Punjab and Haryana Assembly / Parlement van Punjab en Haryana

We moesten doorlopen.
De zachte regen veranderde langzaam in een plensbui.
Dat gaf ons de kans de Punjab and Haryana Assembly
eens van dichtbij te bekijken. Okay, maar van één buitenkant.
Maar toch.
Wat een gebouw!

DSC_9622ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Beginnen bij het begin: de twee torens en de fantastische deur. Ik begrijp niet helemaal die kabelconstructie tussen de twee torens. Dat is vast niet door Le Corbusier bedacht.


DSC_9629ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

De gebouwen zijn door verrassend kleurgebruik helemaal niet saai. De nadruk bij de bouw en zijn opdrachtgevers hebben vast niet op de versieringen gelegen maar het resultaat is nog steeds interessant.


DSC_9630ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyEnormeDeurNaarOntwerpVanLeCorbusier

Ik vermoed dat de deur van emaille is.


DSC_9631ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Beetje jaren ’70 misschien maar door de pure beton niet storend. Juist leuk.


DSC_9632ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyInDeBetonMerktekensInDeIndusBeschavingStijl

In de beton zie je op verschillende plaatsen ‘merktekens’. Ze doen een beetje denken aan de zegels van de Indus-beschaving. Hier zie je de zogenaamde ‘Modular man’.


Ik vond deze website die een artikel heeft met
de Modular man als onderwerp.

DSC_9633ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDoorlijkjesMetRegen

Bij het maken van deze foto’s is het zachtjes regenen opgehouden.


DSC_9636ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierInDeRegen

Het plenst: Capitol area.


DSC_9637ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyRegen


DSC_9638ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyRegen


DSC_9639ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyMerktekenInDeBeton

Een ander merkteken.


DSC_9640ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyMerktekenInDeBeton

En nog een. Alleen aan de merktekens kun je een hele studie wijden.


DSC_9641ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetail

De mens, de dieren en de elementen.


DSC_9642ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetail

Le Corbusier goes Picasso.


DSC_9643ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyLeCorbusierAParisEtLuynes1962EtJeanPetit

Het is de tekst linksonder die de aanleiding voor me was om te denken dat de deur ge-emailleerd is. Er staat: ‘Le Corbusier a Paris et Luynes, 1962 et Jean Petit’. De enige aanwijzing op internet met Luynes en Le Corbusier gaat over het emailleren van voorwerpen. Vandaar. Ergens staat namelijk: ‘Visite chez Jean Martin, émailleur, à Luynes’.


DSC_9644ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurKlink

Dit is nog eens een deurklink. Hier moest ik aan denken toen ik het artikel van Marjolein van Eig las over deurklinken en hoe die moeten klinken.


DSC_9645ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetailBloeiendeBoom

Een bloeiende boom.


DSC_9646ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetailAardeDraaitRondDeZonIn365Dagen

De aarde die in 365 dagen rond de zon draait.


DSC_9647ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyDeurDetail


DSC_9648ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Le Corbusier: Punjab and Haryana Assembly , 1955. Hier zie je, als je goed kijk,t een van de merktekens in het beton. Eerst was ik bang dat ik de foto gekanteld had maar hier is te zien dat dit niet het geval is.


DSC_9650ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

Het water komt met grote hoeveelheden van het dak af.


DSC_9651ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyNietIedereenHeeftDezelfdeSmaak

Als je naar het stoeltje kijkt op het balkon dan realiseer je je dat niet iedereen deze architectuur mooi zal vinden.


DSC_9652ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyMerkteken

Merkteken.


DSC_9653ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierTowerOfShadowsHighCourt

De regen is voorbij, we gaan weer terug naar het begin.


DSC_9654ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssemblyNaDeBui

Een laatste blik.


DSC_9655ChandigarhCapitolAreaLeCorbusierPunjabAndHaryanaAssembly

De hoeveelheid water die van het dak komt is veel kleiner geworden.


Toen we de reis boekte hoopte ik al dat
het bezoek aan Chandigarh bijzonder zou zijn.
De reisorganisatie had geen idee wat we er gingen zoeken.
Chandigarh heeft die hoop overtroffen.
Ik had er veel langer kunnen rondhangen om
nog een hoop mooie dingen te zien.

Fenomenale doos en anderen

In een eerder artikel ben ik eigenlijk vergeten
een paar blogartikelen van Marjolein van Eig
onder de aandacht te brengen.
Ze heeft er zo’n kleine 30 geschreven en
‘Fenomenale doos’ was er een van.
De volgende vond ik ook erg leuk om te lezen:

detail-08-vlakken
detail-09-steenrelief-en-chocola
detail-10-polychromie-in-haar-zuiverste-vorm
honey-i-shrunk-the-building
detail-13-huisnummering-als-opgave
detail-19-klink-meesterproef-voor-ontwerpers

Bekijk het laatste verhaal nog eens als ik de klink
laat zien van de Punjab and Haryana Assembly,
ontworpen door Le Corbusier.

Fenomenale doos

Voor het project Boek in een doos / Book in a box
was ik het internet aan het afstruinen en kwam toen
op de blog uit van Marjolein van Eig van 17 juni 2015:
Detail 7: Fenomenale doos.

Hier kun je het hele verhaal van de Fenomenale doos lezen.

In mijn blog vat ik de dingen even samen die mij
zo in het verhaal trokken.

De fenomenologie is een filosofische stroming die ontstond tegen het einde van de negentiende eeuw. Ze probeert de fenomenen om ons heen te beschrijven zoals ze voor ons verschijnen, zonder enige vooronderstelling. Daarbij worden niet alleen zichtbare en de herkenbare elementen verwoord, maar ook aspecten die niet direct zichtbaar zijn.

Een mooi voorbeeld van een fenomenologische beschrijving kun je lezen in een essay van George Simmel over de brug en de deur. Hij beschrijft hierin de impact van een deur op een ruimte: “ …de deur laat op een besliste manier zien hoe scheiden en verbinden twee kanten van dezelfde medaille zijn. Juist omdat een deur ook kan worden geopend, levert het sluiten ervan een sterk gevoel van bescherming op tegen alles wat zich buiten deze ruimte bevindt. Dit gevoel is sterker dan bij een opgebouwde muur. De laatste is immers stom, maar de deur spreekt tot ons.” Kortom, de scheiding die de deur maakt, benadrukt tegelijkertijd de verbinding die de deur als fenomeen in zich heeft.

Ik heb wel even naar het essay gezocht.
Maar zonder titel kwam ik niet ver.
Wel vond ik informatie over George Simmel.
Kijk maar eens op de George Simmel Wikipedia pagina.

Deze fenomenologische manier van het beschrijven van objecten is wellicht vaag, maar het is een prettige manier om anders naar de dingen om ons heen te kijken. Maurice Merleau-Ponty, een van de grondleggers van de fenomenologische waarneming, onderscheidt twee manieren van kijken: het zien en het ervaren. We zien bijvoorbeeld een gebouw: de gevel, de ramen en kolommen. Zo zien we ook een kerk, want we zien een groot gebouw met een toren en een kruis. We ervaren echter: ruimte, licht, beweging, materiaal of ritme. Daarmee wil Merleau-Ponty zeggen: wat je ziet is een image, een bekend beeld, maar wat je ervaart is een veel complexere wereld die wordt bepaald door bijvoorbeeld tactiliteit, geur en ruimte.

MeindertHobbemaHetLaantjeVanMiddelharnis1689

Meindert Hobbema, Het laantje van Middelharnis, 1689.


De moderne kunst legt deze ambiguïteit in de waarneming mooi bloot. Door het oude bekende beeld in het schilderij weg te laten, blijft enkel de ervaring van de fenomenen over. Kijkend naar de ‘Cathedra’ van Barnett Newman kun je dezelfde landschappelijke ervaring hebben als bij ‘Het laantje van Middelharnis’ van Meindert Hobbema. Dat is natuurlijk een geniale ontdekking. Je hoeft geen vaas te schilderen om een vaas te zien. Het gaat om de ervaring.

BarnettNewmanCathedra

Barnett Newman, Cathedra, 1951. De intensiteit van Cathedra ontstond doordat Newman het blauw van het schilderij opbouwde in zes afzonderlijke lagen verf van verschillende blauwpigmenten. Zo creëerde hij een diep en rijk geschakeerd kleurvlak, dat een ruimtelijke illusie oproept. Volgens https://www.artsalonholland.nl.


Hoe zit dat in de architectuur? Dat probeerde ik tijdens mijn afstudeerscriptie te onderzoeken, al weer wat jaartjes geleden aan de TU Delft. Ik had hiervoor drie gebouwen uitgezocht, beter gezegd, drie ‘dozen’. De doosvorm leek me een uitermate geschikt gebouwtype voor de fenomenologische beschrijving. Immers, de doos toont niet het standaard beeld van een gebouw, het verraadt geen achterliggende wereld middels de gebruikelijke tekens. De doos laat het over aan de waarnemer wat de ervaring zal zijn.

De drie dozen waren: het klooster La Tourette van Le Corbusier, de Kunsthal van Koolhaas en de Thermen in Vals van Zumthor. Daar is van alles over te zeggen, maar uiteindelijk kwam ik uit op de volgende noties:
– Zumthors gebouw is als een uitgeslepen rotsblok. Er is geen enkel verschil tussen binnen en buiten, de doos is door en door solide. Schudden zal geen invloed hebben.

PeterZumthorThermenInValsZwitserland1996

Peter Zumthor, Thermen in Vals, Zwitserland, 1996.


– Koolhaas’ doos is een verrassingsdoos, waarvan de gevel de verpakking is. Binnen wacht een wereld van ervaringen. Schudden kan prima, het gaat om de intrigerende reeks van ervaringen.

OMARemKoolhaasDeKunsthal

OMA / Rem Koolhaas, De Kunsthal.


– Le Corbusiers klooster toont een zorgvuldig en serieus vormgegeven geometrie. Niet schudden, want dan verwoest je die!

LeCorbusierSainteMarieSeLaTourette1960

Le Corbusier, Sainte Marie de la Tourette, 1960.

LeCorbusierSainteMarieSeLaTourette1960 2


Vooral het kijken naar een doos, voor mij vooral
een bron voor geheimzinnigheid, niet alleen vanuit
het perspectief van wat je ziet maar ook de ervaringen
die je met een doos hebt, vond ik erg interessant in het artikel.
Praat ik nog niet eens over het boek in de doos….

Marjolein van Eig

Toen Auguste Perret in Marseille de Unité d’habitation van zijn voormalige leerling Le Corbusier bezocht, zei hij: “Ik ken twee architecten in Frankrijk, de andere is Le Corbusier.” Ik neem aan dat een besmuikt lachje volgde, zelfspot siert immers de mens, maar met die Fransen weet je dat nooit. Voor hen die in de jaren negentig aan de TU in Delft geschoold zijn, is de uitspraak van Perret verrassend, Corbu was toch juist de enige echte architect?

Introductie van een blog van de hand van Marjolein van Eig. Het volledige verhaal kun je hier lezen. Het artikel heet ‘Detail 04 – Stapelen of gieten’.


Marjolein van Eig schreef een aantal blogverhalen voor ‘de Architect’.
Ik ken ‘de Architect’ niet maar het blijkt een blad te zijn.
Op de website vind ik een kleine 30-tal blogs van haar hand.
De eerste uit 2015 en de laatste uit mei 2018.
De verhalen zijn verrassend leesbaar.
Verrassend want meestal kan ik die verhalen over architectuur niet lezen.
Ze zijn saai, opgeklopt, nietszeggend. Maar nu niet.
Ze zijn grappig, informatief en ze openen je ogen.
Je ziet details die ja best wel kende maar waarvan je niet wist
dat ze een naam hadden (negge), laat staan dat iemand er bewust mee bezig was.

Marjolein van Eig is architect en eigenaar van BureauVanEig. Haar ontwerpen kenmerken zich door het hergebruik en de interpretatie van archetypes. Zij plaatst haar gebouwen op een zorgvuldige, vanzelfsprekende en verrassende manier in de tijd.

Tot zo ver de reclame.
De stukjes zijn gewoon goed te lezen.
Dus kom ik er nog op terug.

Hoe ik aan de blog kwam.
In het kader van mijn project Boek in een doos – Book in a box,
las ik een van de artikelen met de naam ‘Detail 07 – Fenomenale doos’.
Daarover later meer.

LeCorbusierMarseilleUnitéd’habitation

Le Corbusier, Marseille, Unité d’habitation

.