Een nieuwe categorie op mijn blog, zeg maar een nieuwe column.
Dat gebeurt niet vaak.
Het idee is om dingen die ik vind in of over boeken,
in deze categorie onder te brengen.
Aanleiding is een serie van drie boeken die ik onlangs kocht
en waar in een van de boeken leuke artikelen zitten.
Vandaag de eerste, een advertentie.

Ik was hulpboekbinder, thans katoenmagnaat. De term/functie ‘hulpboekbinder’ kende ik nog niet. De foto van het krantenartikel is een beetje bewerkt. Al te grote kleurverschillen zijn er uitgehaals. De kleine scheurtjes en hoekjes die er uit zijn, zijn opgevuld.

Ik was hulpboekbinder
thans katoenmagnaat
aldus de heer M. te D.

 

Jarenlang , zo meldt ons de heer
M. te D., was ik een duistere
hulpboekbinder, kleverig en vergeten.
De smaken van lijm en linnen
waren voortdurend in mijn mond
en ik was niet in staat de
boeken te kopen, die ik zelf had
gebonden.
Tot de leverancier van het
linnen onze werkplaats betrad en
mij begon aan te staren. “Zulk
een gladgeschoren man heb ik nog
nooit ontmoet en zeker niet in de
gedaante van een hulpboekbinder”‘zei hij.
In antwoordde kort en bondig:
“Castella Scheerzeep.
Met het baardwekend Recinit”.
Deze zes woorden veranderden
mijn leven. De linnenman nam mij
mee en leidde mij op in het
textielwezen. Eerst leerde ik bonnen
achterhouden, toen vlas verbouwen,
toen katoenoogsten opkopen.
Ik bezit nu practisch alle
katoenplantages in de wereld;
als U Uw neus snuit,
snuit U Uw neus in MIJN katoen.

Ik tik hier de hele tekst uit zodat de tekst doorzoekbaar wordt.
Het zoeken in tekst op een plaatje is technisch niet mogelijk.

Met deze leuke reclame in het achterhoofd ben ik nog eens wat
verder gaan zoeken op het internet.

Daar vond ik bijvoorbeeld een beschouwing over de reclamewereld in de jaren dertig.
Daarin komt de maker van deze reclame (Karel Sartory,
in opdracht van de Dobbelman fabriek) ook aan de orde.

Dat is ook zo in het volgende artikel in NRC:

Baardwekend recinit
S. Montag, 14 januari 2012

Het ging over beroemdheden van destijds, intussen nog beroemder of onherstelbaar aan lager wal geraakt.
In ieder geval human interest, alles wat een sterveling over een andere sterveling kan interesseren.
Je kon er een voorbeeld aan nemen, je verkneuteren aan leedvermaak, dat maakte geen verschil.
Het was nieuws zonder een morele lading. Op de keper beschouwd puur drama.
Het leven van deze mensen had een beslissende wending genomen, en daarover willen de meeste andere mensen het naadje van de kous weten.

 

Opeens dacht ik aan die eenvoudige portier in een chic Amsterdams hotel.
De hele dag koffers dragen, deuren open houden, mensen laten voorgaan, fooitjes incasseren, wat een portier verder doet.
Daar komt een belangrijke gast uit Brazilië, die hem een seconde verbijsterd aankijkt en dan met een stem vol bewondering zegt: Wat bent u prachtig geschoren!
Deze ontmoeting is voor de portier het begin van een nieuwe carrière.
Later zien we zijn getekend portret in de krant met deze tekst:
‘Eens was ik een simpele Amsterdamse hotelportier. Nu ben ik president van Brazilië.’

 

Het is een reclame van de Dobbelman fabriek, voor de bijzondere Castella scheerzeep met ‘baardwekend recinit’.
Het was aan het begin van de oorlog.
Iedere week verscheen er een aflevering waarin iemand met een nederig beroep door een toevallige ontmoeting
met een invloedrijk persoon plotseling een fabelachtige carrière maakte, dankzij dit ‘baardwekend recinit’.
Een vuilnisman werd directeur van de Nederlandse Spoorwegen, een bakkersknecht klom op tot Chef Staf
van de landmacht. Ik noem maar wat.
De serie was bedacht door Karel Sartory (1906-1981) en werd geïllustreerd door Eppo Doeve (1907-1981)
die ook nog Nederlandse bankbiljetten heeft ontworpen.

Sartory was een vrolijk genie.
In het begin van de jaren vijftig ben ik uit eerbied voor zijn talent eens bij hem op bezoek gegaan, ergens aan de Willemsparkweg of de Koninginneweg.
Hoe het is verlopen weet ik niet meer, maar in ieder geval viel het niet tegen.
Wel herinner ik me dat hij onophoudelijk sigaretten rookte.
Hij heeft ook de slagzin Chief Whip op ieders lip! bedacht.
Doeve is later politiek tekenaar van Elseviers Weekblad geworden en hij was stamgast van Café Scheltema.
Als hij er zin in had, tekende hij een bankbiljet voor je, van duizend of desnoods tienduizend gulden, met het portret van de koningin erop. Ook lang geleden.

Op Internet zijn er een hele hoop afbeeldingen te zien die met
deze advertentie te maken hebben. Zoals de volgende serie:

Dobbelman reclame. Dit lijkt wel een opgemaakte advertentie.

Ook deze afbeelding en onderstaande tekst komt van Geschiedenis Lokaal,
gevonden 28-05-2017.

Reclame voor Castellazeep van Zeepfabriek Dobbelman gemaakt door Karel Sartory, “Ooit was ik… thans… dank zij Castella Scheerzeep met het wonderlijke Recinit”. Sartory was een bekend Nederlands reclameman en werkzaam voor het bekende Amsterdamse reclamebureau De la Mar. Hij maakte gebruik van parodie in zijn reclames. In deze reclame vertellen fictieve figuren overdreven over al de positieve gevolgen die Castellazeep voor hen gehad heeft. Het was een parodie op Amerikaanse advertenties.

En hier nog een. Het leuke is dat de advertentie die ik heb in deze serie niet voorkomt.

Dezelfde bron.
Na de oorlog (1945 – 1947) werd de advertentie nog steeds gebruikt
maar dan in een iets andere vorm.

Brengt gij mij om zeep, Winston?

Dat de reclames veel indruk hebben gemaakt blijkt wel
uit de volgende tekening van Opland:

Opland met een parodie op de Dobbelman reclames.

Deze spotprent vond ik hier op 28-05-2017.
Met de volgende toelichting:

Dit is een prent uit 1957 van de politieke tekenaar Opland. Opland heeft zich bij het maken van deze cartoon laten inspireren door de reclameposters die de Nijmeegse zeepfabriek “Dobbelman” in die tijd maakte. Opland heeft een parodie gemaakt op de manier waarop in die tijd Dobbelman voor haar Castellazeep reclame maakte.

Deze Castella-reclameprenten werden gemaakt door Karel Sartory. Hij was een van de eerste Nederlandse copywriters in de reclame die werkte met het procedé van parodie. Het belangrijkste voorbeeld hiervan is de campagne voor Castella Scheerzeep, waarvoor hij de teksten schreef. Deze campagne bestond uit zogenaamde testimonials, waarin fictieve figuren hoog opgaven van de werking van de Dobbelman scheerzeep. De overdrijving was duidelijk.

In de cartoon vertelt Opland op de manier die Sartory gebruikte hoe de politieke carrière van de belangrijke Russische sov(jet)leider Sjepilov is verlopen.

Geschiedenis lokaal (mijn bron) gebruikte op hun beurt als bron de volgende site.