Creatieve woensdag

De eerste helft van de tekst van ‘De hulpvaardige reiziger’
uit het boek ‘Chinese verhalen uit Dunhuang’ is gereed.
Zaterdag wordt deze tekst gedrukt.
Dan nog wel even de lino’s maken.

WP_20170823_19_31_52_Pro

W.L. Idema is de man die deze Nederlandse vertaling maakte van de Chinese verhalen die gevonden zijn in grot 17 in Dunhuang (Mogao grotten).


4 pagina’s van ‘Een spokende zwarte hond’ gedrukt vandaag

Het was vandaag weer Creatieve Woensdag.
Alleen de avondsessie viel uit door ziekte.
Maar de ochtend was daar niet minder
creatief en productief om.
Vier pagina’s van mijn boekje: ‘Een spokende zwarte hond met
eenen sleutel in den mond’ werden vanochtend gedrukt.
In kleine oplage bij het Nederlands Drukkerij Museum in Etten Leur.

 photo WP_20161207_001DeTekstIsNietLangMaarMoetWordenVerdeeldOverTweePaginas.jpg

De teksten van de verhalen zijn soms niet lang maar worden dan toch verdeeld over twee pagina’s. De witruimtes ga ik later nog opvullen met linosnedes of andere technieken.


 photo WP_20161207_002DeHandzetterHelptBijDePaginaOpbouw.jpg

De handzetter helpt bij het opbouwen van de pagina’s. Een riskant werkje dat de volle aandacht vraagt. Ik merk nu zelf, thuis, dat dit echt niet eenvoudig is.


 photo WP_20161207_003PaginaOpgebouwd.jpg

De pagina is opgebouwd.


 photo WP_20161207_004IkBenJanDeWijs.jpg

De eerste proefdruk met ‘IK BEN JAN DE WIJS’.


 photo WP_20161207_005ErIsIetsMisMetDeInktrollen.jpg

Maar de drukker is niet tevreden. De pers loopt niet goed. Het lijkt wel of er iets mis is met de inktrollen.


 photo WP_20161207_006ErIsIetsMisMetDeInktrollen.jpg

Dus dan ga je die schoonmaken of er zelfs uit halen.


 photo WP_20161207_007ErIsIetsMisMetDeInktrollen.jpg

Op de voorgrond de rollen die al schoongemaakt zijn.


 photo WP_20161207_008DePers.jpg

Dan maar even een ‘pasfoto’ van de pers tussendoor.


 photo WP_20161207_012NieuweTekstTouwtjeVerwijderen.jpg

Even later komt er een nieuwe tekst op de drukpers. Hier wordt het touwtjes dat de tekst bij elkaar houdt van het zetwerk weggehaald om de pagina goed op te kunnen bouwen.


 photo WP_20161207_013WeerEenPaginaOpgebouwd.jpg

Weer een nieuwe pagina opgebouwd.


 photo WP_20161207_014HandzetterEnDrukkerLossenProbleemOp.jpg

Er is een spatie onder de tekst geschoven. De handzetter helpt om de pagina goed te krijgen.


 photo WP_20161207_016DrukkerInActie.jpg

Drukker in actie.


 photo WP_20161207_017Tussenresultaat.jpg

Het tussenresultaat ligt te drogen.


 photo WP_20161207_018GedruktEnGereedVoorDistributie.jpg

Gedrukt en klaar voor distributie.


 photo WP_20161207_019HetColofonOpbouwen.jpg

De volgende pagina: het colofon, wordt opgebouwd.


Plaat op de proefpers weghalen

De laatste keer klaagde ik over de veel te diepe moet
in het papier als gevolg van het afdrukkewn van een paar regels
met letters. De reden was dat de letters te hoog waren voor de rol
(die op mijn proefpers niet in hoogte in te stellen is).

Overleg met het Nederlands Drukkerij museum leverde op
dat de plaat die er lag bedoeld is voor de ‘Franse hoogte’.
In het tijdperkk van de loden letters waren de hoogtes van de letters
(van de loden letters) afhankelijk van de lokale standaarden.
Ze staan op internet (natuurlijk):

Letterhoogten (loden tijdperk)

Letterhoogten uit het ‘loden tijdperk’:
24,85 mm – Hollandsche hoogte, ca. 66 punten hoog.
23,68 mm – Belgische hoogte.
23,56 mm – Frans/Europese/normaal hoogte, ca. 62,66 punten hoog.
23,32 mm – Engels/Amerikaanse hoogte.
23,56 mm – hoogte handverguldletters.
06,55 mm – hoogte persverguldletters.

Dus als je pers letters verwacht van 23,56 millimeter maar
je zet er letters op van 24,85 millimeter, dan heb je een probleem.

In het geval van mijn pers was dat heel eenvoudig te verhelpen.

 photo WP_20161124_001DePlaatHoePakJeDieErUit.jpg

Eerst heb ik het zetwerk en de regletten en slotjes weggehaald. Dan komt de plaat helemaal vrij. Maar hoe krijg je die plaat er nou uit? Dat bleek erg eenvoudig te zijn. De metalen strip hierboven op de foto rechts, beweegt niet naar links of rechts. Je kunt er prima je zetwerk op vastzetten.


 photo WP_20161124_002MetalenStripRechtsVanDePlaatIsEenvoudigOpTePakken.jpg

Maar diezelfde strip kun je eenvoudig optillen emn wegnemen. Hier ligt de strip naast zijn oorspronkelijke positie.


 photo WP_20161124_003DePlaatIseenvoudigOpTePakken.jpg

Dan blijkt de plaat gewoon los te liggen. Hij is er eenvoudig uit te halen. Die plaat is niet heel dik maar dik genoeg om een probleem te maken.


 photo WP_20161124_004DePlaatIsErUit.jpg

Zonder plaat en strip ziet de pers er als volgt uit. De strip ligt inmiddels al weer op zijn plaats (niet op de foto). Gedrukt heb ik nog niet met de pers. Dat bewaar ik tot het weekend maar ik ga wel even proberen hoe de rol nu over de houten letter A gaat. Voorheen kon ik de rol daar maar met moeite overheen krijgen.


 photo WP_20161124_006LetterAOnderDeRol.jpg

Nu is er geen probleem. Sterker nog er is ruimte over. Je kijkt hier op de kop (bovenkant) van een kapitale A (hoofdletter A). Er is nog ruimte tussen de rol en de letter. Die ruimte is nodig voor het papier (en de inkt). Dikker papier vraagt meer ruimte dus kun je dat nog bijsturen door onder het zetsel enkele vellen papier te leggen of bovenop niet 1 vel maar meerdere. Dit gaat werken!


 photo WP_20161124_006LetterAOnderDeRolDetail.jpg

Detail van de vorige foto.


Creatieve woensdag

In de ochtend heb ik weer gewerkt aan het zetwerk
voor mijn boekje:
‘een spokende zwarte hond met eenen sleutel in den mond’.
Het duurt nog even voordat we er de werkelijke resultaten van zien.
Dat het zetwerk nog niet af is, is voor mij nog niet zo’n ramp
want het papier dat ik wil hebben wordt maar niet bezorgd.
Aan de andere kant raken de loden letters op.
Dilemma.

 photo WP_20161109_001DeEersteRegelsVanDeDag.jpg

De eerste regels zetwerk van deze woensdag zijn gereed.


 photo WP_20161109_002CeesSmoldersBindtMijnZetselIn.jpg

Aan het eind van de ochtend bindt mijn instructeur het zetwerk op zodat ik er een volgende keer mee door kan. Dit zetwerk wordt gezet bij het Nederlands Drukkerij Museum in Etten-Leur.


Creatieve Woensdag 02

Vandaag is er weer hard gewerkt in de drukkerij.

We hebben grofweg drie dingen gedaan:
= de teksten die de afgelopen weken met de hand zijn gezet,
moeten gecorrigeerd worden;
= de teksten waar ik al een tijd geleden aan gewerkt heb,
en die rechtstreekse citaten zijn uit een boek,
moesten anders beginnen. Anders sluiten de teksten
minder goed aan bij de lino’s die de illustraties gaan vormen in mijn boek;
= het colofon moet met de hand gezet gaan worden.

Aan alle drie de activiteiten hebben we gewerkt, alleen
het colofon is nog niet helemaal af maar daarvoor is
ook nog niet alle info beschikbaar.

 photo WP_20160810_001TekstVanAfgelopenWekenCorrigeren.jpg

Mijn instructeur neemt het priegelige werk voor zijn rekening: het corrigeren van de onlangs gezette teksten.


 photo WP_20160810_002DeTekstHerzien.jpg

Het begin van teksten herzien betekende in een geval dat een hele alinea op de schop moest. Nieuwe woorden worden toegevoegd waardoor de originele regel niet meer past. Woorden dienen dan naar een volgende regel te worden overgenomen. Op die manier moesten 4 of 5 regels omgebouwd worden. Dat gebeurt op de zethaak terwijl de woorden weggehaald worden uit de oorspronkelijke tekst.


 photo WP_20160810_003TekstOpnieuwOpzettenOpDeZethaak.jpg

Hier wordt een regel omgebouwd op de zethaak.


 photo WP_20160810_004DeTekstWordtOpDeZethaakOpnieuwOpgebouwd.jpg

Regel voor regel. De ‘nieuwe’ regels moeten weer wel de goede breedte hebben. Dus het uitvullen met spaties moet iedere keer opnieuw worden uitgevoerd.


 photo WP_20160810_005HeleWoordenWordenIneenKeerOvergebrachtVanGaleiNaarZethaak.jpg

Hele woorden of zinsdelen, inclusief de spaties, worden uit de oorspronkelijke tekst weggehaald om naar de zethaak over te brengen. Een gat achterlatend in het oorspronkelijke zetwerk. Pas op, er moet voldoende plaats op de galei zijn voor dit werk.


 photo WP_20160810_006OpenTekstOperatie.jpg

Een soort open hart operatie. De oorsponkelijke tekst moet grotendeels intact blijven en de nieuwe zetregels moeten ingevoegd gaan worden op de oude plaats.


Creatieve Woensdag 03 I

Op woensdag ben ik weer druk in de weer met
het met de hand zetten van teksten.
Ik doe dat bij het Nederlands Drukkerij Museum in
Etten-Leur.
De teksten zullen in mijn volgende boekje komen dat
als titel zal hebben:
een spokende zwarte Hond met eenen sleutel in den mond.

Zo’n titel, daar moet een verhaal achter zitten.
Het eerste deel van dat verhaal lees je hier:

De reeks ‘Onze volksverhalen’ bestaat uit 14 boeken
met verhalen uit Nederland en Vlaanderen.
Het deel dat ik heb heet:
‘Volksverhalen uit Noord-Brabant’ en is uit 1980.
De redactie was door Dr. Tjaard W. R. de Haan en
mijn deeltje is samengesteld door Willem de Blecourt.
In de inleiding wordt beschreven hoe de belangstelling
voor volksverhalen in het zuiden ontstond en daarbij
wordt ook stilgestaan bij opvallende gebeurtenissen of
waanvoorstellingen.
Zo ook bij
‘een spokende zwarte Hond met eenen sleutel in den mond’.
En de titel van dit boek was geboren (Nicolaus Westendorp,
predikant en schoolopziener, 1830.)

 photo WP_20160525_001DeTekstIsNogNietCompleet.jpg

De eerste tekst (van 4) is al ver af.


 photo WP_20160525_002DelaatsteDrieRegels.jpg

De laatste drie regels op de zethaak maken de tekst compleet.


 photo WP_20160525_003GaleiMetTekst.jpg

Hier ligt de volledige tekst op de galei. Het is qua lengte het middelste verhaal. Het is een soort thriller die zich afspeelt op de grens tussen Belgie en Nederland.


 photo WP_20160525_004DeCompleteTekstMetEenTouwtjeOpbinden.jpg

De complete tekst bestaande uit losse letters en spaties opbinden met een stukje touw vraagt oefening. Veel oefening. Ik ben dan ook blij dat een echte handzetter dat voor mij doet.


 photo WP_20160525_005TekstVanDeGaleiNaarDeProefpers.jpg

De tekst gaat nu voor de eerste keer naar een drukpers. In dit geval een kleine proefpers. Van de galei wordt de tekst op de pers overgebracht.


 photo WP_20160525_006Dresseren.jpg

Hier wordt het zetwerk gedresseerd. Alle letters, spaties en de interlinies (de loden of aluminiumstrips die er voor zorgen dat er straks voldoende ruimte tussen de regels zit om de tekst goed te kunnen lezen) moeten aan de bovenkant dezelfde hoogte hebben om goed afgedrukt te kunnen worden. Dat gelijk maken heet dresseren.


 photo WP_20160525_007Inkten.jpg

Het inkten van de tekst.


 photo WP_20160525_008DeEersteDrukproefGereedVoorCorrectie.jpg

Zo ontstaat de eerste drukproef.


Nederlands Drukkerij Museum Etten-Leur

Natuurlijk ben ik ook deze week weer actief geweest
in het Nederlands Drukkerij Museum.
Er zijn behoorlijke vorderingen gemaakt met de tekst.
Daarbij hebben we een paar aanvullende acties moeten uitvoeren.
De tekst van de 26 strofen van 2 regels deed een grote aanslag
op de beschikbare letters van het 16 punts corps Hollandse Mediaeval.
Er waren te weinig letters ‘o’.
Steeds begon iedere strofe met ‘staat voor’, bijvoorbeeld ‘A staat voor Apple’.
Dat is bij iedere tweede letter van het alfabet veranderd in ‘is’.
Dan komt er te staat ‘A is Apple’.
Dat levert 13 x 2 maal de letter ‘o’ op.
Nu lijkt het er op, met nog 3 letters te gaan (X, Y en Z)
dat ik nog niet helemaal uit de problemen ben.
De letter ‘v’ wordt een probleem.
Daarom gaan we de eerste drie strofen, de letters A, B en C,
zetten in de vette variant van de Hollandse Mediaeval.
Tenslotte zijn dat de drie belangrijkste letters van mijn Abecedarium.

De volgende foto’s getuigen van de voderingen en de ‘verbouwing’
van de reeds gezette tekst.

 photo WP_20151014_001ATotLVerbouwd.jpg

De strofen (dat is echt het goede meervoud) voor de Letters A tot en met L. Inmiddels verbouwd naar de nieuwe ‘is’-formule.


 photo WP_20151014_002ZethaakMetLinksPlatStaatVoorEnRechtsRIsReal-time.jpg

Zethaak met links, plat liggend de tekst ‘staat voor’ die ik ga hergebruiken, terwijl rechts ‘R is Real-time’ ligt.


 photo WP_20151014_003MTotW.jpg

De letter ‘M’ tot en met de eerste regel van ‘W’.


 photo WP_20151014_003QstaatVoorRis.jpg

De twee gezette formules in de tekst: ‘Q staat voor’ en ‘R is’.


Volgende week kan het zetwerk afkomen en misschien dat we dan
een eerste proefdruk kunnen maken.