Over Argusvlinder

Living in Breda, in the Netherlands, likes to blog about all the things that keep me busy.

Mens en natuur

Posted on augustus 24, 2025 by Argusvlinder

De tentoonstelling heet Human Nature.
Vandaag is de laatste dag dat de tentoonstelling te zien is
in het Noordbrabants Museum in Den Bosch.
Maar gaat het volgens de titel om de menselijke natuur of
om de strijd tussen de mens en de natuur?
Of misschien om de omgang van de mens met de natuur?

Den Bosch, Noordbrabants Museum, Human Nature, Magdalena Abakanowicz, Tapisserie 23 en violet et noir, 1963.

Magdalena Abakanowicz, Black Balls VI, 1986 – 1987, berkentakken, draad, hout, staal.

Magdalena Abakanowicz, Animal Face, houtskool op papier.

Magdalena Abakanowicz, from the cycle Flowers, Cali Effervescent Flower, 1999, Chinese inkt en houtskool op papier.

Magdalena Abakanowicz, from the cycle Bodies, Body, 1981, houtskool op papier.

Magdalena Abakanowicz, Models for Arboreal Architecture, 1991, beschilderd gips, papier-maché, touw, stokjes, gaas.

Magdalena Abakanowicz, Seated Mutant, 1996, jute, hars, metaal.

Magdalena Abakanowicz, Krystyna (Anonymous Portrait no 21), 1985, katoen, hars, hout.

Na dit tweede blogbericht volgt er nog een derde met vooral
foto’s van een aantal tentoongestelde series.

Wat opvalt tijdens de tentoonstelling is niet alleen
het werk zelf, maar ook wat er ontbreekt:
een publicatie.
Dat is meteen een gemiste kans van de organisatie
achter ‘Groots, groter, grootst’.

Magdalena Abakanowicz is vooral onbekend. Met de tentoonstellingen
in Tilburg en Den Bosch kun je een belangrijke aanzet geven
om die onbekendheid om te buigen.
Voor de meer lange termijn is een goede publicatie met het
verhaal van het leven en werk van Abakanowicz een vorm
van verankering.

Er volgt een publicatie in november 2025, lang na de afsluiting
van de tentoonstelling vandaag. Wel een beetje knullig.
Nu is er niet eens een zichtexemplaar of dummy beschikbaar,
alleen deze Engelstalige beschrijving:

The publication is based on a series of interviews with these artists reflecting on Abakanowicz’s artistic and ideological legacy, and features an extensive image section. It also includes a visual timeline and contextual commentary on the Human Nature exhibition, on view at Het Noordbrabants Museum in the summer of 2025. This volume accompanies the exhibition Magdalena Abakanowicz: Human Nature and the eponymous symposium, jointly organised by Het Noordbrabants Museum the TextielMuseum and Provincie Noord Brabant.

Geen ogen, toch gezien

Posted on augustus 24, 2025 by Argusvlinder

De schaduw van het licht

Grijs-Groene Kat

Niet zwart,
maar grijs met een zweem van groen,
alsof hij het mos heeft geleend
om zijn vacht te kleuren.

Hij liep langs beton,
waar schaduwen scherp zijn
en stilte klinkt als steen.

Later lag hij op gras,
alsof hij wist
dat zachtheid niet in kleur zit
maar in rust.

Geen mysterie,
maar een fluistering van alledaags wonder —
een kat die niet absorbeert,
maar weerspiegelt
wat jij zag
toen je keek.

Spoiler:
Een liefhebber van katten ben ik niet.
Maar toch maakte ik eerder deze week deze twee foto’s
van een kat vanuit mijn slaapkamerraam.
Ik wilde er, als een soort van grap, een blogbericht bij schrijven.
Iets in de trend van:
‘als je veel bezoekers op je blog wilt hebben,
plaats je foto’s van katten’.

Vanochtend luisterde ik naar de podcast van Adriaan van Dis waarin
hij een in het Nederlands vertaald (Gerard Kessels) gedicht voorlas
van Rainer Maria Rilke: Schwarze Katze.

Van Dis bij wijze van toelichting:

‘als je heel lang in zwart kijkt, dan zie je niks meer’.

Rilke in vertaling:

‘zelfs een spook heeft nog een plek
waar zich je blik aan stoot
en klank laat horen.
Maar in die zo donker zwarte vacht
raakt je allersterkste blik verloren…’

Toen moest ik aan de ene kant denken aan de foto’s
die ik maakte van de kat, maar aan de andere kant
aan het werk op de tentoonstelling Human Nature
van Anish Kapoor met de naam Void (1992, glasvezel, pigment).
Die rode ‘kijkdoos’ laat je ervaren dat wanneer je
in een kleur kijkt, je het kunt ervaren als een peilloze diepte.
Het wordt letterlijk zwart voor je ogen, je kunt geen diepte
meer schatten. Je ervaart het niets.

Goede kunst, dichtkunst of anders, kan je laten ervaren
wat we niet kunnen verklaren, wat er niet is.
Terwijl het werk van Rembrandt, ook heel goede kunst,
juist ook, zo goed mogelijk, je laat ervaren wat er wel is.
Zelfs zo goed, dat het lijkt alsof je het kunt aanraken.

Wat ik zo leuk vind zijn de associaties die je kunt maken
en die zaken met elkaar in verband kunnen brengen die
op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben en
die soms, op het moment dat je er mee bezig bent, die
associaties nog lang niet onthullen.
Intrigerend is waarom nu juist deze associaties wel gemaakt
worden en waarom niet de associatie kattenoor – mensenoor,
of staart – staartloos, of…..

Wat begon als een ironisch blogidee
— kattenfoto’s voor de statistieken —
eindigde in een kleine reis langs poëzie, kunst en het onzichtbare.

Een kat die niet zwart is, maar grijs met een zweem van groen.
Een gedicht dat niet uitlegt, maar laat verdwijnen.
Een kunstwerk dat geen vorm toont, maar leegte.

En ergens daartussen: het plezier van associaties
die zich niet laten sturen.
Waarom deze verbanden en niet andere?
Waarom Rilke en Kapoor, en niet kattenoor versus mensenoor?

Misschien omdat betekenis zich soms niet laat kiezen.
Ze kiest soms jou.

De kunst van trauma tot transformatie

Posted on augustus 22, 2025 by Argusvlinder

Sommige kunstenaars maken schoonheid uit pijn.
Niet door het trauma te verdoezelen, maar door het zichtbaar
te maken — rauw, gelaagd, en soms confronterend.
Ik heb bij het werk van Magdalena Abakanowicz ervaren
dat die zichtbaarheid geen esthetische keuze is,
maar een innerlijke noodzaak.
Dat leidde tot een vergelijking die ik hieronder uitwerk.

Al tijdens het bezoek aan de tentoonstelling Everything is made of fiber
met werk van Magdalena Abakanowicz ontstond het idee.
Het werd nog eens versterkt toen ik een paar dagen later in Den Bosch
naar Human Nature ging. Ook een tentoonstelling met werk van
Abakanowisz maar met meer accent op haar installatiewerken.

Je merkt meteen dat je te maken hebt met een gedreven kunstenaar,
iemand die leeft voor haar werk.
Daarbij moest ik steeds aan Anselm Kiefer denken.
Beide kunstenaars zijn heel verschillend. In een eerder blogbericht
heb ik Kiefer en Abakanowicz al eens naast elkaar gezet.
De vergelijking met betrekking tot hun filosofie herhaal ik hieronder.
Ze spreken grote onderwerpen aan, keer op keer.
Hun kunst is er niet te decoreren, het gaat ergens over
en het laat hen niet los. Keer op keer.
Beide zijn verslingerd aan hun werkzaamheden.

Anselm Kiefer: Schuld en alchemie

In het begin schroomt Kiefer niet om in Duitsland de
schuldvraag te stellen. Hoe sta je als individu
tegenover een foute collectiviteit?
Het gewicht van die geschiedenis, dat trauma, staat
steeds centraal.
Vervolgens heeft Kiefer jaren, min of meer in afzondering,
gewerkt aan kunstwerken. Op zijn eigen grondgebied in Frankrijk.
Het was zwaar werk, met graafmachines, met zand, beton,
ijzer, lood en vuur.
Niet toegankelijk voor het publiek, Art for Kiefer only,
zo zou je het kunnen noemen.
Dan vrij onverwacht, vanaf 2023, treedt hij weer naar buiten
met een film over hem van Wim Wenders, nieuw werk en nieuwe
tentoonstellingen.
Gedreven tot het maken van kunst.

Anselm Kiefer, Le Prométhée mal enchaîné, 2023. Loden boeken.

Magdalena Abakanowicz: Materie en spiritualiteit

In het werk van Abakanowicz zie je de drang naar
steeds nieuwe, natuurlijke materialen en vormen.
Eerst abstract, tweedimensionaal textiel, dan volgt
een fase waarbij driedimensionale textielinstallaties
ontstaan die langzaam overgaan naar werken met andere,
natuurlijke materialen. Dit leidt tot architectuur
en series van werken.
Maar ze vertelt haar kunst niet alleen door haar werken.
Op de tentoonstelling in het Noordbrabants Museum
kun je haar teksten horen. Op de leestafel in een
van de zalen liggen naar een oeuvre-overzicht vooral
boeken met teksten van Abakanowicz.
Haar oorlogsgeschiedenis mondt uit in een meer en
meer spirituele reis met aandacht voor de natuur
en het individuele in de mens.
Niet te stoppen.

Magdalena Abakanowicz, Abakan – Situation variable II, 1970 – 1971, sisal, touw.

Je kunt nog gaan kijken in Den Bosch en Tilburg tot en met
aanstaande zondag. Het is kort dag, maar zeer de moeite waard

Menselijke natuur

Posted on augustus 20, 2025 by Argusvlinder

In het Noordbrabants Museum is ook een tentoonstelling met werk van Magdalena Abakanowicz onder het thema Human Nature, de menselijke natuur. Volgens de curator omdat die uitdrukking is ieder geval kwetsbaarheid, ontheemding en onderdrukking. Kijk uit je raam en zie hoe actueel dat is.

Den Bosch, Noordbrabants Museum, Human Nature, Magdalena Abakanowicz, Zycie Warszawy, 1973, wol en katoen. Net als in Tilburg begin de tentoonstelling met textiele werken.

In Den Bosch wordt het werk van Abakanowicz gecombineerd met dat van andere kunstenaars. In dit geval: Anish Kapoor, Void, 1992, glasvezel, pigment.

Als je recht voor het werk gaat staan zie je geen einde meer. Het is een diepte, een leegte. Zelfs de kleur rood verdwijnt.

Onwillekeurig ga je de opstelling in het TextielMuseum (erg donker en compact) vergelijken met die in het Noordbrabants Museum (prettig verlicht en ruim). Magdalena Abakanowicz, Abakan – Situation Variable II, 1970 – 1971, sisal en touw.

Dit is een detailfoto van een enorm werk. Het is bijna 4 bij 4 bij 4 meter. Schitterend. Complex. Magdalena Abakanowicz, Abakan Red, 1969, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Geminati (Conglomerates), 1989 – 1997, berkentakken, gaas, jute, draad.

Magdalena Abakanowicz, Anasta, 1989, hout en staal.

Kimsooja, Bottari 2018 – 2022, gebruikt textiel en gebruikt Koreaans laken.

Deel twee van mijn fotoverslag volgt binnenkort.

Kapitaalband: nu de werkelijkheid

Posted on augustus 19, 2025 by Argusvlinder

In een vorig bericht beschreef ik hoe ik denk, op basis van
genoemde video, je een kapitaalband met de hand kunt maken.
Nu moet ik de daad bij het woord voegen.
Resultaat: ik ben tevreden, kan altijd beter.

Dit lijkt een weinig zeggende foto maar het is werk in uitvoer. De bedoeling is natuurlijk om zowel aan de kop als aan de staart een kapitaalband te maken. Tot nu toe had ik pas een kern gemaakt. Vorige week ben ik begonnen met het maken van de tweede en die zit verstopt onder de rode stiek. Ik probeer de kern een beetje tond te zetten. Voor mijn dummy is dat niet zo nodig maar hopelijk zal dat voor Denken over oorlog en vrede van Hugo de Groot wel nodig zijn. Dus je ziet hier een kern er alles aan doen om zichzelf rond te zetten. Wordt vervolgt.

Op de video zie ik de boekbinder moeiteloos het juiste katern aansteken zonder het uitgewaaierde katern kapot te steken. Ik weet dat ik dat niet kan, zelfs niet als het katern recht is. Dus heb ik het begin en eind voorgeprikt. Om de gaatjes eenvoudig te kunnen vinden heb ik er even een tandenstoker in gestoken. Je kunt goed zien dat de gaten onder de kettingsteek zijn aangebracht. Natuurlijk had ik de gaten op gelijke hoogte moeten proberen voor te prikken. Dat is voor de volgende keer. Ik besloot geen tussentijdse verankering aan te brengen. Mijn boekblok is erg smal.

Het boekblok staat in een ‘derde handje’. Het beeld is wat druk met die spitsels die uitsteken maar die zitten niet in de weg. Je bent zelf aan de bovenkant bezig. Je ziet hier dat ik de borduurdraden zwart en rood (die van mij zijn van katoen) aan elkaar geknoopt heb. ieder stuk garen was ongeveer 40 centimeter lang. Voor de kapitaalband heb je niet veel lengte nodig bij dit smalle boekblok. Maar om de draden op zijn plaats te krijgen en houden is die lengte wel handig. De zwarte draad is in het eerste katern gestoken tot aan de knoop in het garen.

Hier ligt de kern in de lus die je met de rode draad maakt. On het begin is dit een beetje wiebelig. Gewoon volhouden en regelmatig goed aantrekken. Overigens kun je wel goed zien dat het garen dat ik nu gebruik veel dikker is dan dat wat in de videi gebruikt werd. Nog eens in de winkel gaan kijken of ze verschillende diktes verkopen. Gewoon om te experimenteren.

De afsluitende zwarte wikkels hadden strakker gemogen. Maar voor het eerste kapitaalband sinds heel lange tijd, klaag ik niet. Het moet wel handwerk blijven….

Nu de staart nog (de onderkant van het boekblok).

Pizza van de week

Posted on augustus 19, 2025 by Argusvlinder

Verse tomaat, zongedroogde tomaat en chorizo. De pizza was weer heerlijk. Na 7 minuten in de oven had ik hem eruit moeten halen maar ik was een blogbericht aan het schrijven. Daarom is de rand donkerder dan nodig.

Even het beeld compleet maken

Posted on augustus 18, 2025 by Argusvlinder

Als je denkt bij de foto’s hieronder: ‘Maar dit werk heb ik
toch al een keer gezien>’, dan heb je waarschijnlijk gelijk.
Maar al tijdens mijn bezoek aan de tentoonstelling
Everything is made of fiber met werk van Magdalena Abakanowicz,
was ik ontevreden met de foto’s.
Daarom ben ik nadat ik de tentoonstelling helemaal gezien
had, nog eens vooraan begonnen.
Toen heb ik een serie foto’s gemaakt met mijn telefoon.
Die foto’s, die geregeld de kleuren beter oppakken, toon ik hier.

Tilburg, TextielMuseum, Everything is made of fiber, Magdalena Abakanowicz, Abakan Red. 1970, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Winged Abakan, 1967, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Abakan Garment, 1975, Abakan Black Garment VI, 1967, beide van sisal en jute. Op de grond: Rope 1972 – 1976, hennep.

Magdalena Abakanowicz, Three part Black Abakan, 1972, sisal, linnen.

Magdalena Abakanowicz, Textural composition, 1967, sisal, katoen, linnen.

Magdalena Abakanowicz, Narrow Abakan, 1967 – 1968, sisal, wol.

Dit is een heel groot werk. Het hangt tegen de lange muur in een rechthoekige ruimte. Er is dus heel weinig ruimte om het werk op de foto te zetten. Jammer. Magdalena Abakanowicz, Abakan Old Black, 1967 – 1979, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Untiteled Abakan (Supel), 1970, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Backs, 1976 – 1989, jute, hars.

Magdalena, Abakanowicz, Abakan Black Garment VI, 1967, sisal, jute.

Magdalena, Abakanowicz, Embryology, 1978 – 1981, plantaardige vezels (katoen, jute, vlas, hennep, sisal), stro, synthetisch garen.

Magdalena Abakanowicz, Abakan Orange, 1971, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Diptere, 1967, hennep, sisal, paardenhaar.

Harry Boom, Black Lover II, 1972, geteerd zeildoek, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Anna III, 1965, linnen, paardenhaar, wol, katoen.

Het is vreemd om naar een tentoonstelling te gaan van een kunstenaar
van wie je eerder nog nooit gehoord had en om dan diep onder de indruk
te raken. Bij Magdalena Abakanowicz had ik dat.
Dat is ook de reden dat ik daar nu extra aandacht aan schenk.

Daarnaast liet me de vergelijking tussen Abakanowicz en Kiefer
maar niet los. Daarover binnenkort een aparte blog.
Maar eerst nog even de gegevens op een rij gezet.

Detail van het beeldhouwwerk van Margot Homan, Concedo Nulli of Ik wijk voor niemand. Een werk ter nagedachtenis aan vakbondsvrouw en wethoudster in Tilbug, Miet van Puijenbroek. 2009, marmer.

Mijn binder is een ellendeling; hij schiet niet op en ik heb ruzie met hem gemaakt;

Posted on augustus 17, 2025 by Argusvlinder

Een uitspraak over een boekbinder. ik voel me wel een beetje aangesproken.
Natuurlijk, ik ben slechts een hobby-binder maar opschieten is er
niet echt bij en daar voel ik me soms schuldig over.

Maar de uitspraak gaat gelukkig niet over mij. Het is een uitspraak die ik las
in een van de twee boeken over boekgeschiedenis die ik de afgelopen weken
heb ontvangen.

Eerst was er:
Ed Schilders & Bonaventura Kruitwagen,
Het verloren lezen van Bonaventura Kruitwagen,
compleet met ‘encycliek’.
Gisteren kwam dan:
Reinder Storm, Dit is zéér belangrijk
– De ‘bibliophielen-gevoeligheidjes’ van E. du Perron
met daarin een brieffragment waar mijn titel vandaan komt.

Ed Schilders & Bonaventura Kruitwagen, Het verloren lezen van Bonaventura Kruitwagen, Stichting Desiderata. Met de aan mij persoonlijk gerichte encycliek in aparte envelop. Reinder Storm, Dit is zéér belangrijk – De ‘bibliophielen-gevoeligheidjes’ van E. du Perron, Uitgeverij Fragment.

Beide heel verschillende boeken gaan ook over gewoontes van boekenlezers.
Ik dacht dat mijn aantekeningen, onderstrepingen en opmerkingen al ver
gaan voor iemand die graag boeken leest.
Maar het kan nog veel verder gaan.

Bonaventura Kruitwagen, een soort godfather van de boekwetenschappen,
had een heel systeem met kleuren, om op- en aanmerkingen over boeken
vast te leggen.
Eddy de Perron ging blijkbaar nog veel verder.
Die verbouwde boeken volledig door ze terug te brengen tot wat hij
belangrijk vond in het boek. Hij liet delen weg, voegde nieuwe
titelpagina en auteurfoto’s toe. Bracht stukken uit meerdere
boeken samen tot één uniek exemplaar dat hij vervolgens
weer liet inbinden.
Dan zijn mijn markeringen maar kinderspel.

Beide boeken zijn prima verzorgd.
Het verloren lezen van Bonaventura Kruitwagen, vertelt hoe Kruitwagen
in het bombardement op Rotterdam in mei 1940 zijn 9000 (geleende)
boeken en aantekeningen over boeken verloor.
Kruitwagen bericht daar later in 1940 over in een uitgebreide brief
(encycliek, Kruitwagen was een katholiek priester en Minderbroeder)
die meerdere versies kende. Een facsimile van de brief in een
op naam gestelde envelop met de paraaf van Kruitwagen,
ontvang je bij dit heel interessante boek.
Dit is zéér belangrijk, heb ik zowat met open mond zitten lezen.
Prachtige anecdotes en illustraties over de ‘bibliophielen-gevoeligheidjes’
van Du Perron komen voorbij.
Het is weer genieten.

Ik kan alleen afsluiten met mijn laatste aantekening in een boek.
Het is te vinden in J. Slauerhoff, Het verboden rijk,
dat ik vorige week kocht.
Het staat op pagina 21 en de markering betreft
een hele mooie passage waarin de fictieve hoofdpersoon,
een toekomstige Portugese zeevaarder, zijn beklag doet
aan de lezer over de gewoonte aan het hof voor dames
om zich bezig te houden met het maken van gedichten:

Wat is de poëzie voor een volk, dat wel wat anders te doen heeft dan het vechten met een weerbarstige maat, dat eeuwenlang op een smalle landstrook samengedrongen, met het geweld van Moren, Spanjaarden en zeeën heeft gevochten, welke taal door een vreemde speling der natuur trouwens al zangerig genoeg is! Zelfs de taal der bloemen wordt genoemd!

Dat de vrouwen, die niets hebben dan een weefwerk, dit afwisselen met het borduren op het stramien van taal, in navolging hun seksegenoten aan de talloze kleine Italiaanse hoven, is nog tot daar aan toe. Maar dat mannen ook aan deze ijdele bezigheid doen, terwijl er nog zoveel landen zijn te veroveren, te ontdekken, en de Moren nog vlak aan de overkant genesteld zijn, dat is erger.

Er zijn 2 dingen die ik heel mooi vond in deze passage.
De hoofdpersoon vind het dichten van de vrouwen aan het hof
eigenlijk maar niets. Maar in plaats van dat zo,
recht voor zijn raap, te zeggen, schrijft hij bovenstaande regels.

Slauerhoff was een liefhebber van de Portugese taal en
was in zijn tijd vooral bekend als dichter.

Daarom schrijft hij dat het Portugees eigenlijk geen poëzie
nodig heeft. Portugees is immers zangerig en
‘de taal der bloemen‘.
Dat laatste is een prachtige beeldspraak, want niemand noemt
het Portugees werkelijk zo — maar het klinkt
overtuigend en poëtisch.

De volgende beeldspraak is ook prachtig. Hij vergelijkt het
werk van dames van stand met dichten dat logisch in elkaars
verlengde ligt. Weven en borduren doe je met een stramien
als startpunt en leidraad.
Dichten omschrijft hij dan heel mooi als ‘het borduren op
het stramien van taal‘.

Meerdere lagen van betekenis is één citaat die perfect passen
in de verhaallijn en tegelijk de lezer iets zeggen over de
opvattingen van de schrijver zelf.

Kapitaalband met de hand: een ode aan boekbinden in spitselbandstijl

Posted on augustus 16, 2025 by Argusvlinder

Door de hoge temperaturen van de afgelopen week ben ik
niet toegekomen aan de volgende stap in het boekbindproces:
het handmatig maken van kapitaalband.

Vorig weekend ben ik nog wel borduurgaren gaan kopen. Twee kleuren: zwart en rood. Zeker voor een eerste kapitaalband is het handig om met twee kleuren te werken. Dat maakt het overzichtelijk en je ziet meteen je voortgang goed. Van de bindingen heb ik de snijrestjes apart gehouden. Die zijn groot genoeg om er de kern voor het kapitaalband van te maken.

Wel heb ik de video die ik eerder vermeldde, een aantal malen
bekeken. Als je ook kapitaalband met de hand wil maken op
een boek en het is, net als bij mij, al weer een tijdje geleden dat
je die gemaakt hebt, dan is het aan te raden de video te bekijken.

De kern van de kapitaalband bestaat uit twee smalle stroken
perkament, ruim van lengte. De stroken zijn met de harige
zijdes (vleeszijdes) op elkaar gelijmd.

Niet de spannendste foto: de kern van het kapitaalband. Twee reepjes perkament van 2 mm op elkaar gelijmd. Ruim breder dan de rug van mijn dummy.

Ik volg de eerder genoemde video.
Om niet steeds opnieuw naar de video te hoeven kijken
heb ik een de video voor mezelf in stappen opgedeeld
en hieronder uitgeschreven.
Niet om de video te vervangen maar als geheugensteun.
Mijn tekst is dus geen instructie.

Ik gebruik de termen ‘voor’ en ‘achter’ de rug. De betekenis
van die termen is gekozen op basis van de positie van de
maker van het kapitaalband ten opzichte van het boek.
Als maker kijk ik op de rug van het boek voor mij.
Dan is de bolle kant van de rug ‘voor’.
Dan is de holle kant van de rug ‘achter’.

Wat je gaat doen is een kleurige rand aan de onder-
en bovenkant van het boek maken. Die rand zit er straks, om het
boek te beschermen tegen stof, tegen beschadigingen van het
hanteren van het boek en ter decoratie.

Ik ga een kapitaalband maken met twee kleuren maar je kunt het
ook met één kleur maken. De kleuren laat ik in een gelijk
ritme van kleur veranderen. Maar daar zijn keuzes in te maken.
Mensen maken soms ook kapitaalband met meerdere kernen.
Allemaal een kwestie van smaak.
Kapitaalband kun je ook kopen in de winkel maar bij een
volledig handgebonden boek is dit zelf maken leuker.

Je begint aan de rechterkant (zie afbeelding). Steeds wikkel
je de draad om de kern heen, bijvoorbeeld steeds twee
slagen zwart gevolgd door twee slagen rood. De wikkelingen duw
je steeds goed tegen elkaar aan. Zo ontstaat een ononderbroken
reeks van kleur, van rechts naar links aan één kant van
het boek. Bijvoorbeeld eerst aan de staart (de onderkant) van
het boek. Vervolgens herhaal je het proces aan de kop (de
bovenkant van het boek).
Aan het begin, een aantal keren onderweg (afhankelijk van
de breedte van de rug) en aan het eind,
veranker je de kapitaalband aan het boek door de naald
door een katern te steken, onderlangs de kettingsteek.

Ik heb de strengen borduurgaren afgerold en op een kaartje gerold. In dit geval is het kaartje een stuk opgevouwen restpapier. Snijafval. Door aan 1 kant een insnijding te maken kan ik het uiteinde van de draad er doorheen halen. Dat trek ik dan lichtjes aan waardoor de draad vast blijft zitten. Zo zoek ik nooit naar het begin en raakt de draad niet in de war.

Wat zie je op de video?

Stap
In dit geval werk ik met twee kleuren zijde: zwart en rood.
Dat zijn ook de kleuren van de inkt waarmee ik geschreven heb in het boekblok.
Kies van beide kleuren een lengte (ik heb nog geen idee hoe die lengte
te bepalen maar ik vermoed dat de meeste lengte nodig is voor het
naaien van de kapitaalband, niet voor de paar centimeters die ik nodig
heb voor dit boekblok).
Knoop de twee kleuren met twee uiteindes aan elkaar.

Stap
Bevestig aan iedere kleur een naald of wissel dadelijk de naald
van kleur
Begin met de naald waar de donkere kleur (zwart) aan zit en steek
die naald in het eerste katern, onder de kettingsteek, van voor de rug
(zie afbeelding) en haal de hele lengte van de donkere kleur door de rug.

Stap
Verwissel de naald van kleur of ga verder met de lichte kleur (rood).
Steek de naald in het katern maar deze keer via de achterkant van
de rug. De naald gaat dus eerst tussen de pagina’s van het katern
om aan de holle kant van de rug, door het katern te steken. Daarna
komt de naald er aan de bolle kant van de rug uit.
Trek de draad door de rug terwijl er een kleine lus boven aan de
rug overblijft. Steek daar de kern van het kapitaalband door en
trek de lus aan terwijl je de kern boven op de rug houdt.

Wat je hier doet is dat je de kettingsteek verbindt met het
kapitaalband. Maar het moet nog steviger en daar gaan de volgende
stappen voor zorgen.

Stap
Ga door met de lichte kleur (rood). Leidt de draad over de kern
naar achter de rug en leg de draad op het boekblok.

Stap
Neem de donkere kleur (zwart). Zorg dat de donkere kleur eerst
onder de lichte draad gaat. Vervolgens over de lichte draad en
links onder de kern door. De draad kan dan aan de voorkant van de rug
strak getrokken worden.

Stap
Ga nu met de donkere kleur (zwart) rechts onder de kern door en
meteen weer links. Trek de draad aan.

Wat je nu doet is dat je de kern van de kapitaalband niet alleen
verbindt met de kettingsteek maar dat je de twee kleuren van
het garen ook gebruikt om de kern op zijn plaats te houden.

Stap
Voor het eerst ga je met de donkere kleur nu over de kern heen.
Ga meteen naar links (u gaat niet langs start, grapje) en
breng de donkere draad weer naar de voorkant van de rug.

Stap
Neem de donkere draad over de kern en leg hem op het boekblok.
Steeds als je met een draad over de kern gaat, voeg je een
‘gekleurde rij’ op de kern toe. Zorg dat de ‘rijtjes’ tegen
elkaar aansluiten.
De eerste verankering is gereed en je bent begonnen met het
‘wikkelen’ van de twee kleuren om de kern.

Stap
Neem de lichte draad (rood) over de donkere draad, langs links
onder de kern door naar de voorkant van de rug. Trek aan.

Stap
Neem de lichte draad over de kern, dan naar links onder de kern
naar voor en trek aan. Dit was een wikkel. Herhaal dit
zo vaak als voor het patroon nodig is en vervolg dan
met de andere kleur.

Het tussentijds verankeren van het kapitaalband met het
boekblok heet in de video ‘tagging’.
Het begint op een punt waar je in het wikkelen gaat veranderen
van kleur. Je brengt de draad onder de kern door naar voor.
Je gaat vervolgens over de kern om dan vanaf de holle kant
van de rug, dus midden in een katern, de naald naar buiten
te steken. Daarna kun je verder met ‘wikkelen’.

Als het morgen hetzelfde weer is als vandaag, dan ga ik morgen
het kapitaalband maken.
Binnenkort meer.

Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber

Posted on augustus 15, 2025 by Argusvlinder

Vanaf het oudste object in de tentoonstelling gaat het om
een abstract werk. Het is nog wel een wandkleed.
Niet een puur decoratief werk, maar nog wel traditioneel,
opgehangen. Eén kant telt. De achterkant zien we niet.

Dan komen de Abakans. Je ziet ze meteen in de eerste zaal.
De werken zijn drie-dimensionaal. In het begin voorzichtig.
Inkepingen, openstaand als bij een split in een jurk of pak.
Ook de vorm gaat steeds meer weg van een rechthoek en
de werken krijgen volume.

In de derde zaal gaat dat langzaam verder totdat meerdere
delen samen één object vormwn. De stap naar nog meer materialen
wordt gemaakt en de installatiekunst van Abakanowicz
is daar.

Tilburg, TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Everything is made of fiber, Abakan 29, 1967 – 1968, sisal, wol.

Magdalena Abakanowicz, Three part Black Abakan, 1972, sisal, linnen. Twee van de drie elementen.

Magdalena Abakanowicz, Textural composition, 1967, sisal, katoen, linnen.

Magdalena Abakanowicz, Abakan Old Black, 1967 – 1979, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Narrow Abakan, 1967 – 1968, sisal, wol.

Magdalena Abakanowicz, Backs (ruggen), 1976 – 1989, jute, hars.

Magdalena Abakanowicz, Uit de serie ‘Flowers’, Vera Dignum Flower, 1999, inkt en houtskool op papier.

Een tentoonstelling met alleen werk op papier had me ook wel een goed idee geleken. Magdalena Abakanowicz, Uit de serie ‘Flowers’, 1999, inkt en houtskool op papier.

Op de tentoonstelling was ik al ontevreden over mijn foto’s. Dus van een paar nam ik nog een foto zoals bij dit werk. Daarna maakte ik nog foto’s met mijn telefoon. Die zie je binnenkort. Magdalena Abakanowicz, Untiteled Abakan (Supel), 1970, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Diptére, 1967, hennep, sisal, paardenhaar.

Magdalena Abakanowicz, Anna III, 1965, linnen, paardenhaar, wol, katoen.

Twee mallen van staande figuren, 1987 – 2009, gips, hout.

Magdalena Abakanowicz, Hand (Little object), 1975, sisal.

De tentoonstelling wordt aangevuld door een aantal werken uit de
collectie van het TextielMuseum. Dan doen ze op rolatiebasis.
Terwijl ik er was kon je een werk van Harry Boom zien.

Harry Boom, Black Lover II, 1972, geteerd zeildoek, sisal.

Uit de tijdmachine van William Fraser

Posted on augustus 14, 2025 by Argusvlinder

Master of the Fraser Album, Three musketeers of Kurnal (een stad ten noorden van Delhi) Sergeant Kesu, Umi Chand and Dharam Chand (Kala), Folio from a series of portraits of soldiers, dated 1816, Museum Rietberg, fift of Balthasar and Nanni Reinhart.

Op de website van het Museum Rietberg toont men een serie
kunstwerken die je kunt omschrijven als hoogtepunten
in de collectie. Dit werk verrastte me.

Dit is een voorbeeld van de fascinerende gewoonte van een
aantal Engelse kolonialen om tijdens hun verblijf in India
een verzameling aan te laten leggen met in dit geval
waterverf schilderijen gemaakt door Indiase kunstenaars.

William Fraser ((1784 – 22 March 1835) was een diplomaat
in Engelse dienst en liet een album aanleggen met dit en
vergelijkbare werken.

De gewoonte om Indiase kunstenaars werk te laten maken,
niet op de Infiase manier, maar beinvloed door de Engelse
en Eurioese manier van vastleggen van straatscene’s, klederdracht,
planten en dieren, dansers, festivals en beroepsgroepen noemen we vandaag:
de Company School.
Met ‘Company’ wordt de East India Company, de Engelse VOC.
Ghulam Ali Khan us een van de kunstenaars die ook voor
William Fraser werkte.

Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber

Posted on augustus 13, 2025 by Argusvlinder

Naar aanleiding van het borduurwerk van
Constance de Nerée tot Babberich – van Houten
ben ik afgelopen zaterdag in Tilburg naar het TextielMuseum geweest.

Het was indrukwekkend.
Twee zaken werden me heel duidelijk:
1. Magdalena Abakanowicz heeft een grote rol gespeeld in de
doorbraak van tweedimensionaal textiele kunstwerken naar
abstracte driedimensionale textiele kunstwerken
2. daarna heeft ze zich, vanuit haar interesse in materialen,
ontwikkeld naar een kunstenaar die zich uit in een hele
brede reeks materialen. Daarbij zijn haar ideeen zowat eindeloos.

Vandaar dat ik gisteren rabants Museum ben
gegaan omdat daar deel twee uit het drieluik over
Magdalena Abakanowicz te zien is.
Deel drie is te zien in het Noordbrabants Provinciehuis naar
de bereikbaarheid en openstelling is daar beperkt.
De tentoonstellingen lopen tot 24 augustus.

Terug naar Tilburg. Vandaag een eerste deel met foto’s.

De belichting in het TextielMuseum gaat uit van donkere ruimtes
en heel gerichte belichting. Dat maakt het zien van kleuren in
vooral de donkere werken moeilijk.

Tot aan ongeveer 1965 weeft Magdalena Abakanowicz vooral wandkleden.
Maar dan doorbreekt ze deze manier van werken door driedimensionele
objecten te maken die vanaf het begin Abakans worden genoemd.

Tilburg, TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Everything is made of fiber, Abakan Brown IV, 1969, sisal.

De andere kant.

Magdalena Abakanowicz, Abakan Orange, 1971, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Abakan Red, 1970, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Winged Abakan, 1967, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Embryology, 1978 – 1981, plantaardige vezels (katoen, jute, vlas, hennep, sisal), stro en synthetisch garen.

Magdalena Abakanowicz, Abakan Garment (gewaad), 1975, sisal en jute.

Magdalena Abakanowicz, Abakan Black Garment VI, 1967, sisal en jute.

Magdalena Abakanowicz, Untiteld Abakan (Supel), 1970, sisal.

Magdalena Abakanowicz, Rope (touw), 1972 – 1976, hennep.

Deel twee volgt snel.

Wrijfsel / rubbing

Posted on augustus 12, 2025 by Argusvlinder

Het idee om een afdruk te maken van de boomschors van
een aantal bomen in het Valkenberg in Breda had ik al een tijd.
Ik wil ze gaan combineren tot een boek met schutbladen
die ik in China (Dunhuang) heb laten tekenen.
In China zal ik een groot aantal ‘rubbings’ van
gekalligrafeerde stenen. Zo ontstond het idee.
Maar ik kende alleen de techniek waarbij ik als kond
met een potlood over een vel papier ging dat op
een munt lag.
Vandaag probeerde ik het met waskrijt en pastelkrijt.

Zo begon het avontuur vandaag. Vooral om een werkwijze te bepalen. Dus met een leeg vel papier op een boom.

Ik probeerde drie wrijfsels te maken. De eerste met pastellrijt met een boom met een gelijkmatig patroon.

Poging twee op een boom met een veel vlakker patroon. Met meerdere kleuren waskrijt.

Poging drie. Papier vertikaal (wat niet past bij de rest en het uiteindelijk beeld zal dus gekanteld worden) op een boom met een heel afwijkende tekening aan de onderkant van het papier. In drie kleuren pastelkrijt.

Hierna ben ik een video gaan bekijken waarop de traditionele
Chinese rubbing-techniek wordt getoond.
Daar moet ik nog meer tijd in steken om uit te vinden of
dat ook bij bomen bruikbaar is.

Het woord “rubbings” verwijst in de Chinese context naar een traditionele techniek die bekend staat als 拓片 (tàpiàn) of Tayin. Het is een eeuwenoude methode om inscripties en reliëfs van stenen, bronzen voorwerpen of andere harde oppervlakken over te brengen op papier.

Wat zijn Chinese rubbings?

Techniek: Een dunne, absorberende papiersoort (zoals Xuan-papier) wordt op een gegraveerd oppervlak gelegd. Vervolgens wordt er voorzichtig met inkt overheen gewreven, zodat de inscripties of afbeeldingen op het papier verschijnen.

Doel: Het vastleggen en bewaren van teksten, kunst en historische gegevens die op stenen monumenten, grafstenen, bronzen vazen en andere artefacten zijn gegraveerd.

Gebruik: Veel gebruikt door geleerden, kunstenaars en historici om belangrijke inscripties te documenteren, vooral als het origineel dreigt te vergaan door erosie of beschadiging.

Verfplanten of Planten verven?

Posted on augustus 11, 2025 by Argusvlinder

Eerlijk gezegd ben ik geen kenner van bloemen en planten.
Maar als ik dan in Tilburg bij het TextielMuseum een tuin
met verfplanten zie, kan ik het niet laten daar rond te kijken.
Dat je met planten verf kunt maken trekt me gewoon.
Natuurlijk stonden de meeste planten niet meer in bloei.
De zomer loopt op het eind al zou je dat niet zeggen met
de temperatuur van vandaag.

Mansoor of Asarum europaeum.

Soms ook te zien op de weekmarkt: dahlia.

Kattenstaartamarant of Amaranthus caudatus.

Met deze erg korte serie zou het bericht wel erg kort worden.
Maar vanochtend maakte in terug in Breda nog twee foto’s.

Ruim voor 08:00 was het nog fris maar de zon scheen al behoorlijk en voelde al meteen warm aan. Hier schijnt de zon op een boom in de Cingelstraat. Mooie, warme kleurtonen.

Deze bloem zag ik langs de Verlengde Mark ter hoogte van de Markendaalseweg. Groot kaasjeskruid.

De Nerée en de draad die verder reikt

Posted on augustus 10, 2025 by Argusvlinder

Toen ik begon aan de serie berichten over de tentoonstelling Anders dan de Anderen
met werk van Carel de Nerée tot Babberich was het plan 5 berichten te schrijven.
Het avontuur is anders gelopen. Dit is intussen het laatste en negende deel.

Een aantal van die delen zouden gaan over de persoonlijke thema’s
in het werk van De Nerée.
Omat ik mijn verhaal graag wil illustreren met eigen foto’s,
lukte dat bij sommige thema’s niet.
Daarnaast vind ik het zelf moeilijker te schrijven over de betekenis van
die persoonlijke symboliek dan over de materiaalkeuze zoals het type papier
of het borduurwerk.
Maar zo gaan avonturen nu eenmaal: ze volgen zelden het oorspronkelijke plan.

Hieronder een overzicht van de persoonlijke thema’s (symbolen)
die in het werk van Carel de Nerée regelmatig terugkeren:

Koppen/portretten
vaak gestileerd, melancholisch of mysterieus, soms met gesloten ogen.
(Vrouw)figuren
centraal in veel werken, vaak elegant, mystiek of sensueel.
Bloemen
vooral gestileerde bloemen, soms verwelkt of in decoratieve patronen.
Slangen
symbool van verleiding, gevaar of mystiek; komen regelmatig voor.
Web/arabesk patronen
zeer typerend voor zijn stijl, vaak als achtergrond of decoratief element.
Schedels/skeletten
verwijzingen naar vergankelijkheid, dood en decadentie.
Pauwen en exotische motieven
vooral in decoratieve elementen, soms als achtergrond of kledingmotief.

Naast de taal van Carel de Nerée werd ik het meest getroffen door het
borduurwerk dat er op de tentoonstelling te zien is.
De geborduurde werken op de tentoonstelling komen voor de rekening van de moeder
van Carel, Constance de Nerée tot Babberich – van Houten.

Al op de tentoonstelling liet me dat borduurwerk niet los. Er is heel veel werk
in gaan zitten, vooral in het grote werk
The seven princesses – Une théorie de jeune fille, waaraan ook
Hermine Schuylenburg heeft gewerkt.

Het borduurwerk staat in dienst van het ontwerp. De vormentaal en symboliek
zijn die van Carel. Daar is niets mis mee, maar dat kan ook anders.

Ontwerp van Carel de Nerée tot Babberich, boduurwerk door Constance de Nerée tot Babbeich – van Houten, Colloque setimental (Sentimentale conferentie), 1903, boduurwerk op geschilderde zijde.

Van dit ‘gebrandschilderde raam’ liet ik eerder al een detail zien. Ontwerp Carel de Nerée tot Babberich, boduurwerk Constance de Nerée tot Babbeich – van Houten, Le Vitrail, 1903 – 1904, borduurwerk en schildering op zijde.

Toen ik de tentoonstelling gezien had en terug liep naar de uitgang, zag ik
een werk van een van de deelnemers van de Galatea Kunstprijs.
Een prijs voor kunstenaars die kort hiervoor vluchteling waren.
Wat me opviel waren de vormen die de maker gebruikte – ze sluiten aan
bij Art Nouveau.
Het werk is van 2024 en er komt geen textiel aan te pas (al lijkt
het op het eerste gezicht en van afstand op borduurwerk).

Dordrechts Museum, Gaatea Kunstprijs, Harrison Omoyate, Piano, 2024, collage van tandenstokers en satéprikkers op een piano (materiaal gevonden in de biirt van een AZC).

Lange tijd werd textiel niet gezien als een materiaal dat zich leende om autonome kunst te maken.
Het feit dat het vaak om vrouwelijke kunstenaars ging, speelde hierbij een belangrijke rol.
In de emancipatie van ambacht naar kunst hebben verschillende, vooral vrouwelijke kunstenaars een belangrijke rol gespeeld.

Tekst uit het Nederlandse boekje bij de tentoonstelling
Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber.

Een toevallige overeenkomst tussen De Nerée en Abakanowisz is hun
adellijke afkomst.
Het verschil: De Nerée overlijdt vóór de wereldoorlogen,
terwijl de familie van Abakanowicz zwaar getroffen wordt door
de Tweede Wereldoorlog in Polen (als Abakanowicz nog een kind is).

Waar Constance de Nerée tot Babberich – van Houten textiel gebruikt
om een idee van haar zoon uit te werken,
vertrekt Abakanowicz juist vanuit de materiele eigenschappen van
textiel en de technieken die traditioneel gebruikt worden om
textiel te maken.

Dit is een wandkleed. Een traditionele manier om textiel te verwerken. Maar het is al een abstract werk, groot, waar materialen en techniek centraal staan. Je kunt nog zeggen dat het twee dimensionaal is. Ook daar zal ze later mee breken. Tilburg, TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Anna III, 1965 (het oudste werk op de tentoonstelling), linnen, paardenhaar, wol en katoen.

TextielMuseum, Magdalena Abakanowicz, Diptère, 1967, hennep, sisal, paardenhaar.

Waar het textiel-avontuur van Abakanowicz toe leidt kun je zien
in berichten die ik nog ga maken.
Maar misschien kun je ook snel (vóór 24 augustus) nog gaan kijken
in TextielMuseum in Tilburg.

Tilburg en toch mooie foto’s?

Posted on augustus 9, 2025 by Argusvlinder

Vandaag was ik in Tilburg (en ja de trein naar Breda ging wederom
uren niet).
Als ik zou zeggen dat Tilburg de mooiste stad van Nederland is,
dan zou ik liegen. Maar je kunt er toch best mooie foto’s maken.

Tilburg, Stedekestraat.

Cooperatieve Tilburgsche Melkinrichting en Zuivelfabriek,

Tilburg, Leo XIII straat, 51A.

Tja Ling, Een ode aan hen die van heinde en verre zijn gekomen, 2023.

De prijs van de aardbei

Posted on augustus 7, 2025 by Argusvlinder

Vanmorgen vroeg was het al op de radio.
Morgen staat het in iedere krant en vandaag al op alle nieuwssites.
Ronkende verhalen over de productie van aardbeien.
Een typisch geval van liegen met statistiek.

Want wat is het hele verhaal:
– sinds 2006 is de productie van aardbeien bijna verdrievoudigd.
– de consumptie van aardbeien in Nederland neemt af
– de prijs is sinds 2005 omhoog gevlogen

Conclusie:
de boeren, meestal tuinders produceren voor de export.
Verdienen zeer goed.
Maar de inwoners van Nederland betalen, naast de hoge prijs
voor de vruchten, de vervuiling.

De BBB zal weer wel schreeuwen over voedselveiligheid (die
hier helemaal niets mee te maken heeft).

De Nederlandse taal was te moeilijk voor Copilot. Maar de lijntjes spreken boekdelen.

U zoekt iets meer onderbouwing:

Productie:
In 2006 werd er ongeveer 39,2 miljoen kilo aardbeien geproduceerd.
In 2016 was dat gestegen naar 57,5 miljoen kilo
In 2025 wordt de aardbeienproductie in Nederland geschat op 86 miljoen kilo

Prijs per kilo aardbeien
2006–2015: De prijs bleef relatief stabiel, gemiddeld tussen €2,50 en €3,50 per kilo, afhankelijk van seizoen en herkomst.
2016–2021: Door hogere productiekosten en meer teelt in kassen steeg de prijs naar gemiddeld €4,00–€5,00 per kilo.
2022–2024: De prijs liep verder op door inflatie, energieprijzen en arbeidskosten. In 2024 steeg de prijs per kilo met 7% ten opzichte van 2023.
2025: De gemiddelde winkelprijs ligt nu rond de €5,50 per kilo, met uitschieters tot €6,00 in het vroege voorjaar

Resultaten van mijn boekbindplan

Posted on augustus 6, 2025 by Argusvlinder

De laatste keer dat ik over de dummy voor
Denken over oorlog en vrede schreef, had ik een plan:

Plan van aanpak (op basis van wat ik gelezen heb):

1. lijm de rug van het boekblok tussen de bindingen
als de bindingen niet verankerd waren op de
schutbladkaternen door de extra steken dwars door
de spitsels en achtersteeksels, dan had je die nog door
het garen van de binding kunnen bewegen
2. Laat de lijm drogen totdat hij plakkering is
of maak na het volledig drogen van de rug de lijm
een beetje vochtig
3. rond het boekblok aan beide schutbladkanten wat af
4. bepaal de grootte voor stroken perkament
die tussen de bindingen de rug gaan versterken.
Snij de stukken 3 cm breder dan de breedte van de rug
5. bepaal de grootte van de stroken shirting
die tussen buitenste binding en kop/staart komen.
Snij ze net zo breed als de perkamenten stroken
6. bevestig stroken perkament en shirting

Stap 4 is gelukt maar ik heb me nog wat meer verdiept in ‘het
rondzetten van het boekblok’ en ‘het knepen van het boekblok’.
Geholpen oor mijn moeizame ervaring en een heel duidelijke
video (Bookbinder’s Chronicle: making headbands) kan ik straks
bij het binden van het werkelijke boek, een stuk verder komen.
Daarvan ben ik overtuigd.

De termen (rondzetten, kneep maken) vond ik tot nu toe verwarrend.
De Engelse termen (rounding, backing) hielpen me ook niet.
Volgens mij zit het als volgt in elkaar:

Als je papier vouwt (probeer maar eens een paar vellen), dan zul
je ervaren dat de vouw dikker blijft dan het andere uiteinde
van het papier.
Als je dan een katern gaat inbinden met nog een aantal katernen
wordt het effect nog sterker doordat in de vouw ook nog het garen
komt te zitten. Deze zwelling is niet te voorkomen.

Rondzetten van het boekblok gaat de katernen een beetje verschuiven
zodat ze beter in elkaar passen en de totale zwelling van het
boekblok minder lijkt.

In de tekening overdrijf ik een beetje maar door de buitenste katernen door duwen en trekken en door voorzichting de hamer te gebruiken (denk aan de afbeelding uit Diehl die ik eerder liet zien), te verschuiven ten opzichte van elkaar, lijkt de zwelling minder. Boven zie je de katernen die dikker zijn aan de kant van de vouw. Onder zie je de katernen ten opzichte van elkaar verschoven. De vorm van ieder individueel katern blijft behouden. Zowel de achterkant (bij de vouw) als aan de voorkant (waar de lezer straks het boek opent) ontstaat een ronde vorm. Bol aan de rug, hol aan de voorkant.

Door het boekblok vervolgens tussen kneepplanken in een
blokpers te zetten, kun je met een hamer een rug aan het
boekblok maken, Daarbij gebeuren er twee dingen: er ontstaat
een kneep doordat de kneepplanken zich in het boekblok duwen,
en met een hamer kun je de achterkanten van de katernen
laten uitwaaieren.

De ronde vorm aan de achterijde van het boekblok wordt verder benadrukt. Voor de dummy was dit niet perse nodig maar een volgende keer ga ik dit opnieuw proberen.

Was er dan geen voortgang?
Zeker wel. Kijk maar mee.

Dit is mijn blokpers. Het ziet er erg interessant uit maar om nou te zeggen dat het een handig ding is…..

De lange kant van de metalen driehoek is rond de 42 centimeter. Ik probeer hier gevoel te krijgen hoe lang ik de kneepplanken ga maken. Copilot zei op basis van advertentieteksten dat 50 centimeter een goede lengte voor de planken zou zijn. Dat zou ook net passen in de blokpers maar ik ga voor kortere planken. Zulke grote boeken maak ik niet.

Hier ligt de driehoek op de losse katernen van Denken over oorlog en vrede: 40 cm is meer dan voldoende.

Hier zaag ik de planken op maat. Deze ga ik als kneepplanken gebruiken.

Dit is niet om te laten zien dat het garen door het papier is gescheurd bij het inbinden maar het ging me om het streepje, 6 mm vanaf de achterkant van de vouw. Dat is waar de kneepplank op komt te liggen.

Vervolgens ben ik de stukken perkament en shirting gaan snijden die straks tussen de bindingen en aan de kop en staart van de rug worden gelijmd om de rug te versterken.

Shirting (textiel), perkament, perkament en shirting.

De rug heb ik vervolgens ingelijmd en met de hand en hamer heb ik geprobeerd het boekblok een beetje rond te zetten.

Vervolgens ging het boekblok, tussen de kneepplanken (op 6 mm van de achterzijde). Dat ging in zijn geheel in de blokpers die hier met de uiteindes in de hoek van mijn l-vormig keukenblad ligt. De bindingen (met achtersteeksels) zijn vrij, ze zitten nergens tussen geklemd.

Na rondzetten en knepen plak ik de stroken perkanent en textiel op de rug. De oplettende lezer heeft gemerkt dat ik het boekblok niet meer op maat gesneden heb. Maar als je dat wel wil doen moet dat eerder gebeuren.

Ik vind het er haast uitzien als een kunstwerk.

De uit-stekende delen van de ‘achtersteeksels’ heb ik weggesneden. Nu is het tijd om de kapitaalband te gaan maken. Daarover binnenkort meer.

Als het kapitaalband is ‘bestoken’ en de bindingen zijn versmald
tot spitsels, heb ik het eerste artikel van Karin Cox uitgevoerd.
Maar nu loop ik op de feiten vooruit.

Pizza van de week

Posted on augustus 5, 2025 by Argusvlinder

Before

After, met tomaat, kaas en chorizo.

maar hun gewaden glanzen als sterren…

Posted on augustus 4, 2025 by Argusvlinder

Een poëtische titel, over de stof van mystieke kleding en de
betoverende glans.
Over sterren die licht geven en zich zichtbaar maken voor ons,
mensen die zo ver verwijderd zijn van hen.

De titel kwam onder mijn aandacht door het werk The Seven Princesses
/ Une théorie de jeune fille van Carel de Nerée tot Babberich.
De titel is een Nederlandse vertaling van een zin uit het in
Frans geschreven toneelstuk van Maurice Maeterlinck waarop
het werk van De Nerée waarschijnlijk is gebaseerd.

Even over Maurice Maeterlinck, niet iedereen zal meteen een
beeld hebben bij deze schrijver:

Maurice Polydore Marie Bernard Maeterlinck werd geboren op 29 augustus 1862 in Gent, België, in een Franstalige bourgeoisfamilie. Hij studeerde rechten aan de Universiteit van Gent, maar voelde zich al snel meer aangetrokken tot de literatuur dan tot de advocatuur.
Tijdens een verblijf in Parijs raakte hij betrokken bij de symbolistische beweging, een filosofisch-artistieke stroming die de zichtbare werkelijkheid zag als een sluier voor diepere, vaak mysterieuze waarheden.

Literair werk
Maeterlinck schreef in het Frans en werd bekend om zijn lyrische drama’s, essays en poëzie. Zijn toneelstukken kenmerken zich door: stilte en suggestie in plaats van actie, mystieke en symbolische figuren, fatalisme en introspectie.
Bekende werken zijn onder andere: Pelléas et Mélisande (1892) en Les Sept Princesses (1891)

Nobelprijs voor Literatuur (1911)
Maeterlinck ontving de Nobelprijs voor Literatuur in 1911, als erkenning voor:

“Zijn veelzijdige literaire bezigheden en in het bijzonder voor zijn drama’s, die zich onderscheiden door een overvloed aan verbeelding en poëtische verfijndheid, die — soms onder het mom van een sprookje — een grote bron van inspiratie zijn.”

Na de Eerste Wereldoorlog nam zijn literaire invloed af. Hij overleed op 6 mei 1949 in Nice, Frankrijk. Hij blijft tot op vandaag de enige Belgische auteur die de Nobelprijs voor Literatuur heeft ontvangen.

Terug naar de aanleiding van mijn blog.
Het ontwerp van De Nerée is te zien op de tentoonstelling in het
Dordrechts Museum.
Het is een heel groot werk, 195.5 cm hoog en 267.5 breed.
Het is deze keer geen (pen)tekening maar een geborduurd werk.

Ontwerp: Carel de Nerée tot Babberich, borduurwerk: Constance de Nerée tot Babberich-van Houten, The seven princesses – Une théorie de jeune fille, 1904 – 1928, borduurwerk op zijde.

Het werk is niet eenvoudig te fotograferen. Het licht weerkaatst
van het borduurwerk. Ook bij foto’s dichter op het werk zal
dit problemen blijven geven.

Het werk bestaat uit een bovenste en onderste helft die
visueel sterk van elkaar verschillen.

De bovenste helft toont een figuur in het midden (is het een man?).
Die persoon staat voor een soort van lessenaar met een geometrische
tekening. Naast de figuur, zowel links als rechts veel geometrische
patronen.

De onderste helft toont 7 vrouwelijke figuren die op kijken. Maar
de uitvoering is niet naturalistisch, eerder schematisch.
Rond de zeven vrouwelijke figuren — de prinsessen — bevinden zich
decoraties en een veelheid aan kleinere vrouwelijke figuren.
De decoraties zijn meer naar de natuur.

The seven princesses – Une théorie de jeune fille, detail.

Laten we er eens van uit gaan dat het werk gebaseerd is op het
toneelstuk. Dan zijn er een aantal belangrijke personages.
Een koning, een koningen, de prins Marcellus, de 7 prinsessen die
door Maeterlinck in het voorstellen van de personage als 1 personage
worden voorgesteld.

Wat is de betekenis van de naam Marcellus?

Etymologie
Latijnse oorsprong: Marcellus is een verkleinvorm van Marcus, wat mogelijk verwijst naar de Romeinse oorlogsgod Mars.
Betekenis: “De strijdbare” of “kleine krijger”.

Symboliek in Maeterlincks toneelstuk

1. De strijder tegen de stilte
In Les Sept Princesses keert Marcellus terug na zeven jaar en treft zijn zeven slapende cousines aan. Zijn naam als “strijder” contrasteert met de passiviteit en verstilling van de prinsessen. Hij is de enige die actie onderneemt, die probeert te begrijpen en te doorbreken.
2. De buitenstaander / de ontwaakte
Marcellus is de enige figuur die niet gevangen is in de trance. Hij vertegenwoordigt misschien het bewustzijn, de zoekende geest, of zelfs de toeschouwer die probeert betekenis te geven aan het mysterie.
3. De brug tussen werelden
Als kleinzoon van de oude koning en koningin, en als neef van de prinsessen, staat hij tussen generaties en toestanden in. Zijn naam kan dus ook duiden op een tussenfiguur, een intermediair tussen leven en dood, tussen actie en contemplatie.

The seven princesses – Une théorie de jeune fille, detail.

Het leek me ook wel goed om een een stukje van die symbolistische
literatuur te lezen:

Origineel Frans fragment (Maeterlinck, 1891)

LE PRINCE
Elles sont là… couchées côte à côte… les yeux fermés… les mains jointes… les visages tournés vers le ciel…
On dirait qu’elles dorment depuis mille ans…
Il n’y a pas un souffle… pas un battement de cœur…
Le silence est plus profond que la mer…
Il fait sombre… mais leurs robes brillent comme des étoiles…
Il y a des larmes sur leurs joues…
Elles ne bougent pas…
Elles ne respirent pas…
Elles ne vivent pas…
Et pourtant… elles sont belles comme si elles allaient parler…
Je n’ose pas m’approcher…
Il me semble que je troublerais quelque chose de sacré…
Elles sont sept… comme les jours… comme les péchés… comme les vertus…
Pourquoi sont-elles là… ainsi… sans vie… sans voix… sans regard…
Est-ce que je suis venu trop tard ?
Est-ce que je suis venu trop tôt ?
Est-ce que je suis venu pour rien ?

Nederlandse vertaling (vrij vertaald)

DE PRINS
Ze liggen daar… naast elkaar… met gesloten ogen… gevouwen handen… hun gezichten naar de hemel gericht…
Het lijkt alsof ze al duizend jaar slapen…
Er is geen zuchtje wind… geen hartslag…
De stilte is dieper dan de zee…
Het is donker… maar hun gewaden glanzen als sterren…
Er zijn tranen op hun wangen…
Ze bewegen niet…
Ze ademen niet…
Ze leven niet…
En toch… zijn ze zo mooi alsof ze elk moment kunnen spreken…
Ik durf niet dichterbij te komen…
Het voelt alsof ik iets heiligs zou verstoren…
Ze zijn met zeven… zoals de dagen… zoals de zonden… zoals de deugden…
Waarom liggen ze hier… zo… zonder leven… zonder stem… zonder blik…
Ben ik te laat gekomen?
Ben ik te vroeg gekomen?
Ben ik voor niets gekomen?

The seven princesses – Une théorie de jeune fille, detail.

Voor een toeschouwer in 2025 is het werk
The Seven Princesses / Une théorie de jeune fille
maar moeilijk toegankelijk. Het borduurwerk moet een enorm werk zijn
geweest. Zowel door de afmeting van het werk maar ook door de
enorme variatie in wat er afgebeeld wordt. Grote vlakken, kleine
vlakken, lijnen, enz.
Dus of het mooi is of niet, is eenvoudig vast te stellen.
Maar de betekenis.
Dit bijna wandtapijt maakt op het eerste oog een stoffige indruk.
De gestileerde personages en decoraties zijn moeilijk te interpreteren
zelfs als je het niet in het kader van Maeterlincks toneelstuk
probeert te plaatsen.

In die beleving is het van belang naar de rol van de curator en
het museum als gids te kijken.

Bij de tentoonstelling Ik zie, ik zie – Een wereld vol kunst,
een familietentoonstelling waar het ervarenvan kunst entraal
staat, lijkt de handdoek opgepakt te zijn.

Het Dordrechts Museum lijkt hier actief de rol van opvoeder en
begeleider op zich te nemen. Ze helpen kinderen betekenis
te geven aan wat ze zien, en maken ruimte voor verbeelding
en interpretatie. Dat is prachtig — maar waarom zou die rol
exclusief voor jonge bezoekers zijn?

Dit is de zaaltekst bij de Zeven prinsessen.
Daar heb ik geprobeerd een alternatieve tekst voor te maken,
twee varianten, een lange en een korte:

De uitgebreide tekst:

Ontwerp: Carel de Nerée tot Babberich, borduurwerk Constance de Nerée tot Babberich-van Houten, The seven princesses – Une theorie de jeune fille, 1904 – 1928, borduurwerk op zijde.

In dit monumentale borduurwerk staan zeven prinsessen afgebeeld in gestileerde vorm, verticaal geordend en omgeven door een rijkdom aan patronen. Hun gezichten zijn gereduceerd tot ogen en een mond, hun lichamen tot ritmische vormen. Boven hen bevindt zich een achtste figuur — een prins — visueel afwijkend en geplaatst in een zone van geometrische patronen. Zijn positie doet denken aan een kansel, verheven en omgeven door orde, wat hem onderscheidt van de prinsessen beneden.

Het ontwerp is mogelijk geïnspireerd door Les Sept Princesses (1891), een symbolistisch toneelstuk van Maurice Maeterlinck waarin zeven prinsessen in een toestand van stilte en ongrijpbaarheid verkeren. Die sfeer is in het borduurwerk niet direct herkenbaar; de figuren zijn gestileerd, hun houding blijft dubbelzinnig.

Wat opvalt is de visuele tegenstelling tussen boven en beneden: geometrische patronen structureren het bovenste deel van het werk, terwijl rond de prinsessen juist organische, niet-geometrische vormen verschijnen. Binnen deze patronen zijn kleinere figuren opgenomen die de vrouwenfiguren lijken te ondersteunen of te benadrukken, en zo een subtiele gelaagdheid toevoegen aan de compositie.

Deze elementen roepen vragen op over hiërarchie, zichtbaarheid en de rol van de toeschouwer. Het werk lijkt zich te onttrekken aan directe interpretatie, en nodigt uit tot langzaam kijken en persoonlijke reflectie.

Het borduurwerk werd begonnen door Hermine Schuylenburg, maar om onbekende redenen niet voltooid. De verdere uitvoering werd overgenomen door Constance de Nerée, moeder van de ontwerper. Zo ontstond een zeldzaam familieproject waarin generaties samenwerkten aan een visuele vertaling van een innerlijke wereld.

De korte tekst:

De zeven prinsessen

Geborduurd door Hermine Schuylenburg (deels) en Constance de Nerée tot Babberich – van Houten, naar een ontwerp van Carel de Nerée tot Babberich (1904–1928)

Zeven gestileerde prinsessen zijn verticaal geordend in een rijk patroon van vormen. Boven hen staat een prins, omgeven door geometrische motieven die doen denken aan een kansel — een visuele hiërarchie tussen orde en organische beweging.

Het ontwerp verwijst mogelijk naar Les Sept Princesses van Maurice Maeterlinck, waarin stilte en mysterie centraal staan. Ook hier blijft de betekenis onduidelijk: het werk nodigt uit tot langzaam kijken en persoonlijke interpretatie.

Het borduurwerk is een zeldzaam familieproject, begonnen door Hermine Schuylenburg en voltooid door Constance de Nerée, moeder van de ontwerper.

The seven princesses – Une théorie de jeune fille, detail.

Ik realiseer me dat curatoren en musea niet altijd vrij spel hebben
als het gaat wat er op het bordje op zaal staat, naast het
schilderij.
Als je ‘Het joodse bruidje’ uitleent als Rijksmuseum dan kan ik
me heel goed voorstellen dat je op zijn minst mee wilt denken
over hoe het schilderij door de lener wordt gepresenteerd.
Het kan het toekomstige beeld van het schilderij mede bepalen,
het kan iets doen met het imago van het Rijksmuseum
en zijn directeur, enz.
Het Rijksmuseum noemt trouwens Het joodse bruidje zelf:

Isaak en Rebekka, bekend als ‘Het Joodse bruidje’
Rembrandt van Rijn, ca. 1665 – ca. 1669

Dit is een voorstelling gemaakt door Paul Ranson voor een uitvoering van het toneelstuk Les Sept Princesses als poppenspel in 1892. Paul Ranson, Program for Les Sept Princesses, 1892, stonecutting.

Al met al een werk dat veel los maakt bij mij.
Het heeft me gedwongen op onderzoek uit te gaan en de
tijd die ik er aan besteed heb, leverde mij veel plezier op.
Misschien moet ik na mijn onderzoek, nog eens een keer
terug naar het Dordrechts Museum….

Argusvlinder

De avonturen van de Argusvlinder

Auteursarchief: Argusvlinder

Over Argusvlinder

Mens en natuur

Geen ogen, toch gezien

De kunst van trauma tot transformatie

Anselm Kiefer: Schuld en alchemie

Magdalena Abakanowicz: Materie en spiritualiteit

Menselijke natuur

Kapitaalband: nu de werkelijkheid

Pizza van de week

Even het beeld compleet maken

Mijn binder is een ellendeling; hij schiet niet op en ik heb ruzie met hem gemaakt;

Kapitaalband met de hand: een ode aan boekbinden in spitselbandstijl

Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber

Uit de tijdmachine van William Fraser

Magdalena Abakanowicz – Everything is made of fiber

Wrijfsel / rubbing

Verfplanten of Planten verven?

De Nerée en de draad die verder reikt

Tilburg en toch mooie foto’s?

De prijs van de aardbei

Resultaten van mijn boekbindplan

Pizza van de week

maar hun gewaden glanzen als sterren…

Over Argusvlinder

Delen:

Delen:

Anselm Kiefer: Schuld en alchemie

Magdalena Abakanowicz: Materie en spiritualiteit

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen: