India 24/25: Patna, dag 1 – Bihar Museum 10

– over de schoonheid vóór de uitleg –

Wat zien we?

Het beeld toont een elegante figuur die ontspannen op een kussen zit.
Het lichaam is licht gedraaid en het hoofd helt zacht naar één zijde,
waardoor de voorstelling levendiger oogt
dan de streng symmetrische houding
die we vaak met Boeddhabeelden associëren.
De rechterhand is opgeheven in een geruststellend gebaar,
terwijl naast de schouder een grote lotus zichtbaar is.
De figuur draagt een hoge kroon, rijke sieraden en lange oorhangers,
wat hem een vorstelijke uitstraling geeft.
Ondanks deze rijkdom straalt het beeld vooral rust en zachtheid uit.

Wat vooral opvalt, is de elegante samenhang van de compositie.
De lichte kanteling van het hoofd, de opgeheven hand
en de gebogen houding van het lichaam
creëren een gevoel van beweging zonder de rust van het beeld te verstoren.
De grote lotus naast de schouder vormt daarbij een natuurlijke tegenhanger
van het hoofd en helpt de compositie in evenwicht te brengen.

De zorgvuldig gepolijste steen, de verfijnde gelaatstrekken,
de nauwkeurig uitgewerkte sieraden en de vloeiende lijnen van het lichaam
getuigen van het uitzonderlijke vakmanschap van de beeldhouwer.
Vooral in het gezicht komt dat naar voren.
De zachte naar binnen gerichte glimlach,
de halfgesloten ogen
en de glooiende modellering van de wangen
versterken de rustige uitstraling van het beeld.

DSC01910IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680
India, Patna, Bihar Museum, Avalokiteshvara, bodhisattva Padmapani in ardhaparyankasana posture with a abhaya mudra, Vishnupur, Gaya, 11th century CE. Arch.-1680.

Hoe vertelt het museum het?

De zaaltekst bevat veel kunsthistorische begrippen.
Dat is niet zonder reden.
In een beperkt aantal woorden probeert de tekst
het beeld zo nauwkeurig mogelijk te duiden.
Daarbij worden termen gebruikt
die niet iedere museumbezoeker meteen zal begrijpen.
Welke elementen van het beeld zijn zo belangrijk
dat ze in de beschrijving worden opgenomen?

In de kroon bevindt zich een kleine zittende Boeddha.
Dat detail is niet toevallig aangebracht.
Voor kunsthistorici vormt het een belangrijk herkenningspunt
bij de identificatie van de figuur.

Ook de houding van het lichaam en de stand van de handen
spelen een belangrijke rol.
De ontspannen en natuurlijke manier van zitten
wordt in de zaaltekst aangeduid als Ardhaparyankasana.
De opgeheven rechterhand maakt een geruststellend gebaar
dat Abhaya Mudra wordt genoemd.

Daarnaast zien we een lotus naast de schouder.
Dat attribuut verwijst naar Padmapani, letterlijk “de lotusdrager”.
Padmapani is een van de verschijningsvormen
van de bodhisattva Avalokiteshvara.

Ten slotte noemt de zaaltekst verschillende sieraden:
een halssnoer, armringen en armbanden.
Samen met de kroon geven zij de figuur een vorstelijke uitstraling.

De kleine Boeddha in de kroon, de lichaamshouding, het handgebaar,
de lotus en de sieraden zijn de elementen
waarop de zaaltekst zich baseert
om de figuur als Avalokiteshvara te identificeren.

DSC01911IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680 Txt
De documentatie rond dit object is niet volledig consistent: de website dateert: 10e eeuw terwijl de zaaltekst de 11e eeuw noemt; de website van het museum zegt: Awalokiteshwara in de kop van het artikel en de tekst begint met Avalokiteshvara.

Toegift: enkele termen uit de zaaltekst

Ardhaparyankasana
De ontspannen en natuurlijke zithouding
wordt aangeduid als Ardhaparyankasana.
Het woord komt uit het Sanskriet.
Ardha betekent “half”.
Paryanka verwijst naar een zit- of rusthouding.
Letterlijk beschrijft de term dus een half ingeklapte
of gedeeltelijk gevouwen zithouding.
Kort gezegd: een ontspannen, asymmetrische zithouding.

Abhaya Mudra
Het opgeheven gebaar van de rechterhand wordt Abhaya Mudra genoemd.
Abhaya betekent “zonder vrees”.
Mudra betekent “gebaar” of “houding van de hand”.
Het wordt meestal uitgelegd als een beschermend
of geruststellend handgebaar.

Padmapani
De lotus naast de schouder verwijst naar Padmapani.
Padma betekent “lotus”.
Pani betekent “hand”.
Padmapani betekent dus letterlijk “de lotusdrager”
of “hij die een lotus in de hand houdt”.

Bodhisattva
De zaaltekst beschrijft Avalokiteshvara als een bodhisattva.
In het boeddhisme is dat een wezen dat naar verlichting streeft
maar zich tegelijkertijd inzet voor het welzijn van anderen.

Mala, Bajuband en Kangan
De zaaltekst noemt ook enkele sieraden.
Een mala is een hals- of gebedssnoer.
Een bajuband is een armring die op de bovenarm wordt gedragen.
Een kangan is een armband rond de pols.
Samen benadrukken deze sieraden het vorstelijke karakter van de figuur.

Voor (wannabe) gevorderde lezers

In de vorige toegift kwamen termen aan bod die rechtstreeks
naar zichtbare kenmerken van het beeld verwijzen.
De volgende begrippen vervullen een andere functie.
Ze helpen niet zozeer bij het herkennen van de figuur,
maar plaatsen Avalokiteshvara in de religieuze wereld
van teksten, Boeddha’s en bodhisattva’s waaruit het beeld is voortgekomen.

Mahavastu
De Mahavastu is een vroege boeddhistische tekst.
De zaaltekst verwijst naar deze tekst omdat daarin volgens het museum
een rol voor Avalokiteshvara wordt beschreven.
Daarmee probeert de zaaltekst het beeld niet alleen
iconografisch te identificeren,
maar ook religieus te plaatsen.
Hoe nauwkeurig deze samenvatting de oorspronkelijke tekst weergeeft,
vraagt echter om een nadere blik op de Mahavastu zelf.
Volgens de museumtekst waakt Avalokiteshvara
over het welzijn van levende wezens
in de periode tussen de historische Boeddha
en de toekomstige Boeddha.
De verwijzing naar de Mahavastu vormt daarmee
de schakel tussen de andere begrippen die volgen.

Shakya Buddha
Met Shakya Buddha wordt de historische Boeddha bedoeld,
beter bekend als Siddhartha Gautama.
In de beschrijving vormt hij het beginpunt
van de periode waarin Avalokiteshvara zijn taak vervult.

Maitreya Buddha
Maitreya is de toekomstige Boeddha.
Hij vormt het eindpunt van dezelfde periode.
Tussen Shakya Buddha en Maitreya Buddha vervult Avalokiteshvara
volgens de zaaltekst zijn rol
als beschermer en helper van levende wezens.

Amitabha
Amitabha is een belangrijke Boeddha binnen het Mahayana-boeddhisme.
De zaaltekst noemt hem omdat Avalokiteshvara nauw met hem verbonden is.
Bovendien wordt de kleine Boeddha in de kroon van Avalokiteshvara
vaak als Amitabha herkend,
waardoor deze relatie ook zichtbaar wordt in het beeld zelf.

Sakti Pandara
Pandara wordt in de zaaltekst genoemd
als de vrouwelijke tegenhanger van Amitabha.
Daarmee wordt opnieuw een relatie gelegd.
Waar Shakya Buddha, Maitreya en Avalokiteshvara samen
een plaats krijgen in de tijd,
laten Amitabha en Pandara zien hoe Avalokiteshvara
volgens de religieuze traditie deel uitmaakt van een bredere spirituele wereld.

DSC01909IndiaPatnaBiharMuseumAvalokiteshvaraBodhisattvaPadmapaniArdhaparyankasanaPostureAbhayaMudraVishnupurGaya11thCentCEArch1680

Afronding

Wat mij persoonlijk treft, is de spanning
tussen de houding van het lichaam aan de ene kant
en het gebaar van de rechterhand aan de andere.
Het licht gebogen hoofd, de halfgesloten ogen
en de naar binnen gerichte glimlach wekken de indruk van innerlijke rust.
De opgeheven rechterhand richt zich daarentegen
nadrukkelijk tot de toeschouwer.

Terwijl het lichaam rust en verstilling uitstraalt,
zoekt het handgebaar contact met de beschouwer.
Twee activiteiten die je niet tegelijk in één figuur verwacht.


India 24/25: Delhi, dag 5 – National Museum XLI

– over het lapisblauwe licht dat niet geschilderd hoeft te zijn –

Vandaag, in bericht 9998 van mijn blog ga ik weer verder
in het National Museum in New Delhi.
Een volgende schildering uit Dunhuang en die zal wederom leiden
tot heel veel vragen. Te veel vragen voor één bericht.

DSC01386 01 IndiaNewDelhiNationalMuseumBhaishajyaguruTheHealingBuddhaDunhuang7th-10thCenturyCEPaintingOnSilk79x37-5CmAccNoCh-i-001

India, New Delhi, National Museum, Bhaishajyaguru, the healing Buddha, Dunhuang, 7th – 10th century CE, painting on silk, 79 x 37,5 cm, Acc.No. Ch.i.001.


Wanneer we deze Dunhuang-schildering vandaag bekijken,
lijkt de identificatie van de afgebeelde figuur bijna vanzelfsprekend:
de kom met afzonderlijke, ronde pillen en de beschermende handhouding
wijzen overtuigend naar Bhaishajyaguru, de Boeddha van genezing.
Dat is ook precies wat de zaaltekst vertelt:

Bhaishajyaguru, the Buddha of healing and medicine, stands with a medicine bowl in his right hand while his left hand is in abhaya mudra. He is worshipped for his ability to cure physical and mental illnesses.

Maar ik zag een paar dingen die opvielen:

  • de schildering zoals hij gepresenteerd wordt is in goede staat
  • de figuur staat op twee lotussen
  • vreemde ‘plooien’ die op bladeren lijken
  • waarom hangt er iets rechts van de figuur tegen de muur?

Daarom ook maar eens bij Stein kijken wat die
over dit voorwerp geschreven heeft.

Stein beschreef het werk ruim een eeuw geleden heel anders.
In Serindia noteerde hij dat de figuur een bedelnap met rijst vasthoudt
en dat de hand in vitarka-mudra staat
— kenmerken die hem tot de conclusie brachten
dat het om Sakyamuni ging.
Die vergissing is begrijpelijk:
Stein werkte in het veld, met kwetsbare, opgerolde zijdeschilderingen
die hij onder moeilijke omstandigheden moest documenteren,
en hij beschikte later niet over fotografisch materiaal
om zijn observaties te controleren of te verfijnen.
Juist in die spanning tussen historische documentatie
en wat het object zelf laat zien,
ontvouwt zich het verhaal van deze schildering.

Wat schrijft Stein op pagina 1008:

Ch. i. 001. Painted silk banner, with bottom streamers of plain indigo silk and weighted board orn. with enclosed palmette pattern in black on partly red ground. Upper end of painting and all other accessories lost. Remainder in excellent condition; painted on both sides, but outlines (except of head and hands) on one only.
Subject: Sakyamuni Buddha with begging bowl. Stands facing spectator on two lotuses, scarlet and slate-blue; R. hand at breast holding black bowl filled with rice, L. in vitarka-mudra. Great toe, especially of R. foot, very short. Dress as in Ch. xxiv.005, but reversed, the mantle thrown over R. shoulder and under-robe draping L. From this and reversed position of hands, it is prob. that banner has been painted on wrong side. Colouring the same, but dingy and put on solid. Face of conventional Buddha type, with pearl at base of usnisa, and outlines of face and hands drawn in broad lines of Indian red over black. Careful execution. Dark yellow cartouche, for inscr., to R. of head, blank.
Painting 1′ 11 and one quarter” x 8″, length with streamers 5′ 2 and one quarter”.

In een Nederlandse vertaling is dat:

Ch. i. 001. Beschilderde zijden banier, met onderaan stroken
van effen indigozijde en een verzwaard plankje,
versierd met een ingesloten palmetmotief in zwart
op een deels rode achtergrond.
Het bovenste uiteinde van de schildering en alle andere accessoires
zijn verloren gegaan.
Het resterende deel is in uitstekende staat;
het is aan beide zijden beschilderd,
maar de contourlijnen (behalve die van het hoofd en de handen)
bevinden zich slechts aan één zijde.

Onderwerp: Sakyamuni Boeddha met een bedelnap.
Hij staat frontaal naar de toeschouwer gericht op twee lotussen,
één scharlakenrood en één leiblauw.
De rechterhand bevindt zich ter hoogte van de borst
en houdt een zwarte kom gevuld met rijst;
de linkerhand is in de vitarka-mudra.
De grote teen, vooral die van de rechtervoet, is zeer kort.
De kleding is zoals in Ch. xxiv.005, maar omgekeerd:
de mantel is over de rechter schouder geworpen
en het onderkleed hangt over de linker.
Op basis hiervan, en vanwege de omgekeerde positie van de handen,
is het waarschijnlijk dat de banier aan de verkeerde zijde is beschilderd.
De kleuring is dezelfde, maar dof en egaal aangebracht.
Het gezicht is van het conventionele Boeddha-type,
met een parel aan de basis van de ushnisha,
en de contourlijnen van gezicht en handen zijn getrokken
in brede lijnen van Indisch rood over zwart.
Zorgvuldige uitvoering.
Rechts van het hoofd bevindt zich een donkergele cartouche
voor een inscriptie, maar deze is leeg.
Afmetingen: Schildering: 1 voet 11¼ inch × 8 inch.
Totale lengte met stroken: 5 voet 2¼ inch.

Voor vandaag even terug naar wat ik zag en hier kan delen.

Over de pillen in de kom

In de kom die de Boeddha vasthoudt liggen geen rijstkorrels,
maar ronde, afzonderlijke pillen.
Hun vorm is te groot en te bol om als voedsel te worden gelezen;
ze passen daarentegen precies binnen de iconografie van Bhaishajyaguru,
de Boeddha van genezing.
In de Mahāyāna‑traditie wordt hij geassocieerd
met de myrobalan (Terminalia chebula), een geneeskrachtige vrucht
die in de Indiase, Centraal‑Aziatische en Tibetaanse medische tradities
werd verwerkt tot kleine, ronde pillen.
Deze vrucht bevat een hoge concentratie tannines en antioxidanten
en werd gezien als een universeel medicijn
— werkzaam tegen uiteenlopende vormen van lichamelijk en geestelijk lijden.

DSC01386 02 IndiaNewDelhiNationalMuseumBhaishajyaguruTheHealingBuddhaDunhuang7th-10thCenturyCEPaintingOnSilk79x37-5CmAccNoCh-i-001 Hands

In de kunst staat de myrobalan daarom niet alleen voor fysieke genezing,
maar ook voor morele en karmische zuivering.
In Dunhuang‑schilderingen uit de 7e–10e eeuw
verschijnt Bhaishajyaguru vaak met een kom waarin deze pillen zichtbaar zijn,
soms als één grote myrobalan‑vrucht,
soms als meerdere afzonderlijke bolletjes.
De keuze voor meerdere pillen — zoals in dit werk —
benadrukt zijn rol als genezer van vele soorten lijden.
De kom fungeert zo niet als bedelnap, maar als medicijnvat,
een attribuut dat hem onderscheidt van Sakyamuni
en dat in dit geval de identificatie van de figuur beslissend maakt.

Stof of blad ?

De groene vormen die onder de rode draperie hangen,
lijken bovenaan nog deel uit te maken van het textiel,
maar veranderen verder naar beneden in zelfstandige,
bijna bladvormige ornamenten.

DSC01386 03 IndiaNewDelhiNationalMuseumBhaishajyaguruTheHealingBuddhaDunhuang7th-10thCenturyCEPaintingOnSilk79x37-5CmAccNoCh-i-001 Garment

Die overgang is kenmerkend voor Dunhuang‑schilderingen:
kunstenaars lieten decoratieve randen van stof
vaak overgaan in gestileerde natuurmotieven
die niet letterlijk botanisch zijn, maar een ritmische,
bijna zwevende aanwezigheid creëren rond de Boeddha.
Ze markeren de ruimte als sacraal, echoën de vormen
van lotus- of bodhibladeren en versterken de verticale beweging
van de banier.
Het zijn dus geen echte bladeren, maar ornamenten
die bewust balanceren tussen stof en natuurmotief
— een hybride vorm die typisch is voor de visuele taal van Dunhuang.

Waarom twee lotussen?

De Boeddha staat hier niet op één grote lotus,
maar op twee afzonderlijke voet‑lotussen: één onder elke voet.
Dat is een vertrouwd schema in Dunhuang‑schilderingen
van staande figuren.
De dubbele lotus benadrukt dat beide voeten afzonderlijk
rusten op een zuivere, heilige grond.
Het creëert een lichte, bijna zwevende presentatie,
passend bij een banier waarin de figuur niet op aarde staat
maar in een rituele, gewichtloze ruimte verschijnt.

DSC01386 04 IndiaNewDelhiNationalMuseumBhaishajyaguruTheHealingBuddhaDunhuang7th-10thCenturyCEPaintingOnSilk79x37-5CmAccNoCh-i-001 2Feet2Lotusses

Omdat deze schildering geen uitgewerkt podium of troon toont,
vormen de twee lotussen de enige ondersteuning van de figuur.
Ze staan direct op de onderrand van het schildervlak,
waardoor de compositie strak en verticaal blijft.
De verschillende kleuren van de lotussen
— hier oranje en blauw — versterken de symmetrie
en geven de voeten visuele helderheid.
Zo markeren de twee lotussen samen
de verheven positie van de Boeddha,
zonder dat er een uitgebreid voetstuk nodig is.

Pearl at base of usnisa ?

Stein beschreef een “pearl at base of usnisa”.
In de schildering zien we de twee klassieke kenmerken van een Boeddha:
de ūrṇā en de uṣṇīṣa.
De ūrṇā verschijnt hier als een kleine, ronde witte stip
die is geplaatst op een iets grotere roodachtige ondergrond,
bijna klokvormig van contour.
Dat is een bekende stilistische variant in Dunhuang‑schilderingen,
waarin de ūrṇā niet als een enkel punt wordt weergegeven
maar als een lichtaccent op een subtiel gemodelleerde basis.

DSC01386 05 IndiaNewDelhiNationalMuseumBhaishajyaguruTheHealingBuddhaDunhuang7th-10thCenturyCEPaintingOnSilk79x37-5CmAccNoCh-i-001 BuddhaHead

Aan de basis van de uṣṇīṣa bevindt zich vervolgens
een tweede ronde markering:
een duidelijke, afzonderlijke parel precies op de overgang
tussen voorhoofd en haarmassa.
Dit is een bewust aangebracht attribuut
dat in sommige Centraal‑Aziatische en vroege Dunhuang‑tradities voorkomt.
De schildering volgt daarmee een iconografische variant
waarin zowel de ūrṇā op het voorhoofd als een parel aan de basis
van de uṣṇīṣa aanwezig zijn
— precies zoals Stein noteerde,
maar anders dan in latere, meer gestandaardiseerde Boeddha‑voorstellingen.

Wat zie ik daar rechts naast Boeddha tegen de muur?

Wat rechts naast de Boeddha verschijnt, lijkt op het eerste gezicht
een vreemd element:
een smalle, verticale strook die voor een westers oog al snel
aan een affiche, een paneel of zelfs een muurdecoratie doet denken.

DSC01386 06 IndiaNewDelhiNationalMuseumBhaishajyaguruTheHealingBuddhaDunhuang7th-10thCenturyCEPaintingOnSilk79x37-5CmAccNoCh-i-001 OnTheWall

Maar in Dunhuang‑banieren is dit een volledig geïntegreerd onderdeel
van de compositie:
een verticale tekstzone waarin een dedicatie, donorinscriptie
of korte aanroep wordt geplaatst.
Omdat Chinees schrift verticaal wordt geschreven,
heeft zo’n strook geen breedte nodig maar juist hoogte
— en daarom kan hij verrassend smal zijn,
zelfs wanneer de ruimte beperkt lijkt.
De schilder plaatst hem bewust aan de uiterste rand van de voorstelling,
zodat de heilige ruimte rond de Boeddha intact blijft
en de tekst toch aanwezig is als devotionele toevoeging.
In banieren van genezende Boeddha’s wordt zo’n tekstzone
vaak gebruikt voor een korte aanroep of mantra.
Een veelvoorkomende formule luidt:
“Namo Bhaiṣajyaguru Vaidūryaprabha Rājāya”
— eer aan de Geneesheer‑Boeddha, Koning van het Lapisblauwe Licht.

De mantra “Namo Bhaiṣajyaguru Vaidūryaprabha Rājāya” roept
de Geneesheer‑Boeddha aan in zijn hoedanigheid
als Koning van het Lapisblauwe Licht.
Dat blauwe licht verwijst naar vaidūrya, lapis lazuli:
de diepe, koele steen die in India en Centraal‑Azië werd geassocieerd
met zuivering, bescherming en het verdrijven van ziekte.
In de boeddhistische kleurensymboliek staat blauw voor helderheid,
genezing en het kalmeren van lichamelijk en geestelijk lijden.
Daarom wordt Bhaiṣajyaguru in veel tradities letterlijk
met een blauw lichaam afgebeeld,
om zijn genezende kracht zichtbaar te maken.
In Dunhuang‑schilderingen is die kleur echter niet altijd letterlijk aanwezig;
de identiteit van de figuur wordt dan niet door pigment
maar door attributen, handgebaren en inscripties bevestigd.
Dat verklaart waarom de Boeddha in deze banier niet blauw is,
terwijl de mantra hem toch ondubbelzinnig
als de Geneesheer‑Boeddha aanroept.

Afsluiting

Als afsluiting van de mantra is het goed om even stil te staan
bij de fysieke vorm van de banier zelf.
Een Dunhuang‑banier is immers niet alleen een schildering,
maar een samengesteld object:
een combinatie van zijde, houten elementen, ophangkoorden
en vaak ook decoratieve linten.
De tekststrook met de mantra maakt daar net zo goed deel van uit
als de geschilderde figuur.
In het volgende deel bekijken we hoe zo’n banier precies is opgebouwd
— van de katoenen lus bovenaan, waarmee hij aan een staf
of tempelkoord werd gehangen, tot het decoratieve gewicht
onderaan dat de stof strak houdt —
en hoe deze constructie de devotionele functie van het object ondersteunt.

DSC01387IndiaNewDelhiNationalMuseumBhaishajyaguruTheHealingBuddhaDunhuang7th-10thCenturyCEPaintingOnSilk79x37-5CmAccNoCh-i-001 Txt