Vorige keer eindigde ik met een foto met een stuk
handgeschept papier, overwegend blauw en
een stuk krantenpapier met rode inkt.
Dat werden twee losse pagina’s.
letters, gebeeldhouwd begrip, lijnen in orde, gebogen inkt, strepen, tekens, woord.
Hier ligt de inkt en de lijm te drogen boven op de letterbak.
Het dada gedicht ‘Uitgelicht’ op een stuk van een papieren zakje. Niet uitgesneden maar uitgescheurd.
Het vreemde aan het bezig zijn met dit experiment
is dat, al weet je dat natuurlijk wel, je hard geconfronteerd
wordt met het gegeven, dat naast de betekenis van het individuele woord,
de structuur waarin de woorden gepresenteerd worden, misschien wel
net zo belangrijk zijn als die woorden zelf.
De individuele woorden zijn ongewijzigd.
Het is alleen de structuur die nu anders is.
De structuur is nu eens niet door een schrijver of dichter aangebracht
maar is het gevolg van toeval.
Dan gebeurt er nog iets bijzonders.
Omdat de structuur van de schrijver ontbreekt, lijkt het wel
of sommige woorden ineens meer betekenis krijgen.
Dat is natuurlijk heel individueel. Bij mij zullen andere woorden
opvallen dan bij iemand anders.
Net als bij een regulier gedicht is het blijkbaar aan de lezer
om betekenis aan het gedicht te geven en daarom zal
dat voor lezer A anders zijn dan voor lezer B.
Het stokpaardje of dada.
Hetzelfde stokpaardje maar nu in de finale versie. Het papier zal nog wel kleiner moeten worden om in de bundel opgenomen te worden.
‘Klaar’
Als je met drukinkt bezig geweest bent dan zit er aan het eind van de ochtend altijd nog wat inkt op de glasplaat. Die kun je net zo goed even afdrukken op een stuk krantenpapier. Soms geeft dat heel verrassende resultaten. Toeval. Nu moet ik nog beslissen wat ik er mee ga doen. Het papier ligt hier op de foto op een stuk handgeschept papier (Marieke de Hoop) met daarin vilt en vezels van spijkergoed verwerkt.
Toeval is een centraal element in de kunst die we
aanduiden met de term Dada.
Vooral de Roemeense dichter Tristan Tzara (Sami Rosenstock)
wordt gezien als een centrale figuur binnen Dada en van hem is ook
de instructie die ik volg om een aantal gedichten te maken.
Daarbij worden eigenlijk geen instructies gegeven over de vorm
van het gedicht. Logisch maar dat leidde ertoe dat
ik een beetje op onderzoek uit ging naar dichtvormen.
Zo kwam ik bijvoorbeeld uit bij ‘Elfje’.
Ik heb geprobeerd een elfje te maken en gebruik die tekst
om een aantal pagina’s van mijn ‘dichtbundel’ te vullen.
Om toeval nog meer kan te geven gebruikte ik verschillende
soorten papier, soms afval, als ondergrond om de tekst
op te drukken.
Zo gebruikte ik een stuk decoratiepapier, een papieren zak,
een velletje uit een schrift, een stuk keukenpapier enz.
Zonder het eerst uit te proberen.
Nu de teksten droog waren moest ik besluiten er iets mee
te doen. Ik dacht terug naar de lezing van Alan Kitching
die iets zei in de trend van ‘als je kunt moet je
papier scheuren’.
Nou dat wilde ik best proberen. Als je papier scheurt krijg
je mooie ongelijke randen die als het ware de binnenkant
van het papier tonen.
Het kan ook goed mis gaan.
Kraftpapier en zaansch bord scheuren heel mooi.
Afgelopen zaterdag was de open dag of donateursdag
van de Stichting Handboekbinden.
Daar ben ik naar toe gegaan.
Dit was de tweede of derde keer.
Deze keer leverde het me niet zoveel op.
Dat is jammer.
Ontbijt in de trein. De dag is in de Gruyterfabriek in Den Bosch. Een mooie locatie met heel veel startende ondernemers. Leuke sfeer. Zelfs als de meeste kantoren gesloten zijn. De afstand van het station naar de fabriek viel tegen. Dat was niet de beloofde 10 minuten maar meer 40 minuten. En dan. Waar was de ingang?
Onderweg had ik dus genoeg tijd voor een selfie.
De Gruyterfabriek heeft een mooie brasserie. Jammer dat die soort van dicht was. Je kon er koffie kopen maar het eten was beperkt tot het lunchpakket.
Een agenda was er ook niet echt. Eigenlijk waren er alleen wat stands van ‘commerciële’ partijen: boeken over boekbinden, handgeschept papier en veel onderwijs. Er waren twee sessies maar de start- en eindtijden werden pas ter plaatse duidelijk. Een sessie ging over het Boekje in boekje. De andere sessie over koud ‘vergulden’.
Omdat er te weinig tijd was om het boekje te maken heb ik het mee naar huis genomen om het er af te maken. Daar bleek dat ik het materiaal voor de sluiting niet had meegenomen (wist niet dat het er bij hoorde). Het is een beetje een onduidelijk boekje. een concertina met groter katern en een klein katern. Dat kleine katern komt als het ware op een standaard te liggen. Individueel leuk gevonden maar als boekje….
Als bijvangst van mijn klein Dada-projectje had ik een kleine tekst klaarstaan op de pers. Die heb ik voor de boekjes gebruikt.
De tekst is een zogenaamd elfje.
Elf woorden over 5 regels:
1 regel met 1 woord
1 regel met twee woorden
1 regel met 3 woorden
1 regel met vier woorden
en de laatste regel met 1 samenvattend woord.
Mijn tekst is:
letters
gebeeldhouwd begrip
lijnen in orde
gebogen inkt, strepen, tekens
woord
Om het dada-karakter te benadrukken heb ik de tekst gezet
in kolommen waarbij de woordbreedte de kolombreedte bepaald.
Woordbreedte is kolombreedte.
Met een titel en het boekje is gereed.
Volgend jaar nog eens zien of ik nog naar de open dag ga.
Donderdag ontving ik een paar boeken van de Folio Society.
Ik had ze een tijdje geleden besteld.
Een van de boeken is een facsimile uitgave van de
Rubaiyat van de Perzische dichter/schrijver
Omar Khayyam.
Op de deels Nederlandstalige website van Hans van Rossum
Staat het een en ander over de schrijver en het boek.
Het kleine boekje zit in een omdoos.
Dit is de boekband zoals je die ziet als je het boekje uit de doos haalt. Helaas doet de scanner geen recht aan de gouddruk op de band.
De Engelse tekst die in dit boekje gebruikt wordt is die van de vertaling uit 1859 van Edward Fitzgerald.
De pagina’s zijn gekalligrafeerd door William Morris (die van de Arts-and-craftsbeweging). Figuren in de marge (niet op de foto) zijn ontworpen door William Moris en Sir Edward Burne-Jones en geschilderd door Charles Fairfax Murray. Dit boek is gebaseerd op de versie in het British Library, MS 37832, gemaakt in 1872.
Tot nu toe had ik 1 galei.
Een galei is een soort metalen dienblad waarop je een tekst
voor korte of langere tijd kunt bewaren nadat je die tekst gezet hebt.
Hij is zo ontworpen dat je de tekst relatief eenvoudig
van de galei naar de pers kunt overbrengen.
Maar op 1 been kun je niet staan.
Toen er deze week op Drukwerk in de Marge een paar galeien
werden aangeboden met insluitwit, heb ik die gekocht.
Galeien met insluitwit.
Insluitwit zijn stroken metaal die worden gebruikt om op de pers
de tekst (die met de hand gezet is uit losse loden letters, leestekens
en spaties en misschien wel met cliche’s (=afbeeldingen)) goed vast
te zetten (in te sluiten).
Op de plaats van het insluitwit komt als het goed is geen inkt
en het papier waarop je drukt, raakt dat metaal niet.
Die ruimte op het papier die boven het insluitwit zit,
blijven na het drukken dus wit.
De Grafische Werkplaats Amsterdam heeft dit najaar een serie
presentaties en workshops onder de naam: ‘Resist the Mac’.
De titel vind ik goed gevonden.
De Apple machine is natuurlijk hét gereedschap van de
moderne grafisch ontwerper.
Maar met al die techniek dreigt het oude ambacht van handzetten
en met de hand de drukpers bedienen te verdwijnen.
Alan Kitching is een Engelse ontwerper en drukker met
een eigen werkplaats die zijn brood verdient met het met
de hand ontwerpen en maken van zijn werk.
Een aantal jaren geleden verscheen er met en over hem een boek
waarvan ik een exemplaar kocht.
Afgelopen vrijdag kon ik zijn presentatie bijwonen.
Mijn exemplaar kwam in deze doos met op de buitenkant werk van Alan Kitching. Dit is de voorkant van de doos.
Dit is de achterkant met een soort letterproef.
Dit is het boek met een speciale ‘Dust jacket’, stofomslag. Alan Kitching A life in Letterpress. Zijn naam is op zijn karakteristieke manier gezet en gedrukt.
Als je de omslag eraf haalt zie je het boek met een heel stevige band.
Dit is een foto uit het boek. Het woord ‘Fire’, vuur is op de typische manier van Alan Kitching gecomponeerd. De omgekeerde ‘R’ in rood en geel is een illustratie van het begrip vuur.
Hier zie je de speciale omslag helemaal opengevouwen. Het boek staat bij mij in de boekenkast met doos en omslag, helemaal compleet.
Terug naar vrijdagavond. Rond 19:00 uur was ik bij Grafische Werkplaats Amsterdam. Een hele mooie werkplaats.
Je ziet hier een aantal persen opgesteld. Achter in de werkplaats zijn de loden en houten letters te vinden. Vooral die laatste, daar ben ik erg jaloers op.
Dit is de plaats voor de presentatie.
Toen ik deze foto maakte, wist ik niet dat ik zelf, later op de avond, de kans zou krijgen, om mijn eigen Alan Kitching-poster te maken.
De coördinator gaf een korte inleiding. Haar naam weet ik niet meer maar op de site staat dat de coördinatie ligt bij Corine Elemans.
Alan Kitching vertelde bevlogen over zijn werk.
Gisteren heb ik de poster die ik maakte, in mijn werkplaats opgehangen.
Dit is de poster: Alan Kitching talks letterpress. Als de werkplaats dichter bij huis was zou ik bijvoorbeeld zeker naar de presentatie of de workshop gaan van Herman van Bostelen // Gorilla half november. Zoek op internet maar even naar ‘Resist the mac’.
Gisteren weer even kunnen werken aan de dada dichtbundel.
Toeval speelt daarbij een grote rol.
Zo heb ik gisteren stukken afvalpapier verwerkt tot
een afbeeldingen waarbij ik gebruik maak van toevallige
lijnen in de restanten papier die ik gebruikt heb bij het
spatten en rollen om bepaalde gebieden van de pagina
waar ik op dat moment mee bezig ben af te schermen.
Die toevallige lijnen laat ik dan op elkaar aansluiten.
Ik ben begonnen het spatwerk voor te bereiden voor de tekst ‘Dada’.
De vorm die ik gesneden heb uit bruin papier dekt niet de hele pagina af. Daarom gebruik ik resten van ander papier om de pagina helemaal af te dekken zodat alleen daar de ecoline komt waar ik het wil.
Dit is dan bijvoorbeeld zo’n resultaat.
Nog een.
Hier heb ik vormen uit het papier gesneden dat eerder is gebruikt om bij spatten het onderliggende papier te beschermen. Deze vormen die ik uitgesneden heb gebruik ik vervolgens weer om een compositie te maken.
In de compositie ‘Ezeloor’ (bewust foute spelling, de titel moet 7 posities of letters lang zijn) gebruik ik de toevallige lijnen die eerder ontstaan zijn, als leidraad voor de compositie. De uitsnijding van de individuele stukken papier laat ik afhangen van de verfresten op de verschillende papiersoorten.
Afgelopen woensdag ben ik weer bezig geweest met
nieuwe pagina’s voor de bundel Dada(ge)dicht.
Krantenartikel, woorden uitknippen, husselen in zakje,
dan een voor een er uit halen naargelang de behoefte.
In het geval van een ‘elfje’, 11 woorden: 1 op regel 1,
2 op regel 2, dan 3, dan 4 en op regel 5 één woord.
Het Dadadicht ‘achterneef’ gedrukt.
Hier tegen een achtergrond.
Hier over spatwerk met ecoline en links een afbeelding gemaakt met drukinkt. Gemaakt met de roller en stukken sjabloon.
Nog een pagina.
Nu de tekst nog met de hand zetten en dan die hierop afdrukken. Eerlijk gezegd lijkt het wel een beetje op een oefening door Kerstmis. Maar goed, krijg ik daar wat oefening voor. Ik zal de sjablonen maar goed bewaren.
Veel romans lees ik niet.
Maar omdat ik me verdiep in Hella Haasse en ik dit boek zag
in een boekwinkel dat zo duidelijk aangeeft een
historische roman te zijn, besloot ik het te kopen en lezen.
Hella Haasse heeft een aantal historische romans geschreven.
Maar ik heb er nog geen gelezen.
Wel heb ik werk van haar gelezen dat over Indië gaat.
Bij een historische roman loop je, denk ik, het risico dat
de schrijver al snel feitjes gaat opschrijven en dan ben
je een geschiedenisboek aan het schrijven en geen roman.
Dus een beetje als voorbereiding las ik Antons Tweestrijd
van Peter van de Steenoven.
Het boek is dit jaar verschenen en speelt zich voor een
groot deel af in en rond Breda.
De hoofdpersoon heeft een kantoor in de Katerstraat (de
huidige Catharinastraat) en zijn belangrijkste klant
woont in de Veemarktstraat.
Peter van de Steenoven, Antons tweestrijd, 2018.
Over de Katerstraat zegt erfgoed.breda.nl het volgende:
De naam Katerstraat komt al voor in een oorkonde in het archief van het Begijnhof uit 1355. Volgens de Bredase historicus Jac. van Hooydonk hangt de aanleg van de Katerstraat nauw samen met de burcht van Breda, die voor het eerst wordt vermeld in 1196, maar vermoedelijk al een halve eeuw ouder is. Bij archeologisch onderzoek bleek dat er nog 13e eeuwse sloten diagonaal de Catharinastraat kruisen. Dat wijst erop dat deze straat toen nog niet aanwezig was. Pas in de tweede helft van de 13 eeuw wordt de straatloop zichtbaar aan de hand van evenwijdig lopende sloten.
De meest voor de hand liggende reden voor de aanleg van de Catharinastraat is om het burchtterrein en de oudste haven aan te sluiten op de ontsluitingsweg naar het oosten, de huidige Boschstraat.Kater, keuter of kouter
Scherft zegt dat de naam Katerstraat afgeleid is van katers of keuters, keuterboeren dus, die hier gewoond hebben. Brekelmans geeft als verklaring dat kater verband houdt met het woord kouter, afgeleid van ‘cultura’, dat is de door de heer geëxploiteerde grond rondom diens hof. De naam Katerstraat vindt men ook in Baarle en in Zundert.
Verbasterd
De Katerstraat bleef zeer naamvast tot ver in de negentiende eeuw. In 1812 werd de naam echter op de straatnaambordjes in het Frans verkeerd vertaald als Rue St. Cathérine. In de volkstellingen van 1829 en 1839 komt hij nog voor als Katerstraat, maar in het bevolkingsregister van 1848 en alle latere officiële bronnen sindsdien is het definitief Catharinastraat. De naam Katerstraat bleef echter tot in het begin van de twintigste eeuw in de volksmond de enige gebruikte naam.
De schrijver weet goed de vaart in het verhaal te houden
dat draait om keuzes die de jonge advocaat moet (gaan)
maken. Keuzes die te maken hebben met de heersende moraal
van de standenmaatschappij in het Nederland van rond 1828.
Op pagina 112, in een deel dat zich afspeelt in een slaapkamer,
wordt gesproken over
‘een schilderij met een allegorische voorstelling met schaars geklede dames van ene Françios Boucher’.
Welk schilderij precies bedoeld wordt door de schrijver weet ik niet.
na even rondgekeken te hebben op internet blijkt dat veel van de werken
van Boucher dezelfde stijl volgen.
Het volgende schilderij had best in de Veemarktstraat kunnen hangen.
Nu is het te vinden in The J. Paul Getty Museum
Francois Boucher, The bird catchers, 1748.
Responding to the contemporary rage for pastoral scenes depicting amorous countryside games, François Boucher here exhibited young, fashionable couples in the act of catching birds. In the 1700s, small birds played an important symbolic role in courtship ritual: the gift of a caged bird from a man to a woman signified her capture of his heart.
Het schilderij heeft een duidelijk erotisch element.
Het symbool van vogeltjes die gevangen zitten staat
voor het hart van de man dat door de vrouw gevangen is.
De website legt het hierboven een beetje omslachtig uit.
In het boek komen een aantal keren literaire werken voor
uit die tijd. Zo lezen we over:
– Adolphe van Benjamin Constant
– geen titel vermeld maar het gaat om een boek van Rhijnvis Feith
– Julie ou la nouvelle Héloise van Jean-Jacques Rousseau
Op pagina 111 legt een van de hoofdpersonen uit wat er
volgens haar, zo goed is aan het boek Adolphe en de ideeën
van Benjamin Constant. Naar mijn smaak komt daar de schoolmeester,
het gevaar van een historische roman, iets te veel om de
hoek kijken.
Of iemand in 1828 het volgende zou denken of zeggen,
weet ik niet (pag. 56) “Bij nat weer waren de dijken
super modderig”.
Ik heb het boek met veel plezier gelezen!
De omslag is goed gekozen, een harde kaft had ik
prettiger gevonden maar dat doet niets af aan de inhoud.
De omslag komt meerdere keren in het boek terug.
Steeds een beetje anders.
Graag las ik iedere keer weer een volgende pagina.
Dat is voor mij een goed teken. Dan zit er vaart in het boek
en het maakt me nieuwsgierig. Ik wil meer.
Hopelijk heb je zelf ook deze ervaring.
Vandaag heb ik eerst met de hand de tekst van mijn eerste dada(ge)dicht gezet. Zeven regels van elk zeven woorden.
De eerste proefdruk gaf aan dat er wat correcties nodig waren. Die heb ik in de tekst aangebracht.
Vervolgens nog een paar proefdrukken gemaakt om te zien of de correcties goed zijn aangebracht en om te zien hoe ik het best de druk kan verhogen tijdens het drukken.
Vervolgens heb ik een sjabloon gesneden van een stokpaardje (=dada) en het sjabloon dan gebruikt om de vorm te spatten over de tekst heen. Deze tekst (proefdruk) was niet heel donker maar de tekst blijft prima leesbaar. Misschien iets minder spatten. Maar dat is erg afhankelijk van de kleur ecoline die ik gebruik. Heel leuk vind ik de grotere en kleinere spatten.
Sjabloon van een stokpaardje.
Misschien hier beter te zien op een witte achtergrond. Komende week het stokpaardje spatten op de definitieve tekst.
Het werk aan het eerste dadagedicht ben ik gisteren
gelijk gestart. Zoals ik aangaf volg ik de richtlijnen
van Tristan Tzara niet helemaal.
Het artikel dat ik verknipt heb wordt de basis
voor een dadaïstische dichtbundel.
In deze plastic zak zit het verknipte artikel uit Argus over Verweesde boeken.
Het eerste gedicht dat ik ga maken heeft 7 zinnen van 7 woorden.
De woorden heb ik uit de zak gehaald en op het eerste katern geplakt.
Dan is dit het resultaat.
voetbalbestuurder Nederlandse verweesde het voegen een zeventien
toevoeging terecht meer hij van van aantal
vooral het zulke verweesde boekenplanken spelen sinds
eraan letters tussen verraste dat tien las
een boeken niet elkaar die onderdeel antiquariaat
voor voetbalboekjes jaar verhuisden boek wel boeken
de ezelsoor boven op het raakt want
Zoals je kunt zien had Tristan Tzara gelijk:
The poem will look like you
And there you are — an infinitely original author endowed with a charming sensibility though beyond the understanding of the vulgar.
Voor een toelichting op Dada ging ik naar Wikipedia:
Het dadaïsme of kortweg dada was een culturele beweging die tijdens de Eerste Wereldoorlog begon in Zürich in het neutrale Zwitserland.
De beweging was ongeveer tussen 1916 en 1920 op haar hoogtepunt. De kunstenaars van dada hielden zich bezig met mengvormen van beeldende kunst, poëzie, theater en grafisch ontwerp. De beweging toont qua geesteshouding verwantschap met het nihilisme door het opzettelijk irrationele en het ondergraven van de algemeen geaccepteerde standaarden.
Hoewel de beweging slechts korte tijd heeft bestaan, is haar invloed zeer groot geweest. Dada is een kunst net onder de realiteit. Kunstenaars hielden zich bezig met het gebruik van voorwerpen die eigenlijk al bestonden. Zij maakten er net iets anders van dan het eigenlijk moest voorstellen.
De naam is uit een Frans-Duits woordenboek geprikt. Op een willekeurige pagina kwam men bij het Franse woord dada, dat speelgoedpaard en ook figuurlijk stokpaardje betekent.
Als iemand al eerder mijn blog bezocht heeft
dan weet die persoon waarschijnlijk dat aan mij
geen schrijver verloren is gegaan.
Laat staan een dichter.
Maar deze week keek ik naar het werk van een
Nederlandse margedrukker: Pluuspers.
Ik ken haar niet maar zag op haar website
een geweldig idee:
Neem een krant, mee, een schaar. Bijna als een recept staat er een serie hints om zelf een gedicht te maken. Het idee is van Tristan Tzara.
Wat staat er precies op de kaart:
Zo schrijft u een dadaïstisch gedicht:
NEEM EEN KRANT
NEEM EEN SCHAAR
Kies een artikel uit de krant dat even lang is als de beoogde lengte van het gedicht.
Knip het artikel uit.
Knip vervolgens zorgvuldig alle woorden van het artikel uit en stop ze in een zak.
Schud voorzichtig.
Haal vervolgens de snippers een voor een uit de zak.
Schrijf de woorden nauwgezet over in de volgorde waarin ze uit de zak zijn gekomen.
Het gedicht zal op u lijken.
En kijk, daar bent u een buitengewoon origineel en fijngevoelig schrijver, hoewel onbegrepen door de plebs.
Tristan Tzara
Sjors en Sjimmie en de baanbrekers, Frans Piët.
Nieuwsgierig geworden wilde ik wel weten wie Tristan Tzara
eigenlijk is. Wikipedia bracht zoals altijd uitkomst:
Tristan Tzara, pseudoniem van Sami Rosenstock, (Moinești, 16 april 1896 – Parijs, 25 december 1963), was een Roemeens dichter, essayist en performanceartiest die het grootste deel van zijn leven in Frankrijk leefde.
Hij is vooral bekend geworden als een van de stichters van het dadaïsme.
Een Roemeense dichter.
Ik schaam me, ik had nooit van hem gehoord.
Vermoedelijk schreef hij niet in het Engels, maar deze
Engelse tekst ligt waarschijnlijk ten grondslag aan de Nederlandse.
To Make a Poem
Take a newspaper
Take a pair of scissors
Choose from the paper an article as long as you are planning to make your poem
Cut the article out
Next carefully cut out each of the words that make up the article and put them in a bag
Shake gently
Next take each clipping out one after another in the order in which they left the bag
Copy conscientiously
The poem will look like you
And there you are — an infinitely original author endowed with a charming sensibility though beyond the understanding of the vulgar.
Tristan Tzara
Sjors, Sjimmie en de tijger.
Ik vond het een geweldig idee.
Toevallig lag de laatste editie van Argus op tafel.
Ik zocht naar een geschikt artikel en koos een artikel
uit de serie ‘Verweesde boeken’.
Dit artikel van Theo Dersjant gaat over een versie van ‘Sjors en Sjimmie als journalisten’. Op de kaft van het boek staat een naam en in het artikel wordt achterhaald wie die persoon is en wat die herinnert van het boek. Ik herinner me veel van het boek. Dit boek en drie andere heb ik nog steeds en hebben al eerder op mijn weblog gestaan.
Eerst heb ik die stukken van het artikel afgeknipt die ik toch niet ga gebruiken. Bijvoorbeeld de foto.
Maar ik heb me meer regels opgelegd.
Misschien niet erg Dada maar om ‘leuke’ gedichten te krijgen
heb ik:
– woorden met grote beginkapitalen aan het begin van een alinea
weggelaten;
– alle leestekens weggelaten;
– als een woord aan het eind van een regel wordt afgebroken en er ontstaan
twee woorden met ieder een eigen betekenis dan zijn dit twee woorden;
– de titels heb ik gewoon meegenomen. Ze zijn afwijkend van grootte
maar dat is de ‘snipperversie’ van het gedicht misschien wel leuk;
– Eigennamen, plaatsnamen en merknamen (ed) laat ik weg,
behalve als het om woorden gaat die ook een andere betekenis hebben;
– jaartallen en afkortingen zijn weggelaten;
– ge- (van een voltooid deelwoord aan het einde van een regel)
heb ik weggelaten.
Dit zijn de stukken tekst van het artikel die ik ga verknippen.
De achterkanten van de stukken tekst heb ik eerst gearceerd. Je kunt ook teveel toeval toelaten. Op deze manier vergis ik me niet in het selecteren van de juiste woorden.
Bij het knippen vallen dan nog steeds stukjes tekst af. Hier op onze glazen tafel.
Sjors en Sjimmie naar de Pintoplaneet.
Blijft er voor mij nog wel een probleem over.
Het artikel uitzoeken op lengte voor een gedicht vond
ik niet zo praktisch.
Op onderwerp vond ik leuker.
Daarom dit artikel over een Sjors en Sjimmieboek.
Maar dat betekent wel dat ik nog regels moet bedenken
voor het maximaal aantal woorden in een gedicht
en het maximaal aantal regels.
Dit is mijn exemplaar van Sjors en Sjimmie als journalisten.
Op zich niet heel sensationeel maar het was warm vandaag
in de FutureDome, zullen we maar zeggen.
Vandaag heb ik het eerste deel van de introductie
gezet, voor het eerste van 7 boeken, ieder in een doos.
Ieder straks met een eigen boekenlegger.
Maar eerst de eerste, kleine, pagina:
Vanmiddag deze tekst even met de hand gezet. Ik krijg de smaak weer te pakken. Maar mijn snelheid van zetten is een lachertje. Maar het is niet anders.
De afgelopen weken heb ik het boek Koh-I-Noor gelezen.
Een soort biografie van een diamant.
Want de Koh-I-Noor is een beroemde en beruchte diamant.
Menig Indiaas restaurant is er naar vernoemd.
De schrijvers van het boek zijn William Dalrymple en Anita Anand.
Mevrouw Anand ken ik niet, heb niet eerder van haar iets gelezen.
William Dalrymple, die ken ik wel.
Dalrymple heeft ouders van Engelse adel en schrijft regelmatig boeken
op het snijvlak van populaire en academische historische boeken.
Hij is een neef van Virginia Woolf.
De eerste keer dat ik iets van hem las ging het over Hyderabad
en de voormalige machthebbers daar (Nizam).
In dat artikel/boekfragment beschreef hij een bezoek van Jacky Kennedy
aan Hyderabad, op een tijd dat de macht van de Nizam verdwenen was
maar de familie nog wel de paleizen bewoonde.
Een ongelofelijk verhaal.
Wil je meer over deze man weten, lees dan het Engelstalig artikel
op Wikipedia over hem.
William Dalrymple en Anita Anand, Koh-I-Noor – de geschiedenis van ’s werelds bekendste diamant.
Ook de biografie van de Koh-I-Noor is een ongelofelijk verhaal.
Van een eerst onbekende maar grote diamant (in die tijd
de grootste of een van de grootste diamanten ter wereld),
die niet bijzonder hoog werd aangeslagen in India omdat
men de voorkeur gaf aan smaragden en robijnen.
Tot de grootste diamant in de Engelse kroonjuwelen.
Tussen die twee uitersten veel moorden, politiek, graaizucht
en ellende. Tot op de dag van vandaag.
Een van de kronen uit de brede collectie Britse kroonjuwelen. Midden voor de Koh-I-Noor.
Dat de Engelsen ‘onder verdachte omstandigheden’ aan de diamant
gekomen zijn is een understatement.
Net als in de Nederlandse koloniale geschiedenis
werd het mijn en dijn vaker door het recht van de sterkste
bepaald in plaats van door eigendomsbewijzen of het in
bezit hebben van roerende en onroerende goederen.
Het boek is doorspekt met vertalingen en/of toelichtingen
op oude Punjabse, Perzische en Indiase teksten.
Een boeiende reeks maharadja’s, krijgsheren en avonturiers
komen voorbij.
Maar ook een 10-jarige heerser over de Punjab die onder druk
de diamant ‘weggeeft’.
Aan anekdotes geen gebrek zoals dit verhaal uit 2010 (het boek
begint met een tekst uit de 10e eeuw voor onze jaartelling):
In 2010 bracht de Britse premier Cameron een officieel bezoek aan Punjab. De Indiase media legden hem toen voor dat de teruggave een eerste excuus zou zijn voor de uitbuiting van India tijdens de Raj. “Zodra je ja zegt tegen de een, realiseer je je dat het hele British Museum leeg zou raken,” antwoordde hij met mogelijkerwijze de ruzies over de Steen van Rosetta en de Elgin Marbles in het achterhoofd. “Ik vrees dat ik moet zeggen dat hij blijft waar hij is.”
Het boek leest als een detective en legt veel dilemma’s op
tafel die herkenbaar zijn met onze eigen koloniale geschiedenis
maar die daardoor niet eenvoudiger op te lossen zijn.
Even een zijstapje.
Couperus schreef een boek getiteld: De berg van licht.
Koh-I-Noor betekent ‘Berg van licht’.
Die twee dingen hebben misschien met elkaar te maken?
Voor het project Boek in een doos / Book in a box
was ik het internet aan het afstruinen en kwam toen
op de blog uit van Marjolein van Eig van 17 juni 2015:
Detail 7: Fenomenale doos.
Hier kun je het hele verhaal van de Fenomenale doos lezen.
In mijn blog vat ik de dingen even samen die mij
zo in het verhaal trokken.
De fenomenologie is een filosofische stroming die ontstond tegen het einde van de negentiende eeuw. Ze probeert de fenomenen om ons heen te beschrijven zoals ze voor ons verschijnen, zonder enige vooronderstelling. Daarbij worden niet alleen zichtbare en de herkenbare elementen verwoord, maar ook aspecten die niet direct zichtbaar zijn.
Een mooi voorbeeld van een fenomenologische beschrijving kun je lezen in een essay van George Simmel over de brug en de deur. Hij beschrijft hierin de impact van een deur op een ruimte: “ …de deur laat op een besliste manier zien hoe scheiden en verbinden twee kanten van dezelfde medaille zijn. Juist omdat een deur ook kan worden geopend, levert het sluiten ervan een sterk gevoel van bescherming op tegen alles wat zich buiten deze ruimte bevindt. Dit gevoel is sterker dan bij een opgebouwde muur. De laatste is immers stom, maar de deur spreekt tot ons.” Kortom, de scheiding die de deur maakt, benadrukt tegelijkertijd de verbinding die de deur als fenomeen in zich heeft.
Ik heb wel even naar het essay gezocht.
Maar zonder titel kwam ik niet ver.
Wel vond ik informatie over George Simmel.
Kijk maar eens op de George Simmel Wikipedia pagina.
Deze fenomenologische manier van het beschrijven van objecten is wellicht vaag, maar het is een prettige manier om anders naar de dingen om ons heen te kijken. Maurice Merleau-Ponty, een van de grondleggers van de fenomenologische waarneming, onderscheidt twee manieren van kijken: het zien en het ervaren. We zien bijvoorbeeld een gebouw: de gevel, de ramen en kolommen. Zo zien we ook een kerk, want we zien een groot gebouw met een toren en een kruis. We ervaren echter: ruimte, licht, beweging, materiaal of ritme. Daarmee wil Merleau-Ponty zeggen: wat je ziet is een image, een bekend beeld, maar wat je ervaart is een veel complexere wereld die wordt bepaald door bijvoorbeeld tactiliteit, geur en ruimte.
Meindert Hobbema, Het laantje van Middelharnis, 1689.
De moderne kunst legt deze ambiguïteit in de waarneming mooi bloot. Door het oude bekende beeld in het schilderij weg te laten, blijft enkel de ervaring van de fenomenen over. Kijkend naar de ‘Cathedra’ van Barnett Newman kun je dezelfde landschappelijke ervaring hebben als bij ‘Het laantje van Middelharnis’ van Meindert Hobbema. Dat is natuurlijk een geniale ontdekking. Je hoeft geen vaas te schilderen om een vaas te zien. Het gaat om de ervaring.
Barnett Newman, Cathedra, 1951. De intensiteit van Cathedra ontstond doordat Newman het blauw van het schilderij opbouwde in zes afzonderlijke lagen verf van verschillende blauwpigmenten. Zo creëerde hij een diep en rijk geschakeerd kleurvlak, dat een ruimtelijke illusie oproept. Volgens https://www.artsalonholland.nl.
Hoe zit dat in de architectuur? Dat probeerde ik tijdens mijn afstudeerscriptie te onderzoeken, al weer wat jaartjes geleden aan de TU Delft. Ik had hiervoor drie gebouwen uitgezocht, beter gezegd, drie ‘dozen’. De doosvorm leek me een uitermate geschikt gebouwtype voor de fenomenologische beschrijving. Immers, de doos toont niet het standaard beeld van een gebouw, het verraadt geen achterliggende wereld middels de gebruikelijke tekens. De doos laat het over aan de waarnemer wat de ervaring zal zijn.
De drie dozen waren: het klooster La Tourette van Le Corbusier, de Kunsthal van Koolhaas en de Thermen in Vals van Zumthor. Daar is van alles over te zeggen, maar uiteindelijk kwam ik uit op de volgende noties:
– Zumthors gebouw is als een uitgeslepen rotsblok. Er is geen enkel verschil tussen binnen en buiten, de doos is door en door solide. Schudden zal geen invloed hebben.
Peter Zumthor, Thermen in Vals, Zwitserland, 1996.
– Koolhaas’ doos is een verrassingsdoos, waarvan de gevel de verpakking is. Binnen wacht een wereld van ervaringen. Schudden kan prima, het gaat om de intrigerende reeks van ervaringen.
OMA / Rem Koolhaas, De Kunsthal.
– Le Corbusiers klooster toont een zorgvuldig en serieus vormgegeven geometrie. Niet schudden, want dan verwoest je die!
Le Corbusier, Sainte Marie de la Tourette, 1960.
Vooral het kijken naar een doos, voor mij vooral
een bron voor geheimzinnigheid, niet alleen vanuit
het perspectief van wat je ziet maar ook de ervaringen
die je met een doos hebt, vond ik erg interessant in het artikel.
Praat ik nog niet eens over het boek in de doos….
Even een samenvatting van mijn activiteiten in de drukkerij.
Voor mijn project Boek in een doos – Book in a box
het ik de titel gezet op de ‘normale’ manier:
twee gecentreerde regels tekst.
Maar ook als een soort (bij gebrek aan een beter woord)
woordkunst. Als een soort krijswoordraadsel:
Dit is een proefdruk. De positie van de tekst op de pagina bevalt me nog niet. De letters ga ik niet 100% goed onder elkaar krijgen maar ik ben dan ook geen professionele drukker.
De Nederlandse tekst verticaal, en de Engelse tekst horizontaal.
| B | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| B | O | O | K | ||||
| E | |||||||
| K | |||||||
| I | N | A | |||||
| N | |||||||
| E | |||||||
| E | |||||||
| N | |||||||
| D | |||||||
| B | O | X | |||||
| O | |||||||
| S |
Ik heb zowel nieuwe pagina’s bedrukt als de achterkanten van de pagina’s met de ‘normale’ titel.
Om de roller te voorzien van inkt gebruik in een stuk dik glas waar ik de drukinkt op aanbreng. Daar kan ik de inkt dan goed verdelen over de roller. Na afloop zit er altijd nog wat inkt op het glas. Daarin heb ik met de achterkant van een satéprikker het ‘logo’ van dit project getekend.
Vervolgens heb ik die ‘afbeelding’ overgebracht op een stuk papier met een nog niet gebruikte roller.
Het lijkt misschien wat stil op het vlak van mijn
drukkerijtje en boekbinderij maar schijn bedriegt.
Alleen het was erg lang geleden dat ik zelf nog een tekst
gezet en gedrukt had en dus ging alles eerst fout.
Natuurlijk niet eerst nakijken hoe het ook alweer moest.
Maar vandaag ging het de goede kant uit
door eenvoudig (opnieuw) te beginnen en stap voor stap
naar de eerste pagina te werken.
De eerste pagina van de 7 verschillende boeken in 7 verschillende dozen
met 7 verschillende boekenleggers.
Ik noem het project: Boek in een doos – Book in a box.
De tekst opnieuw met een letterhaak gezet en op de pers geplaatst.
Dan een proef getrokken op een stuk kladpapier.
Vervolgens een goede afdruk gemaakt en het blad gevouwen. Het past straks precies in de doos waarvoor de tekst bedoeld is.
In het begin was de tekst wel goed maar zat hij verkeerd op de pers. Daarom heb ik dat ook gecorrigeerd en je zag het resultaat op de vorige pagina.
Afgelopen zondag zag ik in de etalage van de stripwinkel
De Stripspecialist een groot schilderij van René van der Heijden:
Het fictieve stripverhaal van Kuifje: Het geheim van de laatste der begijnen.
Op deze omslag zijn naast Kuifje natuurlijk
Kapitein Haddock te zien en in de verte Jansen en Jansen.
Verder zie je dat uit de ingang van het Begijnhof in Breda,
Naast de ingang van het Valkenberg, met grote snelheid
een begijn in een auto de Catharinastraat inscheuren.
Richting Reigerstraat.
De eeuwig jonge journalist en de kapitein springen
net op tijd opzij.
Natuurlijk lopen de detectives Jansen en Jansen letterlijk
en figuurlijk weer achter de feiten aan.
Naast de ingang van het Valkenberg is ook de Waalse Kerk goed te zien. Bobbie is aan de voeten van Kuifje en in de lucht een klein vliegtuigje. Is de begijn daar voor op de vlucht?
Argusvlinder 