India 24/25: Delhi, dag 3 – onder de boog van tijd

Posted on september 22, 2025 by Argusvlinder

Tijd is een boog waaronder alles door moet.
Vandaag wandel ik tussen zuilen en inscripties,
waar religie, wetenschap en macht elkaar raken.

Hier staat de ijzeren pilaar die niet roest,
de moskee die gebouwd werd uit tempels,
en de poort die de toekomst aankondigde.

Locaties:

Quwwat-ul-Islam, Iron Pillar, Qutub Minar, Alai Darwaza

Thematiek:

Tijdlagen, culturele fusie, architectonische mijlpalen

India, New Delhi, Mehrauli Archaeological Park, Madrasa (school) and tomb ff Alauddin Khalji, 1315.

Dit symbool, deze vorm, zag ik op verschillende plaatsen en die verwonderde mij.

Quwwat-ut-Islam, completed in 1196. Bij gebouwen (of de restanten er van) is de datering geen absolute wetenschap. Deze pilaren zijn van de eerste moskee in Delhi. De moskee werd gebouwd met materiaal van eerdere (Hindoe en Jain) tempels.

De moskee is in latere jaren herhaaldelijk aangebouwd. Deze bogen met schitterend beeldhouwwerk met florale en geometrische motieven en tekst zijn uit latere tijd. Enorm groot.

Dit is de Qutub Minar (Qutb Minar), de overwinningstoren. Het is een UNESCO Worl Heritage Site. De toren is gebouwd tussen 1199 en 1220. In de jaren erna zijn er steeds verdiepingen toegevoegd. De toren staat op de plaats van de eerste stad Delhi: Lal Kot (of Qila Rai Pithora).

De riksjachauffeur was mee naar binnen gegaan.
Hij had meer haast dan ik.
Het complex, na deel 1 van Mehrauli Archaeological Park,
was heel overweldigend.
De geschiedenis wordt gewoon bedwelmend.

Verschillende gebouwen, verschillende periodes en
verschillende godsdiensten.
Bij elkaar, door elkaar, over elkaar.

Ik besloot toen al dat ik aan het einde van mijn reis,
als ik toch weer in Delhi zou zijn,
deze plaats nog een keer te bezoeken.

Iron Pilar, dit metalen voorwerp met grote historische betekenis zou in de 4e eeuw gemaakt zijn. De pilaar heeft een inscriptie die meer verteld over de geschiedenis van India en de pilaar zelf.

Een paar belangrijke regels uit de tekst neem ik hieronder over:

In the courtyard of the Quwwat-ul-Islam mosque this famous Iron Pilar is situated which bears a Sanskrit inscription in Gupta period Brahmi script, palaeographically assignable to the fourth century (…) The inscription records that the pilar was set up as a standard of god Vishnu (…) in memory of mighty king named Chandra, who is now regarded as identical with Chandragupta (375 – 413)

De vertaalde en geinterpreteerde inscriptie.

Om deze inscriptie gaat het.

De pilaren hebben mooie en heel verschillende bovenkanten, de kapitelen.

De binnenkant van een koepel.

De Qutub Minar heeft een trap. Die zit aan de binnenkant en dit is de deur die daar naar toegang toe geeft. Deze is niet voor toeristen vrij toegankelijk.

De decoraties van de overwinningstoren zijn schitterend.

Er staat nog een groot poortgebouw van de moskee.
De toegang vanuit het zuiden.

Het poortgebouw heeft meerdere toegangen. Hier kijk je door een van die toegangen.

Het linkse deel van de bebouwing is de Alai Darwaza, 1311.

Het plateau waarop de moskee gebouwd was ligt een stuk hoger dan de natuurlijke omgeving.

Kleur, ritme, stilte – een zaal vol ververs

Posted on september 18, 2025 by Argusvlinder

In deze zaal van het Kunsthaus Zürich, spreekt de verf. Niet via woorden, maar via beweging, kleur en stilte. De werken van De Kooning, Scully, Rothko, Pollock en anderen vormen samen een gesprek dat zich afspeelt op doek. Zelfs waar de kwast wordt ingeruild voor zeefdruk of foto, blijft de verf voelbaar — als echo, als adem, als aanwezigheid.

Kunsthaus Zürich, Willem de Kooning, Head III, 1973, bronze mit schwartzer patina.

Wat ik heel leuk vond is dat in één zaal zowel schilderijen hingen
van Willem de Kooning in die losse zwierige stijl als ook een beeld.
Hoe vertaalt die losse stijl van het schilderen zich in boetseren?

Sean Scully, Wall of light red, green, 2006, öl auf leinband.

Detail

Mark Rothko, Untitled (White, black grays on maroon), 1963, öl auf leinwand.

Alfred Manessier, Le Tumulte, 1961, öl auf leinwand.

Jackson Pollock, Number 21, 1951, kunstharzfarbe auf leinwand.

Detail

Andy Warhol, Silve car crash (Double disaster), 1963, siebdruck.

Gerhard Richter, Acht lernschwestern, 1966, öl auf leinwand.

De verzameling van de Hubert Looser Foundation heeft een geweldige
samenstelling.
Kijk eens naar al die verschillende manieren van schilderen:

De zwierige, kleurrijke dans van De Kooning
Het compacte schilderen binnen één kleurtoon en structuur van Scully
Het verstilde kleurverloop van Rothko
De verstilling op organische manier bij en donker Manessier
De gedrongen ritmiek in vooral zwart van Pollock
Het hyper georganiseerde van Newman

Warhol legt de kwast neer en werkt sneller met zeefdruk en leent foto’s
maar de foto zelf is niet perse het onderwerp,
bij Richter gaat het wel om de foto en zijn techniek lijkt op Warhol
maar is het niet.

Fascinerend.

India 24/25: Delhi, dag 3 – fluisterende stenen

Posted on september 17, 2025 by Argusvlinder

Niet alle verhalen worden luid verteld, met het slaan op de borst.
Sommige klinken in stilte, in de schaduw, aan het water.
Vandaag luister ik naar de fluistering van mystici,
naar de echo van gebed, naar de adem van verkoelende diepte,
naar het hinniken van paarden en het geluid van boten
op een zondagmiddag thee.

Locaties:
Jamali Kamali, Rajon Ki Baoli, Metcalfe Boathouse, Muhammad Quli Khan Tomb,

Thematiek:
Spiritualiteit, mystiek, poëzie, introspectie

India, New Delhi, Mehrauli Archaeological Park, Jamali Kamali Mosque and Tomb, circa 1529.

De achterkant van het gebouw waar een tuin lag.

Paardenstallen, Horse Stable.

Moghal tomb with JharoKhas windows, Lodi period.

Moghal tomb with minarets.

Colonaded tomb, Pathan perod.

Helaas was hier de restauratie in volle gang. Deze manier van watermanagement met Step wells is typisch Indiaas. Rajon Ki Baoli, 1506 CE.

Vrij naar een introductie op Thomas Metcalfe’s weekendverblijf
op een Engelstalige site, kwam de volgende tekst tot stand:

Britse romantiek op Mughal grond
In het hart van het Mehrauli Archaeological Park, vlakbij de iconische Qutub Minar, ligt een merkwaardig ensemble dat de meeste bezoekers verbaasd achterlaat: het Dilkusha-complex (wat “hartverwarmend” betekent), gebouwd in de jaren 1840 door Thomas Metcalfe. Wat op het eerste gezicht oogt als restanten van een idyllisch buitenverblijf, blijkt bij nadere beschouwing een fascinerende — en controversiële — ingreep in het erfgoed van India.

Wie was Thomas Metcalfe?
India was in de 19e eeuw een uitgestrekt rijk met honderden miljoenen inwoners, verspreid over berggebieden, woestijnen, regenwouden en kustlijnen. Voor de Britten was het onmogelijk om dit alles vanuit één centraal punt te besturen. Daarom werd het land opgedeeld in grote regio’s zoals Bengalen (nu o.a. West-Bengalen en Bangladesh), Bombay (nu de stad Mumbai en delen van Maharashtra), en Madras (nu de stad Chennai en Tamil Nadu). Elk gebied had een eigen gouverneur en ambtenarenkorps.

Daarnaast waren er honderden kleinere vorstendommen — de zogenaamde princely states — die formeel zelfstandig waren, maar onder Brits toezicht stonden. In strategische steden zoals Delhi, dat toen nog geen hoofdstad was maar wel een cultureel en politiek centrum, stelde de Britse overheid een Resident Commissioner aan. Deze functionaris was:

Een diplomatiek vertegenwoordiger bij het hof van de Mughal-keizer

Een bestuurlijk toezichthouder namens de Britse gouverneur-generaal

Een rapporteur die informatie doorspeelde naar Calcutta, toen de hoofdstad van Brits-Indië

Thomas Metcalfe vervulde deze rol in de jaren 1830–1840. Zijn positie gaf hem toegang tot land, middelen en politieke netwerken — en stelde hem in staat om zijn buitenverblijf Dilkusha te bouwen in Mehrauli.

Een weekendverblijf met een twist

Metcalfe verwierf een terrein bezaaid met Mughal-ruïnes en tombes, en transformeerde het tot een romantisch buitenverblijf. Zijn aanpak was eclectisch en getuigde van een koloniale esthetiek waarin exotisme en Engelse landhuisstijl samensmolten door:

= Aanpassing van bestaande graven: Het graf van Quli Khan werd omgebouwd tot een Engels landhuis, compleet met veranda’s en uitzicht op de Qutub Minar.

= Volledige verbouwing: Een Lodhi-tombe aan de oostzijde werd omgevormd tot een boothuis, gelegen aan een deels natuurlijke, deels kunstmatige waterpartij.

= Nieuwbouw in Indiase stijl: Rond een vervallen Mughal-structuur liet Metcalfe gastverblijven bouwen, inclusief een suite met open haard, een plunge pool en een aparte keuken voor het personeel.

Daarnaast verrezen er architectonische fantasieën, koepelvormige paviljoens, beveiligingsposten en een ronde eetzaal — nu bekend als Café Stone. Volgens historische bronnen verhuurde Metcalfe het complex aan pasgetrouwde stellen als huwelijksreisbestemming. Een ongebruikelijk gebruik van grafmonumenten, maar typerend voor de Britse neiging om het lokale erfgoed te herinterpreteren voor recreatie.

Erfgoed in transformatie
Wat ooit een koloniale fantasie was, raakte in de loop der tijd overwoekerd en vervallen. Maar recentelijk is het Dilkusha-complex met zorg gerestaureerd door de Delhi Development Authority, in samenwerking met erfgoedinstanties. De waterpartij is opnieuw gevuld, het boothuis hersteld, en het Metcalfe Guest House wordt omgevormd tot een tentoonstellingsruimte dat de geschiedenis van het park toegankelijk maakt voor bezoekers.

Toch blijft de ingreep van Metcalfe een bron van bedenkingen. Zijn romantische visie op het landschap ging gepaard met het toe-eigenen van grafmonumenten, het herdefiniëren van de betekenis van gebouwen, en het verplaatsen van culturele grenzen — een praktijk die vandaag de dag kritisch wordt bekeken binnen erfgoeddiscours.

Zicht door Metcalfe Boathouse, een verbouwd grafmonument uit de Lodiperiode.

Interieur van Muhammad Quli Khan Tomb, early 17th cent, en later onderdeel van het buitenverblijf van Metcalfe.

Mijn zelf ingebonden dagboek op een tafel in Stone Café, de voormalige koloniale eetkamer.

Remains of the Metcalfe Guest House. Nieuwbouw in de romantische koloniale stijl.

De verzonken structuur achter het Metcalfe Guest House wordt in historische bronnen aangeduid als een plunge bath. Groter dan een regulier bad maar kleiner dan een zwembad. Een plek voor verkoeling, gebouwd in een tijd waarin ontspanning en toe-eigening hand in hand gingen. De stenen fluisteren nog steeds, al is het water verdwenen.

De Kooning & Scully: een ontmoeting in Zürich

Posted on september 16, 2025 by Argusvlinder

Regelmatig maak ik berichten waarin kunst een rol speelt.
Die berichten ontstaan uit mijn regelmatige bezoeken aan
tentoonstellingen en vaste museumcollecties.
Dat doe ik al jaren en het blijft steeds opnieuw weer een avontuur.
Vermoedelijk is dat voor de meeste mensen een avontuur maar
met misschien niet altijd een positieve nasmaak: misschien met
vragen of met verwarring.

Gelukkig is de ene tentoonstelling de andere niet.
Je geniet op een heel andere manier van Rembrandt dan van kunst uit
het oude China — om maar iets te noemen.

Afgelopen week zag ik veel werken in onder andere Kunsthaus Zürich.
Een groot Zwitsers museum met uitgebreide collecties,
vooral kunst van na 1900.

Zo was er een tentoonstelling over Suzanne Duchamp, een Dada-kunstenares,
onbekend gebleven, vrouw én zus van de beroemde Marcel Duchamp.
Daarnaast toont het museum een aantal grote particuliere verzamelingen,
samengebracht tot één permanente collectie

In dit bericht wil ik de lezer meenemen in de ervaring van het zien
van twee werken uit de collectie. De keuze is willekeurig:
het zijn simpelweg de volgende twee foto’s die ik in Zürich maakte.
Geen vooraf bedacht plan, maar precies zoals ik het zelf beleefde.

De reden voor beide foto’s is dezelfde:
De Kooning en Scully zijn internationaal bekende kunstenaars
die je zelden in Nederlandse collecties tegenkomt.
Alleen al daarom wilde ik hun werk vastleggen.

Op die zaterdagochtend, kort na tien uur, liep ik
het Kunsthaus Zürich binnen. Een groot museum met twee
losstaande gebouwen tegenover elkaar, verbonden door
een ondergrondse passage. Elk gebouw heeft een eigen ingang.

Vooraf gaf Copilot me al een indruk van wat er te zien
zou zijn, maar ik besloot mijn eigen weg te gaan.
Mijn voorbereiding was beperkt: ik wist alleen dat ik
werken uit het (abstracte) expressionisme zou zien.
Ik stap een grote witte zaal binnen, met gedempt licht en
aan elke wand één of twee werken.
Soms staat er een beeld in het midden.
In een van de zalen met werken uit de
Hubert Looser Foundation zie ik twee ogenschijnlijk
totaal verschillende werken:
. Willem de Kooning’s Untitled XI en
. Sean Scully’s Red Doric 10.3.2013.

Kunsthaus Zürich, Willem de Kooning, Untitled XI, 1982, öl auf leinwand en daaronder Sean Scully, Red Doric 10.3.2013, 2013, pastell auf papier.

Meteen rijzen er drie vragen:
1. Waarom is dit kunst
2. Waarom hangen deze werken in een en dezelfde ruimte en
3. Waarin verschillen ze.

Waarom is dit kunst?
Moderne kunst — en zeker abstracte kunst — stelt niet altijd
een herkenbaar onderwerp centraal.
In plaats daarvan draait het vaak om:
= een uitdrukking (expressie) van gevoel of een gedachte
zichtbaar in vorm, kleur en ritme;
= hoe het gemaakt is, de keuzes van materiaal en techniek
door de maker;
= een reactie op kunst zelf: onderzoeken wat een schilderij
is, wat is compositie, wat is betekenis?
= wat het met jou als toeschouwer doet: het is een uitnodiging
om te voelen, te denken, te dromen of te reageren;
= de ruimte voor interpretatie: omdat iedereen, elke keer,
iets anders ziet blijft het werk levend

Bij het latere werk van De Kooning zoals Untitled XI,
zie je bijvoorbeeld dat hij met brede, vloeiende penseelstreken
een werk maakt waarbij ook leegtes ontstaan – plekken waar
de verf stopt, maar het kijken doorgaat.
Het is geen afbeelding van iets, maar het roept misschien
vragen op als: welke sfeer past hierbij, is het wel af,
waar verwijst het naar, zou de maker antwoorden hebben,
heb ik antwoorden?

Bij Scully’s Red Doric zie je een vol vel papier. Blokken,
soms horizontaal en soms verticaal, maar die samen de ruimte
volledig vullend. De naam van het werk verwijst naar
klassieke architectuur (Dorische zuilen), maar die vormen
zijn vertaald naar kleurvariaties en ritme.
Die massieve ‘muur’ van kleur kan verrassend ‘zacht’ aanvoelen
– met pastelverf zijn het donzige vlekken geworden.

Kortom: het is kunst omdat het een visuele taal spreekt die
niet letterlijk is, maar gevoelsmatig, filosofisch of zintuiglijk.

Waarom hangen deze werken in dezelfde ruimte?

Op het eerste gezicht lijken ze totaal verschillend:
De Kooning: organisch, vloeiend, intuïtief.
Scully: geometrisch, gestructureerd, bedachtzaam.
Maar ze delen een aantal diepere overeenkomsten:

Beide kunstenaars werken zonder concrete voorstelling
te schilderen (abstract).
Ze gebruiken kleur en vorm als manier om het gesprek
met de kijker aan te gaan.

Ze zijn beide vertegenwoordigd in de
Hubert Looser Foundation, die juist het gesprek tussen
stromingen wil tonen.
Door ze samen te tonen, nodigt het museum je uit om te
vergelijken, te voelen, te zoeken naar verbanden.
Niet om een verhaal te volgen, maar om je eigen
interpretatie te vormen.

Waarin verschillen ze?

Het gaat om kunst, hoe ga ik dan kijken?

Laat het ‘moeten’ los

Ik moet niets.
Ik hoef niet meteen te begrijpen wat ik zie.
Moderne kunst is vaak niet bedoeld om direct te verklaren,
maar om te ervaren.

Ik vraag mezelf niet: “Wat betekent dit?”
Maar: “Wat doet dit met mij?”

Bijvoorbeeld:

Bij De Kooning voel ik me ongemakkelijk.
Is het door de beweging, de ongrijpbaarheid.

Van Scully wordt ik rustig. De kleuren spreken me aan.
De herhaling, de structuur, het donzige beeld.
Dat gevoel is de ingang.

Stel eenvoudige vragen

Ik hoef geen kunsthistoricus te zijn.
Wat zie ik? (vormen, kleuren, ritme)
Wat voel ik? (onrust, rust, spanning, leegte)
Wat zou dit kunnen zijn? (een herinnering, een ritueel, een ruimte)

Bij De Kooning zie ik een dans van verf.
Bij Scully een muur met donzige stenen.
Ik hoef het niet te weten, ik mag het bedenken.

Gebruik de ruimte als gids

Als deze werken samen hangen, dan is dat een keuze van iemand (met
meer kennis over achtergronden, enz).

Wat gebeurt er tussen deze werken?
Wat zegt de ene tegen de andere?
Wat verandert er in mijn blik als ik van het ene naar het andere kijk?

Bijvoorbeeld:

De Kooning beweegt. Scully staat stil.
De ene is haast een wervelwind, de andere een fundament.
Spreken ze over chaos en orde?

Meer praktisch

Hoe ga je om met zoveel kunst op een tentoonstelling?
Een kleine tentoonstelling toont al snel twintig werken,
en grote exposities kunnen er honderden bevatten.

Hoe ik dat oplos is met mijn camera.
Bezoekers van mijn blog hebben dat waarschijnlijk al gezien.
Veel werken eindigen op mijn computer als digitale file.

Ik maak foto’s intuïtief: ‘wat een kleuren’, ‘dit is groot’,
‘zoiets heb ik nog nooit gezien’, ‘wat is dat?’,
‘is dat van X?’, ‘oh, mooi!’, alles wat me raakt of
opvalt leg ik vast.
En eerlijk gezegd: een foto maken kost me niets, dus beter
een foto te veel dan te weinig.

Thuis verwerk ik de foto’s tot een blogbericht.
Daarbij ontdek ik vaak dingen die ik tijdens het museumbezoek
niet had gezien of gevoeld.

Als het kan ga ik vaker naar dezelfde tentoonstelling of
collectie. Maar dat kan maar zelden.

Al maak ik dan veel foto’s, het aantal werken dat me
werkelijk raakt is soms heel beperkt. Veel minder dan
het aantal foto’s dat ik maak maar soms heb je meer kennis
nodig om werk te kunnen waarderen. Dat kost tijd.
Dus misschien de volgende keer.
Aan een beperkt aantal werken besteed ik dan veel tijd
in het museum, soms al vooraf en zeker ook achteraf.

En gelukkig is er, tot nu toe, nog steeds een volgende keer….

Zürich in de ochtend – kunst, zon en thee

Posted on september 15, 2025 by Argusvlinder

Natuurlijk was Zwitserland weer een avontuur.
Met de trein er naar toe in september.
Ooit was ik al eens in Zürich en een aantal malen
in Bazel. Maar hoe is het daar nu?

Basel SBB rond 06:00 uur in de ochtend.

De nachttrein bracht me eerst naar Bazel.
Mijn plan was om in Bazel te ontbijten en daarna
rond negen uur door te reizen naar Zürich.
De trein kwam in Bazel rond half zeven aan.
Toen ik er was had ik toch niet zo’n zin in ontbijt en het
was er natuurlijk nog fris.
Dus besloot ik meteen de eerstvolgende trein naar Zürich te nemen.

Zürich, Bahnhoff, Niki de Saint Phalle, L’ange Protecteur, De Beschermengel, 1997.

Eenmaal in Zürich vroeg ik me af hoe ver het zou zijn
om naar het Kunsthaus Zürich te lopen.
Omdat ik pas na 15:00 uur in mijn kamer terecht kon en al
om 08:00 uur aankwam, had ik ruim de tijd
om de stad te verkennen.
Mijn rolkoffer zette ik in een van de vele lockers op het station.

Kunsthaus Zürich, Kader Attia, Janus, 2020, aluminiumguss. De uitspraak “Repair is not about returning to an original state, but about transformation and continuity” van Kader Attia, resoneert sterk met zijn werk, vooral met zijn installatie Janus. Attia’s hele oeuvre draait om het idee dat herstel niet simpelweg een terugkeer naar een ‘vroeger’ is, maar een proces dat sporen, littekens en geschiedenis zichtbaar laat en juist daardoor betekenis geeft.

Onbezorgd kon ik op pad en ruim voor de openingstijd was ik bij
het Kunsthaus Zürich, een museum dat bestaat uit twee
gebouwen, elk aan de andere kant van een plein.

Auguste Rodin, La Porte de L’enfer, 1880 – 1917, bronze. De poort van de hel is niet ver weg van het Laatste Oordeel.

Michelangelo, Laatste Oordeel, Christus als rechter.

De Denker bovenaan De Poort van de Hel van Rodin kan worden gezien als een contemplatieve tegenhanger van Christus in Michelangelo’s Laatste Oordeel — beide figuren die reflecteren op het lot van de mensheid.

Na wat foto’s van kunst buiten het museum, wandelde ik
richting een van de bruggen in het centrum.
Zürich is heel aangenaam. Het uitzicht prachtig en de zon
zorgde er voor dat een korte jas al snel te warm was.

Rond tien uur genoot ik van een uitgebreide kom thee
in de zon, waarna het bezoek aan het Kunsthaus kon beginnen
De hoofdbestemming van deze trip was het Museum Rietberg.
Het Kunsthaus was extra en daarom liet ik het gewoon gebeuren.

De collectie is samengesteld rond de verzamelaars die
de werken bijeenbrachten.
Ik begon met de Hubert Looser Foundation.
Een collectie moderne en hedendaagse kunst met aandacht voor
abstract expressionisme, minimal art en arte povera.

Zoals altijd maakte ik foto’s van wat me opviel.
Geen programma, geen verhaal.
Mijn keuze.

John Chamberlain, Archaic Stooge (No. 21555), 1991, bemalter und glanzverchromter stahl.

Giuseppe Penone, Vede del Bosco e Fiori di Piombo, 1986, frottage aus pflanzenpigmenten auf baumwolltuch.

Lucio Fontana, Concetto Spaziale, Natura Nr 19, 1959 – 1960, bronze.

Lucio Fontana, Concetto Spaziale, Natura Nr 7, 1959 – 1960, bronze.

Lucio Fontana, Concetto Spaziale, 1954, öl und kieselsteine auf leinwand.

Basler Papiermühle: een middagje ambacht, geschiedenis en vakmanschap

Posted on september 14, 2025 by Argusvlinder

Tijdens mijn eendaagse bezoek aan Bazel afgelopen week,
bracht ik ook een bezoek aan de Basler Papiermühle.

Vanuit de binnenstad leidt een lange, geleidelijk
aflopende weg naar de Rijn, waar je een restaurant,
papiermolen en atelier vindt.
Vanuit het centrum staat de route met bordjes aangegeven.

Wat het museum bijzonder maakt, is dat je naast een
grote, oude en nog werkende papiermolen ook een moderne
werkplaats ziet waar papierpulp wordt gemaakt en geschept.

De werkplaats bevindt zich op de benedenverdieping.
Een verdieping hoger draait alles om schrift en schrijven,
compleet met een scriptorium zoals je dat misschien kent
van het Huis van het Boek in Den Haag.

Op de volgende verdieping kom je in een zetterij en drukkerij.
Een alleen Duitssprekende medewerker goot er met de hand letters,
omringd door een indrukwekkende reeks machines,
van handdegels tot een Linotype.

Helemaal boven bevond zich de boekbinderij.
Een professionele boekbindster liet een prachtig
ingebonden werk zien aan de bezoekers,
terwijl ze tegelijkertijd aan een nieuw boek werkte.
Het tentoongestelde boek was rijk versierd met
gouddruk op de rug — een staaltje vakmanschap.

Tussen de groepen bezoekers door sprak ik kort
met de boekbindster.
Ze kende in Zwitserland geen vergelijkbare groep van
(hobby)boekbinders zoals de Stichting Handboekbinden,
en was jaloers op de regelmatige uitgaven
in losse katernen van die stichting en van Uitgeverij Boekblok
(Atelier De Ganzenweide van Rob Koch).
Een mooi voorbeeld van iets waar we in Nederland
best trots op mogen zijn.

Als je eens in Bazel bent en wat tijd hebt,
loop dan zeker even binnen bij deze prachtige plek
aan de Rijn. je zult er geen spijt van krijgen.

De dansende god in Zürich

Posted on september 13, 2025 by Argusvlinder

Introductie:

Een reis naar Zwitserland bracht me niet alleen terug naar
oude herinneringen, maar leidde ook tot een nieuwe ontmoeting
met een eeuwenoud beeld: Shiva Nataraja, de dansende god.
In deze blog neem ik je mee langs persoonlijke motieven,
culturele ontdekkingen en een bijzondere vondst in
het Museum Rietberg in Zürich.

Tussen bergen en bronzen goden:

De afgelopen dagen was ik in Zwitserland.
Ik had twee aanleidingen om naar Zwitserland te reizen.

In het verleden ben ik meerdere keren op vakantie geweest
naar Zwitserland: eerst op bezoek bij een kennis die
daar werkte, later zonder bezoek,
omdat die kennis inmiddels weer in Nederland woonde.
Vaak reisde ik met de trein – een feest in Zwitserland –
maar soms ook met eigen vervoer.
Nostalgie was dus mijn eerste aanleiding.

De tweede aanleiding was mijn fascinatie voor Shiva Nataraja,
een bronzen beeld uit de collectie Aziatische kunst
in de Philipsvleugel van het Rijksmuseum.

Amsterdam, Rijksmuseum, Shiva Nataraja, anoniem, circa 1100 – circa 1200. Shiva in zijn gedaante als Nataraja (Koning van de dansers), omringd door een vlammenkrans en afgebeeld in de anandatandava-houding, is tegelijkertijd de schepper en de vernietiger van de wereld. Onder zijn voet ligt een dwergje: het symbool van de onwetendheid. Rijkversierde bronzen beelden van hindoegoden werden op feestdagen meegedragen in processies. Door ringen aan de sokkel werden dan draagstokken gestoken.

In de boekhandel vond ik het boek ‘Oog in oog met de goden’
van Alexander Reeuwijk.

Alexander Reeuwijk, Oog in oog met de goden – Een zoektocht naar Indiase bronzen en hun makers.

In het boek beschrijft Reeuwijk wat de Shiva Nataraja is en
hoe die in Amsterdam terecht is gekomen.
In het boek onderzoekt Reeuwijk bijna als een detective
hoe bronzen beelden uit de Chola-dynastie (12e eeuw)
uit Zuid-India in Europa en Amerika terechtkwamen.

Hij gaat nog veel verder, hij gaat op bezoek in Zuid-India
bij hedendaagse ontwerpers en makers van dit soort
bronzen beelden. Blijft er zelfs een tijd wonen (en
als mijn informatie correct is, doet hij dat nog steeds,
ieder jaar een paar maanden).

Dan op pagina 362 van zijn boek noemt hij ‘de grootste en
toonaangevendste musea ter wereld (op het gebied van dit
soort beelden).
Hij noemt Musée Guimet in Parijs, het British Museum en het
Victorie & Albert museum in Londen, het Museum of fine arts
in Boston, het Government Museum in Chennai.
Ze bezitten allemaal een of enkele exemplaren.
Ook het Museum Rietberg in Zürich bezit een exemplaar.
Maar dit is een naam die ik tot dan toe niet kende.

Mijn vrije dagen voor 2025 waren nog bijna onaangetast,
dus alle reden om naar Zürich te gaan.

In het Museum Rietberg gebruik ik mijn camera als notitieblok.
Om kunst te kunnen duiden of begrijpen, is het
volgens mij belangrijk om eerst zo objectief mogelijk
vast te stellen wat je ziet.
Reeuwijk beschrijft dat op pagina 14 en 15 van zijn boek
voor het Amsterdamse exemplaar.
In deze blog toon ik mijn foto’s van het exemplaar in Zürich.

Zürich, Museum Rietberg, Shiva Nataraja, Indien, Tamil Nadu, Distrikt Tanjavur, Chola-dynastie, 12 jahrhundert, bronze.

De foto’s zijn gemaakt tijdens twee bezoeken aan het museum met twee verschillende camera’s waardoor kleurnuances mogelijk zijn.

De storm in het gras

Posted on september 12, 2025 by Argusvlinder

Reflecteren op kunst ervaar ik als een ingewikkeld proces.

Je kijkt of hoort een werk. De informatie die er bij
geleverd wordt is vaak beperkt. Soms heet het werk ‘Zonder titel’
of ‘Tweede symfonie’.

In welke traditie is het werk gemaakt, waar bevindt het zich
in de ontwikkeling van de kunstenaar, wat was de aanleiding
en zo kun je nog veel meer vragen.

Wat zie ik eigenlijk. Welke (emotionele) reactie roept het
bij mezelf op. Vind ik het mooi of interessant?

Maar hoe zorg je ervoor dat je niet in die voor mij
holle marketing frases gaat schrijven,
die je leest als het over kunst gaat?

De laatste weken kwam dit weer aan de orde
bij de berichten over de tentoonstelling van
Karel de Neree tot Babberich en Magdalena Abakanowicz.

Opnieuw kwam het voor mij in beeld tijdens mijn bezoek aan Zwitserland.
Daar was ik de afgelopen dagen in Zürich en Basel en ik zag er veel kunst.
Ik ging voor het Museum Rietberg, een museum voor niet-westerse kunst.
Denk aan kunst uit bijvoorbeeld India, China en Midden-Amerika.
Maar ik bezocht ook Kunsthaus Zürich en Kunst Museum Basel.
Beide musea tonen Middeleeuwse en moderne, abstracte kunst.

Intuïtief wordt ik dan aangetrokken tot bepaalde werken
maar ik vind het ingewikkeld om onder woorden te brengen
wat me dan precies aantrekt.

Een tijdje terug zag ik op de website van Drukwerk in de Marge
de aankondiging ‘Boek en expositie Kunstwerk in Reflectie’.

Het boek kocht ik en het lag voor de deur bij
terugkomst uit Basel.

Uit Kunstwerk in Reflectie (pagina 8 en 9):

Maar naast deze prenten staan geen aan de literatuur ontleende teksten, maar reacties, ‘reflecties’, van mensen die de prent bekeken en weergaven wat deze bij hen opriep.

Het was van meet af aan de bedoeling de reflecteerders te vragen hoe zij een in het Grafisch Centrum vervaardigd kunstwerk zien, wat het oproept. Het ging er vooral om hen op deze manier ‘een stem te geven’ en de mogelijkheid te bieden creatieve bronnen te ontdekken en delen met anderen.

Alle reflecteerders schreven, na het inleidende gesprek, hun reflectie op een prent met potlood op een vel papier dat een week later werd overhandigd.

Voorbeeld van een werk van Onno Broeksma en de reflectie van een onbekende schrijver.

De afbeelding doet mij denken aan gras
dat met wortel en al is losgerukt,
met rondvliegende losgescheurde plantendelen.

Het geeft mij het gevoel
van iets stormachtigs,
gevuld met angst en vrees.

Ik had gehoopt dat het boekje iets meer was ingegaan
op het proces dat men heeft gebruikt om mensen
te helpen de teksten te maken die bij de beelden
zijn samengebracht in het boek.

Het zal me niet tegenhouden om de komende tijd terug te komen
op de volgende twee werken, in de vorm van blogberichten.

Zürich, Museum Rietberg, Shiva Nataraja, Indien, Tamil Nadu, Distrikt Tanjavur, Chola dynastie, 12 jh, bronze.

Basel, Kunst Museum Basel, Max Ernst, Vater Rhein, 1953, Öl auf leinwand.

De foto’s lijken niets met elkaar te maken te hebben.
Het een is een eeuwenoud bronzen beeld van een Hindoeïstische god
terwijl het andere werk abstract, grafisch, westers
en redelijk modern is.
Toch lijkt het me interessant om deze eens tegen het licht te houden.
Er zit iets in de symboliek en de energie van beide werken
die met elkaar te verbinden is, lijkt me.
Wat denk jij?

India 24/25: Delhi, dag 3 – kun je dwalen door ambitie

Posted on september 10, 2025 by Argusvlinder

Mijn bezoek aan het Mehrauli Archaeological Park begon niet
met een reisgids, maar met een boek.
In The City of Djinns van William Dalrymple las ik
over de gelaagde geschiedenis van Delhi,
een stad gebouwd op de resten van zichzelf.
Dalrymple beschrijft hoe hij door Mehrauli dwaalt,
langs vergeten tombes, half afgebouwde minaretten
en poorten die ooit de toekomst moesten inluiden.
Zijn fascinatie werkte aanstekelijk.

Later vond ik het park terug in de Lonely Planet,
dit keer met praktische aanwijzingen:
hoe je er komt, wat je kunt zien, en waarom het de moeite waard is.
Die combinatie — literaire nieuwsgierigheid en concrete reisinfo —
bracht me hier op dag drie.
Mehrauli is geen plek van grote toeristische drukte,
maar van stille verhalen en stenen die iets willen zeggen,
als je de tijd neemt om te luisteren.

Omdat er zoveel te zien is en ik het een beetje behapbaar wil houden,
heb ik mijn ervaringen en foto’s verdeeld over drie berichten.
Aan het eind van de middag keer ik terug naar Paharganj, waar ik
nog een wandeling maak door een heel ander soort Delhi.
Ook die indrukken vind je terug in een vierde bericht over deze dag.

Mehrauli Archaeological Park bezocht ik nog een keer aan het einde
van mijn reis. Nu ging ik met een riksja en een chauffeur die
ook wel een keer mee wilde naar binnen. Aan het eind van de
reis ging ik met de metro.

Sommige stenen reiken naar de hemel, anderen blijven steken in de grond.
Delhi’s ambitie ligt niet in wat voltooid is, maar in wat werd nagestreefd.
Hier dwaal ik langs torens zonder top, monumentale graven zonder koepel en
poorten die de tijd trotseren.

Locaties:
Alai Minar, Balban’s Tomb, Tomb of Iltutmish, Ala’i Darwaza
Thematiek:
Macht, onvoltooide dromen, architectonische revolutie

Qutub Minar (het complex met de grote pilaar in de verte) en Mehrauli Archaeological Park voelen aan als een complex. Maar ze zijn als twee bezienswaardigheden georganiseerd. Mehrauli Archaeological Park is het gebied op de voorgrond. Een terrein dat deels nog aanvoelt als een wildernis terwijl Qutub Minar een georganiseerde toeristische bestemming is.

Mehrauli Archaeological Park ligt en staat vol monumenten. Sommige liggen verscholen in het groen.

India, New Delhi, Mehrauli Archaeological Park. Onderweg naar Balban’s Tomb en Balban’s Tomb Gate. Alleen wist ik dat nog niet.

Balban’s Tomb. Dit complex is belangrijk omdat het wordt beschouwd als de plek waar de eerste echte Islamitische boog in India werd toegepast.

Balban’s Tomb Gate.

Qutub Minar (Unesco World Heritage) was een triomfpilaar. Spelling is soms ook Qutb Minar of Qutab Minar. Een van de opvolgers wilde ook zo iets. Maar dan 2 maal zo groot. De bouw van Alai Minar begon rond 1300 en werd na de dood van de opdrachtgever in 1316 CE gestaakt. Om een idee te geven van de grootte: rechtsonder, waar de trappen beginnen, zie je wit, zwart en rode stipjes. Dat zijn volwassen mensen.

De ingang van de Tomb of Iltutmish, AD 1211 – 1236. Het is een van de eerste islamitische mausolea in India en wordt beschouwd als een belangrijk voorbeeld van vroege Indo-Islamitische architectuur. Oorspronkelijk had het een koepel, maar die is inmiddels verdwenen.

Langs deze kant ben ik er uit gelopen.

Ala’i Darwaza, 1311 CE. Het bouwwerk is bijzonder omdat het wordt beschouwd als het eerste monument in India dat volledig volgens islamitische bouwtechnieken en ornamentiek werd gerealiseerd, met kenmerken zoals: hoefijzer-vormige bogen (voor het eerst in India), een echte koepel (een technisch hoogstandje in die tijd), het gebruik van rood zandsteen en wit marmer en Islamitische kalligrafie en geometrische patronen.

Met Qutub Minar op de achtergrond.

Met Qutub Minar er achter en naast.

India 24/25: Delhi, dag 2 — Onder het baldakijn van papier

Posted on september 9, 2025 by Argusvlinder

In een paleis dat nooit echt bestond,
ergens tussen herinnering en droom,
stonden Adhira en Aadesh stil onder een baldakijn
van papieren zijde en schaduw.
Hun gezichten waren glad en glanzend,
als figuren uitgesneden uit een oude ansichtkaart.
De gasten — even stil, even plat —
keken toe met ogen die niets zagen,
maar alles wisten.

Adhira droeg een sari van zonlicht,
Aadesh een sherwani geweven uit vergeten verhalen.
Ze spraken geen geloften,
want hun stemmen waren van karton.
Maar de wind fluisterde tussen de koepels,
en de muren van het paleis knikten zacht:
dit is genoeg.

Buiten het decor, in een wereld van stof en pixels,
keek iemand toe.
Niet uit begrip, maar uit verwondering.
En dat was precies wat het beeld nodig had om te leven.

India 24/25: Delhi, dag 2 – wandelen en spiegelen

Posted on september 8, 2025 by Argusvlinder

Na de fietstocht die heel geslaagd was.
Die niet verstoord was de lunchtvervuiling,
ging ik te voet naar de Jama Mashjid en
vervolgens terug naar het hotel.

Over de luchtvervuiling waren er berichten in de
Nederlandse pers zoals Nu.nl:

Dat het erg was ga je op de foto’s zien.

Dit is wat je in het straatbeeld ziet van de Fatehpuri Mashjid.

Bij de Jama Mashjid aangekomen heb ik eerst buiten het complex gelopen omdat één ingang open is voor buitenlandse bezoekers. Maar er zijn veel meer ingangen, vooral voor de lokale Moslims.

Gebouwd door: Mogolkeizer Shah Jahan tussen 1650 en 1656.

Stijl: Indo-islamitische Mogolarchitectuur, met rood zandsteen en wit marmer.

Capaciteit: Biedt plaats aan meer dan 25.000 gelovigen tegelijk.

Locatie: In het hart van Oud-Delhi, nabij Chandni Chowk en tegenover het Rode Fort.

Herkomst van de naam: “Masjid-i-Jehān-Numā” betekent “moskee die de wereld weerspiegelt”.

Mijn schoenen staan, haast onzichtbaar, onder de bank.

Dit is een winkel in Old Delhi waar men behangpapier verkoopt.

Intussen werd het al wel drukker in de straten.

De gids van de fietstocht heb ik om hulp gevraagd
om er achter te komen of mijn treinkaartje voor
de rit naar de volgende bestemming correct was.
Hij hielp graag.
Voor treinen wordt in het reserveringssysteem
gewerkt met verschillende groepen reserveringen (quota).
In de praktijk heb ik daar geen last van gehad en heb
ik het genegeerd.
Het lijkt me een administratieve laag over de gegevens
die misschien, in sommige gevallen meer flexibiliteit
aan reizigers kan geven, maar ik had vooraf trein en
slaapplaats gereserverd.

Mensen zijn verbaasd dat ik zo lang in Delhi wil blijven.
De smog is een reden waarom ze dat zeggen.
Maar ik kan al wel verklappen dat ik me in die tien
dagen niet verveeld heb en dat ik aan het einde
van mijn verblijf nog een keer een paar dagen
in Delhi ben gebleven.

India 24/25: Delhi, dag 2 – de stad ontwaakt onder mijn wielen

Posted on september 7, 2025 by Argusvlinder

De foto’s van de eerste dag in New Delhi (zie mijn vorige bericht)
geven slechts een glimp van de avonturen die ik die dag heb beleefd.
Bij sommige momenten voelde ik geen behoefte om foto’s te maken
— soms beleef je dingen intenser zonder een camera ertussen.
Het oorspronkelijke plan was om tien dagen in Delhi te blijven,
waarbij ik ervan uitging dat de eerste dag vooral in het teken
zou staan van organiseren en regelen.

Ik kwam midden in de nacht aan in New Delhi,
na een directe vlucht vanuit Amsterdam.
Daarom had ik een goedkoop airporthotel geboekt — zodat ik
’s nachts niet ver hoefde te reizen, dacht ik toen.

Maar het hotel van twaalf euro per nacht bleek, met de taxi,
een half uur van de luchthaven verwijderd te liggen.
Achteraf gezien was dat niet zo slim van mij.
Ik kon het hotel niet vinden op Google Maps,
maar heb het toch geboekt.

Daarom had ik, voor de zekerheid, op het laatste moment
in Nederland toch maar een taxi gereserveerd.
Bij aankomst bleek dat nog best een avontuur — in India
kunnen dingen nu eenmaal makkelijk anders lopen dan gepland.

Misschien was een iets duurder hotel een betere keuze geweest,
zowel qua reistijd als qua comfort en hygiëne.
Het hotel was verre van schoon,
en de badkamer liet ik liever links liggen.
Ik kroop in mijn flinterdunne slaapzak en gebruikte een kussenovertrek
die ik speciaal voor dit soort situaties had meegenomen.

Rond drie uur ’s nachts viel ik eindelijk in slaap, maar
om acht uur dacht ik al: waarom zou ik hier nog langer blijven?
Gelukkig had ik wat ontbijtkoeken uit Nederland meegenomen, waardoor
ik me kon richten op de drie dingen die ik moest regelen:

= Ik had geld nodig.

= Met geld kon ik een taxi nemen naar het station bij Paharganj,
al wist ik toen nog niet dat het geboekte hotel daar gesloten was.

= Mijn e-sim, die ik in Nederland had gekocht, werkte niet.
En een data-abonnement was echt onmisbaar.

De rest van het verhaal van dag één kun je terugvinden
in mijn eerdere bericht — inclusief foto’s en indrukken.
Gelukkig vond ik uiteindelijk een prettig hotel,
en alles wat ik moest regelen lukte nog op die eerste dag,
zonder dat het me veel geld kostte.
Kortom: avontuur geslaagd, een paar uur slaap gepakt en
klaar voor dag twee.

Wat volgde laat zich het best vertellen in beelden:
een fietstocht vol indrukken, een moskee die de wereld weerspiegelt,
en een wandeling die me dichter bij Delhi bracht dan ik had verwacht.

De fietstocht begint bij een starpunt in Old Delhi. Omdat Paharganj ruim een half uur lopen is van Old Delhi had ik een riksja geregeld.

De fietsen stonden klaar. Er was 1 gids met een 1 assistent en 3 toeristen. Toevallig allemaal uit Nederland. De fietstocht kon beginnen.

New Delhi, Martello Tower.

Half verborgen is een parkachtig deel van Old Delhi liggen restanten van de oude verdedigingsmuur van Shahjahanabad, een van de steden die vandaag New Delhi vormen.

In die muren zitten ook nog de oude stadspoorten zoals deze Delhi Gate die gerestaureerd werd op dat moment.

Van eerdere bezoeken wist ik wel dat de luchtvervuiling er intens is maar door wat ik deze dag (en de komende dagen) zou ervaren, werd ik toch overvallen.

In Old Delhi vind je nog van deze grote huizen (haveli’s). Ze hebben typisch de deur in het midden van de gevel. Door die deur kom je dan al snel op een binnenplaats. De kamers zijn rond de binnenplaats gebouwd.

Naast de deur zie je nog kleinere gedecoreerde nissen. Daar kom je een lamp in plaatsen als een vorm van straatverlichting.

Compleet met trappen naar de deur, statige versieringen op de gevel en houten uitbouw.

De straten zijn nog rustig al zijn er al mensen op weg naar werk of naar een tempel. Aan het eind van mijn vakantie bezoek ik nogmaals Old Delhi. Op foto’s van die wandeling kun je goed zien hoe druk het kan zijn in de oude stad met zijn smalle straatjes. Maar nu vooral kalmte. Daarom kun je er zo vroeg ook fietsen.

Dit is Chandni Chowk. Een belangrijk plain in de oude stad. Het gebouw met het puntdak is van de metro. In de tijd van de Mogols leefde rond dit plein de mensen die voor de entertainment zorgen in het fort.

Tijd voor thee uit rood aardewerk kommetjes. Later gaan we ook nog ergens ontbijten.

Chandni Chowk Road, de belangrijke verkeersader die vanaf het Rode Fort het centrum van Old Delhi inloopt. Nu zie je er veel voetgangers en ander niet doorgaand verkeer.

Tjdens de fietstocht bezoeken we de Fatehpuri Mashjid. Verborgen vanaf de straat stap je plotseling in een grote open ruimte.

Dan gaan we te voet naar de spice market. De plaats waar in Old Delhi van ouds her allerlei kruiden worden verhandeld. Al in de straten rond het centrum van de handel verandert het karakter van de activiteiten.

De bovenkant van de gebouwen…

…en de onderkant van het handelscentrum. Er zitten allerlei bedrijven en bedrijfjes. Sommige rond 1 product, anderen met een breed assortiment.

Wij kijen eerst toe vanaf een soort galleij op de eerste verdieping.

Terug op straat gaat de handel in allerlei producten door. Kruiden maar ook meel, rijst, pasta en bijvoorbeeld bloemen.

De kleuren, de geuren, zelfs door de luchtvervuiling heen, zijn indrukwekkend. Tot aan een zak lotusbloemen aan toe.

India 24/25: Delhi, dag 1 — een fascinerende eerste indruk

Posted on september 6, 2025 by Argusvlinder

In november 2024 vertrok ik opnieuw naar India.
Vijfenzeventig dagen lang — van midden november tot 1 februari 2025.
Alleen en ongeorganiseerd.

Toen ik het plan opvatte en begon met de planning
en ik het besprak met mensen in mijn omgeving,
stelde veel mensen dezelfde vraag.
Terug in Nederland kreeg ik steeds weer
dezelfde vraag.
Waarom?
In alle denkbare vormen.

Een eenvoudig antwoord heb ik niet.
Deze reis was de negende naar India.
Deze keer ging ik voor een deel naar plaatsen
waar ik al eerder geweest was. Soms lang geleden.
Ik bezocht ook plaatsen waar ik nog niet eerder was
en die ik niet eens kende toen ik in 1995
voor het eerst naar India ging.

India is altijd alles tegelijk:
mooi en vuil, kleurrijk en chaotisch, vriendelijk en overweldigend.
Het fascineert me. Nog steeds.

Met mijn foto’s probeer ik die veelheid te vangen.
Want dat is wat India voor mij is:
een voortdurende stroom van indrukken.

Mijn reis begon in New Delhi, een stad die bij
georganiseerde reizen vaak zoveel mogelijk wordt vermeden.
Maar ik kwam er middenin terecht.
Het hotel dat ik geboekt had bleek gesloten:
“Closed due to renovation.”
Geen waarschuwing vooraf, geen alternatief. Typisch India.

Ik vond een ander onderkomen in Paharganj,
een wijk die ik nog niet kende.
Een plek voor backpackers, goedkope hotels,
straatverkopers en een eindeloze stroom van indrukken.

Ik at op een rooftop restaurant, boven de drukte.
Vanaf daar keek ik uit over de stad: neonlicht, riksja’s,
geroep vanaf de straat. India was begonnen.

Het contrast tussen de rust boven en de chaos beneden
was groot — maar precies dat maakt het fascinerend.
Alles tegelijk. Altijd.

In de avond liep ik door de Main Bazaar van Paharganj.
Het was donker, stoffig, luidruchtig.
Alles rook naar uitlaatgassen, specerijen en iets ondefinieerbaars.
De chaos was tastbaar — een wirwar van mensen, geluiden en geuren.

Toch voelde het vertrouwd.
Alsof ik meteen weer in het ritme van India zat.
Niet met een zachte landing, maar met een duik in het diepe.

Mexico

Posted on augustus 31, 2025 by Argusvlinder

Ik heb plannen voor Mexico en daarom heb ik de boeken verzameld over Mexico in mijn eigen boekenkast.

1. De Azteken – Kunstschatten uit het oude Mexico (1987)

Auteurs:
Eva Eggebrecht (hoofdredacteur)
Arne Eggebrecht, Sergio Purin, Dorus Kop Jansen

Uitgever:
Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap / Museumfonds

Invalshoek:
Historisch en archeologisch, met veel aandacht voor de Azteekse elite, religie en rituelen.
Bevat ook context over voorlopers zoals Olmeken, Tolteken en Mixteken.
Tweedelig werk: inleidingen + uitgebreide objectcatalogus.

2. Meesters van de precolumbiaanse kunst (2005)

Auteur:
Geneviève Le Fort

Uitgever:
Mercatorfonds

Invalshoek:
Kunsthistorisch, esthetisch en continentbreed.
Focus op de collectie van Dora en Paul Janssen.
Bevat objecten uit Olmeken, Maya, Azteken, Inca, Zapoteken, Mixteken.
Rijk geïllustreerd, met nadruk op vorm, symboliek en vakmanschap.

3. Azteken – De mensen achter de mythe (2021)

Redactie:
Doris Kurella, Martin Berger, Ines de Castro

Uitgever:
Linden-Museum, Stuttgart
Welt Museum, Wien
Museum Volkenkunde, Leiden

Invalshoek:
Antropologisch en hedendaags.
Focus op het dagelijks leven van gewone Azteken, mythes en moderne nazaten.
Bevat recente archeologische vondsten en verhalen van hedendaagse Nahuatl-sprekenden.
Boekband is beschadigd.

Gelezen

Posted on april 13, 2025 by Argusvlinder

Hans Plomp, India – heilig en hels.

Ik mocht dit boek lezen van een Indiaganger.
Hij heeft het boek gelezen ter voorbereiding van
zijn eerste reis naar India.
In dezelfd tijd ben ik ook naar India geweest,
10 weken. Voor mij was het mijn 9e bezoek.

Het boek bestaat uit 39 verhalen verdeeld
over 5 groepen.

Het leuke is dat de korte verhalen, een paar pagina’s
per verhaal, vlot geschreven zijn.
Het probleem met het boek is dat Hans Plomp India
nog sensationeler maakt dan het land al is.

Een voorbeeld, pagina 90:

Het is de hindoehuwelijksmaand. Overal trekken groteske optochten door de straten, waarbij de bruidegom verkleed als een maharadja te paard de stad wordt rondgezeuld, voorafgegaan door bizarre harmonieorkestjes. Deze spelen op glanzend opgepoetste tuba’s, hoorns en trompetten, achtergelaten door de Engelsen.

De woorden in vet zijn de pijnpunten voor mij:
grotekse
Hindoestaanse huwelijken verlopen volgens een bepaald patroon.
Een optocht met muziek (livemuziek of muziek uit grote speakers
die op een wagen staan). Voor een westerling is dat anders dan
zoals een bruiloft in het westen verloopt.
verkleed
Het woord ‘verkleed’ heeft een negatieve kleur voor een man
die zich zo netjes en mooi mogelijk aankleed. Een smoking
voor een westerse bruidegom noem je ook niet ‘verkleden’.
rondgezeuld
Ook hier uit Hans Plomp een oordeel. Natuurlijk mag dat.
Hij pretendeert niet een onafhankelijk journalist te zijn.
bizarre
Opnieuw een negatief oordeel. Natuurlijk is het lidmaatschap
van een huwelijksorkest geen vaste baan. Immers je bent
slechts een korte tijd van het jaar nodig. Maar dat maakt
het nog niet ‘bizar’.
achtergelaten
Dat de instrumenten van een huwelijksorkest door de Engelse
koloniale macht zijn achtergelaten zal in de jaren ’50
wel voorgekomen zijn maar is zeker niet de norm.
Het is een denigrerende opmerking.

Ook las ik de afgelopen weken een boekbespreking van twee
boeken over India.
De boeken zijn:
William Dalrymple, The Golden Road – How anciant India transformed the world.
Patrick Olivelle, Ashoka – Portrait of a philosopher king.
Het artikel is van de hand van Michiel Leezenberg (sic).

De boeken heb ik (nog) niet gelezen. Ik ben al wel begonnen
aan The Golden Road. Dat wil zeggen ik heb het hoofdstuk over Nalanda
gelezen omdat ik van plan was die plaats te bezoeken in november/
december vorig jaar.

NRC, Michiel Leezenberg, Hoe India de moderne wereld heeft gemaakt, 21 maart 2025.

Ik ben een liefhebber van de boeken van William Dalrymple dus ben
ik bevooroordeeld maar ik vond de uitmijter van het artikel mooi:

Dalrymple sluit zijn boek af met de vraag of India in de eenentwintigste eeuw opnieuw een culturele hoofdrol in de wereldgeschiedenis zal kunnen gaan spelen. Dat zal menigeen verrassend in de oren klinken. Maar hij weet waar hij het over heeft, en schrijft het ook nog eens meeslepend op: ‘The Golden Road’ is het soort boek dat je zin geeft om meteen je koffers te pakken en al dat moois ter plaatse te gaan aanschouwen.

Dat heb ik afgelopen jaar dus ook gedaan.
Niet alleen zijn laatste boek was voor mij een inspiratie
maar ook zijn vorige boeken doen hard mee.

De eerlijke vinder

Posted on maart 18, 2025 by Argusvlinder

De oplettende luisteraar heeft al gezien dat het boek gereed is.
Maar ik heb nog een paar foto’s tegoed.
De laatste keer ging het textiel uit India met vlieseline onder de boekenpers.
Vandaag begin ik met het afsnijden van de hoeken.

Na de hoeken kan het textiel gelijmd worden met de boekbandbasis. Het geeft steeds een beter beeld van hoe het boek er uit komt te zien.

De omslagen kunnen omgevouwen en gelijmd worden. Eerst de lange zijdes. Dat vergroot de kans op mooie hoeken van de boekband.

Dit is dan de voorkant….

….en de achterkant.

Gebruik bij het lijmen van de schutbladeren een steviger soort papier als onderlegger. Dan kun je de randen van het schutblad goed voorzien van lijm.

Plaats in het dubbelgevouwen schutblad een stuk waterwerend papier, bijvoorbeeld bakpapier. Dat zorgt er voor dat het vocht van de lijm van het schutblad niet in je boekblok trekt als het boek in de boekenpers gaat.

Het eindresultaat was al te zien maar ik herhaal het nog even. Links het ingebonden boekenweekgeschenk uit 2023: Lize Spit, De eerlijke vinder en rechts het geschenk voor 2025: Gerwin van de Werf, De Krater.

Jilani hand block print

Posted on maart 17, 2025 by Argusvlinder

Op 7 januari bezicht ik een block print werkplaats in de buurt
van Jodhpur. Ik was er op vakantie.

Dit is hun huidige logo op internet.

Daar zag ik hun geverfe en bedrukte stoffen.
Ik kocht er een kleine lap die ik ga gebruiken als bekleding van een boek.
Terwijl ik er was maakte ik er een paar foto’s.

Dit is een houten blok die ze gebruiken in de demonstratie. Het motieg zag ik een paar keer terugkomen in de stoffen en zit ook in het logo.

De laatste foto had misschien mooier genomen kunnen worden. Het was voor mij toen niet meer dan de registratie van hun naam en adres. Ze hebben overigens een Facebook-pagina en hun adres is: Pali Main Road Luni Chouraha, Kakani, Jodhpur 342802 India.

India-reis in getallen

Posted on februari 14, 2025 by Argusvlinder

Getallen hoeven niet veel te vertellen.
Je kunt er ook goed mee liegen.
De interpretatie laat ik daarom maar aan de lezer.

Ik was 75 dagen in India: van 17 november 2024 tot 1 februari 2025.
In die tijd maakte ik foto’s met mijn camera en telefoon.
De dag met het kleinste aantal foto’s: 3 foto’s op dag 66
(reisdag van Agra naar Gwalior) en op dag 72 ook 3 (reisdag Gwalior naar Delhi).
De dag met grootste aantal foto’s: 259 foto’s op dag 61 (Kota).

Hieronder een overzicht van het aantal dagen per plaats, het aantal
hotels per plaats en het aantal foto’s. Met totalen.
Daarbij een klassering meeste foto’s per plaats en van gemiddeld
aantal foto’s per plaats.

Je kunt ook zeggen dat ik vandaag te veel tijd om handen had.

Overigens bleek in 2 gevallen het hotel dat ik boekte via Booking.com
niet meer te bestaan of in ieder geval niet open te zijn.

In Patna zijn 2 musea die volgens de informatie heel interessant zijn:
Patna Museum en Bihar Museum.
Echter in november 2024 was het Patna Museum gesloten vanwege uitbreiding.
De verwachting is dat het museum een jaar lang gesloten zal zijn.
Meer preciese gegevens heb ik niet.
Het Bihar museum is de moeite waard!

Gelezen: Oog in oog met de goden

Posted on februari 6, 2025 by Argusvlinder

Al lang geleden had ik gelezen over het boek ‘Oog in oog met de goden’
van Alexander Reeuwijk. Dat leek me het ideale boek om mee te nemen
op mijn reis naar India.

Alexander Reeuwijk, Oog in oog met de goden – Een zoektocht naar Indiase bronzen en hun makers, Querido, 2023.

Ik ging dan wel niet naar Zuid-India maar ik ben op een vergelijkbare
manier als Alexander Reeuwijk, getroffen door de Nataraja van het Rijksmuseum.

Het gaat om dit beeld: Rijksmuseum, Aziatisch Brons, Shiva Nataraja, Tamil Nadu, India, circa 12de eeuw, brons.

Reeuwijk beschrijft zijn ervaring als een soort van inleiding op het boek.
Hij beschrijft een bezoek aan het Rijksmuseum nadat het museum
10 jaar gesloten is geweest voor renovatie:

Pag 13 (eerste pagina van de tekst):

Het was vroeg in de ochtend toen ik als enige bezoeker de zaal binnenstapte. De zon viel door het raam de ruimte binnen en trok een streep over de houten vloer tot aan de lakenwitte muur aan de overzijde. Op de witte sokkels langs de wanden stonden stenen en bronzen hindoeïstische en boeddhistische sculpturen uit India en Zuidoost-Azië; aan de muren hingen stenen ornamenten, friezen en reliëfs, Al moet ik bekennen dat ik al die objecten pas later zag. Want zodra ik vanuit de gang de zaal in kwam, keek ik recht in de ogen van de Nataraja, de dansende Shiva, een grote bronzen sculptuur die op een sokkel midden in de zaal stond opgesteld. Ik kon er letterlijk en figuurlijk niet omheen en werd gevangen in zijn blik.

Als ik het Rijksmuseum bezoek dan zijn er 2 ruimtes waar ik
altijd naar toe ga: de eregallerij en het Aziatisch paviljoen.
Voor het ‘Joodse bruidje’ en de dansende Shiva.

Oog in oog met de goden – Een zoektocht naar Indiase bronzen en hun makers, pagina 13.

De eerste pagina’s heb ik nog in Nederland gelezen. De rest van het
boek heb ik in India gelezen. Het boek heeft in India een paar weken
‘stil gelegen’ maar uiteindelijk las ik het toch uit.

Dat lag niet aan het boek maar aan mij. Als ik een goed, interessant,
mooi of aantrekkelijk boek lees, dan wil ik het niet uitlezen. Om het
gevoel van het boek vast te houden.
Dat lukt overigens nooit want als ik het boek dan later toch weer oppak
is vaak de ervaring toch weer anders.

Één boek voor 10 weken is wat weinig maar je kunt maar zoveel meenemen.
Daarom nam ik me voor het boek gewoon nog een keer te lezen.
Ik ben intussen thuis en het boek voor de tweede keer aan het lezen.

Het boek beschrijft een ‘methode’ die we allemaal en voor all kunstwerken
kunnen gebruiken om meer gevoel bij het werk te krijgen. Op het eerste
gezicht een eenvoudige methode….

Pag 14:

Ik realiseerde me dat ik weliswaar eerder een Nataraja had gezien, maar nog nooit aandachtig had bekeken. Ik herkende de vorm, maar de details kende ik niet, laat staan dat ik wist wat het beeld betekende, wat het wil zeggen. Daarbij vroeg ik me af hoe ik zo’n beeld, dat niet uit mijn eigen cultuur stamt, eigenlijk moest benaderen.
Toen ik er recht voor stond, op ongeveer een meter, besloot het beeld tot in detail voor mezelf te beschrijven, zonder oordeel of interpretatie.

Volgens mij is wat Alexander Reeuwijk hierboven beschrijft voor ieder
kunstwerk een goede aanpak.
Onlangs heb ik het geprobeerd te doen met de informatie van
pagina 14 en 15 waar hij het beeld beschrijft in mijn achterhoofd.
Ik deed dat met mijn camera en toonde de foto’s hier.

Deel van pagina 14.

Hieronder een lijst in steno met details die Alexander Reeuwijk opsomt:
– Shiva op één been
– de cirkel
– vijftongige vlam
– twee monsterachtige koppen
– haren wijd gespreid
– haren reiken tot halo
– versierd met bloemetjes
– pijpenkrullen
– halvemaan
– schedel
– cobra
– kleine meerminachtige figuur
– vier armen
– rechts: splitsen bij de elleboog
– hand met trommel
– hand met vuurtje
– onderste rechterhand: toont handpalm
– onderste linkerhand wijst naar opgetrokken voet
– verentooi loopt uit op een monstertronie-verbinding
– alle vingers en tenen zijn geringd
– draagt oorbel
– draagt arm- en enkelbanden
– bovenarmen: ornamenten
– aan middel: ceintuur met sluiting met twee drakenbekken
– om de hals drie kettingen
– aan linkerschouder koord
– kantachtige lendendoek
– één voet op de rug van een dwerg met geloken ogen en een pruillip
– nog een cobra met opgezette nekribben
– dwerg wijst naar slang
= dwerg draagt versierde lendendoek, oorbellen, arm- en enkelbanden
– opengewerkte lotus
– gezicht is rond en vol
– Shiva draagt een versierde haarband
– Shiva heeft een volle mond
– Shiva heeft sierlijke, scherp belijnde lippen die licht krullen aan de uiteinden
– regelmatige neus en goed geportioneerd
– grote amandelvormige ogen met een derde oog op het voorhoofd

Alexander Reeuwijk, Oog in oog met de goden – Een zoektocht naar Indiase bronzen en hun makers, Querido, 2023, pagina 15. Waarschuwing: mijn stenolijst is niet compleet.

Om tot zo’n lijst te komen moet je aandachtig waarnemen en het is
erg waarschijnlijk dat je deze oefening meerdere malen moet doen
om tot een complete en correct samengestelde lijst te komen.
Goede methode, lijkt me.

Museum Rietberg (Zürich) wordt in het boek genoemd als een
van de musea met een goede Aziatische collectie.
Ik heb hun website bezocht (die veelbelovend is) waar
het Museum Rietberg ‘hun’ Nataraja als volgt beschrijft:

Shiva Nataraja: The Heavenly Dancer
As king of the dance, Shiva possesses immeasurable
energies with the help of which he determines the
becoming, existence and extinction of all creation. Shiva
creates the world but then allows it to disappear again.
In his auspicious cosmic dance (anandatandava) he
expresses five actions. Shiva shows himself as creator
whereby the creation is happening to the sound of the
drum. Shiva is the preserver of the cosmos as he shows
with his raised hand which grants protection. The flame
on his left hand symbolises destruction. With his foot
which subjugates the demon, Shiva banishes ignorance.
His downturned hand stands for spiritual liberation.
The polar opposition of man and woman is alluded to by
the female and male forms of ears. In his tangled hair,
Shiva catches the river goddess Ganga so that earth does
not shatter at her impact. The waves of energy which he
sends into the cosmos are symbolised by the flaming
circle. Though his figure seems to vibrate with energy, his
face appears in unchanging serenity, above the affairs
of the world

Van het boek wil ik verder niet te veel verraden. Maar het
gaat over de avonturen en het onderzoek van Alexander Reeuwijk.
Niet in de laatste plaats in India.

Dat doet hij op een enerverende manier met een scherpe
waarneming als basis (pagina 382):

Het zijn de laatste dagen van augustus. De moesson heeft zich vannact aangekondigd met een scheurend onweer, waarbij flits en donder precies samenvielen. Of nee, eigenlijk werd de verandering van het seizoen al een paar dagen geleden ingeluid door de vliegende termieten. Zodra de lucht vochtiger wordt en de eerste buien zijn gevallen, komen ze uit de grond en zwermen omhoog in de richting van het licht, op zoek naar een geschikte partner. Als ze die eenmaal hebben gevonden, storten ze zich op icarische wijze terug op aarde, werpen hun vleugels af en verdwijnen in de grond om een nieuwe kolonie te starten.

De titel van het boek ‘Oog in oog met de goden’ heeft een diepe
betekenis. Vooral voor de Hindoes die dit soort beelden aanschaffen
en aanbidden. Voor hen zijn de beelden geen decoratie of gedachtensteun.
Eenmaal met het juiste ritueel in de tempel geplaatst zijn het
de goden en staat men bij het bezoek aan de tempel dus
‘Oog in oog met de goden’.

Foto van de dag

Posted on december 31, 2024 by Argusvlinder

Argusvlinder

De avonturen van de Argusvlinder

Categorie archief: Vakantie

India 24/25: Delhi, dag 3 – onder de boog van tijd

Kleur, ritme, stilte – een zaal vol ververs

India 24/25: Delhi, dag 3 – fluisterende stenen

De Kooning & Scully: een ontmoeting in Zürich

Zürich in de ochtend – kunst, zon en thee

Basler Papiermühle: een middagje ambacht, geschiedenis en vakmanschap

De dansende god in Zürich

De storm in het gras

India 24/25: Delhi, dag 3 – kun je dwalen door ambitie

India 24/25: Delhi, dag 2 — Onder het baldakijn van papier

India 24/25: Delhi, dag 2 – wandelen en spiegelen

India 24/25: Delhi, dag 2 – de stad ontwaakt onder mijn wielen

India 24/25: Delhi, dag 1 — een fascinerende eerste indruk

Mexico

Gelezen

De eerlijke vinder

Jilani hand block print

India-reis in getallen

Gelezen: Oog in oog met de goden

Foto van de dag

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen:

Delen: