Zo zag de waarheid er op donderdag uit
Dagboek van een revolutie
1919

Victor Klemperer is een Duitser, een protestant geworden jood,
die geboren is in 1881 en in het najaar van 1918 en begin 1919
in onder andere München was.
De Eerste Wereldoorlog loopt op zijn einde, generaals
(Veldmaarschalk Paul von Hindenburg en Generaal Erich Ludendorff)
beheersen feitelijk het politieke leven in Duitsland.
Maar de mensen zijn het zat en willen verandering.
In die golf van veranderingen ontstaat in München een radenrepubliek
die al snel bloedig wordt neergeslagen door vrijkorpsen.
De sfeer was daar, de wieg voor het nationaalsocialisme, de Shoah
en de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, stond klaar.

De faculteitszitting, waarop ik me erg had verheugd, was een teleurstelling.
Later ervoer ik herhaaldelijk dat zulke ‘algemene’ of ‘grote’ faculteitszittingen altijd alleen maar schijngevechten zijn.
De besluiten worden vooraf in de kleine kring van hoogleraren genomen, de discussie van de gentes minores (Argusvlinder: het gewone volk) wordt gestuurd, er is nauwelijks tegenspraak te vrezen, en een stemming al helemaal niet, want iedere privaatdocent wil ooit hoogleraar worden en iedere buitengewoon hoogleraar ooit gewoon hoogleraar, en de ministeries van Cultuur van de afzonderlijke bondsstaten schikken zich naar de faculteiten, dat wil zeggen van de hoogleraren, en de faculteiten van de afzonderlijke universiteiten staan voortdurend in contact met elkaar.
Als privaatdocent Schulze in Tubingen de naam krijgt een querulant te zijn, wordt hij niet alleen in Tubingen nooit meer buitengewoon hoogleraar, maar komt hij ook nooit in aanmerking voor een benoeming op een leerstoel in Erlangen of Rostock.

Pagina 40 – 41.

Dit eerste fragment geeft aan dat een belangrijk instituut als de
universitaire wereld in het Duitsland van 1918 – 1919 niet gezond was.
Als dit breed voorkomt in een democratische samenleving kun je
je de vraag stellen of het niet de verkeerde kant opgaat.

Victor Klemperer – Zo zag de waarheid er op donderdag uit – Dagboek van een revolutie – 1919

Het volgende fragment laat zien hoe scherp Klemperer observeert, hier in mei 1919.

Terwijl een vrolijke stroom mensen door de Ludwigstrasse trok en tevreden het aanplakbiljet van de regering-Hoffmann las, volgens welk Beierse troepen onder leiding van generaal Von Möhl en Pruisische troepen onder leiding van luitenant-kolonel Oven waren binnengetrokken, alleen om de orde te herstellen, en waarop tegelijkertijd het standrecht en de komst van treinen met levensmiddelen en kolen werden aangekondigd, hoorden we steeds krachtiger ontploffingen in een steeds hoger tempo.
Ik maakte later nog een oriënterende wandeling in de richting van de Stachus.
Overal groepjes mensen die terugdeinsden als het gegier en geknetter te dichtbij kwamen en later hun neus weer lieten zien, en er waren enkele dapperen of roekelozen die zich verder waagden, zwarte rook boven het station en omgeving.
…
En onderwijl marcheren, rijden en galopperen nieuwe troepen met mortieren, geschut, foeragewagens en veldkeukens door de Ludwigstrasse, soms met muziek, en bij de Siegetor stopt een EHBO-team, en in alle straten verdelen flinke patrouilles en afdelingen verschillende wapens onder elkaar en op alle hoeken, waar dekking is en toch uitzicht, verdringt het publiek zich, soms met een toneelkijker in de hand.
Als er een verkoper met de Post verschijnt, ontstaat er gedrang, soms zelfs een vechtpartij, om de altijd weer te weinig exemplaren.

Pagina 164 – 165.

Meestal lees ik meerdere boeken tegelijkertijd. Dat wil zeggen ik heb een boek
voor de zaterdagochtend en eventueel de rest van het weekend, een bij mijn bed
en een in mijn tas voor in de trein of onderweg.
Toevallig lees ik dus nu ook het boek ‘Het einde van de rode mens’ van
Svetlana Alexijevitsj. De ondertitel van het boek is:
‘Leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie’.
Een ongelofelijk boek. Ik zou meer willen begrijpen over de manier
waarop ze van interviews tot deze teksten komt.

Het volgende fragment van Svetlana Alexijevitsj lijkt heel sterk
op de algemene, wat naief ‘vrolijke’ stemming in München die Klemperer
beschrijft uit 1919 maar die dan ineens heel serieus kan worden.
Hier een scene uit Moskou in 1993:

Allemaal net als in 1991.
We gingen er heen, ik ging erheen.
Er waren duizenden mensen.
Ik herinner me dat ik met de massa een kant op rende.
Ik struikelde en viel op een bord met ‘Voor een Rusland zonder rijke stinkerds!’
Ik stelde me meteen voor wat ons wachtte als generaal Makasjov zou winnen…
(Argusvlinder: Makasjov was de leider van de opstand tegen Jeltsin als Minister van Oorlog in de tegenregering; en had zich verschanst in het Witte Huis in Moskou)
Ik zag een gewonde jongen die niet meer kon lopen en droeg hem.
‘Voor wie ben jij,’ ‘voor Jeltsin of voor Makasjov?’
Hij was voor Makasjov…
We waren dus vijanden.
‘Flikker maar op!’ zei ik.
En Verder?
We raakten snel verdeeld in witten en roden.
Naast een ambulance lagen tientallen gewonden.
Ik weet nog goed dat ze allemaal afgetrapte schoenen droegen, allemaal eenvoudige lui.
Arme mensen.
Iemand vroeg me weer: ‘Stond de vent die jij droeg aan onze kant?
Gewonden van de andere kant namen ze pas op het laatst, die lagen te bloeden op het asfalt…
‘Zijn jullie gek geworden!’ – ‘Dat zijn toch onze vijanden?’
In die twee dagen gebeurde er iets met de mensen, er veranderde sowieso iets in de lucht.
de mensen om me heen waren volstrekt anders dan de lui met wie ik twee jaar geleden bij het Witte huis had gestaan.
Deze mensen liepen met shanks (Argusvlinder: steekwapen) en met echte machinegeweren, uitgedeeld vanaf een vrachtwagen.
Het was oorlog!
Het was ernst.
De doden werden naast een telefooncel opgestapeld.
Die hadden ook afgetrapte schoenen.
Niet ver van het Witte Huis waren de cafés geopend, daar werden gewoon biertjes gedronken.
Nieuwsgierigen keken vanaf de balkons toe wat er gebeurde, alsof ze in de schouwburg zaten.
Voor mijn ogen zag ik twee mannen uit het Witte Huis komen met een televisietoestel.
Uit hun jaszakken puilden telefoonhoorns.
De plunderaars werden van boven flink onder vuur genomen.

Pagina 285.
Het boek ‘Het einde van de rode mens’ heb ik nog niet uit.
Daar kom ik later nog wel een keer op terug.
Maar de overeenkomt is frapant.

Svetlana Alexijevitsj – Het einde van de rode mens – Leven op de puinhopen van de Sovjet-Unie