Een paar weken geleden was ik in Leiden en bezocht toen ook,
zoals eigenlijk steeds als ik in Leiden ben, het Rijksmuseum
voor Oudheden. Er was gelijktijdig een schoolvakantie
aan de gang. Dan maakt men het museum extra aantrekkelijk
bijvoorbeeld door het fantasierijk belichten van
de Tempel van Taffeh die uit Egypte afkomstig is.
Gewoon leuk. Dus een paar foto’s.
Leiden, RMO, Tempel van Taffeh.
Gisteren was er een workshop bij de gelegenheid van de aanstaande opening
van de nieuwe ruimte van de nieuwe Middle Eastern Library in Leiden.
In de Universiteitsbibliotheek werden we ontvangen om foto’s te bekijken
van drie Nederlandse vroege fotografen die het Midden Oosten
en Noord Afrika als werkterrein hadden.
Stel je voor: de fotografie, net als veel grote uitvindingen is een
serie van steeds beter toepasbare uitvindingen. Daarbij vindt Louis Daguerre
in 1837 het proces dat we kennen als daguerreotypie uit.
Fotografie komt uit de laboratoria en kan breder worden ingezet.
De foto’s van Alexine Tinne zijn uit een andere tijd. Ze hebben een
zeer hoge kwaliteit. Zowel in de zin van de technische uitvoering
(scherp, helder beeld, enz) als in de zin van de interpretatie
(de uitsnede, het onderwerp, niet gemaakt in een studio, enz).
Maar ze zijn uit een andere tijd en dat zie je ook aan de teksten
bij de foto’s.
Universiteitsbibliotheken Leiden, foto van Alexine Tinne, circa 1862.
Dan is er een Nederlandse ontdekkingsreiziger, die, wellicht opgeleid door
de Engelse fotograaf Robert Jefferson Bingham (1824 – 1870), foto’s
maakt in Noord Afrika. In Egypte maakt Alexine Tinne haar foto’s in 1862.
Daar gaan we er een aantal van zien.
De presentatie vindt plaats door Maartje van den Heuvel.
De andere twee fotografen komen in een later bericht aan de orde.
Het betreffen Christiaan Snouck Hurgronje (1857-1936, Mekka) en
Albert Hotz (1855-1930, Iran).
De presentatie begint met het verkennen van de contect.
Bijvoorbeeld: het maken van een foto was ingewikkelder dan op
je scherm van je telefoon drukken. Waar leerde Alexine Tinne dat?
Er zijn onlangs een serie fiti’s gekocht die daar misschien
licht op werpen. De foto’s zijn gemaakt door de Engelsman
Robert Jefferson Bingham. In Den Haag. Er zijn foto’s bekend
van Alexine Tinne (die we gisteren niet zagen) die vergelijkbaar
of bijna hetzelfde zijn als de foto’s in deze serie.
De foto’s zijn twee aan twee op een stuk papier geplakt. Ook op de achterkant zijn er foto’s te zien. Ze zijn gemaakt met het collodium proces.
Deze foto’s onderscheiden zich door heel genuanceerd kleurverloop. Dat kun je heel wat beter zien als je de foto’s fysiek voor je hebt dan hier in dit bericht.
Alexine Tinne reisde door het Midden Oosten bijvoorbeeld met
C.W.M. van de Velde, een cartograaf met een militaire achtergrond.
Hij had eerder kaarten gemaakt en een boek geschreven over zijn
reis door Syrie en Palestina (dit is 1850 – 1860 en de geografische
aanduiding voor Palestina is een andere dan die we vandaag de dag
hanteren).
C.W.M. van de Velde, Map of the Holy Land, 1858.
Het colofon.
Een exemplaar van zijn boek: C.W.M. van de Velde, Reis door Syrie en Palestina in 1851 en 1852, Utrecht, Uitgererij Kemink en Zoon, dit exemplaat verscheen in 1854.
De foto’s worden soms in een boek gepresenteerd en soms op een los vel met daarop de afbeelding. Alexine Tinne, circa 1862, Village Negré (Soudan).
Alexine Tinne, circa 1862, Fille de la base Nubie.
Petits Nubiens.
A Carpet Loom (een weefgetouw). Mij staat niet mer bij wie de maker van deze foto is.
Voor de context en om verschillen te kunnen zien met andere fotografen liggen er ook exemplaren van boeken zoals die werden gefotografeerd en uitgegeven door Francis Frith. De foto in het eerste boek heeft als titel: Pyramid of Dashour.
Zo verschijnen er foto’s van Alexine Tinne zoals deze ‘Esclave du Soudan’ in boeken over Egypte van de lokale fotostudio. De titel van het boek is: ‘Souvenirs de voyage Egypte’ en het boek is gedateerd als 1867. Copyright stond nog in de kinderschoenen en Alexine Tinne was al op een volgende reis.
Het museum bezocht ik op de dag dat de trein vertrok,
terug naar Amsterdan.
Dus ik had weinig tijd.
Maar het museum is sensationeel.
Kijk maar eens naar de volgende werken.
Twee figuren liggen aan op een bank. Rechts een man en links een gevleugelde vrouw. National Archeological Museum, Florence, Cinerary statue for two, 400 – 380 BC. From Chianciano, Terme Pedata Necropolis.
De volgende afbeelding is van de Engelse tekst die uitleg geeft
over de ‘Orientalizing’ periode.
Een periode in Griekenland, Italië en ook in Spanje van
toenemende invloed vanuit het oosten (het oosten is dan ‘ Syria and
Assyria as well as Phoenicia and Egypt’)
De belangrijkste zinnen zijn voor de hierna volgende, twee
prachtige voorwerpen.
Between the 7th and the second half of the 6th century BC the use of the antropomorphic cinerary, the so-called canopus becomes comon: the lid takes the shape of the face, arms and anatomical details are indicated over the vase. From the ancient types with simple features or applied masks, the lid assumes the shape of a head. It also can have ear-rings or beard in the case of male canopus, the cinerary can be placed over a throne.
Testa di canopo in impasto, da Chiusi, 6th century BC.
Canopo in impasto buccheroide testa lavorata a tutto tondo dettagli incisi, da Chiusi, first half 6th century BC.
Statue of Minerva, early 3rd century BC, bronze, from Arezzo, St Lorenzo Church.
The sarcophagus of the Amazons, middle of the 4th century BC.
En er gaat nog meer volgen.
Het museum bevat ook Egyptische vondsten. Daarop is een deel van het interieur van het museum op aangepast, zoals deze deuren.
De twee-persoons strijdwagen is bijzonder om te zien. Opgegraven door de Frans-Toscaanse expeditie van 1828 – 1929 die onder leiding stond van Jean François Champollion en Ippolito Rosellini.
National Archeological Museum, Florence, Anepigraphic Canopic Jars, 1291 -945 BC, alabaster and painted wood.
Het museum is al lang geleden geopend. Daarom heeft het nog een aantal van die mooie meubelstukken waarin vroeger de voorwerpen in werden tentoongesteld. Niet altijd perfect voor de bezoeker of de voorwerpen maar het oog wil ook wat. Maspers/koppen in een oude kast.
De vindplaats Bab El Gasus is belangrijk omdat op één plaats meer dan honderd mummies van priesters zijn gevonden. Dit had een impact op het denken over mummieficeren, religie enz. Coffin of an anonymous Amon singer, Cachette of Bab El Gasus, 1069 – 945 BC.
Two-sided statue of the God Bes, 304 – 30 BC, Ptolemaic Period.
In dit laatste bericht over de tentoonstelling in het
Allard Pierson geen mummieportretten.
Degene die ik gefotografeerd heb staan in de vorige
berichten.
Graag kom ik nog even terug met een algemene indruk.
We weten eigenlijk maar heel erg weinig van de portretten.
Veel van de portretten hebben een onduidelijke geschiedenis
(provenence) van het Egyptische zand naar de tentoonstellings-
zaal.
Aan veel van de portretten is gerestaureerd of geknutseld,
zo lijkt het.
Dat maakt het bijna onmogelijk om goed vast te stellen
wat precies de functie was.
Dat op zich is al leerzaam want dat zegt natuurlijk ook
veel over al die andere voorwerpen, uit Egypte of
ergens anders vandaan, waarop we kritisch moeten blijven.
Wetenschappelijk onderzoek is daarbij onontbeerlijk.
Op de tentoonstelling waren een paar werken die (losjes)
gebaseerd of beinvloed zouden kunnen zijn op
mummieportretten. Daarnaast een fragment van
van een mummiewindsel. Dat was een intrigerend stuk linnen.
Het was een lange doek die horizontaal en achter glas gepresenteerd werd: Fragment van versierde mummiewindselen, 2e eeuw na Christus, linnen, pigmenten en goud. 1966.88a.
Dit is een deel van de bovenste helft.
Dit is een detail van de onderste helft.
Allard Pierson, Oog in oog – Mensen achter mummieportretten, Portret van een vrouw, 125 – 150 na Christus, hout met encaustische beschildering. H2197.
Naar het einde van de tentoonstelling werd het steeds moeilijker foto’s te maken zonder weerspiegeling van het licht op de portretten. Portret van een vrouw, circa 150 AD, hout van de Egyptische vijg met encaustische beschildering. E12569.
Portret van een vrouw, circa 150 na Christus, hout van de Egyptische vijg met tempera-beschildering. H1168.
Portretfragment van een vrouw, 0 – 25 na Christus, hout met encaustische beschildering. HCCH2481.
Portret van een meisje, 50 – 100 na Christus, hout met encaustische beschildering. APM00724.
Portret van een jonge vrouw, 120 – 130 na Christus, hout met encaustische beschildering. L0440058. Het kartje hieronder vermeld gegevens (over het goud en de meekrap) zonder uit te leggen wat dat betekent (zonder informatie te geven).
Portret van een jonge man, 100 – 125 na Christus, hout met encaustische beschildering. 19615.
Allard Pierson, Oog in oog – mensen achter mummieportretten, Portret van een vrouw, 300 – 400 na Christus, linnen met tempera-beschildering. APM08133.
Portret van een man, 100 – 180 na Christus, hout met encaustische beschildering. APM14498.
Portret van een man, 175 – 225 na Christus, hout met tempera-beschildering. F193231.
Helaas niet helemaal scherp maar nog net leesbaar.
Ik vermeld de nummers van de werken zoals ze bekend zijn in
de diverse verzamelingen. De titel of de materiaalindicaties
geven weinig handvaten bij identificatie van de werken.
Portret van een man, 225 – 275 na Christus, hout met tempera-beschildering. H2196.
Portret van een vrouw, 170 – 200 na Christus, hout met tempera-beschildering. 81AP29.
Hoe zit het eigenlijk met andere portretten in Egypte? Daarvan zijn op de tentoonstelling ook voorbeelden te zien zoals dit beeld. Allard Pierson, Oog in oog – De mensen achter mummieportretten, Hoofd van een priester, 1e eeuw na Christus, graniet.
Mummiemasker van een bebaarde man, 175 – 225 na Christus, stucco.
Portret van een vrouw, 0 – 100 na Christus, hout met encaustische beschildering.
Inhoeverre de portretten ook echte portretten zijn van de overledenen waarbij ze gevonden worden, is onduidelijk. In dat licht en ook omdat de herkomst vaak niet precies duidelijk is en er nog veel onderzoek nodig is, vind ik sommige aannames over wat we precies zien risicovol. Portret van een jongeman, 100 – 120 na Christus, hout met encaustische beschildering.
Portret van Ammonios, 225 – 250 na Christus, linnen met encaustische beschildering.
Portret van Isarous, 60 – 80 na Christus, lindenhout met encaustische beschildering. Dat lindenhout is flinterdun!
Tekst van de tentoonstelling.
Het portret van deze vrouw Isarous is een van de weinige waarop een naam is vermeld. Volgens de opgraver William M. Flinders Petrie is het aangetroffen te Hawara vlakbij een ander portret met daarop de naam Tiapos. Isarous draagt gouden sieraden, waaronder een halsketting met een lunula(maan)hanger, die regelmatig bij vrouwen en meisjes voorkomt. Een deel van Isarous’ sieraden zijn met stuc in relief aangebracht en daarna verguld.
Je kunt nog naar de tentoonstelling met mummieportretten.
Het is te zien in het Allard Pierson Museum in Amsterdam.
Het zijn de laatste dagen.
Het is niet het bekendste verschijnsel in de Egyptische kunst.
Maar wel aansprekend. Het gaat over iets waar we allemaal
mee te maken hebben: het overlijden en de nagedachtenis.
Hoe ging men te werk in Egypte, zo rond het jaar nul en
de eerste paar honderd jaar in Egypte?
Hoe was dat in die melting pot, die migratiewereld?
Wetenschappelijk onderzoek is nog in volle gang.
De tentoonstelling gaat over de techniek, het materiaal,
het vakmanschap en de feiten (die we vaker niet dan wel weten).
Maar het gaat ook over die fascinerende beelden van
mensen die (bijna) 2000 jaar geleden leefden en die je
nu recht in de ogen kijken. Of doen ze dat toch niet?
De tentoonstelling opent deels direct met de portretten.
Er is ook ruimte om ook even kennis te nemen van hoe
Egypte in de tijd dat de portretten gemaakt werden er
uit zag: deels Egyptisch, deels Romeins.
In kleding, in religie.
Dit beeldje fotografeerde ik omdat ik het zo grappig vond. Allard Pierson, Votiefbeeld van de god Apis als militair, 100 voor Christus – 395 na Christus, brons.
Olielamp met de haven van Alexandrië, 1e eeuw na Christus, aardewerk.
De meubels in de koningsgraven waren versierd met metalen. Hier in de vorm van papyrusblad. 2000 – 1600 voor Christus, goud, koper en zilver.
Hand van goud, 2000 – 1600 voor Christus, Inv. 25563.
Kistje met de naam van farao Amenemhat IV, graf 2, 1772 – 1764 voor Christus, obsidiaan en goud.
Pijlpunt van Koning Zakar-Ba’al, 1050 – 900 voor Christus, brons.
Byblos was een gote havenstad in Libanon.
Misschien niet zo groot qua oppervlakte en omzet als
Rotterdam of Shanghai, maar wel in vergelijking
tot andere havensteden in de Middellandse Zee tijdens
de Egyptischedynastieen.
Egypte was verslaafd aan cederhout en andere producten
uit Libanon en je kon het via Byblos vervoeren.
Daarom is de tentoonstelling over deze haven zo interessant
om te zien.
Ga het zien in het RMO in Leiden.
Egypte en het Egyptisch koningschap zijn interessant voor
Libanon en dus volgt men er de Egyptische mode.
Byblos, Sluiting van een halskraag, glas in lotusmotief. De schenker die op dit stuk genoemd wordt is Thoetmosis III.
Hoofd van Thoetmosis III net cobra, teken van het koningschap, 1478 – 1425 voor Christus, kalksteen.
Een heel bijzonder deel van de tentoonstelling is een
verzameling brieven en hun vertaling.
Ze zin onderdeel van een collectie van 382 brieven
van de farao’s Amenhotep III en Achnaton.
Ze dateren van 1360 – 1330 voor Christus.
60 Brieven zijn geschreven door
de koning van Byblos: Rib-Hadda.
De vondsten in dit deel van de tentoonstelling zijn grafvondsten. Spiegel, graftombe van Ipy-Shemu-Abi, 2000 – 1600 voor Christus. Zilver en goud.
Nee geen hoge kroon maar een decoratie van een meubelstuk. Meubelversiering in de vorm van papyrus, 2000 – 1600 voor Chr. Goud, koper en zilver.
Wierooklepel met vogelkop, 2000 – 1600 voor Chr. Goud, zilver en hout.
Ketting met hanger (pectoraal), Graf 2. Het sierraad toont koning Ipy-Shemu-Abi als farao, 2000 – 1600 voor Chr. Ingelegd carneool, turkoois, faience en lapis lazuli.
Twee ringen met scarabee, Graf 1. De ring links was van Prinses Nubemiunet, 2000 – 1600 voor Chr. Goud en amethist.
Armband met Egyptische scarabee, Graf 2, 2000 – 1600 voor Chr. Goud en amethist.
Het laatste bericht over deze mooie tentoonstelling
is al weer van een tijdje terug maar de draad wordt
weer opgepakt.
Geen idee wat een ‘Vensterbijl’ precies is (misschien een bijl met gaten waar je door kunt kijken?) maar blijkbaar is dit er een. Dit is een bijl die onder de vloer van de Obeliskentempel is gevonden, begraven in een kruik.
Een heel klein beeldje van een baviaan (Inv. 19139).
Koe van brons en bladgoud, 2000 – 1500 voor Christus.
Als je kijkt naar de voorwerpen op de tentoonstelling
dan realiseer je jezelf dat Byblos een toptentoonstelling is.
De voorwerpen zijn stuk voor stuk prachtig, de stad en het leven
in Byblos is voor de meeste van ons bezoekers een volkomen
verrassing en het verhaal wordt goed verteld.
Ik heb er van genoten en dat doe ik nu weer, weken later,
nu ik mijn foto’s nog eens doorloop en presenteerbaar maak.
Nijlpaarden uit Byblos. In het echt zijn de nijlpaarden minder aaibaar maar als beeldhouwwerk wekken ze zeker die indruk.
Veel van de voorwerpen in dit bericht zijn bij elkaar gevonden in een tempelcomplex. Dit is een kalkstenen stempelzegel met de naam Ankh-Nefer, hoofd van de Osiristempel in Byblos.
Depositie F.
Zittende baviaan.
Leeuwenmens, 2000 – 1600 voor Chr. Kalksteen.
Persoon met schaal.
Persoon met schaap op de schouders.
Menselijk figuur.
Vensterbijl met handvat, brons, 2300 – 1800 voor Christus. De term ‘vensterbijl’ ken ik niet. Ook internat weet er niet goed raad mee. Het boek bij de tentoonstelling is geen catalogus die elk voorwerp dat te zien is uitgebreid beschrijft. Misschien is er wel een ‘wetenschappelijke’ catalogus maar die heb ik niet gekocht. In het boek kwam dit voorwerp helaas niet aan de orde.
Hoofd als hanger, brons en bladgoud, 1940 – 1760 voor Christus. Opvallende datering.
Zegel in de vorm van een kop van een steenbok, brons, 1940 – 1760 voor Christus. INV19114.
De foto’s van de laatste twee voorwerpen tonen ook het nummer dat bij het voorwerp staat en dat naar de tekst verwijst die ergens in de vitrine ophangt. In deze twee situaties tonen die ook nog eens aan hoe groot de voorwerpen zijn. Schitterend speels figuur: Dierenfiguur, brons, 2000 – 1600 voor Christus. INV AO10956.
Detail van een gouden, rituele dolk uit Byblos. Even verderop het hele voorwerp.
RMO, Byblos, Bijl, 2000 – 1600 voor Chr. Goud.
Byblos, Dolk, 2000 – 1800 voor Chr. Goud.
Deze voorwerpen maken de tentoonstelling interessant
voor het grote publiek en alle leeftijden.
RMO, Byblos, Dolk met handvat, 2000 – 1800 voor Chr. Brons.
Mijn virtuele wandeling over de tentoonstelling Byblos
gaat verder. Een interessante en mooie wandeling.
RMO, Byblos, Kruik in de vorm van een koe, aardewerk, 2500 – 2000 voor Christus.
In de tempel van de Dame werd ook deze zilveren steenbok gevonden (2500 – 2000 voor Christus).
Stempelzegel, brons, 2800 – 2000 voor Christus. Zegels hebben een aantrekkingskracht op me die ik niet goed kan plaatsten.
Byblos, kruik in de vorm van een koe, aardewerk, 2500 – 2000 voor Christus.
De expat uit Libanon en zijn vrouw in Egypte: Levantijnse soldaat in Egypte, kalksteen, gevonden in El-Amarna, Egypte, 1353 – 1324 voor Christus.
Op een boekenkraam op de Grote Markt in Breda kocht ik voor 5 euro: Egypte – Het land van de farao’s samengesteld door Regine Schulz en Matthias Seidel. Eerste actie thuisgekomen: de stofomslag en het linnen van de boekband ontdoen van vlekken en vooral stof.
Op woensdag belde mijn moeder me, ze had een boek gezien
op de boekenmarkt. Als ik het nog niet had wilde ik
misschien dit boek wel kopen.
Zo gezegd, zo gedaan.
Voor de prijs hoefde ik het niet te laten liggen. Eerder voor het gewicht. Get is een enorm boek.
Maar dan heb je ook wat. Zo heeft iemand speciale schutbladen laten maken. Dit is een afbeelding uit ‘Description de l’Egypt’. Origineel verscheen dit in de periode 1809 – 1822. Het tempelcomplex op het eiland Philae.
De samenstellers en medewerkers van dit boek: Regine Schulz en Matthias Seidel. Die namen zeggen mij niets maar dat ga ik nog eens uitzoeken.
Hoe ik aan die info over de schutbladen kom? Nou dat staat allemaal verantwoord in het boek zelf.
Hoe en wanneer de Nederlandse uitgave verscheen staat er ook in. De Nederlandse editie is uit 1998 en het is gedrukt in Duitsland. Een belangrijke bijdrage wordt geleverd door het bedrijf TextCase. Er is een bedrijf met die naam in Deventer, een vertaalbureau voor oa boeken. Ze zijn gevestigd in de Keulenstraat…..
De foto’s in het boek zijn schitterend. Daarom alleen al heb ik het gekocht. Frontispice: Koning Horemheb tegenover godheden, Thebe-West, Dal der Koningen, Graf van Horemheb, circa 1300 voor Christus.
Koop je een tweedehands boek dan heb je de kans op bijvangst. Zo vond ik dit overzicht van de wereldgeschiedenis, een kopie.
Een goed idee want voor een leek is het heel ingewikkeld de lange geschiedenis van Egypte en de Egyptenaren te kunnen plaatsen of het allemaal uit elkaar en in perspectief te houden.
In het boek zat ook een bladwijzer of boekenlegger. Maar wat vertelt de achterkant daarvan ons?
Niet alle boekenleggers zijn heel sprekend maar ook dit vierkante memo velletje vond ik in het boek. Het avontuur kan beginnen!
Het is niet echt nieuws. Het artikel waar deze kop vandaan komt is al verschenen op 7 november 2020. In het artikel vertelt Eliza Jacobi over het handschrift dat bekend staat onder de aanduiding ‘AMS 9’ en de restauratie die ze daar op kon uitvoeren. Eerder vertelde ik daar al over naar aanleiding van een presentatie/lezing vanuit het Rijksmuseum Van Oudheden in Leiden. ‘RMO restaureert oudste complete papyrus boek’, de twee woorden ‘oudste’ en ‘complete’ vatten de nieuwswaarde samen.
Het artikel is niet beschikbaar op de web site van de krant. Als je het wilt lezen moet je een abonnement nemen. Beetje vreemd. Gelukkig had ik toegang tot een krantenknipsel.
Dit is een pagina uit de codex. Er is een serie foto’s beschikbaar op de website van het RMO. Let op de linker hoek van de pagina, onderaan.
Dit is die hoek. Je ziet de restauraties zitten, door de verkleuring bijvoorbeeld. Helaas ontbreekt bij de foto’s het verhaal. Je weet nu niet of dit een foto is van voor of na de restauratie.
Maar de foto’s tonen wel de strookjes perkament (die hier verticaal lopen) die samen de pagina zijn gaan vormen. Je ziet ook dat er ook in de 6e eeuw al versieringen in en bij de tekst werden aangebracht. Tegelijk zie je dat het vertalen en analyseren van de tekst geen kleine klus is en heel wat ervaring vraagt.
Als je wat meer informatie en/of meer foto’s wilt zien
dan zijn er een paar websites waar je terecht kunt:
= De Instagram-pagina van het RMO;
= De universiteit van Würzburg, de Julius-Maximilians-Universität,
heeft een website over magische teksten in het kader van een
researchproject dat al een paar jaar loopt. In een van de
artikelen wordt deze codex beschreven;
= De collectiepagina van de codex van het RMO, met foto’s;
= het boek van J.A. Szirmai, The archaeology of Medieval bookbinding
(Aldershot 1999) pag. 34, 37, 41, 43, fig. 3.3 en 3.8. Dat pluis ik
nog verder uit want dit boek heb ik.
= In “Egyptische Magie”, (Leiden 2010), pagina 169 – 171,
geschreven door Maarten Raven (oud-conservator Egypte RMO)
vind je een vertaling van de brief van Jezus aan Abgar,
die ook in deze codex is opgenomen. Ook dit pluis ik
nog verder uit want dit boek heb ik gekocht;
= Een complete Engelse vertaling: Meyer, Marvin W., and Richard Smith.
Ancient Christian Magic: Coptic Texts of Ritual Power.
Princeton (New Jersey): Princeton University Press, 1999, no. 134, pp. 311-322.
Na het Rijksmuseum ben ik naar het
Allard Pierson gegaan. Ook in Amsterdam.
In het verleden waren De bijzondere collecties van de UVA en het Allard Pierson twee organisaties die in hetzelfde gebouw zaten samen met een boekhandel. Die boekhandel (Nijhof & Lee Boekhandel) bestaat niet meer. De website van het Allard Pierson bevat nog veel links die nergens naar toe gaan. Met soms wel en soms geen foutmelding. De digitale samenvoeging is nog niet rond.
Het museum heeft een tentoonstelling over Bes, de Egyptische god,
die wordt voorgesteld in een leuke animatie.
In de espressobar staat deze Hercules naast de prijskaart opgesteld.
De god Bes in de film.
Een afbeelding van Bes: Bes, kalksteen, Ptolemaeïsche periode (332 – 30 voor Christus). De jaartallen heb ik opgezocht.
Twee beddenpoten in de vorm van Bes, hout, Nieuwe Rijk, 1550 – 1070 voor Christus.
Nijlpaard, Pre-dynastische tijd, 4500 – 3050 voor Christus.
Een leuke, kleine, speelse tentoonstelling.
De vaste collectie van het museum deed me denken aan Meermanno en aan het Sieboldhuis dat ik later op vrijfag in Leiden zou bezoeken. Kleine historische collecties in een mooie omgeving.
Hier ligt mijn boek, opengeslagen, in de zon.
De deksel doet ook dienst als standaard voor de tekst.
In de doos zitten naar Infinit met de tekst nog een voorwerp en een koordje.
Het voorwerp en het koordje vormen samen een soort bok zodat de tekst mooi rechtop blijft staan. Het chassis is de lessenaar.
Zo staat dan het boek en kan het gelezen worden.
De tekst bestaat uit 8 delen maar de delen vormen samen 1 tekst.
Om de leesvolgorde te ondersteunen begint ieder tekstdeel
met het paginanummer.
Deel een en twee.
Tekst 1:
Een boek, voor mij, is een beschermings-mechanisme voor tekst, die het tegelijkertijd mogelijk maakt om van die tekst kennis te nemen.
B E S C H E R M I N G E N L E Z E N
Dat is nu een probleem met hoe het boekje Infinit wordt gepresenteerd. Infinit/infinite staat voor oneindig. Het is dan ook een presentatievorm van tekst die je ‘oneindig’ kunt omvouwen. Steeds kun je vanuit de binnenkant de volgende teksten openen. Om het lezen aangenaam en begrijpelijk te maken, kun je het boekje Infinit op verschillende manieren benaderen. Daarvoor heb ik een oplossing bedacht.
Dat voor wat betreft het lezen. Maar het element bescherming ontbreekt. Daarom heb ik een plat doosje gemaakt dat het boekje beschermt en tegelijk een presentatieplatform biedt.
Tekst 2:
Twee manieren, of misschien nog meer, zijn er om de pagina’s ‘om te slaan’. De doorlopende tekst wordt door die verschillende manieren van bladeren niet altijd goed leesbaar. Daarom begint iedere pagina van deze tekst met zijn paginanummer.
De bescherming van een tekst tegen vocht, licht, stof en gebruik, gebeurt vaak door een kaft. Maar soms is een doosje ook heel geschikt. Dit doosje heeft echter nog een functie.
P R E S E N T A T I E
Iedere keer als je een volgende tekst van het boekje wilt lezen, open je de pagina’s van de binnenzijde naar buiten, en draai je het boekje een kwartslag naar rechts. De opstaande zijkanten passen precies in de twee gleuven in de bodem van de doos. Zo kan de volgende tekst gelezen worden.
Deel drie en vier.
Tekst 3:
Drie functies kan ik bedenken die een reden zijn om een boek te maken, naast de functies die al genoemd zijn: plezier, verspreiding en het bewaren van de tekst en/of afbeeldingen.
V R I J H E I D
Uiteindelijk zijn de ideeën die tot tekst gevormd zijn het belangrijkst. Die tekst mag vernieuwend, controversieel, wervend of uitdagend zijn. Dat hoeft natuurlijk niet. De vrijheid om dat wat je bezig houdt op ‘papier’ te zetten en het te verspreiden, is een fundamenteel recht. Dat kan schuren, wringen en weerstand oproepen, maar dat mag/moet dan ook. Iets anders is het als mensen het recht om te beledigen opeisen. Dan lijkt het niet meer om de zaak te gaan maar om de actie op zich. Duidelijk is dat die grens erg gevoelsmatig en grijs is. Beter van afblijven dus.
Tekst 4:
Vier dat recht op persvrijheid en vrije meningsuiting. Schrijf, spreek, blog, presenteer, schets, teken, maak foto’s, zing en maak games (volgens literatuurwetenschapper F.W. Korsten zijn games de toekomst van de literatuur. Arnon Grunberg sluit daar op aan met ‘Ook taal is een simulatie van de werkelijkheid. Een game.’ Volkskrant 21/02/2015)
H O R I Z O N T A A L
Lees in dit boek bij voorkeur de horizontaal liggende tekst. ‘Liggende’ is hier letterlijk bedoeld. Lees vervolgens de tekst van links naar rechts.
Je kunt de teksten op de opstaande randen ook zien en misschien met wat moeite ook lezen, maar als je steeds de horizontaal liggende paren tekst leest, weet je zeker dat na de teksten een en twee, drie en vier, tekst
Deel vijf en zes.
Tekst 5:
Vijf komt, samen met zes, gevolgd door zeven en acht.
Teksten en tekeningen (of iedere andere vorm van afbeeldingen) zijn twee verschillende technieken om ideeën over te brengen. In die zin zijn ze voor mij hetzelfde en hebben ze, in relatie tot een boek, dezelfde functie. Maar ze zijn anders, ze kunnen elkaar versterken en sommige lezers beleven meer plezier aan een tekening dan aan een tekst en andersom. Met beide kun je een verhaal vertellen.
Het maken van een goed verhaal is een vak of kunst op zich.
V E R H A A L
Het is duidelijk dat schrijven niet een kunst is waar ik in uitblink. Deze tekst is dan ook een middel voor mij om het boekje Infinit te kunnen maken.
Tekst 6:
Zes dagen heeft het mij op zijn minst gekost om deze tekst te maken. De combinatie van het onderwerp en de eis, die ik mezelf had opgelegd, om iedere tekst met het paginanummer te laten beginnen, was veel gevraagd.
S C H R I F T
Maar het is gelukt en daarmee kunnen we nog even stilstaan bij de geschiedenis van het boek. Want al voel ik me soms een monnik, de geschiedenis van het boek is veel ouder dan dat van de Middeleeuwse monniken.
Al bij de oudste beschavingen (Soemerië, China, Egypte en de Indus-vallei) ontstonden verschillende vormen van het schrift (spijkerschrift, hiërogliefen, alfabet) en manieren om geschreven teksten te bewaren (klei, papyrus).
Deel zeven en acht.
Tekst 7:
Zeven jaar duurt een bepaalde opleiding tot boekbinder. Dat is niet te combineren met mijn werk en privéleven. Het moet wel een hobby blijven. Bovendien zit de lol er voor mij niet in om voor andere mensen boeken te maken.
B O E K
Zusterboeken. Dat is het grote thema waarin een aantal van de toekomstige projecten zullen komen te staan. Zusterboeken zijn boeken waarvan/waarover ik meer dan 1 exemplaar heb of gemaakt heb. Een tijd terug kocht ik bijvoorbeeld een zesde druk van Hella S. Haasse ‘Het woud der verwachting’, 1962. Toen kreeg ik een paar weken geleden nog een versie van dit boek van mijn moeder. Een negenentwintigste druk uit 2011. Deze boeken zijn zusterboeken en die horen bij elkaar te blijven. Daar ga ik voor zorgen.
Tekst 8:
Acht pagina’s over wat ik denk dat een boek is. Maar wat denken anderen? Ik zocht en vond bijvoorbeeld de volgende vertaalde definitie van Philip Smith (boekbinder uit Engeland)
Een boek is de verpakking van meerdere oppervlaktes die samengehouden worden in een vaste of variabele volgorde door een scharniermechanisme, enige vorm van ondersteuning of een container, met daaraan verbonden zichtbaar of gesproken inhoud die we een tekst noemen.
SAMENGEHOUDEN DRAGER VAN TEKST
Volgens de auteur sluit deze definitie tekstdragers als kleitabletten en rollen uit, zo ook enkelvoudige oppervlaktes waarop een tekst is aangebracht (een tekst op een folder is geen boek).
Volgens deze definitie kan een CD een boek zijn.
Afgelopen zaterdag kocht ik de graphic novel
‘De Gierenclub’ van Rudi Vranckx (Tekst) en
Caryl Strzelecki (Tekeningen).
Rudi Vranckx is van huis uit journalist en werkt voor
een Belgische omroep.
Caryl Strzelecki is een Belgische illustrator,
striptekenaar, reclametekenaar en cartoonist.
Zelf noemen de makers Joe Sacco als inspiratiebron.
Dat is begrijpelijk al zijn de verhalen van Sacco meer
geconcentreerd rond 1 verhaal, 1 gegeven.
In De Gierenclub worden eigenlijk verhalen verteld
rond 4 landen: Tunesie, Egypte, Libie en Syrie.
Ik vind het ook wel wat weghebben van Guy Delisle.
Hij schrijft op een meer poetische manier over zijn
journalistenbestaan.
Meer literair, meer met het oogpunt een stripverhaal te maken.
Het werk van Rudi Vranckx en Caryl Strzelecki is meer
een ‘verstript’ artikel of tv-rapportage.
Het resultaat is erg geslaagd.
De tekenstijl wordt aangepast aan het verhaal.
Zo komt er geregeld een stuk waarin de schrijver met de tekenaar overlegd.
Een soort introspectie. Daarvoor is een aparte uitvoering gekozen.
De misschien wel zwartste bladzijde uit de Arabische Lente,
de arrestatie en moord op Moammar Khadaffi,
is ook als zwarte bladzijdes opgenomen:
Het overleg tussen schrijver (en ervaringsdeskundige) en de tekenaar en soms zoals in dit voorbeeld: introspectie.
De term ‘Gierenclub’ is een geuzennaam voor dezelfde internationale groep journalisten
die elkaar steeds weer tegenkomen bij brandhaarden. Waar ook ter wereld.
Een fenomeen dat door Vranckx verder niet wordt uitgewerkt.
Maar dat is niet storend omdat wat er verteld wordt, er echt toe doet.
Als een serie verstripte foto’s.
Argusvlinder 