De stenen die binnen de vormen van de metalen bloembakken liggen en waar de vormen niet op steunen, zijn weggehaald. Daarna worden de vormen gevuld met aarde. Ik kan me zo voorstellen dat later deze week of begin volgende week de aanplanting dan kan beginnen.
De herfstbladeren bemoeien zich intensief met het werk.
De bedoeling is om ‘Van den vos Reynaerde’ – dit jaar is er een
versie in losse katernen uitgegeven door Atelier de Ganzenweide –
in te binden volgens de instructies van Peter Goddijn
voor een boek met een Romaanse binding:
1.2 Band met houten platkernen, gesloten scharnieren, opliggende bindingen,
vaste rug, romaanse aanrijging, chevronkapitaal,
platsluiting en titelraampje (11e eeuw).
Omdat mijn kennis en ervaring te beperkt is besloot ik eerst
een kleine dummy te maken met blanco pagina’s.
Daarbij heb ik ervaring opgedaan met verschillende aspecten
die hierboven genoemd worden en heb ik een doe-het-zelf
sluiting op het boek aangebracht (Atelier Libri).
Dit was het resultaat.
Vervolgens wilde ik de opgedane kennis en ervaring toepassen op
een tekst en een formaat dat lijkt op ‘Van den vos Reynaerde’.
De afgelopen weken ben ik hier mee bezig geweest en zaterdag
heb ik het afgerond. Nog zonder titelraampje en zonder chevronkapitaal.
De laatste hobbel die ik moest nemen was de messing afwerking van
de sluitriem. Naast gebrek aan ervaring speelt ook een grote rol
dat ik niet altijd het juiste gereedschap heb en soms de te volgen
werkwijze nog moet uitzoeken.
Het resultaat:
De oplossing is anders dan Peter Goddijn die beschreef. Het messing dat hier om de riem zit bestaat bij Goddijn uit twee plaatjes. De messing in zijn oplossing is dikker maar ik slaagde er niet in om van die dikkere messing mooie, gelijke plaatjes te maken en daar dan ook nog eens de gaatjes in te maken. Daarnaast is het opmeten/passen, van de riem en waar het gat precies moet komen, ingewikkelder dan gedacht. Dat leverde een beschadiging van het riempje op, waarvan je met mijn oplossing niets ziet. Ik moet nog zien hoe ik dit ga oplossen bij ‘Van den vos Reynaerde’.
Bij voorbeelden van andere boekbinders zie ik dat men de bindingen op de rug en de platten beter aanzet dan bij mijn boek. Bij de poging het chevronkapitaal te maken lukte het mij onvoldoende op mijn proeflapjes. Maar hier heb ik in ieder geval voor het eerst een integraal meegebonden kapitaalkern gemaakt en voorzien van een eenvoudige kapitaalsteek. Dat ga ik natuurlijk bij ‘Van den vos Reynaerde’ proberen te verbeteren.
Ik ben blij met het resultaat. Nu voor het echte werk. Op naar het derde boek.
Afgelopen zaterdag was nog tijd voor één kerstboom uit een boek.
Hieronder volgt de tekst van een klein boekje dat
ik aan het maken ben naar aanleiding van een missaal
die ik een tijdje heb mogen inzien.
Pen(nen)
over een
Kerkboek
Missale Romanum in ‘Justinus van Nassau’ aan het Kasteelplein in Breda
Deze zomer hebben we een boek te logeren.
Het is een groot, dik boek dat van een buurvrouw is.
Toen we bij haar op visite waren zag ze dat het boek me interesseerde.
Daarom is het deze zomer een tijd bij ons.
Het is een kerkboek, een Romeins missaal.
Volgens Wikipedia is een missaal:
“Een missaal of misboek is de benaming voor het boek waarin de liturgische gebeden voor de mis staan opgetekend.”
Een van de vormen is het zogenaamde ‘Altaarmissaal’:
“Het altaarmissaal wordt door de priester van de viering gebruikt. Dit altaarmissaal bevindt zich gedurende de viering op het altaar. De priester leest uit dit tamelijke grote boekwerk de bij de dag behorende gebeden en/of zangverzen voor, alsook de (evangelie)lezingen van de betreffende dag. De grote oude altaarmissaals waren vóór 1968 in de meeste rooms-katholieke kerken in het Latijn uitgevoerd en hadden een groot lettertype. Het missaal wisselt volgens de Tridentijnse ritus geregeld van plaats.”
“De Tridentijnse ritus (ook wel klassieke Romeinse Ritus) is de liturgie van de katholieke eredienst zoals die door paus Pius V gestandaardiseerd en veralgemeend werd in 1570 voor het verreweg grootste deel van de Latijnse Kerk. De benaming Tridentijns slaat erop dat deze liturgie geassocieerd wordt met de bepalingen van het Concilie van Trente (1545-1563). Andere benamingen die in gebruik zijn voor deze ritus zijn bijvoorbeeld traditionele Latijnse mis, oude Romeinse ritus, enz.”
De boekbinder
Het boek is volgens de eigenaresse afkomstig uit een kerk uit Tilburg.
Daarvan is een aanwijzing te vinden in het boek.
Het boek is namelijk ingebonden door J. van Laarhoven.
Veel heb ik niet kunnen vinden over deze boekbindfirma.
Maar er zijn een paar afbeeldingen die bewijzen dat het bedrijf heeft bestaan.
Op https://www.regionaalarchieftilburg.nl kun je foto 011279 vinden:
De stand van de Firma J. van Laarhoven, Wilhelminapark, papierhandel en drukkerij te Tilburg, op de tentoonstelling Stad Tilburg 1909.
Foto 060551 toont een brievenhoofd van het bedrijf:
Een andere website geeft de geschiedenis van het bedrijf weer en heeft nog meer foto’s.
Website: http://www.cubra.nl/De-paap-van-gramschap/l.htm#Laarhoven,_Jan_van
Het eerste deel van de tekst is gepubliceerd in 1988:
De tegenwoordige boekhandel, kantoorboekhandel, kantoormeubelzaak en sneldrukkerij Jevel-Jan van Laarhoven B.V. aan het Wilhelminapark 7, is ontstaan uit de firma Jan van Laarhoven die op 13 augustus 1863 werd opgericht door Jan van Laarhoven.
Hij werd geboren op 16 maart 1828 te Tilburg, was oorspronkelijk huiswever van beroep en begon in zijn huis aan de Hoeksestraat met het inbinden van boeken.
In 1875 verhuisde hij naar het Smidspad, waar hij de boekbinderij met een papierhandel uitbreidde.
Hij kreeg vanwege het inbinden van boeken in de stad al gauw de populaire bijnaam ‘Jan Plek’.
Daarna vestigde hij zijn bedrijf aan het Wilhelminapark.
In 1893 traden twee van zijn neven toe tot het bedrijf.
De eerste drukpers werd in 1907 geplaatst en in 1913 ontstonden de zetterij, linieerinrichting en de fabricage-afdeling van kantoorboeken.
Jan van Laarhoven overleed op 24 mei 1915 te Tilburg.
In 1986 werd Jevel-Jan van Laarhoven overgenomen door Welpeja Holding B.V.
Belangrijke activiteit is het inbinden van boeken voor meer dan 130 bibliotheken in onze provincie.
In 2001 werd daar aan toegevoegd:
Drukkerij Van Laarhoven verhuisde in juni 1993 naar de Jan Asselbergsweg op industrieterrein Het Laar.
Begin 1993 is de drukkerij verkocht aan JCT BV Klundert.De drukkerij werd failliet verklaard in juli 1995 en werd toen overgenomen door de Thieme-groep uit Den Haag.
Geheel los van de drukkerij staat Jan van Laarhoven Boeken BV, gevestigd op industrieterrein Loven aan de Jules Verneweg 5-5a.Deze bibliotheek-boekhandel werd in 1987 door de PW Groep (Pieter Jan Wassing Groep) overgenomen en is gespecialiseerd in het inkopen en met harde geplastificeerde kaften inbinden van boeken voor de Provinciale Bibliotheek Centrale (PBC).
In 2015 werd daar nog aan toegevoegd:
Als gespecialiseerde boekbinder voor bibliotheken gaf Van Laarhoven jaarlijks een boekje uit voor relaties onder redactie van Riki Slenders, als monografie of als thematische bundel met bijdragen van diverse Brabantse auteurs.
Deze uitgaven kwamen niet in de handel.
Auteurs die aan de reeks meewerkten zijn onder anderen: Jan Naaijkens, Cor Swanenberg, Cornelis Verhoeven, Michel de Koning, Paul Spapens, Jan Carstens, Ed Schilders, A.F.Th. van der Heijden, Jace van de Ven.
De uitgaven werden geïllustreerd door Nelleke de Laat.
De inhoud
Het missaal bestaat uit verschillende delen.
Dat kan er op duiden dat je een dergelijk boek min of meer zelf kon samenstellen.
De delen die te herkennen zijn, kun je herkennen aan de paginanummering, de lettertypes en de opmaak van de pagina’s.
De opmaak en tekst zijn hoofdzakelijk in twee kleuren uitgevoerd: rood en zwart.
Geïnspireerd op de middeleeuwse handschriften met rode hoofdletters en zwarte tekst.
Veel pagina’s hebben de tekst in een rood kader staan.
De algemene inleiding, de eerste 48 pagina’s. Nummering midden onderaan de pagina’s tussen haakjes. Dit deel beschrijft wat er allemaal nodig is bij een viering.
Dit deel is in Duitsland gedrukt. In de tekst komt het jaar 1932 voor.
De ‘Proprium de tempore’. de volgende 751 pagina’s. Nummering bovenaan de pagina binnen het kader. Vanaf pagina 65 zijn er 4 bladen die een andere nummering hebben. Aan deze pagina’s zijn ook 2 klavieren (bladwijzers) te vinden. De Proprium de tempore begint met de eerste zondag van de advent.
Het bevat de specifieke teksten voor de verschillende zon- en weekdagen.
Het is in dit deel van de tekst dat je de klavieren ziet uitsteken. Dertien in totaal.
Tussen pagina 94 en 95 vind ik een wikkel van een Trefin chocolaatje.
De ‘Commune Sanctorum’. 216 pagina’s. Nummering bovenaan de pagina binnen het kader in rechte haken.
Dit deel bevat de teksten voor feestdagen van de heiligen.
Dan volgt het ‘Missae propriae dioecesis Buscoducensis’. Feestdagen speciaal voor het Bisdom Den Bosch. 16 pagina’s, genummerd bovenaan de pagina. Elk nummer gevolgd door een asterisk (*), Op pagina 16 staat een inhoudsopgave van de 16 pagina’s. Daarop staat als datum eind april 1921 vermeld.
Aan het begin van deze reeks lijkt een extra pagina ingevoegd. Na het nummerloze eerste blad volgt pagina ‘2*’, dan volgt opnieuw een nummerloos blad waarop de achterkant weer als paginanummer ‘2*’ staat.
Appendix Cantus ad libitum (Printed in Germany). 39 pagina’s.
Daar ligt tussen 22 en 23 ligt een los vel met drie uitgeknipte stukken Latijnse tekst van vermoedelijk Gregoriaanse gezangen.
Op de pagina’s waarop datums vermeld staan staat ook vaak de naam ‘Ratisbonae’. Dat is Latijn voor de Duitse plaatsnaam ‘Regensburg’.
Daarbij staat de naam ‘Frederici Pustet’. ‘Friedrich Pustet GmbH & Co’ is een Duitse drukkerij. In 1870 verwerft Friedrich Pustet de titel “Typographus S. R. Congregationis” en het Vaticaan gaf hem de opdracht om alle ‘editio typica’ van alle liturgische werken te printen. Dit boek is daar een voorbeeld van.
De uitgeverij/drukkerij bestaat nog steeds.
Index alphabeticus omnium festorium, 4 pagina’s, genummerd bovenaan iedere pagina met een nummer gevolgd door twee asterisken (**).
De staat van boek.
Het boek is redelijke staat.
In het voorplat van de omslag zitten vier gaten. Dat zou er op kunnen duiden dat er nog meer beslag op het boek aangebracht was dan de twee klampsloten.
Ook in het achterplat zitten dezelfde vier gaten.
Van de twee klampsloten is er nog één werkend aanwezig. De klamparm van het onderste klampslot is afwezig. Het aanzetstuk, waarmee de klamparm aan het boek bevestigd zat, ontbreekt ook. De muiter is aanwezig.
//embedr.flickr.com/assets/client-code.js
In het aanzetstuk van de bovenste klamparm zijn twee van de drie spijkertjes weg.
De boeksneden tonen resten van verguldsel.
er zijn in het boek nog drie leeslinten aanwezig. Die zijn losgeraakt van het aanhechtpunt.
Er zijn een paar bladen ingescheurd, er zijn bladen met lijmresten van verdwenen klavieren.
De leeftijd van het boek
In deze missaal worden regelmatig datums genoemd. Vooral van het begin van de 20ste eeuw. De meest recente datum die genoemd wordt is 1932.
Daaruit mag je afleiden dat het boek in 1932 of later gedrukt is in Duitsland en daarna ingebonden in Tilburg.
In mijn reisdagboek schreef ik:
Als we de snelweg verlaten, volgt een smalle weg met veel verkeersheuvels om in een druk Chichicastenango te komen. We hebben een kamer in het fantastische hotel San Tomas. Het hotel staat vol met oude beelden, schilderijen, meubels, naaimachines, weegschalen, enz, enz. Waarom LP (Lonely Planet) het hotel niet noemt? Op onze kamer worden we verrast door een kleurrijke en luidruchtige groep mensen. Door het raam maken we wat foto’s.
De foto’s die ik hier noem, zie je hieronder.
Voor ons was toen nog volledig onduidelijk wat we zagen.
Guatemala, Chichicastenango. De optocht was al even bezig.
Ik deed nog pogingen om een individueel persoon op de foto te krijgen maar vanuit het perspectief van het hotelraam was dat eigenlijk niet mogelijk. Ons idee was dat het feest van San Tomas op 21 december werd gevierd en wij waren er 22 december.
Achter de mensen in die fantastische pakken, liep de muziek.
Daar weer achter de vrouwen en kinderen.
Je was helaas niet thuis
We hebben elkaar gemist
Helaas…..u was niet thuis
We hebben u gemist
Allemaal boodschappen die we van een pakketbezorger kunnen krijgen.
Vaak op een klein formuliertje met een afhaaladres of
een nieuw aflevermoment.
In het Engels heet dat bijvoorbeeld: ‘Sorry, we missed you’.
De film van Ken Loach was niet slecht maar laat mensen zichzelf
wel erg in een slachtofferrol drukken.
Het gevolg is een nogal deprimerende film die niet wordt gekenmerkt
door groot cinematografisch werk.
Sorry we missed you, Ken Loach.
**
Wij gaan graag (ver) op vakantie maar er zijn heel veel redenen om altijd weer terug te willen naar Breda.
Nieuwe Kerstboom op een soort plateau met als slinger een eenvoudig rood-wit touwtje en een kralensliert met kralen van aluminiumfolie.
De boekband van de taalgids Mandarijn-Chinees hergebruikt. Grijs metallic gespoten en toen er een kerstboom in gelijmd. Boekje kan open en dicht.
Het zal duidelijk zijn dat ik aan het knutselen met boeken (boekselen) ben geweest. Hier een kleine ster.
Daar kun je natuurlijk ook een grote versie van maken.
‘Eiland in beweging’ is de naam van de tentoonstelling over de
geschiedenis van Cyprus in het RijksMuseum van Oudheden
in Leiden.
Op 9 november was ik in Leiden voor de BoekKunstBeurs en heb
toen in de middag deze tentoonstelling bezocht.
Zoals vaak maakte ik er ook wat foto’s, en nu ik terugkijk
in de catalogus, veel te weinig foto’s.
De periode van bewoning van Cyprus is lang en er zijn dan ook voorwerpen die heel ver terug gaan in de geschiedenis. Dit beeldje met duidelijke trekken van een mens dateert van 2000 – 1750 voor Christus.
Beeldje van een vrouw met een vogelbek, aardewerk, Kazaphani, 1650 – 1050 voor Christus. Prachtige vorm.
Mengvat of krater met octopus, aardewerk, 1300 – 1200 voor Christus.
Kom je net van de BoekKunstBeurs en tref je op de tentoonstelling naalden en een priem aan. Basisgereedschappen voor een boekbinder. Naalden en priem van been, Khirokitia, 4000 – 3000 voor Christus.
Vrouwenportret, terracotta, Kyra-Agios Georgios Rigatos, 625 – 600 voor Christus.
Mannenportret met getrimde haardracht en een lach om de lippen die aan een Egyptische glimlach doet denken. Kalksteen, 575 – 550 voor Christus.
Mannenportret met een krans van eikenblad rond het hoofd. Daarom zou dit een Priester van Zeus kunnen zijn. De baard is typisch Perzisch. Kalksteen, Athienou, 470 – 460 voor Christus.
Vrouwenportret (meer dan levensgroot) in oosterse stijl. Kalksteen, Marchellos (?), omgeving Palaepaphos, 550 – 500 voor Christus.
Krijgers te voet (wijgeschenken). Terracotta uit diverse vindplaatsen. 600 – 500 voor Christus.
Cyprus, rituele vaas, Pygos, 2500 – 2000 voor Christus. Limassol. Op de vaas zijn scenes te zien die uitbeelden het persen van druiven, ploegen en bijvoorbeeld het kneden van deeg.
Detail met zwaarbeladen ezel en het persen van druiven.
Beeld van Aphrodite, marmer, 200 – 50 voor Christus, gevonden in de haven van Paphos.
Gehoornde man op troon. Kalksteen, 400 – 200 voor Christus.
Europa op de stier, terracotta, 600 – 475 voor Christus.
Plankvormig figuurtje, terracotta, 2500 – 2000 voor Christus.
De tentoonstelling heet niet voor niets ‘Eiland in beweging’.
Het toont de ontwikkeling in de tijd maar ook de invloeden
van omliggende landen, die op hun beurt ook voor ‘beweging’ zorgen.
Letterlijk zie je Cyprus op de golven
van de Middellandse Zee meebewegen.
Die golven werken door tot op de dag van vandaag.
Plankvormige dubbelfiguur, terracotta, Deneia, 2100 – 2000 voor Christus.
Theatermasker, terracotta, 330 – 100 voor Christus.
De foto is misschien niet zo mooi maar deze kan is prachtig. Al die geometrische figuren. Wijnkan, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.
Wijnkan, aardewerk, 1650 – 1050 voor Christus.
Grafbeeld van een jongen met vogeltje, terracotta, Polis Chrysochous, 400 – 300 voor Christus.
Grafmonument voor een overleden vrouw in de vorm van een tempel, kalksteen, Marion, 450 – 400 voor Christus.
Cyprus. Leeuw, kalksteen, Tamassos, 550 – 500 voor Christus.
Schalen, aardewerk met faience, 13e – 15e eeuw. Beweging in glazuur.
Op de tentoonstelling werd dit werk en ander aardewerk vergeleken met veel moderner aardewerk van bijvoorbeeld Picasso.
Kan met geit en lotus, aardewerk, Cypro-archaïsch, circa 8e – 7e eeuw voor Christus.
Kan met vogel, aardewerk, 600 – 475 voor Christus.
Pablo Picasso, plaquette met gezicht, aardewerk, 1955 – 1965.
Pyxis, aardewerk. Bellepais Vounous, graf 64, nummer 138 (opgegraven door een Franse missie), Midden Bronstijd, circa 1900 voor Christus.
Duo presentatie: Torso van Aphrodite, marmer, 2e eeuw na Christus, links en Yves Klein: Venus bleue pigment op gips, 1970, rechts.
Als je meer wilt zien of weten: de tentoonstelling loopt nog een tijd en dit is de catalogus die er bij verschenen is. Ga kijken! De redactie van het boek was in handen van Ruurd Binnert Halbertsma en Despina Pilides.
‘Boekselen’ staat voor knutselen met boeken.
Het idee had ik vooraf al gelezen en sprak me direct aan.
Op de BoekKunstBeurs was Loes Vork aanwezig.
Ik had geen tijd om bij haar een workshop te volgen maar
heb toen wel een do-it-yourself pakket gekocht voor Kerst
en haar boek.
Gisteren geprobeerd om kerstbomen te maken met katernen
van bladen uit oude boeken.
Daarvoor ben ik naar de Kringloop gegaan en heb er 3 boeken gekocht:
Het doe-het-zelf pakket van Loes Vork.
De drie boeken: niet geselecteerd op titel maar op grootte, omslag, soort papier en op het feit dat de boeken genaaid zijn en dus uit katernen bestaan. ‘Tarzan’, ‘De kracht van de liefde’ en Taalgids Manderijn-Chinees’ zijn de titels.
De katernen snijd je los. Dan moet je nog afrekenen met de lijm.
Een keer met een stukje schuurpapier erover is voldoende om het schoon te maken.
Bij bladen die moeilijker uit het boek komen moet je wat meer schuren. Je kunt die bladen ook wegdoen of gebruiken als mal.
Het boek ‘De kracht van de liefde’ heeft veel gladder papier en heeft veel rode en bruine pagina’s.
Uit de drie boeken (2,50 euro) haal ik voldoende materiaal voor ruim 15 kerstbomen.
Een eerste resultaat.
Bij ‘Tarzan’ heb je pagina’s met alleen maar tekst. Ik heb op de snijmachine de marges van het papier afgesneden zodat ik eigenlijk alleen maar tekst over hou.
Bij deze poging heb ik de katernen niet gelijmd maart ‘gebonden’ met een cahiersteek met dit rood/witte touw.
Resultaat 1 en 2. Het papier van ‘Tarzan’ buigt de uiteinden van de ‘takken’.
Dit is het boek van Loes Vork: Uitgelezen – Boekselen; verander een boek in je eigen creatieve speeltuin. Daar kom ik binnenkort nog op terug.
Aretha Franklin, Amazing Grace, the complete recording.
Kippevel in de Volkskrant (Joris Westerveld, 13 juli 2018:
Waarom krijgen we kippevel van mooie muziek?)
Wat verklaart die reactie? Eigenlijk is het krijgen van kippevel of de rillingen vooral een cadeau van onze prehistorische voorouders. ‘Zij hadden een flinke bos haar op hun lichaam’, zegt Hein Daanen, hoogleraar inspanningsfysiologie aan de Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen van de Vrije Universiteit in Amsterdam. ‘Wanneer die overeind gingen staan, zorgde deze vacht voor een betere isolatie.’ Hoewel de reactie zijn oorspronkelijke doel heeft verloren, spannen de spiertjes bij onze haarzakjes zich nu nog steeds aan bij kou. Dat is te zien als de bultjes die we kippevel noemen. Kippevel kan ook veroorzaakt worden door een schrikreactie. Het lichaam maakt dan het hormoon noradrenaline aan om klaar te zijn voor een vecht-of-vluchtreactie. Ook hierdoor gingen bij onze voorouders de haren overeind staan. Dit zorgde ervoor dat ze er groter en bedreigender uitzagen, wat de overlevingskansen ten goede kwam.
Maar waarom krijgen we soms ook kippevel of rillingen bij mooie muziek, film of poëzie? Het limbisch systeem speelt een hoofdrol, zegt Daanen. Dit gebied in de hersenen is betrokken bij emoties en indirect verbonden met het sympathisch zenuwstelsel: een rij zenuwknopen naast de ruggegraat en in de buik die emoties omzet in lichamelijke reacties. Daniel Levitin, een Amerikaanse neurowetenschapper en schrijver, denkt dat een mooi muziekfragment het lichaam kan foppen. Als je kippevel krijgt bij de uithaal in Hello van Adele, is dat niet omdat je schrikt maar omdat het je ontroert. ‘Het limbisch systeem is mogelijk niet nauwkeurig genoeg afgesteld om die twee emoties te onderscheiden, waardoor de uithaal toch kippevel veroorzaakt.’ De rilling die daarmee soms gepaard gaat, is een gevolg van kippevel op de rug.
De afgelopen tijd lagen door activiteiten op mijn werk en de Boekkunstbeurs de activiteiten aan ‘The Art Of Bookbinding’ even stil. Dat wordt ook veroorzaakt doordat het werk aan de sluiting van het boek tegenzit. Dat schuif ik even vooruit. Maar het begin van de sluitriem is gemaakt en ziet er ook goed uit.
Van de chevronsteek ben ik afgestapt. Het resultaat was niet goed genoeg. Dus dat probeer ik bij ‘Van den vos Reynaerde’ opnieuw. Hier dus een eenvoudige kapitaalsteek. Ik kan niet goed genoeg bij of om de kapitaalkern. Peter Goddijn waarschuwt daarvoor al in zijn boek. Nu is dat niet zo erg. Je ziet dan de draden onregelmatig uit het boek komen. Meer storend is dat ik op 1 plaats de rode draad tussen het wit heb laten uitkomen. Dat ga ik nog corrigeren.
Het beslag is bevestigd op de voorplat.
Ik moet zeggen: het boek gaat goed open en is goed leesbaar. Het boekblok zit nergens te strak of zo iets. Dus ik kan straks dit boek gewoon lezen als ieder ander modern boek.
Het betegelen is gereed en deze week verschenen
ineens deze mooie metalen vormen.
Als deegvormen liggen ze op de bestrating.
Ik neem aan dat dit de bloembakken worden.
Jammer van de afvalbak op de voorgrond.
Onderweg van Quetzaltenango naar Chichicastenango.
In Guatemala zijn we deels met privé-vervoer gegaan en
deels met ‘gemeenschappelijk’ vervoer.
Een reis volledig met eigen chauffeur was te duur.
Maar er zijn delen van de reis die goed te doen zijn met
een busje. Want wat is het verschil?
Met Privé-vervoer komt iemand met een auto je bij het hotel ophalen
en brengt je op de plaats van bestemming. Onderweg kan die auto
stoppen om een plaats te bezoeken, iets te eten of gewoon even de
benen te strekken.
Op andere trajecten gaan we met een busje waar ook andere toeristen
mee reizen. Daar heb je minder vrijheid en meestal ook minder plaats.
Maar wij hebben ervaren dat beide best kunnen.
Neem je tijd. Plan na een lange reis niet gelijk weer een lang traject.
Vandaag reizen we van Quetzaltenango naar Chichicastenango.
Tussen door doen we twee plaatsen aan San Andrés Xecul en Salcajá.
In Salcajá zijn we niet uit de auto geweest. Het was er druk en markt.
In Salcajá rijden we langs de kerk van San Jacinto, gesticht in 1524,
een van de eerste, zo niet de eerste kerk in Midden-Amerika.
San Andrés Xecul (de X spreek je uit als S) was heel rustig en
heeft een bijzondere kerk. Dus tijd genoeg om even te gaan kijken.
San Andrés Xecul.
Om echt mooie foto’s te maken stond de zon net verkeerd. Maar we hadden niet zoveel te kiezen.
Maar, misschien was het uitzicht onderweg nog wel het mooist. Hier zie je meerdere vulkaantoppen achter elkaar liggen.
Chichicastenango zal die middag blijken sensationeel te zijn.
De komende dagen daar meer over.
Dit boekje kwam ik tegen in het Chassé Theater in Breda. Het is gemaakt in het kader van de herdenking van de Kristallnacht. Op de nacht van 9 op 10 november 1938 begonnen de fascisten in Duitsland met geweld de openbare jacht op de Joodse medeburgers. Het boekje bevat naast een paar beschouwende teksten de namen en adressen van Joodse burgers van Breda die de oorlog niet overleefden.
Als je het boekje ergens tegenkomt, neem er een mee en lees het.
Wat vind ik precies van de film die in afgelopen week zag.
Film is misschien niet het juiste woord. Documentaire lijkt me beter.
Maar dat doet er eigenlijk niet toe.
Ik worstel een beetje met mijn reactie.
Je leest zo gemakkelijk recensies waarbij grote woorden
het blad vullen.
Maar dit optreden is sensationeel.
De energie, de vervoering, spat van het doek.
Van Aretha, de bezoekers, het koor, de cameramensen.
De magere technische kwaliteit van de beelden doet er niet toe.
Kijk hoe Sydney Pollack, terwijl hij door de zaal loopt,
zijn cameramensen aanstuurt, aanvuurt, om met handcamera’s
waarvan met de hand de lens steeds moet worden ingesteld,
in een kerk die nauwelijks voorbereid is op opnames,
een film probeert te maken.
Tegelijk zie je het fantastische resultaat
als een soort picture in picture.
Tot mijn schaamte moet ik toegeven dat mijn achting voor
Mick Jagger en Charlie Watts (aanwezig bij de tweede avond van het concert)
is gestegen.
De naam ‘Amazing Grace’ ligt wat mij betreft iets te veel voor de hand.
Ik hies voor ‘Climbing Higher Mountains’.
Amazing Grace, Aretha Franklin.
*****
Onlangs stond deze ingezonden brief in het NRC. B. Rietveld gaat in op de emotie die steeds maar de boventoon voert in discussies. Deze lezer doet dit door te wijzen op woorden in ingezonden brieven die op 1 dag zijn gepubliceerd. Het fenomeen is een tijdsbeeld dat 2019 karakteriseert.
Daar heb ik niets aan toe te voegen.
Aan het centrale plein van Quetzaltenango zit een terras van een cafe/restaurant op behoorlijke hoogte. We gingen er wat drinken. In de avond is het op deze hoogte (2300 meter boven zeeniveau) behoorlijk koud. Maar het uitzicht op het plein is leuk.
In de ochtend is het plein zonovergoten, gelijk een stuk warmer.
Aan het plein ligt Café Barista. We zouden na de ochtend vertrekken dus bleven in de buurt van het plein en dronken hier koffie.
Binnen een heel modern ingericht pand.
Quetzaltenango ligt in de heuvels (vulkanen).
Op de foto zie je niet al die verschillende soorten politie en militairen die je steeds maar weer voorbij ziet komen. Met volle bewapening.
In een hoek van het plein staan steeds marktkramen. Een heeft wel een heel bijzonder product.
Appels van het merk Rembrandt. Wat doet die leeuw daar bij? Washington State Apples.
Blijkbaar is Washington State (de staat Washington in de VS)
een hele goede plaats om appels te kweken.
Nooit geweten.
We bekijken de kathedraal nog eens wat beter.
Iglesia del Espiritu Santo
The original Espiritu Santo church, now a cathedral,
was the second church built in Guatemala (1532) bij order
of Monsignor Francisco Marroquin. The baroque style colonial facade that remains today, built at the end of the seventeenth century, was not part of the original structure.
The Franciscan convent that was located adjacent to this building was from the same period.The convent and church were demolished sometime
between the end of the nineteenth century and
beginning of the twintieth century. Only the church
facade, bell tower, and Virgen del Rosario chapel
were left standing. In March 1905, the parish priest
intervened to halt the demolition of the bell tower,
saying that “..it would be difficult to find an
appropriate location for the bells.” The neoclassical
structure of the present day cathedral, designed by
the architect Alberto Porta, was built in the 1900’s.
Er was hier al een kerk in 1532.
Die is bijna helemaal vernield bij aardbevingen.
Bij de sloop van de kerk is een deel van de gevel, de klokkentoren
en de Virgen del Rosario-kapel blijven staan.
Men wist niet waar anders de klokken in onder te brengen.
Op de plaats van het Franciscaans klooster is de huidige kerk gebouwd.
Alberto Porta is de Italiaanse architect die de kerk ontwierp.
Wat deze tekeningen precies voorstellen en hoe oud ze zijn, werd me niet duidelijk.
Aan het andere eind van het centrale plein lag ons hotel. De gevel is niet groot maar het hotel was dat wel.
Dit is een passage, een oude vorm van een winkelcentrum. Er zitten nu vooral veel horeca gelegenheden.
In de avond was het hier helemaal vol: Pasaje Enriquez.
Photo of the Military Headquarters, known as the
Comandanoia de Armas, during the second half
of the nineteenth century.
This buikding was later demolished, in
order to build the Pasaje Enriquez.Pasaje Enriquez, the first shopping
center in Quetzaltenango, shortly
after its completion.
Prior to the construction of Pasaje Enriquez, this was the site of the Casa Real, also known as the Casa de los Corregidores, and, later, the Comandancia de Armas. In 1986, Juan B. Enriquez requested permission from
City Hall to close off the portals in front of his house in order to incorporate stores. Construction began in 1899,
under the direction of the Italian architect Alberto Porta. The engravings were done by the artist Luis Liutti.
Zo kijk je dan weer naar het centrale plein.
Feliz Navidad op de ruiten van een van de gelegenheden in de passage.
In het hotel konden ze er ook wat van. Tijd om naar Chichicastenango te gaan.
Inge Wijde, pseudoniem van kunsthandelaar A.J. Boer, Kluchten en drama’s in den kunsthandel. Het exemplaar is misschien niet de mooiste die je er van kunt krijgen. Maar ik kocht de drie boeken die ik de afgelopen dagen liet zien voor 2 euro. Het gaat hier om de derde druk uit 1946.
Voor mij was de vraag: wie is die Inge Wijde?
Veel informatie kon ik er niet over vinden behalve dan in een artikel
van Lien Heyting in het NRC:
Lien Heyting, 31 december 1993, NRC:
De meester-vervalser
A.J. Boer, de eigenaar van de Haagse kunsthandelaar Oudt-Holland, waar Eterman voor en na de oorlog zijn doeken exposeerde, heeft op het toneel van de kunstvervalsingen een merkwaardige rol gespeeld. Onder het pseudoniem Inge Wijde publiceerde hij in 1944 het boekje Kluchten en drama’s in de kunsthandel. Hierin beschrijft hij een kunsthandelaar die een stroom vervalsingen onder ogen krijgt. Inge Wijde constateert: ‘De Rembrandtjes, de Frans Halsjes, de B.C. Koekkoeks, de Schelfhouten, de Marissen en Breitners worden verhandeld of het knikkers zijn. Het publiek koopt ze gretig, of ze mooi en echt zijn is een ander verhaal. Voeg daarbij dat een groot deel koopt in de verbeelding zelf te kunnen beoordeelen wat goed of slecht, valsch of echt is, dan begrijpt u dat het een dikke tijd voor de kunstzwendelaars en voor de vaak even gevaarlijke amateurs en gentleman-dealers is.”
Aan Ed Gerdes, tijdens de oorlog hoofd van de Afdeling Beeldende Kunsten bij het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten, meldde A.J. Boer in 1944 in een likkerig briefje dat hij zijn boekje geschreven had ‘in het directe belang van cultuurkamer en publiek’. Hij had het niet onder eigen naam gedaan, zo voegde hij hieraan toe, omdat het dan reclame voor zijn eigen firma geweest zou zijn.
Probeerde Boer met zijn publicatie op sluwe wijze tegenover de nationaal-socialistische autoriteiten de aandacht af te leiden van zijn eigen handel en wandel, zijn blazoen te zuiveren door zich voor te doen als een handelaar die niet meedeed aan de verlakkerij en deze juist manmoedig aan de kaak stelde? Het zou wel buitengewoon doortrapt zijn geweest.
Haagse antiquairs die Aad Boer nog gekend hebben, beschrijven hem als ‘een mannetje dat in schilderijen deed en daar dik zijn geld mee verdiende’. Dat hij in de oorlog handel dreef met de Duitsers staat volgens hen vast: ‘Als je, zoals hij, een open zaak had, kwamen er Duitsers binnen. En die kochten, vooral wanneer je oud-Hollandse kunst kon aanbieden.”
De veronderstelling dat A.J. Boer in zijn kunsthandel Oudt-Holland de vervalsingen van Eterman te gelde maakte, ligt voor de hand. Maar hier tasten we in het duister. Er waren talloze mogelijkheden voor Eterman om zijn meesterwerken te slijten. In Den Haag was bijvoorbeeld van enkele veilinghuizen bekend dat ze zich niet bekommerden om de herkomst van de vele oude schilderijen die ineens opdoken.
Als Boer wel medeplichtig was aan de verkoop van Etermans namaaksels, dan zou men zelfs kunnen opperen dat het een daad van vaderlandsliefde was om de Duitsers met vervalsingen af te schepen. Als dit zo zou zijn, dan was zijn boekje en het briefje aan cultuurbaas Gerdes dubbel doortrapt.
Op Wikipedia vind je het volgende over Eterman:
Joannes Mathias Diekmann (Den Haag, 18 november 1889 – aldaar, 22 april 1955) was een Nederlands kunstschilder en meestervervalser.
Diekmann is niet erg bekend geworden met zijn schilderijen, maar behoorde tot de vriendenkring van Marten Toonder. Marten Toonder besteedde in zijn memoires veel aandacht aan de in mystiek geïnteresseerde schilder. Diekmann was de inspiratie voor de stripfiguur Terpen Tijn in de Bommelsaga.
Diekmann werkte onder het pseudoniem Eterman, maar signeerde zijn schilderijen ook met namen van 17e-eeuwse Hollandse meesters. Hij stond bekend als meestervervalser.
Het boek is origineel verkocht door een boekhandel in Middelburg: W. de Jong, voorheen F.P. d’Huy.
Van die boekhandel vond ik op internet de volgende afbeelding. Het is een ansichtkaart van de Lange Burg in Middelburg met helemaal rechts vooraan op nummer 26 de boekhandel van d’Huy in beheer door W. de Jong.
Op de website van Lukas de Jong staat een ansichtkaart van Middelburg
met daarbij de volgende tekst:
Lange Burg, vanaf de Markt naar de Groenmarkt, geheel rechts nr.26, boekhandel van d’Huy in beheer door W. de Jong, Wal 1. bron: Kees d’Huy
De titelpagina vermeldt de tekenaar die de mooie illustraties maakte: Pol Dom. De foto’s in het boek zijn van A. Dingjan. De uitgever is Nederlandse Uitgeversmaatschappij N.V., Leiden.
Achter in het boek staan dan nog 10 adviezen van de schrijver: De tien geboden voor den kunstkooper.
1. Bewonder eerst het werk….dan de signatuur.
2. Beter een goede reproductie dan een slecht schilderstuk.
3. Lees over kunst, ga kunst zien en ook gij zult gaan begrijpen.
4. Kunst is altijd goedkoop, rommel steeds te duur.
5. De naam is te vervalschen….een genie nooit.
6. Het goede werk van den kleinen meester is vaak beter dan het slechte van den grooten.
7. Verzamel schilderijen, geen namen.
8. Wees met kunst nooit eenzijdig, waardeer het goede uit alle tijden.
9. De waarde van een kunstwerk is met liefde uit te drukken….niet met cijfers.
10. Een kunstwerk is bestemd voor de eeuwigheid, verzorg het dus als gold het U zelf.
Aan het eind van het boek staat dan nog een serie voorbeelden van waar het mis gaat in de handel. Ik koos dit voorbeeld met een werk van Petrus van Schendel (rechts) en dat van een tijdgenoot/navolger (links).
Dan moet ik het boek nog lezen!
De tekeningen in het boek zijn heel grappig.
Ik hoop dat de tekst dat ook is.
