Pallieter

Pallieter is een roman uit 1916 van de Vlaamse auteur Felix Timmermans uit Lier. De gelijknamige hoofdpersoon is Timmersmans’ bekendste creatie. Hij is een levensgenieter.

IMG_0579FelixTimmermansPallieterInLosseKaternen

De stapel losse katernen van Pallieter door Felix Timmermans.


Vandaag ontving ik mijn exemplaar van het boek Pallieter
dat door Atelier De Ganzenweide dit jaar is uitgebracht
in losse katernen.
Om zelf in te binden.

Wikipedia schrijft er het volgende over:

Met de roman drukte Timmermans, na een zware geestelijke crisis, zijn vreugde om een vernieuwd levensinzicht uit. Deze lofzang op de natuur en de ongeremde levensvreugde is een meesterwerk voor alle tijden. Volgens Timmermans zit er in iedereen een zogenaamde “ongeschonden mens”, een blauwdruk, die tijdens de groei naar volwassenheid stilaan bedolven raakt onder opvoedkundige regeltjes, religieuze dreigingen en andere vervuiling. Pallieter maakt komaf met het teveel aan vervuilingen om zo de ongeschonden blauwdruk, de schone mens, weer terug te halen.

 

De in 1921 verschenen tiende druk van de roman was het eerste door Anton Pieck geïllustreerde boek.

 

Pallieter is een symbool geworden van het Vlaamse volk, hoewel Timmermans hem niet als symbool bedoeld had.

Ook de website van Atelier de Ganzenweide verteld nog wat feiten
over de totstandkoming van deze uitgave (gedeelte):

Al een aantal jaren krijg ik verzoeken van Belgische handboekbinders om de roman Pallieter, geschreven door Felix Timmemans (1886-1947) eens uit te geven in katernen.

 

Het is een heerlijk boek, door Frederik van Eeden omschreven als “Het lekkerste, smeuïgste, smakelijkste Vlaamsch-Nederlands dat ooit geschreven is”.

 

Wel, het komt er nu dan eindelijk van, het is een groot plezier geweest hieraan te werken.

 

In 1916 verscheen de eerste druk van Pallieter bij uitgeverij P.N. van Kampen & Zoon te Amsterdam; daarvoor waren al hoofdstukken gepubliceerd in het tijdschrift De Nieuwe Gids.

 

Nadien zijn vele herdrukken, heruitgaven en vertalingen verschenen, niet alleen in het Nederlandse taalgebied, maar ook ver daar buiten, tot in Japan toe.

 

In 2016, honderd jaar na de geboorte van Pallieter verscheen bij uitgeverij Polis een kritische editie (vijfenveertigste druk), bezorgd door Wendy Lemmens en Kevin Absillis, beiden verbonden aan de afdeling Nederlandse letterkunde van de Universiteit Antwerpen. In deze editie zijn 86 tekstcorrecties (ingrepen) aangebracht.

Die uitgave bevat voorts een boeiend nawoord van Kevin Absillis en een uitgebreide verantwoording van beide bezorgers. Graag raad ik lezing van deze toevoegingen aan.

 

Nu geeft ook Atelier De Ganzenweide een editie uit, vanzelfsprekend in losse katernen.

 

Wij hebben zoveel mogelijk de opmaak van de eerste druk gevolgd, qua zetspiegel/witmarges, woord- en regelafbreking, interpunctie en typografie; de gebruikte letter is de Hollandse Mediæval uit 1912 van Sjoerd de Roos. We hebben hierbij de oorspronkelijke spelling overgenomen met zijn non-conformistische idioom en inconsistente weergaven van namen, accenttekens en hoofdletters, en de weergave van het Lierse dialect.

Bovengenoemde 86 ingrepen van Wendy Lemmens en Kevin Abslillis hebben wij alle met hun beider toestemming overgenomen.

 

In 2015 verwierf het Stadsarchief van Lier (de stad van Felix Timmermans) een unieke verzameling publicaties van en over Felix Timmermans.

 

Een interessant artikel hierover verscheen in de Gazet van Antwerpen.

 

Belangrijk onderwerp in dit artikel is een omissie tijdens het drukproces, er werd een hele pagina (de beoogde pagina 49) overgeslagen. Het boek verscheen dus met een hiaat. Later is die pagina alsnog gedrukt als pagina 48* en konden de bezitters van die uitgave deze pagina inlijmen.

 

Op verzoek van Felix Timmermans-liefhebbers en handboekbinders hebben wij ook die bewuste pagina overgeslagen, maar wel los bijgeleverd bij de katernen als pagina 48*, die kan je dus mooi, net als in het origineel, invoegen.

Creatieve Woensdag 01: Lettertype uitzoeken

Afgelopen woensdag ben ik beginnen met het handzetten
van de inleiding van mijn boekje. Maar ik moest de tekst van
vorige week nog corrigeren en voor de inleiding een lettertype kiezen.
De beschikbare lettertypes worden beperkt door wat het museum
over de jaren verzameld heeft.
Je wil toch zorgen dat de lettertypes bij elkaar ‘smoelen’ in het boek.

 photo WP_20160629_001Atlas12Punts.jpg

De keuze is gevallen op een lettertype met de naam Atlas. Mooi, helder en schijnbaar veel groter dan het lettertype Hollandse Mediaeval van dezelfde grootte. Wie de ontwerper is van dit lettertype weet ik niet.


 photo WP_20160629_002OndiepeOfHalveLetterkast.jpg

De loden letters zitten in een ondiepe, halve letterkast. Dat wil zeggen dat de letters ook op een andere plaats liggen. De cijfers en hoofdletters liggen nog wel bij elkaar maar op een andere plaats dan bij een diepe letterkast.


 photo WP_20160629_003.jpg

Maar eerst het resultaat van vorige keer corrigeren.


 photo WP_20160629_004LoodVanGaleiNaarPers.jpg

Dan de letters overbrengen van de galei naar de proefpers.


 photo WP_20160629_005Proefdruk.jpg

Papier er op…..


 photo WP_20160629_006JanDeWijsProefDrukII.jpg

….en de volgende versie van de proefdruk is gereed. Bij een ets zou je zeggen de volgende staat. Er zit overigens nog ten minste 1 fout in de tekst. Kijk maar eens goed. De Letter ‘t’ staat ergens op zijn kop. Probeer dat maar een met je PC.


 photo WP_20160629_013HetBelangrijksteWoordInDeTitel.jpg

De eerste regel van het boek (hier op de zethaak) is ‘Het belangrijkste woord in de titel van het boek’.


 photo WP_20160629_014.jpg

Ik ben al best opgeschoten.


Creatieve Woensdag: Ik ben Jan de Wijs

Het nieuwe boek waar ik aan werk gaat drie verhalen omvatten.
Twee van die verhalen komen uit de reeks ‘Onze volksverhalen’
wat bestaat uit 14 boeken met verhalen uit Nederland en Vlaanderen.
Het deel dat ik heb heet:
‘Volksverhalen uit Noord-Brabant’ en is uit 1980.
De redactie was door Dr. Tjaard W. R. de Haan en
mijn deeltje is samengesteld door Willem de Blecourt.

De verhalen gaan over Jan de Wijs en zijn aandeel in het oprichten
van een Capucijnerklooster in Meersel Dreef.
Het zijn mooie verhalen, niet al te lang.
Het idee is om zelf een derde verhaal te schrijven waarbij ik
de teksten van de oude verhalen gebruik en aanvul.
Zo ontstaan er drie verhalen, allemaal met hetzelfde thema.

De verhalen zet ik met de hand.
Dat doe ik in het Nederlands Drukkerij Museum.
Afgelopen week is een eerste proefdruk gemaakt van het kortste verhaal
(‘Jan de Wijs ging veul op reis’).

 photo WP_20160622_004.jpg

In het museum werd die ochtend een nieuwe prent opgehangen. Met een beetje fantasie zie je me links zitten aan de letterbak. Met de hand een tekst zettend.


 photo WP_20160622_005IkBenJanDeWijs.jpg

Hier is de tekst nog niet helemaal gereed. De letters zullen eens goed schoon gemaakt moeten worden. Het lettertype is Hollandse Mediaeval, 10 punten. Dit lettertype is ontworpen door de Nederlander Sjoerd Hendrik de Roos.


 photo WP_20160622_006DeTekstCompleetAanHetEindVanDeOchtend.jpg

De tekst is compleet. Nu een proefdruk maken zodat de tekst gecorrigeerd kan worden.


 photo WP_20160622_007.jpg

De eerste afdruk is nog niet goed genoeg.


 photo WP_20160622_008.jpg

Met deze roze versie gaan we het correctieproces in.


Bericht uit boekenland

Net als vorige weken ben ik ook deze week in Etten-Leur
geweest voor mijn zetwerk en in Tilburg voor het verder
werken aan een dummy (proef) voor mijn ABCdarium.

De letters A, B, en C zijn opnieuw gezet in de vette variant
van de Hollandse Mediaeval.

 photo WP_20151021_001AStaatVoorAppleVetGezet.jpg

De letter A opnieuw gezet.


De letter W is afgemaakt.

De letters X, Y en Z zijn gezet waarbij ik voor mijn tekst
van de letter Z de letter V tekort kwam.
Die tekst is dus aangepast zodat die letter niet nodig was.

 photo WP_20151021_002XYEnZOntbrekenNog.jpg

De letter W is nu compleet, tijd om de letters X, Y en Z te zetten met de hand.


 photo WP_20151021_003TweedeDeelVanDeTekstWordtIngebondenMetEenTouwtje.jpg

De hele tekst van 26 strofen bestaat nu uit twee grote blokken tekst. Die tekst is nog niet opgemaakt maar er kan zodadelijk al wel een eerste proefdruk gemaakt worden.


 photo WP_20151021_004DeProefpers.jpg

De proefpers met daarop de eerste blok tekst.


 photo WP_20151021_005.jpg

Naast de tekst worden geleiders geplaatst die het eenvoudig maken om de tekst gelijkmatig in te inkten.


 photo WP_20151021_006TekstIEersteProefdruk.jpg

Zo wordt de eerste proefdruk gemaakt.


 photo WP_20151021_006TekstBlokIMetFoutjes.jpg

En ondanks het herhaald controleren van het zetsel zaten er toch nog een paar omgedraaide letters in en soms een hoofdletter waar een kleine letter beter past. Deze foutjes zijn direct gecorrigeerd.


 photo WP_20151021_007TekstblokIIWordtVandeGaleiOpDeProefpersOvergebracht.jpg

Hier wordt het tweede deel van de tekst van de galei op de proefpers geschoven. Het ritueel van het maken van een proefdruk kan worden herhaald.


 photo WP_20151021_008DeLettersOpHunPlaatsKloppenDresseren.jpg

De letters worden eerst op gelijke hoogte gebracht (mocht dat al niet het geval zijn). Dat heet het dresseren van de letters.


 photo WP_20151021_009TekstDeelIILigtOpDeProefpers.jpg

Daarna wordt het zetsel in gereedheid gebracht voor de proefdruk.


 photo WP_20151021_010PapierOpIngeinktTekstblokDeelIIInProefPers.jpg

De rol ‘swipet’ over het papier en de inkt van de letters wordt overgebracht op het papier.


 photo WP_20151021_011ProefdrukTekstII.jpg

Proefdruk deel 2 is ook gereed. Nu nauwkeurig doorlezen om te zien of er nog meer veranderingen nodig zijn.


 photo WP_20151021_012Titel.jpg

Tussen de bedrijven door is ook de titel nog gezet: A B C darium. Uitgevuld naar de breedte van de tekst.


 photo WP_20151021_013LettersEnDeVormenDieErNietStaan.jpg

Verder in Tilburg ben ik begonnen aan de dummy voor de letter B. Ik ben begonnen met de composities met behulp van de foto’s. Hier gaat het om de vormen die niet op de pagina aangebracht zijn.


 photo WP_20151021_014LetterBEnLetterchaos.jpg

Hier gaat het om de letterchaos die ik creerde door de letterbak op de grond te laten vallen.


Volgende week gaat het zetsel opgemaakt worden en
ik hoop dat we de week erna de eerste afdrukken van de tekst kunnen gaan maken.

Nederlands Drukkerij Museum Etten-Leur

Natuurlijk ben ik ook deze week weer actief geweest
in het Nederlands Drukkerij Museum.
Er zijn behoorlijke vorderingen gemaakt met de tekst.
Daarbij hebben we een paar aanvullende acties moeten uitvoeren.
De tekst van de 26 strofen van 2 regels deed een grote aanslag
op de beschikbare letters van het 16 punts corps Hollandse Mediaeval.
Er waren te weinig letters ‘o’.
Steeds begon iedere strofe met ‘staat voor’, bijvoorbeeld ‘A staat voor Apple’.
Dat is bij iedere tweede letter van het alfabet veranderd in ‘is’.
Dan komt er te staat ‘A is Apple’.
Dat levert 13 x 2 maal de letter ‘o’ op.
Nu lijkt het er op, met nog 3 letters te gaan (X, Y en Z)
dat ik nog niet helemaal uit de problemen ben.
De letter ‘v’ wordt een probleem.
Daarom gaan we de eerste drie strofen, de letters A, B en C,
zetten in de vette variant van de Hollandse Mediaeval.
Tenslotte zijn dat de drie belangrijkste letters van mijn Abecedarium.

De volgende foto’s getuigen van de voderingen en de ‘verbouwing’
van de reeds gezette tekst.

 photo WP_20151014_001ATotLVerbouwd.jpg

De strofen (dat is echt het goede meervoud) voor de Letters A tot en met L. Inmiddels verbouwd naar de nieuwe ‘is’-formule.


 photo WP_20151014_002ZethaakMetLinksPlatStaatVoorEnRechtsRIsReal-time.jpg

Zethaak met links, plat liggend de tekst ‘staat voor’ die ik ga hergebruiken, terwijl rechts ‘R is Real-time’ ligt.


 photo WP_20151014_003MTotW.jpg

De letter ‘M’ tot en met de eerste regel van ‘W’.


 photo WP_20151014_003QstaatVoorRis.jpg

De twee gezette formules in de tekst: ‘Q staat voor’ en ‘R is’.


Volgende week kan het zetwerk afkomen en misschien dat we dan
een eerste proefdruk kunnen maken.

Nederlands Drukkerij Museum

Het museum zit in Etten-Leur en heeft een grote schare
vrijwilligers: zetters, drukkers, een boekbinder, electrotechnici, enz.
Daarnaast misschien nog wel veel meer originele, werkende machines,
gereedschap en materialen.
Men geeft workshops (handen uit de mouwen) en cursussen.
Ik volg er workshops.
Vandaag begonnen met handzetten.
Dan begin je met een schone lei:

 photo WP_20150922_001GaleiBewustScheefGelegdOmDeLettersIn1RichtingTeLatenRusten.jpg

Deze metalen plaat met opstaande randen heet een galei. Je zet de letters in de zethaak en als een regel gereed is (of meerdere regels), dan breng je het zetwerk over op de galei. De galei staat bewust scheef zodat de losse letters ‘naar een kant leunen’. Als de tekst gezet is wordt het zetsel opgebonden met een koord. Mijn complete tekst beslaat 26 strofes (een voor iedere letter van het alfabet) van twee regels.


 photo WP_20150922_003SjoerdHendrikDeRoosHollandseMediaeval1912.jpg

Met de zetter heb ik besloten dat we als lettertype Hollandse Mediaeval gebruiken (16 punts). Dit lettertype is voldoende beschikbaar in het museum (gezien de lengte van mijn tekst) en bovendien ontworpen door Sjoerd Hendrik de Roos in 1912. een bekende Nederlandse letterontwerper.


 photo WP_20150922_004ResultaatVoorMiddag01.jpg

Dit is het resultaat van mijn eerste middag. Ik ben bij de letter A begonnen en gekomen tot en met de letter H. De tekst voor de letter D ontbrak op mijn kopij. Die moet ik er dus nog bijmaken. Zeven van de 26 letters. Ik ben nog wel even bezig maar ik vond het erg leuk en leerzaam. We zijn op de goede weg!


 photo WP_20150922_004ResultaatVoorMiddag02AStaatVoorApple.jpg

A staat voor Apple,……