de hoekjes er af te snijden en de omslag te maken alsof het boekbindlinnen is dat ik gebruik. Dat kan goed want deze Geit skiver is heel dun en kan makkelijk om de platten gevouwen worden.

Het mooie aan deze uitgave is dat we bij levering ook een stofomslag bij het boek kregen. De leren bekleding gaat dan straks wel verborgen achter de stofomslag maar het boek kan er wel erg professioneel uit zien. Nu moeten de maten die ik aan houd voor het boek wel passen bij de stofomslag en om eerlijk te zijn: dat zal er om houden of het wil passen. Hier ben ik de stofomslag aan het passen. Dat lijkt er goed uit te zien maar de afbeeldingen en teksten komen niet zo mooi uit. Ik denk dat de rug van mijn boek veel breder is dan het boek in de boekhandel.

Dan komt het spannende moment van het snijden van de boekblok. Hier zie je de snijresten en het boekblok dat ik even pas in de band. Intussen zit de band in de boekenpers met het boekblok gelijmd. Dat zal wel droog zijn.

diepe bekentenis

Posted on juni 2, 2019 by Argusvlinder

Gisteren aten we bij een Turks restaurant.
Terwijl ik van het toilet terug naar het terras liep
zag een groot aantal CD’s liggen.
Ik heb er een mee genomen.
Er staan meer dan 10 songs op.
De maker is, denk ik, Deff Devious, een DJ.
Het is niet zo mijn muziek maar sympathieke actie.
Heerlijk eten trouwens.
De afbeelding van een gezicht met de ogen van pauwenveren
een driehoek en twee monden sprak mij wel aan.
Deep Confessions heet het album.

Deep Confessions van Deff Devious.

Gisteren geen boeken ingebonden?

Posted on juni 2, 2019 by Argusvlinder

Natuurlijk wel.
Alleen niet zo veel foto’s gemaakt.
De schutbladen heb ik gelijmd aan het boekblok.
Het leeslint is uitgekozen, afgeknipt en hangt nu
mooi recht te worden.
De platten en de rug gesneden en gemonteerd.
De valse ribben heb ik voorbereid.
Leer gesneden.
Het leer op ge boekband bevestigd.
Daar heb ik maar twee foto’s van.

De valse ribben maak ik deze keer van koord. Drie korte stukjes per rib om precies te zijn. Die lijm ik aan en op elkaar. Daarna gaan ze op de rug en onder het leer.

Zo gaan de ribben er onder het rode leer uitzien.

Argusvlinder

De avonturen van de Argusvlinder

Auteursarchief: Argusvlinder

Over Argusvlinder

Niet tekenen of schrijven op de muren – Patuxai

Omslagband met directe strengeling

Art Nouveau in Meermanno

Helmut Salden in Meermanno

Nag Hammadi

Zojuist, ‘lekkere’ hagelbui in Breda

Nog een keer Teun Hocks

Nassaudag – Riddertoernooi

Een bijzondere band met Art Nouveau

Om niet alleen te pronken met andermans veren

Van den vos Reynaerde

Mijn blokpers

Louise Bourgeois in de Rijksmuseumtuin

All Rembrandts – Alle Rembrandts

De stormschade viel bij ons wel mee

Alle Rembrandts – All Rembrandts

Omslagband met directe strengeling

De Amerikaanse Prinses

diepe bekentenis

Gisteren geen boeken ingebonden?

Over Argusvlinder

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen: