Rusland in 1992

Het heette toen nog de Sovjet-Unie. Maar het verval van de
communisme was al in volle gang.
Terwijl we van St. Petersburg naar Jalta reisden veranderde
de Oekraine al van staatsvorm.

 photo 006LeninInDeMetro.jpg

Maar Lenin keek nog vermanend toe op de reizigers in de Metro in St. Petersburg.


 photo 007StPetersburgKerkVanDeVerlosserOpHetBloed.jpg

St. Petersburg (toen nog Leningrad), Kerk van de Verlosser op het Bloed.


 photo 008StPetersburgRussianCruiserAurora.jpg

St. Petersburg. De kruiser Aurora, speelde nog een rol in de revolutie. Nu een museumschip.


 photo 010StPetersburgTsaarPeterDeGrote.jpg

St. Petersburg. Tsaar Peter de Grote, zijn standbeeld dan toch, overleefde het communisme.


 photo 011BijDeHermitage.jpg

St. Petersburg. Plein in de buurt van de Hermitage.


 photo 012DeHermitage.jpg

De Hermitage.


 photo 013StPetersburgPeterEnPaulusVestiging.jpg

St. Petersburg. Peter en Paulus-vesting.


 photo 014StPetersburg1992PeterEnPaulusVestiging.jpg

St. Petersburg. Peter en Paulus-vesting. Begraafplaats van de tsaren.


 photo 015StPetersburgTsjarkoSeloe.jpg

Tsarskoe Selo.


 photo 016StPetersburgTsarskoeSeloCentraleVerwarming.jpg

Tsarskoe Selo, centrale verwarming.


 photo 017MoskouHetRodePlein.jpg

Moskou, het Rode Plein.


 photo 018MoskouStBasilius-kathedraal.jpg

St. Basilius-kathedraal.


 photo 019MoskouRodePleinMetKremlin.jpg

Het kremlin in Moskou met het Rode Plein en het mausoleum van Lenin.


 photo 020Moskou1992StBasiliusKathedraal.jpg


 photo 021MoskouVeraMoechinaArbeiderEnKolchozboerin.jpg

Moskou, Vera Moechina, Arbeider en kolchozboerin.


 photo 022MoskouRodePleinInDeAvond1992.jpg

Het Rode Plein in Moskou in de avond, 1992.


 photo 023MoskouRussischOrthodoxeKerk.jpg

Orthodoxe kerk in het Kremlin van Moskou.


 photo 024InterieurRussischOrthodoxeKerk.jpg

Interieur.


 photo 025JasnajaPoljanaGrafVanTolstoj1992.jpg

Misschien een beetje een vreemde foto: een bergje zand tussen de bomen. Dit is het graf van Lev Tolstoj op het landgoed Jasnaja Poljana.


 photo 026JasnajaPoljana.jpg

Het landgoed Jasnaja Poljana


 photo 029RevolutionaireKunstInEenSovchoseInOekraine.jpg

Revolutionaire kunst in een Sovchose in de Oekraine.


Een Sovchose was een vorm van een collectieve onderneming.
We bezochten in de Oekraine een enorm boerenbedrijf.
De boeren waren in dienst van de overheid.

 photo 030LeninInDeSovchoz.jpg

Lenin kijkt toe in een vergaderzaal van de Sovchose. Daar krijgen we een introductie op de manier waarop het bedrijf georganiseerd is.


 photo 031Jalta.jpg

We zijn op de Krim, bij de Zwarte Zee.


 photo 032TerugVanJaltaNaarMoskou.jpg

Vanaf de Krim vliegen we met Aeroflot naar Moskou terug om vandaar weer terug naar Amsterdam te vliegen.


 photo 033RevolutionaireKunst.jpg

Nog meer revolutionaire kunst.


Dia’s

De afgelopen weken zijn we erg druk bezig geweest
om twee stapels verhuisdozen die helemaal gevuld waren met dia’s
door te nemen, te bekijken, uit te sorteren en ze te laten
digitaliseren. We zijn nog niet klaar maar de eerste
gedigitaliseerde dia’s kan ik hier tonen.

We gingen door de dia’s nog een keer van Zwitserland, naar India,
Nepal, Nieuw Zeeland, Ecuador, Costa Rica, de Sovjet Unie,
Rusland, Rome, Parijs, Berlijn, Madrid, Portugal, Sicilië,
Griekenland, New York, Washington, Denver, Chicago,
Florence, Zuid Italië, Joegoslavië, Boston, Israel, Turkije,
Marokko, Mexico, Engeland, enz.
Niet al die landen komen terug in mijn blogs omdat er soms geen
gedigitaliseerde dia’s van zijn of worden gemaakt.

Maar er zijn ook nog andere series.
Zoals een serie dia’s die ik maakte van de Oranjegekte in 1988
ter gelegenheid van het Europees Kampioenschap voetbal.
Of zomaar een serie foto’s van Breda waarvan de aanleiding
me niet meer duidelijk is.

Nou zullen we een begin maken?

 photo 049ZermatMatterhorn.jpg

Het jaar is me niet meer bekend maar we zijn in de jaren ’80 van de vorige eeuw een aantal keren in Zwitserland geweest. Hier brengen we een bezoek aan de perfecte berg: de Matterhorn. Beetje heiig.


 photo 109TinguelyFountainBasel.jpg

Basel bezochten we vaak. Een mooie stad waar het goed toeven is. Heel bijzonder is de vijver in het centrum van de stad. De sculpturen zijn ontworpen en gemaakt door Jean Tinguely. Jaartal onbekend.


 photo 110TinguelyFountainBasel.jpg

Heel creatieve voorwerpen zijn constant bezig met water. Bij Jean Tinguely bewegen de kunstwerken vaak. Naast de vijver in Basel is er ook een in Parijs. Daar zullen later de dia’s nog van volgen.


 photo 111TinguelyFountainBasel.jpg

Jean Tinguely. Later zijn we nog een keer terug geweest naar Zwitserland om het Jean Tinguely-museum in Basel te bezoeken. Mooi gelegen en heel erg de moeite waard. Alles behalve saai.


 photo 112TinguelyFountainBasel.jpg

Bij deze vijver kijk je je ogen uit. Op een zomerse dag zijn het water en de spuitende fonteinen een welkome verkoeling.


 photo 113TinguelyFountainBasel.jpg


 photo 114TinguelyFountainBasel.jpg

De vergiet is een van mijn favoriete sculpturen in deze vijver.


 photo 115TinguelyFountainBasel.jpg

Jean Tinguely.


India 2013: gelezen

Het boek ‘Diplomaat van de Tsaar’ van Angela Dekker
heb ik met heel veel plezier gelezen in India.
Met name tijdens de eerste dagen van de Pushkar Fair.

 photo DSC_2877DAngelaDekkerDiplomaatVanDeTsaar.jpg

Het boek gaat over een Russische diplomaat aan de ambassade in Den Haag.
De man werkte voor het Tsaristisch Rusland.
Dan breekt de revolutie uit.
De Tsaristische ambassade wordt niet erkend door het nieuwe regime.
Het personeel blijft zo goed als het gaat, de werkzaamheden voortzetten.
De revolutie was immers niet in een dag geregeld en lange tijd
was er hoop dat de communisten de slag niet zouden winnen.
Uiteindelijk doen ze dat wel.

In tussentijd vluchten Russen naar het Westen in verband
met de revolutie en de wereldoorlog.
Dhr. Poustochkine maakt moeilijke tijden mee en rond hem heen
zijn er allerlei verhalen te vertellen over andere mensen.
Russen en Nederlanders, wiens levens verstrengeld raken met de geschiedenis.
Angela Dekker doet dat heel goed wanneer ze schrijft over
het Russisch Strandgoed.

Vandaag de dag stranden nog steeds veel mensen ergens op de wereld.
Misschien niet van zo’n voorname komaf als Dhr. Poustochkine.
Dat maakt hun verhaal waarschijnlijk nog schrijnender.

Korea

De sfeer is daar om te snijden.
De krachten die daar aan het werk zijn onttrekken zich aan ons oog.
Er gebeurt daar van alles, achterkamertjes zijn er populair.

Een collega van mij was op vakantie in Rusland
en vond daar een bankbiljet van 1000 won.
Zuid Koreaanse won om precies te zijn.
Ik kreeg het biljet en daarom staat het vandaag hier op mijn blog:

 photo DSC_039801.jpg

 photo DSC_039802.jpg

Detail van het bankbiljet. Dit is een schilderij van de plaats met de naam Dosan Seowon. Dit is de plaats waar de op de andere zijde afgebeelde geleerde heeft geleefd. Het schilderij is gemaakt door Jeong Seon 1676 – 1759. Hij is een bekende Koreaanse landschapschilder.


 photo DSC_040001.jpg

 photo DSC_0401D.jpg

Dit is Yi Hwang (1501–1570). Hij is een van de twee meest prominente Koreaanse Confucianistische geleerden van de Joseon dynastie. Je zou zeggen dat een dergelijke man men in Korea precies nodig heeft op dit moment.


Overigens is 1000 won ongeveer 60 eurocent waard.

Anna Karenina

Vanmiddag naar de film geweest.
Anna Karenina.
Daarmee loop je de kans een klassiek kostuumdrama te zien.
Maar dat is in deze film beslist niet het geval.

Indachting Shakespeare:
All the world’s a stage,
And all the men and women merely players:

As You Like It, 1600

(De wereld is een toneel
en alle mannen en vrouwen zijn slechts toneelspelers)

…begint de film op een toneel, een toneel zonder grenzen.
Soms zijn de acteurs publiek, dan weer de hoofdrolspelers.
de gebeurtenissen spelen zich dan weer af op het platteland
als het toneel zich naar buiten opent.
Dan raast er weer een (speelgoed)trein of een groep paarden over het toneel.
Heel verrassend, nooit vervelend.
Natuurlijk prachtig aangekleed, kostuums zowel als decors.
Het eigenlijke dramasneeuwt volgens sommige recensenten wat onder
maar ik had daar niet zo veel last van.
De film was prachtig.

Een van de locaties die worden gebruikt heb ik een keer bezocht:
Kizhi, een openluchtmuseum bij Petrozavodsk in Karelie, Rusland.

Dit gebouwencomplex, in de sneeuw, vormt een klein deel van het decor op locatie: Kizhi, bij Petrozavodsk in Karelie, Rusland.

Karelie/Karelia (54): De Moskouse Kremlin

(Het woord Kremlin staat niet voor een (1) specifiek gebouw.
Dus niet zoals ‘Het paleis op de Dam’ of ‘de Eifeltoren’.
Het staat voor de typisch ommuurde centra van oude Russische bestuurscentra.
Zo heeft Moskou een Kremlin maar ook in andere steden in Rusland kun je dat soort groepen gebouwen vinden.
Het complex in Moskou is nog steeds in gebruik als regeringscentrum
en als museum.
Het is de moeite waard !)

(Mozaiken en muurschilderingen)

(Een deur mag in mijn overzicht niet ontbreken. De vier evangelisten.)

(Houtsnijwerk.)

(Een stukje van het echte kruis van Christus ?)

(Een apostel met mobiel ?)

(Dat was binnen, maar de buitenkant mag er ook zijn:)

(Een volgende kerk van de binnenkant:)

(Nog een (deel van een) deur.)

(Een fresco van ‘Het Laatste Avondmaal’.)

(Een fantastische iconostase. Deze series iconen ‘vervangen’ de functie
die het altaar in de Rooms Katholieke Kerk heeft.
De iconen hebben geen toevallige opbouw.
Het is een zorgvuldige constructie van afbeeldingen.)

(Dubbel glas met weerspiegeling.)

(Nogal een deur ? Inderdaad, nog een deur.)

(In het Kremlin is ook een park. Daarin werd deze foto gemaakt.)

(De kaft van een heel oud boek.)

Karelie/Karelia (46): Goelag, Anne Applebaum


Anne Applebaum, Gulag. A history of the Soviet Camps
(Allen Lane/Penguin, London/Amsterdam, 2003, XII + 610 blz., ISBN 0-713-99322-7, xa3 25)

Over de concentratiekampen van de nazi’s zijn hele bibliotheken vol geschreven,
op de Russische (en Chinese) rustte schijnbaar een taboe.
We werden verondersteld te denken dat het heropvoedingskampen waren
en ook dat ze pas na Lenin ontstonden.
En tijdens de Koude Oorlog hoorden velen liever bij de revisionisten
dan bij de conformisten of traditionalisten.
De vele boeken die toch verschenen, oogstten niet altijd het verhoopte succes.
Een voorbeeld: in 1963 vertaalde de Nederlandse communist Theun de Vries
‘Een dag uit het leven van Ivan Denisovtsj’,
het eerste boek van Alexander Solzjenitsyn over de sovjetkampen.
De CPN vond het een lasterlijk pamflet en liet de hele oplage vernietigen.
Wellicht oogst Anne Applebaum met Gulag meer succes.
De tijdsgeest is veranderd en haar boek zal in de herfst van 2003
ook in het Nederlands verschijnen.

Deze Amerikaanse historica was correspondente van ‘The Economist’
in Oost- Europa.
Na de val van de Sovjet-Unie mocht ze de kampen bezoeken,
de archieven inkijken, memoires van goelag-gevangenen lezen
en overlevenden interviewen.
Het resultaat is een degelijk werk, waar je een weekje lectuur aan hebt.


Archipel

In deel I beschrijft ze de eerste Russische kampen;
deze dateerden al van de 16de eeuw.
Ze lagen in de noordelijke Witte Zee, op de ijskoude en
barre Solovetsky archipel, ten westen van Archangelsk.
Het waren strafkampen voor politieke tegenstanders van de tsaar.
Solzjenitsyn ontleende hieraan zijn metafoor ‘archipel’.
De eerste kampen van de bolsjewieken ontstonden al in 1920,
als uitvloeisel van de Rode Terreur,
op dezelfde plek waar de tsaren begonnen waren (blz. 42).
In 1926 begon men daar met het systeem van ‘dwangarbeid
als methode van heropvoeding’ (blz. 42, 75).
Vanaf 1929 werden de kampen uitgebreid over de Oeral, in heel Siberie,
naar de verste uithoeken in alle windrichtingen,
omdat men geen vrijwillige arbeiders vond om daar steenkool, gas, olie
en bossen te ontginnen.
Een krachtprestatie van dwangarbeiders was het handmatig graven
van het ‘Belomorskanal’ of Belomorskanal,
dat St. Petersburg verbond met de Witte Zee.
Andere kanalen, steden (o.a. Magnitogorsk), fabrieken volgden.
vooral in de jaren 1937-1942 en 1945-1953.
In de praktijk bleven de meeste gevangenen ook na hun ‘vrijlating’
in Siberixc3xab; het aspect heropvoeding ging verloren (blz. 66).
Opmerkelijk is dat al in 1926 een ontsnapte officier, Malsagov,
in Londen ‘Island Hell’ publiceerde
en dat in 1927 de Fransman Raymond Duguet een gedetailleerd boek
(‘Un bagne en Russie rouge’/’Een gevangenis in Rood Rusland’)
kon schrijven over de verschrikkelijke ‘heropvoedingstechnieken’
in Solovetsky (blz. 73).
Ook de Westerse kranten publiceerden geregeld artikelen over de dwangarbeid.

Deel II behandelt omstandig het leven van de gevangenen: hun arrestatie,
vervoer, soorten straf en werk, bewakers, vrouwen, kinderen, overlijden,
overlevingsmethodes, ontsnappingen.

De gevangenen bestonden uit zeer verschillende categorieen:

1)

vijanden van de staat of ‘niet-mensen’: bourgeois, aristocraten,
geestelijken, handelaars, koelakken, socialisten en vele andere personen
met afwijkende meningen;

2)

willekeurige slachtoffers van de terreur: ook getrouwe medewerkers van Stalin;

3)

volkeren uit veroverde gebieden (Polen, Balten, Oekrainers, Roemenen),
Russen die krijgsgevangene van de Duitsers waren geweest,
volkeren die ‘gecollaboreerd’ hadden (Tsjetsjenen, Volgaduitsers, Tataren);

4)

joden

De kampen hadden meerdere functies:
1) straffen;
2) economisch: de Sovjet-Unie moderniseren en aan meer grondstoffen helpen
door dwangarbeid;
3) heropvoeden; zie hierboven.
Deel III beschrijft de Tweede Wereldoorlog, het massagraf van Katyn,
het ontstaan van kampen in de Oostbloklanden,
de groei van de kampen als industriele complexen, de acties tegen de joden,
de dood van Stalin, de dooi (meer vrijlatingen en afbouw van sommige kampen),
de dissidenten, de publicaties van Solzjenitsyn, Medvedev e.a.,
de komst van Gorbatsjov, zijn amnestie voor alle politieke gevangenen (1986, blz. 498).

Die amnestie was begrijpelijk: een grootvader van Gorbatsjov belandde in 1933
in een werkkamp, bij de andere werden in 1938 beide armen gebroken
tijdens het folteren in de gevangenis.
Een leuk gevolg van dit algemeen pardon was dat het latere Armenie,
Litouwen en Oekraine geleid werden door voormalige politieke gevangenen (blz. 500).
Ander saillant detail: in Siberie verblijven nog altijd Balten e.a.,
hoewel ze mogen terugkeren: ze weten niet waarheen,
want hun vroegere bezittingen krijgen ze niet meer terug.


Gratis buskaartjes als genoegdoening

In haar epiloog betreurt Applebaum dat het huidige Rusland, vijftig jaar na Stalin,
nog geen begin maakt met een schuldbekentenis
of monument voor de slachtoffers (blz. 507).
Vier en een half miljoen politieke gevangenen zijn inmiddels wel gerehabiliteerd,
ze kregen een paar extra roebels en gratis tickets voor de bus (blz. 507),
maar een ernstig onderzoek naar de wandaden van het verleden
is niet aan de orde.
De Russen voelen dat ze na het uiteenvallen van de USSR geen grootmacht meer zijn
en ze hebben geen behoefte aan een onderzoek naar de periode
toen ze nog wel veel aanzien hadden (blz. 508).
In de appendix peilt Applebaum naar het aantal gevangenen
(200.000 rond 1930, 2.5 miljoen rond 1950-1953)
en het officieel aantal doden per jaar (tussen 8.000 en 352.000).
Ze verklaart ook de uitschieters van 1933, 1938, 1942.
Ze wijst er ook op dat er buiten de kampen nog meer doden vielen:
als de geheime politie mensen wilde doden,
voerden ze massa-executies uit in de bossen.
Volgens de archieven waren er 786.098 politieke executies
tussen 1934 en 1953 (blz. 520).
Applebaum raamt het totale aantal gevangenen op 18 miljoen,
van wie er 2.75 miljoen stierven.
Robert Conquest (The great terror, 1968), het Franse ‘Livre noir du communisme’
(door Nicolas Werth e.a.) en zelfs de Russische rehabilitatiecommissie
o.l.v. Alexander Jakovlev spreken over meer dan 20 miljoen.
Applebaum legt niet uit waarom ze daarvan afwijkt.
Ze beweert dat ontsnappen wel mogelijk was (355-357).
Ja en nee: de meesten werden verklikt (250 roebel voor de verklikker)
of bevroren, stierven van honger, werden tijdens hun vlucht doodgeschoten.
De bewakers en de kampcommandanten kregen zelf vijf tot tien dagen gevangenis
en loonverlies: ze pasten dus wel op.
Applebaum – zelf misschien een joodse? – is bijzonder goed op de hoogte
van het lot van de joden in de Sovjet-Unie.


Opmerkingen

Haar schrijfstijl is afstandelijk, zeker niet meeslepend.
De geciteerde teksten en gedichten zijn wel emotioneel en mooi.
Haar Engels is niet altijd eenvoudig.
Nog enkele details: de pagina’s met de foto’s zijn niet genummerd;
hetzelfde geldt voor enkele tientallen gewone bladzijden;
ernaar verwijzen is dus moeilijk.
Die foto’s zijn waardevol en boeiend materiaal, ze komen dikwijls
uit Russische archieven en zijn (dus) mat en grauw.
Voor betere kun je terecht bij Carl De Keyzer,
‘Zona. Siberian Prison Camps’ (Uitgeverij Caermersklooster, Gent
en Trolley/Phaidon, London, 2003, ISBN 0-9542648-4-3, euro; 50).
De foto’s geven ook nooit de ergste toestanden weer.
Op de landkaarten met de kampen
(96, had ze minstens de Trans-Siberische spoorweg
en de huidige namen van de voormalige sovjetrepublieken mogen zetten.
Het boek zelf tenslotte: het zit in een stevige kaft,
het heeft een aangename bladspiegel en mooi papier.
Het is waar voor zijn geld, zowel inhoudelijk als materieel.
Het notenapparaat (523-570) en de bibliografie (571-588) maken indruk;
het woordenlijstje met Russische woorden (589-592) is kort, maar onmisbaar.
Het begrip ‘kremlin’ (omwalde vesting) staat er echter niet bij,
‘mir’ (vrede) evenmin; de woorden ‘pravda’ (waarheid) en
‘isvestia’ (nieuws) vergeet ze te vertalen.
Jammer dat de lijst niet verwijst naar de uitleg in de tekst;
in het register (595-610) worden deze termen namelijk niet hernomen.
Dat register is zeer uitvoerig en een even onmisbaar hulpmiddel.

Globaal gezien is deze studie momenteel de meest omvangrijke
over de sovjetkampen.
Voorgangers zoals Solzjenitsyn (Goelag Archipel, 1972) hadden
geen toegang tot de archieven, de statistieken
of de memoires van gevangenen.

Jef Abbeel

jef.abbeel@skynet.be

jabbeel@olvbreda.nl

Juli 2003

Deze boekrecentie staat op de web site van het Historisch Huis
en kan op de volgende plaats gevonden worden:

http://www.historischhuis.nl/recensies/recensie133.html