Na grote groepen studenten die vorige week de binnenstad van Breda bezochten, bleven er eerst een paar en later alleen deze NS-fiets staan op het Kasteelplein. Vanochtend heb ik deze foto getwitterd.
Tot mijn verrassing is aan het eind van de middag de fiets weg. Het Kasteelplein is weer leeg en het zicht op de KMA weer als altijd.
Al eens eerder besprak ik een boek van Jack Gravemaker.
Nu is een volgend boek verschenen dat via bol.com verkrijgbaar is.
Hier het artikel dat onlangs in de Bode is verschenen
Foto van Jack Gravemaker met het boek onder zijn arm. Foto door Eugene de Kok.
DOOR EUGÈNE DE KOK
ZOUTELANDE – “Het is toch je broer?”, zegt Jack Gravemaker
als je hem vraagt waarom hij een boek heeft gemaakt
over zijn oudste, in 2015 overleden broer
Willem Vermarke (Gravemaker), die van 1994 tot en met 2006
de Botterbar in Zoutelande runde.
In het boek haalt de Middelburger herinneringen op
aan de markante barman en aan de botter, die in 2012 is gesloopt.
Arm-17 op het Veerse Meer.
Jack Gravemaker heeft ruim twee jaar gewerkt aan het boek
‘De Botterbar, ARM-17 te Zoutelande’.
Het bestaat vooral uit foto’s, die Jack vaak zelf heeft gemaakt,
maar ook van verschillende personen heeft gehad.
Zo zie je op de eerste pagina’s de ARM-17 op zwart-wit-foto’s varen
op het Veerse Meer en in de haven van Veere liggen.
Arm-17 (jelemaal rechts) op de kust voor onderhoud.
In 1961 verkopen de broers Joos en Piet van Belzen hun botter aan
ondernemer Willem van Krugten uit Breda.
Hij is dan al eigenaar van camping Duinoord en ziet brood
in het klassieke vissersschip.
Hij mag het plaatsen onderaan de duinen in Zoutelande.
Arm-17 op transport. Vlak bij cafetaria Duinoord op de Duinweg in Zoutelande.
Met zijn vrouw Tanja van Krugten begint hij een kroeg in het schip.
“Met de netten in de mast en de Nederlandse vlag in top
leek het net alsof het schip daar was gestrand”,
schrijft Jack in zijn fotoboek.
“De groene flessen lagen voor de botter en moesten de zee voorstellen.
Als ‘s avonds de schijnwerpers er op stonden,
kwam de zee weer tot leven. Het had iets.”
Nylon
Het echtpaar runt de Botterbar tot 1985.
Negen jaar later nemen Jacks broers Kees Gravemaker en
Willem Vermarke (Gravemaker) hem over van hun neef
Johan Reindersma, die hem tot die tijd heeft bestierd.
Willem Gravemaker (Vermarke) bij zijn botterbar in september 1995.
Twee jaar later stopt Kees ermee en gaat Willem alleen verder.
“De Botterbar was alles voor hem”, zegt Jack. “Hij had het er altijd over.
Zelf ging ik er ook vaak heen en maakte dan altijd foto’s.
In de loop der jaren heb ik er heel wat verzameld.”
Jack haalt tussen de foto’s door herinneringen op aan de bar,
bijvoorbeeld over het rode licht in de mast dat om acht uur aanging
zodat mensen zagen dat hij was geopend
en over de dagelijkse stormen.
“De koperen scheepslampen aan het plafond waren door nylondraden
met elkaar verbonden. Achter de bar hing een touw.
Willem had een bandje met stormgeluiden.
Dat zette hij altijd rond een uur of elf op.
Vervolgens ging het licht op laag en trok hij aan het draadje,
eerst zacht, maar steeds harder waardoor de lampen flitsten …
het was net een echte storm.”
Hartaanval
Herinneringen aan zijn oudste broer zijn er ook volop.
Zo schrijft Jack, alles in spreektaal, over de hartaanval
die Willem in 2001 krijgt, de zware operaties die daarop volgen,
maar dat hij desondanks een paar maanden later alweer
achter de bar staat in Zoutelande, alsof er niets is gebeurd.
Vijf jaar later heeft hij er genoeg van.
Hij verkoopt de Botterbar aan de familie Los en verhuist
naar zijn geboorteplaats IJmuiden.
In 2012 gaat de Botterbar,
die dan al een paar jaar leeg staat, tegen de vlakte.
Drie jaar later komt Willem na een kort ziekbed te overlijden.
“Dit boek heb gemaakt omdat heel veel mensen de Botterbar kennen,
maar vooral ter ere van hem.”
Om het volgende boekje, gebaseerd op Dunhuang,
te maken ben ik begonnen met een linosnede met Buddha.
De afbeelding is gebaseerd op een muurschildering in de Mogao-grotten.
Tegelijkertijd maak ik gebruik van het feit dat ik de eerste helft
van het verhaal ‘De hulpvaardige reiziger’ op mijn pers heb liggen.
Ik wil na Stringing together een boekrol maken.
De tekst van de hulpvaardige reiziger heb ik nu gezet op een strook
dun papier. Eens zien hoe dat uitvalt.
Omdat ik de tekst wil drukken moet ik wel de tekst op meerdere vellen
drukken. De pers kan maximaal 50 cm aan.
Dit is de ingeinkte linosnede.
Dit is de eerste afdruk. De lino is nog niet af. Bovendien is het papier te kort. Ik heb 9 x 9 cm afgesneden maar het moet 9 x 10 cm zijn.
Dit is het eerste stuk van de tekst.
Dit is een kolom van de tekst. Je ziet nu het papier beter. Dit dunne papier heeft een heel mooie structuur. Die structuur doet me denken aan geschreven letters.
Gisteren was het feest in cafe De Beyerd.
Pier vierde dat hij 50 jaar kastelein was en zijn zoons
dat ze 25 jaar kastelein zijn.
Er was een ‘receptie’ waar we even geweest zijn
en waar wij, met als alle andere bezoekers, ook
een cadeau kregen.
Een van de boekjes die ik aan het voorbereiden ben
zal iets te maken hebben met stenen en de FutureDome.
Daarom ben ik deze week foto´s gaan maken op het terrein van de FutureDome.
Hoe ik ze uiteindelijk ga gebruiken weet ik nog niet.
Onderdeel van de boekjes zal zijn dat ik ga proberen
om een mooie titel op de kaft te krijgen.
Verschillend materiaal wil ik gebruiken voor de bekleding
van de omslag en om de titels op het boekje te krijgen ga ik
voor een korte periode op les in Breda bij een boekbindster.
Daar zal later meer over volgen maar nu eerst de foto´s die ik gemaakt heb.
Steen is een breed begrip voor mij: asfalt doet ook mee.
Bij veel foto’s vind ik de vorm leuk maar hier zijn het de kleuren die het hem doen.
En hier de vocht(?)aanslag.
De eenvoudige versiering van de gevangenismuren. Opwekkend vind ik de versiering niet echt.
Het verschil in de vensterbanken trok me.
Zie je hier het vierkant?
Het verbaasde me enorm hoeveel verschillende foto’s ik kon maken.
Dit is een soort asfaltgrafiek.
Takken en stenen.
De beslissing.
Beton is ook steen.
Een mini sterrenstelsel.
Het stroomgebied van de Nijl.
Met apestaartje.
Inderdaad. Ik had op een filmpje gezien dat het
markeren van je lino (zeker als er geen kleurverschil is tussen
de oppervlakte en het binnenwerk van de lino) kan helpen
bij het snijden van de lino. Dus ik had nog een oude markeerstift liggen.
Die maar eens gebruikt.
De Buddha is overigens van een muurschildering in Dunhuang.
Hier ligt de lino, vastgeplakt, op tafel, daarboven komt dan het carbonpapier en daarboven het origineel.
Origineel en gemarkeerde lino.
Zo wordt het origineel dan overgezet op de lino.
Het tussenresultaat.
Dit is de laatste tentoonstelling die ik pas zag
en waarover nog niets te lezen was op mijn blog.
De ‘Bijzondere Collecties’ van de Universiteit van Amsterdam
hebben een enorme collectie boeken en alles wat daar mee samen hangt.
Zo ook voldoende drukwerk in allerlei vormen om een tentoonstelling
te maken en de ontwikkelingen te tonen van het grafisch ontwerp
van 1917 tot nu.
Van deze folder bestaan drie versies. De voorkant is in alle gevallen hetzelfde maar de rest van de afbeeldingen in de vorm van ansichtkaarten, verschilt van versie tot versie.
Daarom nam ik drie versies mee maar helaas twee folders waren hetzelfde.
Naast de folder was er een korte beschrijving van ieder lot (stuk drukwerk) en een catalogus. Dus het was allemaal prima verzorgd!
Dit stuk, een affiche van Jan van Toorn, vond ik het interessantst. Natuurlijk omdat dit een poster is van het voormalige cultureel centrum De Beyerd in Breda. Een poster van de tentoonstelling Mens en Omgeving (2). Met een citaat van werk van Rodchenko.
De pagina in de catalogus met de poster van Han van Toorn.
Tentoonstellingen van de Bijzondere Collecties zijn altijd
goed verzorgd. Het is bovendien een feest om de boekhandel, die
grenst aan de tentoonstellingsruimte, te bezoeken.
Even een dag zonder ‘oude stenen’.
Even afkicken van oudheden, als een aanloop naar Angkor Wat.
De dag begon met de bamboetrein.
Nee, de trein is niet van bamboe. Trein is eigenlijk een groot woord.
Het is een toeristische attractie waarbij je over een oud spoor
van A naar B wordt gebracht.
Het begin (A) is zomaar ergens in het groen, de bestemming (B)
is zomaar een groep huizen met een paar kramen.
Kortom het is een manier voor een groepje mensen (zonder werk?)
om geld te verdienen. Er staat nog iemand bij die op een
agent lijkt maar wat hij werkelijk is…..
Iedereen zit in het complot.
Dit is het ‘station’. Links en rechts liggen de ‘treinstellen’.
Gemakkelijk zit het niet op het platform met een paar schuimrubber matjes. Na een paar minuten komt er een tegenligger aan. Er is maar een spoor. Dus hoe los je dat op?
Nou, gewoon het platform van het onderstel afhalen.
Dan het onderstel van de rails afhalen.
De tegenligger laten passeren.
Het onderstel weer op de rails.
Dan het ‘platform’ weer terug op het onderstel. De aandrijving zit op het achterste onderstel. Zie je de bamboe?
Terug in Battambang hebben we een wandeling gemaakt. Battambang is de tweede stad van Cambodja met meer dan 100.000 inwoners. Weinig tot geen hoogbouw. Dus weids.
Natuurlijk zijn daar moderne tempels die de vormentaal van de antieke tempels overnemen.
Een aantal kruispunten zijn opgesierd met grote beelden.
Dit is er een ander voorbeeld van.
Niet alle straten zijn verhard.
Omheining van een modern tempelcomplex.
Deze decoratiewijze zullen we later in Angkor Wat nog terug zien.
Dit soort gezichten ook.
Het was een mooie, rustige dag. De dag erna was een reisdag. Dan komen we aan in Siem Reap. Deze stad met vliegveld dient als uitvalsbasis voor de tempels van Angkor Wat. Angkor Wat is de naam van een van de vele, vele tempels die verspreid liggen op een gebied van vele vierkante kilometers groot. Vroeger waren er niet alleen tempels maar waren er ook koninklijke paleizen, paradeplaatsen enzovoort. Het waren enorme steden.
De derde tempel van 7 januari 2017 is eigenlijk een complex met tempels.
Boven op een heuvel.
Waar? Cambodja, in de buurt van Battambang.
Omdat we met de motortaxi gaan zien we veel van het platteland van Cambodja. Zo ook de vele typische huizen. Deze boerderijen bewoont men op de eerste verdieping. Dat wil zeggen dat de mensen daar slapen. Op de begane grond leven de mensen overdag. Daar zie je vaak de televisie staan, daar hangen de hangmatten om uit de hitte te blijven en rustig de avond in af te wachten. Daar wordt bijvoorbeeld gekookt.
Rijstvelden.
Dat daar. Die piek boven op de heuvel. Dat is Phnom Sampov. Dat is het laatste doel van de dag.
Gelukkig treffen we aan de voet van de heuvel een groep geestelijke leiders. Hen gaan we volgen.
Onderweg heb je dan bijvoorbeeld dit uitzicht.
Ssst, niet wakker maken.
We worden met vreemde taferelen geconfronteerd.
De top bereikt.
Het is een plaats voor mooie plaatjes.
Maar let wel: het is niet alles goud wat er blinkt.
Apen zijn heel vaak een dankbaar onderwerp van foto’s.
Een mooie deur op Phnom Sampov. Geliefd object om te fotograferen. Zie ook de Buddha op de olifant met drie gezichten.
Deze leerlingen zullen de Buddha niet tegenspreken.
De tekst die afgelopen weken met de hand is gezet is nu overgebracht naar de proefpers voor een eerste proefdruk.
Het is al weer even geleden dat ik een tekst met de hand heb gezet. Het verkeerd distibueren van de letters geeft natuurlijk ook problemen. Dus het is maar goed dat ik deze proefdruk even corrigeer.
De gecorrigeerde tekst en opmaak op de pers.
Tien vellen gedrukt. Dit is deel 1 van de tekst van ‘De hulpvaardige reiziger’. Volgende week ga ik beginnen om deel twee te zetten.
Detail. W. L. Idema, Chinese verhalen uit Dunhuang. De hulpvaardige reiziger.
Deze keer een stripverhaal.
Een heel mooi stripverhaal.
Het vertelt op een heel geinspireerde manier het levensverhaal
van de Franse impressionistische schilder Oscar-Claude Monet.
Wat erg leuk is aan het boek dat in de strip veel
van de werken van Monet ‘verstopt’zitten.
Achter in het boek leggen Ricard Efa (tekenaar) en Salva Rubio
(schrijver) uit in welke afbeelding ze welk schilderij verwerkt hebben.
Monet door Salva Rubio en Ricard Efa: Op zoek naar het licht.
De Nederlandse titel is van mezelf.
De tentoonstelling Small Wonders zag ik vorige week
in het Rijksmuseum.
Na de Art Gallery of Ontario in Toronto en The Met Cloisters
in New York zijn de kleine mirakels ook in Nederland te zien.
Er is zelfs een speciale website waar de kleine mirakels te zien zijn:
http://smallwonders.nl/index.html
De tentoonstelling wordt begeleid met een Engelstalige catalogus en een gratis folder. De folder geeft minder informatie maar is ook veel praktischer om bij je te hebben als je op de tentoonstelling rond loopt. Voor thuis is de catalogus, die ontworpen is door Irma Boom, beter. Mijn exemplaar is al weer de tweede druk dus de verkoop lijkt goed te gaan.
Als je ergens over wilt klagen, klaag dan over de kaarten. Die zijn er te weinig en ze zijn saai. Atelier Adam Dircksz, drieluik, circa 1500 – 1530.
Dit is een voorbeeld van de buitenkant van een gebedsnoot. Ik heb al eens eerder over deze voorwerpen geschreven. Na de heropening van het Rijksmuseum zag ik er een liggen in de vitrines. Ik had er nog nooit een gezien. Niet eens op een plaatje. Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot met originele behuizing en buidel, circa 1510 – 1530.
Wat de kaarten heel goed laten zien is dat een betere belichting de voorwerpen veel lichter van kleur maakt, niet zo zwaar als op mijn foto’s. Maar de voorwerpen zijn delicaat en niet te vergeten bijna 500 jaar oud dus dat rechtvaardigr de beperkte belichting op de tentoonstelling. Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot in originele behuizing, circa 1510 – 1530.
Toen ik afgelopen zaterdag in het Rijksmuseum was, had men stormschade van de nacht daarvoor. Daarom was de reguliere gang naar de tentoonstelling afgesloten en liep ik via een alternatieve weg. Daarom kwam ik eigenlijk bij de staart van de tentoonstelling. St. Joris en de draak, omgeving van Jan Gossaert, circa 1510 – 1520.
Dit zijn natuurlijk geen gebedsnoten maar het vakmanschap en materiaal ligt heel erg in de buurt van de gebedsnoten. Daarnaast stralen ze soms dezelfde toewijding aan het onderwerp en de techniek uit als de gebedsnoten. Altaarstuk met de Kruisiging, Noordelijke Nederlanden of Nederrijn, circa 1510 – 1560, buxushout, het grondvlak is van notenhout. Het duiveltje bij de misdadiger rechts is prachtig.
Dit voorwerp had een zaal apart. Het is een soort driedimensionale puzzel. Je ziet St. Joris meerdere malen in deze pilaar van hout. Maker onbekend, circa 1510, buxushout.
De beschrijving van de pilaar met St. Joris.
St. Joris in close-up.
Rechts St. Joris en links mensen die op de stadsmuur naar beneden kijken.
De eerste gebedsnoot in deze blog. Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot, Holland, circa 1519 – 1530, buxushout. De noot kun je dus gesloten bij je dragen. Als je hem opent, heeft iedere helft vaak nog een of twee deurtjes of blinden die ook open kunnen (zoals hier de bovenste helft). Op de deurtjes zijn dan vaak reliefs aangebracht. De beide noothelften zijn zelf een soort kijkdozen met gelaagde scenes, heel veel figuren en architectonische hoogstandjes.
De creativiteit lijkt geen grenzen te kennen. Hier een ‘gebedsnoot’ in de vorm van een peul met daarin erwten die open kunnen en waarop afbeeldingen zijn aangebracht. Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot in de vorm van een peul met vijf erwten, Holland, circa 1500 – 1530, buxushout. De peul is grofweg 10 cm lang..
Blijkbaar waren er toen ook al goths. Gebedsnoot in de vorm van een doodshoofd, Duitsland, 1520 – 1540, perenhout.
Gebedsnoot in de vorm van het hoofd van Maria, Duitsland, circa 1500 – voor 1526, perenhout.
Weer een ander devotioneel voorwerp: Atelier Adam Dircksz, lijkkist met skelet, circa 1500 – 1530.
Navolger van Adam Dircksz, gebedsnoot in de vorm van een walnoot met doosje, Holland, circa 1540 of later, het doosje is uit Amsterdam uit de 18e eeuw. De walnoot is van buxushout, het doosje is van zilver.
Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot met ‘God in glorie’ en ‘Het Laatste Oordeel’, circa 1500 – 1530.
Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot in behuizing, boven Laatste Oordeel, Holland, circa 1500 – 1530, de behuizing is uit de late 16e eeuw. De noot is van buxushout, de behuizing van verguld zilver.
Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot, centrum-boven: de Kruisiging, centrum-midden: de Kruisafname, Holland, circa 1500 – 1530, buxushout. Met ‘Holland’ vermoedt men Delft. In deze noot staat het kruis centraal. Zo met de bovenste twee deurtjes open heeft het voorwerp ook de vorm van het kruis. Maar dat kan toeval zijn.
Toen ik muurschilderingen in Ferrara, Italie beschreef dacht ik dat ‘Christ in limbo’ een zeldzame afbeelding was, maar hier is er ook een. Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot, onderste helft ‘Christus afdalend in de hel, Holland, circa 1500 – 1530, buxushout.
Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot in originele behuizing met doosje en vergrootglas (linksonder), Holland, circa 1500 -1530, de gebedsnoot is van buxus, het doosje is uit het einde van de 18e eeuw.
Dirt is de zaal waar de meeste gebedsnoten liggen in de tentoonstelling van het Rijksmuseum.
Hier zie je een ontmantelde gebedsnoot. Zo kun je de verschillende onderdelen zien. Het schijnt dat de twee helften op zich ook weer uit losse onderdelen bestaan. Atelier Adam Dircksz, ontmantelde gebedsnoot, Holland, circa 1500 – 1530, buxushout.
Deze gebedsnoot krijgt heel veel aandacht op de tentoonstelling. Tussen het volk zit een man met een bril! (rechtsonder van het centrum) Er zitten trouwens nog meer mensen in een boek te lezen. Atelier Adam Dircksz, gebedsnoot, onderste helft met de afbeelding ‘Christus voor Pilatus’, Holland, circa 1500 – 1530, buxushout.
Op een hele grote afbeelding tegen de muur in het museum zie je de man nog een keer. Hij zit hier rechtsboven. De man schuin voor hem heeft ook een boek op schoot.
De tentoonstelling is gewoon sensationeel. Small Wonders, Rijksmuseum.
De eerste helft van de tekst van ‘De hulpvaardige reiziger’
uit het boek ‘Chinese verhalen uit Dunhuang’ is gereed.
Zaterdag wordt deze tekst gedrukt.
Dan nog wel even de lino’s maken.
W.L. Idema is de man die deze Nederlandse vertaling maakte van de Chinese verhalen die gevonden zijn in grot 17 in Dunhuang (Mogao grotten).
Een boek met een kaft van karton. Karton gevonden op straat. Gewoon van een doos waarin cornflakes of een ander ontbijt gezeten heeft. Tekst in het Spaans, vertaald naar het Engels door Ben Bollig. De omslag zit er mooi en fris uit.
Tekst uit de Volkskrant:
Prins Claus Prijs voor Argentijnse uitgeverij
De grote Prins Claus Prijs 2012 is toegekend aan de Argentijnse uitgeverij Eloísa Cartonera.
Deze non-profitorganisatie geeft handgemaakte boeken uit met omslagen van gerecycled karton.
Dat liet het Prins Claus Fonds donderdag weten.
Bewerkt door: Redactie 6 september 2012
Eloísa Cartonera is in 2003 in Buenos Aires opgericht.
Het is een coöperatie van ontwerpers en uitgevers die zich toelegt op het uitgeven van Latijns-Amerikaanse literatuur.
Het materiaal waarvan de boeken zijn gemaakt, wordt op straat verzameld door zogeheten cartoneros, werklozen die op deze manier iets proberen te verdienen.
Breed publiek
Volgens het Prins Claus Fonds heeft Eloísa Cartonera het boek voor een breed publiek bereikbaar gemaakt.
In heel Latijns-Amerika zijn inmiddels al 60 soortgelijke uitgeverijen actief.
Op de constructie van het boek is nog wel wat aan te merken.
Nietjes. Die zijn op de lange termijn niet handig. Maar dit boek is ook niet gemaakt voor de eeuwigheid. Het is ontworpen en gemaakt om door het verzamelen van karton mensen een bestaan te laten opbouwen.
Eloísa Cartonera: Contemporary Argentina Poetry (dat is de naam op de kaft, op het titelblad staat ‘Contemporary Argentine Poetry’. Dat is beter.)vertaald door Ben Bollig.
Een tweede tentoonstelling die ik afgelopen zaterdag zag
was de tentoonstelling over de 19e eeuwse fotografie in de
collectie van het Rijksmuseum: New Realities.
Trots hoogtepunt is het fotoboek: Photographs Of British algae
gemaakt door de fotograaf Anna Atkins, 1843 – 1853 (!)
Anna Atkins, Photographs Of British algae. Cyanotype Impressions. Het fotoboek is uit de beginjaren van de fotografie. Er zijn dan verschillende technieken in ontwikkeling waarvan cyanotypie er een is. We kennen deze techniek misschien beter onder de term blauwdruk.
Iedere foto in dit boek is met de hand gemaakt. Keer op keer plaatste Atkins een stuk zeewier op het papier, liet de zon inwerken en legde het papier in een bak met water. Het is niet bekend hoeveel exemplaren Atkins van haar boek maakte, maar veel meer dan 25 zullen het er niet geweest zijn. In totaal maakte ze dus duizenden afdrukken. Vandaar dat ze er tien jaar over deed om de uitgave te voltooien.
Wikipedia zegt er het volgende van:
Cyanotypie is een fotografisch proces waarbij na ontwikkeling een cyaan-blauwe afdruk ontstaat.
De Engelse wetenschapper, fotograaf en astronoom John Herschel ontdekte dit proces in 1842. Ondanks dat John Herschel misschien wel de ontdekker is van het cyanotypie proces, is Anna Atkins degene die het toepaste in de fotografie. Zij bracht een gelimiteerde serie boeken met cyanotypische afbeeldingen uit die varens en andere planten beschreven. Doordat zij gebruik maakte van dit proces, wordt zij ook wel gezien als de eerste vrouwelijke fotograaf.
Het proces gebruikt twee chemicaliën:
Ammoniumijzercitraat
Kaliumhexacyanoferraat.
Het resultaat was dat als deze twee stoffen werden blootgesteld aan sterk licht ze veranderden in Pruisisch blauw. Wanneer de chemische middelen zijn weggespoeld met water blijft er een stabiele en kenmerkende blauwe kleur achter, waarop de afbeelding in witte lijnen is weergegeven.
Blauwdruk
Gedurende bijna een eeuw was cyanotypie de enige simpele en goedkope manier om tekeningen in meervoud te maken. De techniek werd dan ook meteen gebruikt in de industrie, speciaal voor bouwplannen op groot formaat voor machines, zoals locomotieven en voor architectonische bouwwerken. Dit gebruik van cyanotypie staat bekend als blauwdruk.
Terug naar de tentoonstelling.
Het Rijksmuseum heeft een heel mooi overzicht in haar collectie
van de verschillende soorten technologie.
Zo zie je naast de cyanotypie, stereografie,albumen print,
zout, hand gekleurs, daguerreotype, gellatin, tintype,
en nog veel meer.
Al dat moois is te zien op de tentoonstelling en in het
prachtige boek dat bij de tentoonstelling is verschenen.
New Realities, Rijksmuseum.
Let vooral ook op de mooie cyaanblauwe kleur die de pagina’s hebben gekregen aan de randen.
Aan het begin en het eind van het boek speciale bladen met foto’s van Anna Atkins.
Dan in het boek veel, heel veel ruimte voor de prachtige foto’s. Het boek is een genot om in de hand te hebben.
Van de prachtige omslag van het boek krijg ik geen genoeg.
In 2004 kochten we in Rumtek (plaats in Sikkim,
in India) een boek in het grote klooster.
Het klooster is ook een belangrijke Boeddistische school.
Boeken zoals het exemplaar dat wij hebben,
werden daar nog veel gebruikt.
Eerder schreef ik daar al eens een blog over: hier klikken.
Zelfde foto maar dan gekanteld. Dan kun je hem in meer detail zien.
Vanochtend door het raam van de trein zag ik dit spel van lijnen van wolken, electriciteitskabels en het metaal van de mast.
Het is gelukt om samen met The British Library
een sutra op te dragen aan de vertaler van het verhaal
dat ik op dit moment met de hand aan het zetten ben.
Dit is de website waar je het kunt zien:
http://idp.bl.uk/database/oo_loader.a4d?pm=Or.8210/S.4243;img=1.
Daar zie je het volgende:
Het grappige is nu dat in de tekst een van de hoofdpersonen
in de gevangenis terecht komt.
Terwijl ik de tekst aan het zetten ben in de FutureDome,
de voormalige Koepelgevangenis in Breda.
Hier ligt onder andere het woord gevangenis op de zethaak.
De tuin van het Rijksmuseum is een beeldentuin die steeds bevolkt wordt door beelden van andere kunstenaars. Op dit moment is Jean Dubuffet aan de beurt. Hier Le Plongeur (de duiker).
Jean Dubuffet, L’incivil.
Jean Dubuffet, Le Deviseur. De foto’s zijn een volledig willekeurige selectie van al het moois dat er te zien is.
Gisteren was het een echte museumdag voor mij.
Ik bezocht musea in Amsterdam en een tentoonstelling
in de universiteitsbibliotheek van Leiden:
Sanskrit – Asia and Beyond.
In het Nederlands: Sanskriet, in Azie en ver daar buiten.
Het is geen eenvoudige tentoonstelling voor een leek.
Maar de kans om prachtige oude manuscripten te kunnen zien,
komt niet zo vaak voor.
Er was een prachtige leporello te zien en een paar
boeken van palmbladeren.
Van die laatste ben ik nu al weer een tijd aan het proberen
te achterhalen hoe dat nu precies in elkaar zit.
Jammer dat er geen uitgave bij de tentoonstelling is.
Al was het maar een paar A4-thes met de teksten van de tentoonstelling
(misschien zelfs in het Nederlands) en een paar foto’s van de voorwerpen.
Het eerste voorwerp dat mijn aandacht trok was meteen een boek van palmbladen: Manuscript of the Sivadharmasastra, palm leaf, Grantha script, South India, 1830.
De tentoonstelling vertelt over verschillende adpecten van het Sanskriet.
Volgens de makers van de tentoonstelling is Sanskriet voor Azie
wat het Latijn was voor Europa: de taal van de wetenschap, religie,
machthebbers en de verhalen.
Over de boeken en andere voorwerpen is het moeilijk informatie
te vinden op het internet.
Is het ‘Sivadharmasastra’ of ‘Siva Dharmasastra’ of ‘Śivadharmaśāstra’?
Over het ‘Grantha ‘ schrift zegt Wikipedia:
The Grantha alphabet (Tamil: கிரந்த எழுத்து, translit. Kiranta eḻuttu; Malayalam: ഗ്രന്ഥലിപി; Sanskrit: ग्रन्थलिपिः, translit. grantha lipi) is an Indian script that was widely used between the sixth century and the 20th centuries by Tamil and Malayalam speakers in South India, particularly in Tamil Nadu and Kerala, to write Sanskrit and the classical language Manipravalam, and is still in restricted use in traditional Vedic schools (Sanskrit veda pāṭhaśālā). It is a Brahmic script, having evolved from the Tamil-Brahmi. The Malayalam script is a direct descendant of Grantha, as are the Tigalari and Sinhala alphabets.
Hele korte samenvatting:
Het Grantha alfabet is een Indiaas schrift dat tussen de 6de en 20ste eeuw
werd gebruikt door mensen die Tamil of Malayalam spreken in Zuid India.
Met name in Tamil Nadu en Kerala werd het gebruikt om Sanskriet en de
klassieke taal Manipravalam te schrijven.
Manuscript of the Sivadharmasastra, palm leaf, Grantha script, South India, 1830. Detail.
Manuscript of the Sivadharmasastra, palm leaf, Grantha script, South India, 1830. Detail.
Manuscript of the Mahabharata, paper, Bengali script, Bengal, circa 19th century.
Dit is een voorbeeld van hoe in de vitrines de verschillende voorwerpen worden verklaard. Hier ‘Talen en Schriftsoorten’.
De bestudering van het Sanskriet kent een wetenschappelijke traditie waarbij stil gestaan wordt. Hier zien we een versie van het boek ‘De open-deure tot het verborgen heydendom’ door D. Abrahamus Rogerius. De drukker van dit boek was Françoys Hackes of Franciscus Hackius. Drukker in Leiden van 1638-1655. Dit boek is uit 1651.
Het prachtige titelblad van ‘De open-deure tot het verborgen heydendom’ door D. Abrahamus Rogerius
Wikipedia (helaas in het Engels):
It is possible Abraham was born in Haarlem, like his brother Jacobus, also a chaplain, who went to the Indies. The Calvinist Rogerius (anglicized as Roger), studied in Leiden under Antonius Walaeus. His first trip was to Batavia (1631) and then Surat (1632). From 1633 he worked as a chaplain in Pulicat, the capital of Dutch Coromandel. He studied Hinduism in southern India and learned Portuguese. Rogerius authored Open Door to the Secrets of Heathendom, which begins with ten years of ministry among the Tamil people in the Dutch colony of Pulicat near Madras, India. His knowledge came from three Brahmins whom he met regularly. In 1642 he went back to Batavia and became the manager of an orphanage/school and promoted the use of Portuguese during church services. In 1647 he returned to the Dutch Republic.
“De Open-Deure tot het verborgen Heydendom ofte Waerachtigh vertoogh van het leven ende zeden, mitsgaders de Religie ende Gotsdienst der Bramines op de Cust Chormandel ende der landen daar ontrent (“The open door to the hidden paganism or truthful account of life and customs, as well as religion and worship of the Brahmins at Coromandel Coast and surrounding countries “), which was published in Leiden in 1651 and since translated into German (1663), French (1670). This book was one of the first European books describing hinduism. The book has two parts. The first deals with the Brahmins life and customs, while the other describes their faith and worship. Rogerius seems to have been the first published a translation of aphorisms in Sanskrit by Bhartṛhari, (Hundred aphorisms on the path to heaven by the heathen Bhartṛhari, famous amongst the Brahmins on the Coromandel coast) which forms the third part of the book.
Belangrijkste feiten in de tekst hierboven:
Abraham Rogerius was een Calvinistische predikant.
Ging in 1631 naar Batavia en in 1632 naar Seurat.
Van 1633 werkte hij in Pulicat.
Daar bestudeerde hij het Hindoeisme.
zijn boek ‘De Open-Deure tot het verborgen Heydendom’
was een van de eerste boeken in Europa over Hindoeisme.
Het werd in 1663 in het Duits en in 1670 in het Frans vertaald.
Het boek bestaat uit drie delen. Deel 3 bevat een vertaling
van aforismen die origineel in Sanskriet geschreven waren.
Illuminated volume of Wajang Purwa plays Kandhi Ana and Minta Raga, Javanese language and script, Java, 1863. Met die prachtige extra flap aan het boek (rechts).
De linkerpagina van het boek op de vorige foto: Wajang Purwa plays.
Een wel heel bijzondere uitvoering van een boek: op rollen in een houten kist. Illuminated manuscript of the Devimahatmya, paper on roll in wooden box, North-West India, 19th century.
Wikipedia:
Devi Mahatmya (Sanskriet, IAST: devī māhātmyam, letterlijk: “glorie van de godin”), Durga Saptashati (Sanskriet: durgā saptashatī, “700 verzen voor Durga”) of Chandipatha (Sanskriet: caṇḍī pāṭha) is een hindoegeschrift uit de 5e of 6e eeuw. Het is de oudst bekende hindoeïstische tekst waarin waarin god aanbeden wordt als vrouw. In oudere hindoeïstische teksten komen wel vrouwelijke goden (godinnen) voor, maar deze hadden een ondergeschikte rol. De Devi Mahatmya is onderdeel van de Markandeya Purana, een van de zogenaamde Purana’s, en is opgesteld in het Sanskriet.
Het viel niet mee mooie foto’s te maken door de vitrines. Maar dit is een heel bijzonder boek. Een prachtige uitvoering. Illuminated manuscript of the Devimahatmya.
Illuminated volume of the Bhagavadgita, paper, Devanagari script, North India, circa 19th century.
Detail met de illustratie van de vorige foto. Illuminated volume of the Bhagavadgita in Devanagari script.
Leaf from an illuminated Bhagavatapurana manuscript, Urdu in Arabic script, North India, circa 19th century.
Detail van de vorige foto. Een soort ‘hij heeft het gedaan’.
De afbeelding paste niet helemaal in het kader. Dan pas je natuurlijk gewoon het kader aan.
Ik had het vermoeden dat boeken van palmbladen altijd klein en handzaam zijn. Niet dus. Manuscript of the Ramayana, lontar (lontar is een Indonesische term voor palm leaf manuscript), Javanese language in Balinese script, Bali, 1807.
Leather bound volume of the Adi Darma Sastra and Adidumastra, Javanese language and script, Java, 1900.
Met links een blad met prachtige vissen.
En rechts grapjes die we ook kennen uit Westerse middeleeuwse geschriften.
De afbeelding uit dit geillustreerde handschrift dient een beetje als het logo voor de tentoonstelling. Illuminated manuscript of the Visnusahasranama, paper, Devanagari script, North India, 19th century.
Ergens op internet (of misschien was het op de tentoonstelling) las ik wat deze afbeelding betekent. Maar helaas kan ik het niet meer vinden. Illuminated manuscript of the Visnusahasranama.
Wikipedia:
De Vishnu sahasranama is een hymne waarin de 1008 namen bezongen worden van Vishnoe, een van de belangrijkste vormen van God in het hindoeïsme en voor volgelingen van Vishnoe ook de verpersoonlijking van de Allerhoogste. De letterlijke betekenis is de 1000 namen van Vishnoe.
Manuscript of the Astasahasrika Prajnaparamita, palm leaf, Nepal, circa 12th century.
Manuscript of the Atthakatha of Buddhaghosa, palm leaf, Pali in Cambodian script, 19th century, gift of Prince Damrong of Siam.
De eerder genoemde leporello. Leporello manuscript of a Buddhist work on tantric ritual with 284 illustrations of Mudra (Hand-Gestures), Nepal, 19th century.
Hetzelfde document maar dan frontaal.
Het document gaat over de betekenis van de houdigen die je met je handen kunt aannemen en die zo typisch zijn voor beelden in het Boeddhisme.
Dit lichamelijke aspect van Sanskriet komt ook terug in dit moderne werk: Etching ‘Devi’ by Jyoti Bhatt, India, 20th century. Referred to as pseudo tantric art.
Wikipedia:
Jyotindra Manshankar Bhatt (12 March 1934) Better Known as Jyoti Bhatt’, is an Indian artist best known for his modernist work in painting and printmaking and also his photographic documentation of rural Indian culture. He studied painting under N. S. Bendre and K.G. Subramanyan at the Faculty of Fine Arts, Maharaja Sayajirao University (M.S.U.), Baroda. Later he studied fresco and mural painting at Banasthali Vidyapith in Rajasthan, and in the early 1960s went on to study at the Academia di Belle Arti in Naples, Italy, as well the Pratt Institute in New York
Prachtige tentoonstelling. Ga eens kijken zou ik zeggen.
