Van den Vos Reynaerde / The art of bookbinding

Er is weer een stap gezet.
Het project waar ik vandaag weer een stap voor gezet heb
gaat me wel een tijdje zoet houden.
Ik ga een volgend boek maken uit het boek van Peter Goddijn:
Westerse boekbindtechnieken van de Middeleeuwen tot heden.

Aanleiding is het feit dat de Stichting Handboekbinden dit
jaar heeft bestempeld als het jaar van het middeleeuwse boek.
Daarbij hebben ze in samenwerking met Rob Koch van
Atelier de Ganzenweide ‘Van de Vos Reynaerde’ uitgegeven,
in losse katernen.

Het boek dat ik ga proberen te maken is 1.2:
Band met houten platten, gesloten scharnieren, opliggende bindingen,
vaste rug, romaanse aanrijging, chevronkapitaal,
platsluiting en titelraampje [11e eeuw].

Een mond vol.
11e eeuw komt een beetje in de buurt bij het ontstaan van het boek.
Volgens Wikipedia:

Waarschijnlijk werd het geschreven tussen 1257 en 1271.

Maar omdat het de eerste keer is dat ik dergelijk complex boek ga maken
probeer ik de instructies eerst uit op ‘The art of bookbinding’
van Joseph Zaehnsdorf. Een klassieker op het gebied van boekbinden.
Veel jonger natuurlijk.
De versie die atelier de Ganzenweide vorig jaar uitbracht
is van 1903.

Volgens Goddijn moet ik een boekblok nemen van 14 x 21 centimeter.
‘The Art of bookbinding’ is 13,5 x 21 centimeter.
De dikte van het boek komt ook redelijk overeen.

Voor de houten platten ben ik al even op zoek naar hout.
Maar het is niet eenvoudig om een klein stuk MDF of eikenhout te kopen.
Dus daar worstel ik nog mee.
In de tussentijd gebruik ik voor ‘The Art of bookbinding’ de plankjes
van ons voormalige douche-meubel.
Het is geen massief hout zag ik vandaag maar het oppervlakte is mooi glad,
het is 9 mm dik (Goddijn adviseert 10 mm).
Hopelijk lukt het.

IMG_1299VanDenVosReynaerdeTheArtOfBookbindingJosephZaehnsdorfEerstePlat

Hier liggen een paar katernen van The Art of bookbinding op het stuk plank waaruit ik de platten ben begonnen te zagen.


Kleine boekjes

In de uitgaven van de Stichting Handboekbinden staat
regelmatig de rubriek ‘Kleine boekjes’.
In de meest recente uitgave een boekje met een vorm
die ik graag een keer zie.
Ik kom later nog wel eens een keer terug op het boekje
maar het gaf me de kans een materiaal uit te testen dat
ik onlangs kocht: een soort kunststof linoleum.

Het snijdt heel vlot. Al met erg weinig kracht
bereik je mooie resultaten. Ik was een tijdje terug al
begonnen met in het achterhoofd ‘de golvende lijn’.

IMG_1286KleineBoekjesKarinCoxLino

Dit is het materiaal met de golvende lijnen.


IMG_1287KleineBoekjesKarinCoxLino

Bij het afdrukken gebruikte ik een acrylverf. Moeilijk met de warmte, het is bovendien erg droog in mijn werkplaats in de FutureDome in Breda.


IMG_1288KleineBoekjesKarinCoxDruksel

Voor het kleine boekje heb ik niet de volledige A-4 nodig. Ik hou ervan het toeval een rol te laten spelen. Dus ik maak een vorm met 4 afdrukken maar weet nog niet hoe ik het papier ga snijden. Na het drukken heb ik er ook nog met de hand een vorm op gezet. Het ligt nu te drogen. Ik ben benieuwd hoe dit straks in het kleine boekje gaat uitkomen.


Met gemengde gevoelens

IMG_1270EPVanBommelHetKanBeginnen

De boekband voor Elias P van Bommel is zo ver dat ik het in elkaar kan gaan zetten. Eerst het monogram lijmen op het voorplat. Dan boekbindlinnen inlijmen, monogram inlijmen, bevestigen, negatief over het monogram met linnen plaatsen en dan onder de pers.


IMG_1271EPVanBommelEersteResultaatTeMagerGlimmendelijmemDoorVouwbeen

Het eerste probleem waar ik tegen aan loop is het vouwbeen. Mijn vouwbeen is van been en dat geeft glimmende strepen op het linnen. Die gaan niet meer weg. Ik heb geen teflon vouwbeen. Misschien toch maar een keer kopen. Het monogram is maar 1 millimeter dik. Ik was bang dat dit misschien een probleem zou vormen voor het linnen maar dat is niet zo. Het linnen moet op sommige plaatsen wel 4 millimeter opvangen: bovenkant monogram, dal van opening in de letter P, dan berg van opening in de letter P, dan nog een keer een dal aan de onderkant van het monogram.


IMG_1272EPVanBommelTulpExtraIngelijmd

Het proces dat ik toepaste in foto’s: hier de tulp ingesmeerd met lijm (PVA). De tulp is gesneden uit karton van 3 millimeter (de achterkant van een notitieblok).


IMG_1273EPVanBommelBoekbindlinnenIngelijmd

Boekbindlinnen op de plaats waar de achterplat komt ingelijmd.


IMG_1274EPVanBommel

Hier heb ik niet met een ‘negatief’ gewerkt. Ik had te weinig rekening gehouden dat ik een negatief zou moeten overhouden. De tulp is onder de pers gegaan met emalaine. Een soort schuimplastic dat geen weerstand biedt aan het karton maar wel aan het linnen.


IMG_1275EPVanBommelTotaalIndruk

Dit gaat de band worden.


IMG_1276EPVanBommelNegatiefVerschovenInDePers

Hier zie je goed het tweede probleem dat ik had: het ‘negatief’ was verschoven terwijl ik de band in de pers stopte. Daarom zie je op sommige plaatsen twee randen aan de letter (bovenkant letter B en V).


Dus ik kijk met gemengde gevoelens naar deze band.
Misschien moet ik de band opnieuw maken.

IMG_1277EPVanBommelUitDePers


Omslagband met directe strengeling

De laatste loodjes wegen het zwaarst.
Het lijmen van het schutblad, achter en voor, en het
bekleden van de voorflap kost wat tijd.

Niet omdat dit zo arbeidsintensief is maar omdat
ik ook andere dingen soms moet doen.

Vrijdagavond heb ik het achterplat en de voorflap
onder bezwaar uit gehaald.

Vervolgens heb ik een kleine stellage gemaakt.
Op het voorplat zit met een strookje leer een glazen kraal vast.
Dat is een onderdeel van de sluiting van het boek.
Die kan ik niet zomaar onder bezwaar leggen.
Dus ik heb wat stukken wit (stukken aluminium van gelijke hoogte)
zo opgesteld dat ze straks het voorplat overal steun geven behalve
daar waar de kraal zit.

IMG_1212OmslagbandMetDirecteStrengelingOpstellingVoorOnderBezwaarMetUitsparingVoorGlazenKraalVanDeSluitingOpHetVoorplat

Hier zie je op de bovenste helft van de foto het bedje van aluminium stukken met in het midden een uitsparing (de uitsparing zit rechts van het cijfer ‘2’). Daar komt straks het voorplat op te liggen. Daar kan ik dan een plaatje hout met een stapel boeken en papier op leggen voor het gewicht. Dat kan het schutblad goed drogen. Drogen zal geen probleem zijn want in de FutureDome is het behoorlijk warm.


IMG_1213OmslagbandMetDirecteStrengelingZilverpapierTerBeschermingVanHetPerkamentVanHetVoorplat

Ik heb het voorplat afgedekt met aluminiumfolie om het perkament van de voorplat te beschermen. Er is een gat gemaakt voor de glazen kraal.


IMG_1215OmslagbandMetDirecteStrengelingVoorplatOnderBezwaar

Hier ligt en staat dan de ‘Omslagband met directe strengeling’ onder bezwaar. Later vandaag ga ik het resultaat bekijken.


Eerste schutblad bevestigd (Omslagband met directe strengeling)

IMG_1191OmslagbandMetDirecteStrengelingSchutbladAchterplatGereedNuNogSchutbladVoorflapEnVoorplat

Zoals te zien is, het schutblad is mooi bevestigd op de achterplat. De voorsnede en de voorflap verdienen nog een schutblad. Niet te zien is dat het schutblad dat tegen de voorplat moet komen ook nog gelijmd moet worden. Maar gezien het materiaal (perkament kan gaan golven) en de glazen kraal op de voorkant, is voorzichtigheid geboden bij het lijmen van het schutblad.


Omslagband met directe strengeling

De foto bij dit verhaal gaat niet veel tongen losmaken.
Ik weet het.
Toch ben ik druk bezig geweest.
Ik wil mallen maken voor de verstevigingsstukken
die de buitenkant van de rug gaan versieren
van de Omslagband met directe strengeling.
Ik heb besloten deze stukken te laten doorlopen van het achterplat,
over de rug tot op het voorplat.
Eerst wilde ik er leer voor gebruiken uit een tas.
Maar de echt stevige (hoek-) stukken waren te klein en de reststukken
die groot genoeg zijn van die tas, zijn van een dunnere leersoort.
Daar een stuk uitsnijden betekent dat ik me beperk voor het geval
ik dat materiaal nog een keer wil gebruiken om er een boek
mee in te binden.
Daarom besloten het uit een rood stuk afvalleer (geit skiver) te snijden.
Toen ik mallen maakte om die uit te proberen, om de maat en de
verhouding van de stukken leer tot de ruimte die nodig is om
het boek te binden met perkamenten strengels, liep ik
tegen allerlei problemen aan.
Daarom moet je vaak passen en meten in plaats van alleen opmeten
met een liniaal. Zet de band of de katernen of het boek even los in elkaar
om te zien of je nog goed zit. Ik zat fout en moest corrigeren.
Overigens heb ik in 1 mal al de gaten geprikt waar straks
de strengels door komen. Intussen is het rode leer gesneden en kan
het bij een volgende gelegenheid al op de rug gelijmd worden.

IMG_1105OmslagbandMetDirecteStrengelingPassenMallenVoorLerenVerstevigingsstukken

Hier pas ik de twee mallen nog een keer op de stapel katernen. Ik gebruik twee kleuren katernen: 4 bruine en 3 blauwe. Die bruine worden gestrengeld op de plaats die Goddijn in zijn boek aangeeft (op twee plaatsen per katern). De blauwe strengel ik tussen de verstevigingsstukken (met maar één strengel per katern). In de hoogte van de rug benut ik dan de volle hoogte terwijl ik de katernen meer ruimte geef dan wanneer ik alle katernen op dezelfde manier zou binden. Confused? You won’t be after the next episode of de Argusvlinder (vrij naar de aftiteling van de komedie Soap)