Over de helft

Posted on november 2, 2026 by Argusvlinder

Voor het boekje dat ik ga maken heb ik een tekst geschreven
die niet specifiek over de foto gaat die centraal staat in het boekje,
maar die het project als geheel beschrijft.
Die tekst heeft als titel: Schors: een kleine atlas.

De tekst ben ik met de hand aan het zetten.
Dat wil zeggen dat ik de tekst opbouw uit loden letters
die ik dan later op mijn proefpers een aantal keren kan afdrukken.

Letter voor letter, voor spatie, voor letterteken
vordert het zetten van de tekst.
Een heel rustgevende activiteit, die misschien vreemd genoeg,
tegelijkertijd ook inspannend voor me is.

IMG_0900Schors — Mijn volle zethaak ligt op de letterbak. De regels die ik net gezet heb ga ik overbrengen op mijn galei. Een galei is een tijdelijke opslagruimte om zetsels te bewaren en later op een pers te kunnen overbrengen.

IMG_0901Schors — De tekst ligt op de galei. De tekst is nog niet gereed maar ik ben al wel over de helft. Als de tekst compleet is ga ik een proef trekken. Een proefafdruk maken. Ik weet zeker dat er nog zaken gewijzigd moeten worden: ontbrekende leestekens, hoofdletters, lettervolgorde, spaties, spelfouten, enz.

Handzetten

Posted on oktober 27, 2026 by Argusvlinder

Een paar weken geleden kocht ik een proefpers.
In het verleden had ik er een maar die is gesneuveld in een verhuis.
De loden letters, zethaak, inkt enz had ik allemaal nog.
Daarom ben ik begonnen aan een boekje.
De eerste tekst gaat over ‘Schors’.

Nu is het vijf jaar geleden datik voor het laatst een tekst gezet had.
Bovendien ben ik linkshandig dus veel instructies helpen maar gedeeltelijk.
Ik wilde zeker zijn dat ik goed op weg was.

Er lag nog een stukje zetwerk van vrijf jaar geleden en om dat
te kunnen beoordelen heb ik dat even snel als was het een stempel afgedrukt.
Die tekst stond goed en mij nieuwe wekr moet dus op dezelfde manier.
Dat was gisteren fout gegaan en heb ik meteen gecorrigeerd.
Dat kost dan meteen een ochtend werk.

IMG_0767Schors — Dit was het zetsel van jaren geleden dat nog op mijn galei lag.

IMG_0768Schors — Met een beetje inkt en gestempeld, zag ik dat de tekst in principe goed staat en dat mijn werk van gisterochtend fout was.

IMG_0769Schors — Boven zie je het begin van de tekst ‘Schors – een kleine atlas’. Die tekst staat goed maar mijn werk op de zethaak (links) stond verkeerd. De zethaak ligt misschien wat vreemd maar dat zorgde er voor dat de letters niet omvielen.

IMG_0770Schors — Gecorrigeerd en samengevoegd met eerder resultaat ben ik nu ongeveer halverwege. Ik hoop vanmiddag nog wat verder te kunnen werken.

Binnenkort hoop ik het resultaat te kunnen tonen.
Maar nu ervaar ik weer waarom handzetten zo leuk is.
Het is een activitieit die je heel veel rust geeft ondanks of misschien dankzij
de concentratie die er bij nodig is.
Het maakt je duidelijk waarom het schrijven in korte zinnen
je verderop in het proces tijd oplevert.
Daarbij moet je natuurlijk wel je boodschap duidelijk blijven maken.
Maar je kunt schrijven: ‘Elke schors liet een eigen ritme zien’,
maar ook ‘Elke schors een eigen ritme’.
De boodschap is hetzelfde maar het werk dat nodig is, is anders.
Je keuzes worden bewuster.

Creatieve woensdag: Boek in een doos

Posted on augustus 15, 2018 by Argusvlinder

Het lijkt misschien wat stil op het vlak van mijn
drukkerijtje en boekbinderij maar schijn bedriegt.
Alleen het was erg lang geleden dat ik zelf nog een tekst
gezet en gedrukt had en dus ging alles eerst fout.
Natuurlijk niet eerst nakijken hoe het ook alweer moest.

Maar vandaag ging het de goede kant uit
door eenvoudig (opnieuw) te beginnen en stap voor stap
naar de eerste pagina te werken.

De eerste pagina van de 7 verschillende boeken in 7 verschillende dozen
met 7 verschillende boekenleggers.
Ik noem het project: Boek in een doos – Book in a box.

De tekst opnieuw met een letterhaak gezet en op de pers geplaatst.

Dan een proef getrokken op een stuk kladpapier.

Vervolgens een goede afdruk gemaakt en het blad gevouwen. Het past straks precies in de doos waarvoor de tekst bedoeld is.

In het begin was de tekst wel goed maar zat hij verkeerd op de pers. Daarom heb ik dat ook gecorrigeerd en je zag het resultaat op de vorige pagina.

Opdracht W.L. Idema gelukt

Posted on augustus 22, 2017 by Argusvlinder

Het is gelukt om samen met The British Library
een sutra op te dragen aan de vertaler van het verhaal
dat ik op dit moment met de hand aan het zetten ben.

Dit is de website waar je het kunt zien:
http://idp.bl.uk/database/oo_loader.a4d?pm=Or.8210/S.4243;img=1.

Daar zie je het volgende:

Het grappige is nu dat in de tekst een van de hoofdpersonen
in de gevangenis terecht komt.
Terwijl ik de tekst aan het zetten ben in de FutureDome,
de voormalige Koepelgevangenis in Breda.

Hier ligt onder andere het woord gevangenis op de zethaak.

Voorwerp van de dag

Posted on maart 12, 2017 by Argusvlinder

Het is druk in het Nederlands Drukkerij Museum in Etten-Leur.
Op 2 april begint de tentoonstelling Blikvangers
over het werk van Fiep Westendorp.
De tekenaar van onder andere Jip en Janneke.
Men is al druk bezig de tentoonstellingsruimte in te richten
maar ook andere ruimtes van het museum komen onder
de aandacht. Zoals bijvoorbeeld de entree.

Dit is een van de wanden in de entree die veranderd gaat worden. Inmiddels is de verandering al doorgevoerd maar dat heb ik nog niet gezien. Aan het plafond hangen een aantal afbeeldingen van belangrijke ambachten zoals de journalistiek.

Dit is een andere wand. Deze zal zo blijven. Hier wordt het drukkersvak verbeeld.

Van de borden die aan het plafond hingen heb ik er
een paar gefotografeerd. Zij zijn het voorwerp van de dag.

Linoleumsnede.

Uitgeverij.

Handzetten. Het rechthoekige voorwerp dat de letters A, B en C verbindt met X, Y en Z is een zethaak.

Machinezetten. De grote vorm in het midden verbeeldt een matrijs.

Boekdruk.

Ze zijn in het museum beter te bekijken dan op mijn foto’s.
Breng gerust een bezoek en vraag naar deze borden.

Positiebepaling

Posted on november 28, 2016 by Argusvlinder

Dit wordt voor veel mensen niet het meest interessante bericht
op mijn blog maar ja, soms is het ploeteren.
Afgelopen weekend ben ik bezig geweest om mijn proefpers beter te
leren kennen. Dat heb ik gedaan met een stukje oude tekst,
een paar onduidelijke letters, een stukje nieuwe tekst en
een reeks letters die ik van mijn vader heb gekregen.

Ik wil eigenlijk een mal maken die ik op de pers kan leggen waar ik
de letters op kan positioneren op zo’n manier dat ze altijd correct
op een A4 komen.

Eerst even de serie letters die ik van mijn vader kreeg.
Eerst eens vaststellen of die de Hollandse Hoogte hebben.

Niet dus. Je ziet hier op een zethaak 1 van de nieuwe letters en 1 letter (ook de letter A) die van Hollandse Hoogte is. De letters die ik van mijn vader gekregen heb zijn dus lager.

Misschien zie je het hier beter. Een hele reeks nieuwe letters naast 1 letter van Hollandse Hoogte.

Hier ligt een vel A4 op de proefpers. Je ziet dat niet de hele bodem bedekt wordt door het papier. Ik wil vaststellen waar op een landschap A4 de meest linkse en meest rechtse positie is waarop ik kan drukken. Links heb ik daarom een kaderlijn vanaf de meest linkse plaats gezet waar ik letters kan plaatsen. Rechts weet ik ongeveer wat de meest rechtse plaats is. Daarom zet ik daar een reeks cijfers: 1 tot en met 0.

Voor het eerst gebruik ik ook de nieuwe drukkersinkt die ik in Duitsland gekocht heb. Je ziet de grote letters goed. Dat zijn de letters die ik van mijn vader gekregen heb. Sommige letters zijn volgens mij een beetje versleten. De letters heb ik opgehoogd door ze op interlinies te zetten. Welk woord (of zin) er mee te zetten is, is mij onduidelijk. De inkt doet het prima.

Positie 7 is dus de laatste rechtse positie waar ik op kan drukken (A4, landschap). Nu kan ik een soort ‘universele’ marge gaan bepalen.

Negen millimeter vanaf de linkerrand van het papier is niet te bedrukken. Daar begint de kaderlijn. Hier zie je ook die vreemde letter B (een soort ringel-S). Het lettertype wat ik heb gekocht heeft ook een ‘normale’ hoofd- en kleine letter B, een die past bij de andere letters. Wat deze letter precies in de letterbak doet weet ik niet. Ik ga hem er voorlopig maar uithalen.

Creatieve Woensdag 04

Posted on november 27, 2016 by Argusvlinder

Het is zo, het duurt al heel lang.
Maar stapje voor stapje kom ik dichterbij het doel.
In de ochtend tekst aangepast en nieuwe tekst gezet.
In de avond verder gewerkt aan de letter O.
De tweede van de vier letters.
Volgende week gaan we het drukken van de tekst voorbereiden
en misschien al starten.

Het startpunt. De reeds gezette tekst op de galei

De eerste regels nieuwe tekst op de zethaak.

De letter O. Dit wordt de binnenkant van de letter met deze keer ‘stralen’ (in dezelfde kleur als de binnenkant) buiten de letter. De ‘stralen’ dekken de helft van het letterbeeld op.

Dit wordt het groene, floraal motief, dat boven op de letter gaat komen.

Creatieve Woensdag 02

Posted on augustus 10, 2016 by Argusvlinder

Vandaag is er weer hard gewerkt in de drukkerij.

We hebben grofweg drie dingen gedaan:
= de teksten die de afgelopen weken met de hand zijn gezet,
moeten gecorrigeerd worden;
= de teksten waar ik al een tijd geleden aan gewerkt heb,
en die rechtstreekse citaten zijn uit een boek,
moesten anders beginnen. Anders sluiten de teksten
minder goed aan bij de lino’s die de illustraties gaan vormen in mijn boek;
= het colofon moet met de hand gezet gaan worden.

Aan alle drie de activiteiten hebben we gewerkt, alleen
het colofon is nog niet helemaal af maar daarvoor is
ook nog niet alle info beschikbaar.

Mijn instructeur neemt het priegelige werk voor zijn rekening: het corrigeren van de onlangs gezette teksten.

Het begin van teksten herzien betekende in een geval dat een hele alinea op de schop moest. Nieuwe woorden worden toegevoegd waardoor de originele regel niet meer past. Woorden dienen dan naar een volgende regel te worden overgenomen. Op die manier moesten 4 of 5 regels omgebouwd worden. Dat gebeurt op de zethaak terwijl de woorden weggehaald worden uit de oorspronkelijke tekst.

Hier wordt een regel omgebouwd op de zethaak.

Regel voor regel. De ‘nieuwe’ regels moeten weer wel de goede breedte hebben. Dus het uitvullen met spaties moet iedere keer opnieuw worden uitgevoerd.

Hele woorden of zinsdelen, inclusief de spaties, worden uit de oorspronkelijke tekst weggehaald om naar de zethaak over te brengen. Een gat achterlatend in het oorspronkelijke zetwerk. Pas op, er moet voldoende plaats op de galei zijn voor dit werk.

Een soort open hart operatie. De oorsponkelijke tekst moet grotendeels intact blijven en de nieuwe zetregels moeten ingevoegd gaan worden op de oude plaats.

Creatieve Woensdag 01: Lettertype uitzoeken

Posted on juli 2, 2016 by Argusvlinder

Afgelopen woensdag ben ik beginnen met het handzetten
van de inleiding van mijn boekje. Maar ik moest de tekst van
vorige week nog corrigeren en voor de inleiding een lettertype kiezen.
De beschikbare lettertypes worden beperkt door wat het museum
over de jaren verzameld heeft.
Je wil toch zorgen dat de lettertypes bij elkaar ‘smoelen’ in het boek.

De keuze is gevallen op een lettertype met de naam Atlas. Mooi, helder en schijnbaar veel groter dan het lettertype Hollandse Mediaeval van dezelfde grootte. Wie de ontwerper is van dit lettertype weet ik niet.

De loden letters zitten in een ondiepe, halve letterkast. Dat wil zeggen dat de letters ook op een andere plaats liggen. De cijfers en hoofdletters liggen nog wel bij elkaar maar op een andere plaats dan bij een diepe letterkast.

Maar eerst het resultaat van vorige keer corrigeren.

Dan de letters overbrengen van de galei naar de proefpers.

Papier er op…..

….en de volgende versie van de proefdruk is gereed. Bij een ets zou je zeggen de volgende staat. Er zit overigens nog ten minste 1 fout in de tekst. Kijk maar eens goed. De Letter ‘t’ staat ergens op zijn kop. Probeer dat maar een met je PC.

De eerste regel van het boek (hier op de zethaak) is ‘Het belangrijkste woord in de titel van het boek’.

Ik ben al best opgeschoten.

Creatieve Woensdag 03 I

Posted on mei 26, 2016 by Argusvlinder

Op woensdag ben ik weer druk in de weer met
het met de hand zetten van teksten.
Ik doe dat bij het Nederlands Drukkerij Museum in
Etten-Leur.
De teksten zullen in mijn volgende boekje komen dat
als titel zal hebben:
een spokende zwarte Hond met eenen sleutel in den mond.

Zo’n titel, daar moet een verhaal achter zitten.
Het eerste deel van dat verhaal lees je hier:

De reeks ‘Onze volksverhalen’ bestaat uit 14 boeken
met verhalen uit Nederland en Vlaanderen.
Het deel dat ik heb heet:
‘Volksverhalen uit Noord-Brabant’ en is uit 1980.
De redactie was door Dr. Tjaard W. R. de Haan en
mijn deeltje is samengesteld door Willem de Blecourt.
In de inleiding wordt beschreven hoe de belangstelling
voor volksverhalen in het zuiden ontstond en daarbij
wordt ook stilgestaan bij opvallende gebeurtenissen of
waanvoorstellingen.
Zo ook bij
‘een spokende zwarte Hond met eenen sleutel in den mond’.
En de titel van dit boek was geboren (Nicolaus Westendorp,
predikant en schoolopziener, 1830.)

De eerste tekst (van 4) is al ver af.

De laatste drie regels op de zethaak maken de tekst compleet.

Hier ligt de volledige tekst op de galei. Het is qua lengte het middelste verhaal. Het is een soort thriller die zich afspeelt op de grens tussen Belgie en Nederland.

De complete tekst bestaande uit losse letters en spaties opbinden met een stukje touw vraagt oefening. Veel oefening. Ik ben dan ook blij dat een echte handzetter dat voor mij doet.

De tekst gaat nu voor de eerste keer naar een drukpers. In dit geval een kleine proefpers. Van de galei wordt de tekst op de pers overgebracht.

Hier wordt het zetwerk gedresseerd. Alle letters, spaties en de interlinies (de loden of aluminiumstrips die er voor zorgen dat er straks voldoende ruimte tussen de regels zit om de tekst goed te kunnen lezen) moeten aan de bovenkant dezelfde hoogte hebben om goed afgedrukt te kunnen worden. Dat gelijk maken heet dresseren.

Het inkten van de tekst.

Zo ontstaat de eerste drukproef.

Argusvlinder

De avonturen van de Argusvlinder

Tagarchief: zethaak

Over de helft

Handzetten

Creatieve woensdag: Boek in een doos

Opdracht W.L. Idema gelukt

Voorwerp van de dag

Positiebepaling

Creatieve Woensdag 04

Creatieve Woensdag 02

Creatieve Woensdag 01: Lettertype uitzoeken

Creatieve Woensdag 03 I

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen: